Senbi, 19 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107199. Jazılğandar — 101822. Qaytıs bolğandar — 1671
Bilik 3559 0 pikir 30 Qaraşa, 2016 sağat 12:04

ATOM QARUI SINAĞINIÑ ZARDABIN QAZAQTAY TARTQAN HALIQ JOQ

YAdrolıq qarudan bas tartu qazirgi zamannıñ eñ kürdeli mäseleleriniñ birine aynalıp otır. YAdrolıq qaru jalpı adamzattıñ sorı desek, yadrolıq poligondar HH ğasırdağı eñ auır qasiret boldı, - dep jazadı "Oñtüstik Qazaqstan" basılımı. Älemde 2025 atom qaruı sınağınıñ zardabın tartqan qazaq halqınday azap şekken birde-bir wlt bolmağanın aytsaq, sonıñ özi jetkilikti. Atı şulı Semey poligonında 500-ge juıq atom, sutegi bombaları sınalıp, olar küştiligi jağınan Hirosima men Nagasakidegi jarılıstardan 40 mıñ esege asıp tüsken. Sondıqtan Elbası N.Nazarbaev älemdik qauımdastıqqa jappay qırıp-joyatın qarudan bas tartıp, atom quatın beybit maqsatta paydalanuğa şaqırğan ündeu tastadı.  

 Osı maqsatqa oray, Prezident Jarlığımen 1997 jılı «Qazatomönerkäsip» wlttıq atom kompaniyası» akcionerlik qoğamı qwrıldı. Atalmış kompaniya büginde uran, sirek metaldar, atom energetikalıq stansaları üşin yadrolıq otınnıñ import-eksportın jüzege asıratın QR wlttıq operatorı bolıp sanaladı. «Samwrıq-Qazına» AQ — «Qazatomönerkäsiptiñ» bügingi tañdağı jalğız akcioneri. Elimiz — 2009 jıldan beri tabiği uran öndiru boyınşa älemdegi köşbasşı memleket.

«Qazatomönerkäsip» kompaniyası tobınıñ qwramına bir mekemege qarastı 80 käsiporın kiredi, onda 27000-ğa juıq adam eñbek etedi. Wlttıq atom kompaniyasınıñ aktivterine soñğı önimdi öndiruge qatıstı, yağni geologiyalıq barlau, uran öndiru, yadrolıq otın ciklı önimderin (YAOC) öndiruden bastap ğılım, äleumettik qamsızdandıru jäne kadrlardı dayındauğa deyingi barlıq qızmet türleri enedi.

«Qazatomönerkäsip» urannıñ bay ken orındarın paydalanuğa rwqsat aluı öndiristi ondağan jıl boyı öz şikizatımen qamtamasız etuge mümkindik berdi. Tabiği urandı öndiru ekologiyalıq qauipsiz jäne ekonomikalıq tiimdi jerastı wñğıma şaymalau (JWŞ) ädisimen jüzege asırıladı. Sol arqılı kompaniya şığını az tehnologiyalıq köşbasşı käsiporınğa aynaldı. Eskere keter jayt, JWŞ öndirisinde adamdar komp'yuter arqılı basqarıp otıradı.

«Qazatomönerkäsip» energetikalıq salada bastı halıqaralıq kompaniyalarmen wzaq merzimdi kelisimder boyınşa jwmıs isteydi. Kompaniya öziniñ tarihında önimdi jetkizude birde-bir olqılıqqa jol bermegen. Al, bwl uran narığında bedel men abıroydı joğaltpaudıñ eñ bastı ölşemi bolıp sanaladı.

Qayırımdılıq jäne demeuşilik qızmetter «Qazatomönerkäsip» WAK» AQ-nıñ äleumettik sayasattıñ mañızdı qwramı retinde qarastırıladı. Kompaniya jıl sayın qızmetkerlerge jäne olardıñ otbası müşelerine, Qazaqstan Respublikasınıñ äleumettik osal toptarı men az qamtamasız etilgen azamattarğa, sonımen qosa jetim balalarğa, mügedekterge, Wlı Otan soğısı ardagerlerine, zeynetkerlerge, qoğamdıq jäne özge de wyımdarğa materialdıq kömekter körsetedi. 

Kompaniya demeuşilik jäne qayırımdılıq jobasına 200 millionnan astam teñge böldi. Kömek äleumettik osal jäne az qamtamasız etilgen azamattarğa körsetiledi. Qayırımdılıq jäne demeuşilik kömekter äleumettik sala, sport, bilim, densaulıq saqtau jäne mädenietti damıtuğa bağıttalğan. «Qazatomönerkäsip» WAK» AQ 2014 jılı demeuşilik jäne qayırımdılıq jobasına 200 millionnan astam teñge jwmsağan.

Bizdiñ öñirde jılına 19,5 mıñ tonna uran öndiriledi. Oblısta uran klasterin qwru turalı Elbası tapsırmasına säykes, büginde 350 qızmetkerden qwralğan 8 käsiporın Oñtüstik Qazaqstan öñirine kelip jayğastı. Wlttıq kompaniyağa qarastı käsiporındar bıltır jergilikti byudjetke 79 mlrd. teñge tabıs äkelse, biıl kompaniya esebinen memleket qazınasın 92 mlrd. teñgege toltıru josparlanıp otır.

2014 jılı oblıs äkimdigi men wlttıq kompaniya arasında tüzilgen memorandumğa säykes, qwnı 1 mlrd. 663 mln. teñgeni qwrağan 12 äleumettik nısan paydalanuğa berildi.

Änuar JWMAŞBAEV

Abay-aqparat

0 pikir