Düysenbi, 6 Säuir 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 584. Jazılğandar — 44. Qaytıs bolğandar — 6
Sın 5301 0 pikir 31 Mamır, 2016 sağat 13:21

AŞTIQ JÄNE SAYASI QUĞIN-SÜRGİN QWRBANDARINA ESKERTKİŞ AŞILATIN BOLDI. ENDİGİ KEZEK – «MIRZOYANDA»

Bügin – qazaq tarihında qaralı kün. Bügin – qılışınan qan tamğan HH ğasırdıñ basında talaydı sarsañğa salıp, qasiret şektirgen sayasi quğın-sürgin qwrbandarın eske alu küni. Däl osı küni Säbettiñ qwrsauınan bosap, azattıq aluğa talpınğan Alaş ziyalıların ardaqtaytın kün.

Osığan oray bügin Almatı qalasındağı Naurızbay batır men Qabanbay batır köşeleriniñ qiılısındağı sayabaqta qala äkimi Bauırjan Baybektiñ qatısuımen Stalin-Goloşekin tandemi qoldan jasağan Aştıq pen quğın-sürgin qwrbandarın eske alu jiını ötti. Jiın barısında qala äkimi Bauırjan Baybek mırza, atalğan sayabaqtağı aşarşılıq pen sayasi quğın-sürgin qwrbandarına arnalğan eskertkiş aşılatının mälimdedi. Osığan deyin Almatı qalasındağı Naurızbay batır men Qabanbay batır köşeleriniñ qiılısındağı sayabaqta Aştıq pen sayasi quğın-sürgin qwrbandarına arnalğan qara tas qana qalqayıp twrğan edi.

Bauırjan Qadırğaliwlı öz sözinde, Säbettik jüyeniñ qudalauına iligip, azattıq jolında naqaq qwrban bolğan qayratkerlerdiñ ruhına bağıştap, tas belginiñ ornına eskertkiş ornatılatının jetkizdi. Bwl eskertkiş Täuelsizdiktiñ 25 jıldığınıñ ayasında iske asırılmaq.

Sonday-aq, Ortalıq meşitte quğın-sürgin qwrbandarınıñ ruhına Qwran bağıştalıp, as berilude.

Ayta keteyik, bügingi is-şarağa wzın sanı alpısqa juıq adam qatıstı. Eske alu jiınına kelgenderdiñ qatarında ağa buın ökilderinen aqın, jazuşı  Mwhtar Şahanov, belgili jazuşı Smağwl Elubay men qatar, Mwhtar Tayjan, Aydos Sarım t.b. qatıstı.

Mwhtar Şahanov, aqın, qoğam qayratkeri:

-Mınau bizdiñ qazaqtıñ tarihında basqa elderde bolmağan ülken bir qasiret boldı. Ol – aşarşılıq. Aşarşılıq qoldan wyımdastırıldı. Söytip bir mälimet boyınşa 4 million 100 mıñ qazaq qırıldı. Osınıñ barlığı bizdiñ ülken qasiretimiz. Eger sol jıldarı sonşama qazaq qırılmağan bolsa, bizdiñ halqımızdıñ sanı büginde 40 millionnan asıp jığılar ma edi?! Ökinişke oray, biz mwnı äli künge deyin ayta da almay, jaza da almay keldik. Bügin äkim Bauırjan Baybek jaqsı mäsele köterdi. Aşarşılıq pen sayasi quğın-sürgin qwrbandarın ardaqtau, wlıqtau, wrpaqqa jetkizu üşin mına twrğan tas belginiñ ornına eskertkiş aşılatının ayttı. Jäne onıñ şığını qalalıq byudjetten öteliten boldı. Bwl öte jaqsı bastama. Sol sekildi biz mına jer mäselesinde de jeñiske jetemiz. Biz mına jerge eskertkiş aşıluın qanşa jıldan beri qaray köterip kelemiz. Sözimizdiñ bäri jelge wşıp jatatın. Endi bügin äkim mırza bir jılda osını qolğa alıp otır eken, biz bwnday bastamanı qwptağanımız jön, ärine.

Mwhtar Tayjan, qoğam qayratkeri:

-Bwl mäseleni eñ birinşi qoğamdıq wyımdar, azamattıq belsendi top ökilderi aytıp, köterip, äkimşiliktiñ qwlağına jetkizdi.  Däl osı jerge eskertkiş ornatu mäselesin qazir äkimşiliktiñ özi köterip otır. Tipti, äkim Bauırjan Baybektiñ özi kelip qatısuı, jäne öz auzımen uäde berip otırğanı köptegen jayttı añğartadı. Mısalı soñğı jıldarı äkimşilik qala işinde mınaday is-şaralardı wyımdastıruğa rwqsat bermeytin edi. Özderi de tınış jatatın. Biz özimiz de birneşe ret ötkizdik, däl osınday is-şaranı. Endi mına tastıñ ornına, ärine, eskertkiş qoyıluı kerek. Bwl sözdi basqa emes, qala äkimniñ özi ayttı. Demek, eskertkiş ornatıladı. 23-24 jıl boldı däl osı eskertkiş ornatu mäselesiniñ köterilip kele jatqanına. Aqırı maqsatqa jettik. Endigi mäsele – qaladağı Mirzoyan köşesiniñ atauın özgertu boluı tiis. Bwl da kezek küttirmes mäsele.

Maqsat Jaqau, sayasatanuşı:

-Bwl eskertkiştiñ aşıluı wzaq uaqıttan bergi halıqtıñ kökeyinde jürgen mäsele edi. Äsirese mına Almatıday ülken şaharda tarihi mañızı joğarı sayasi quğın-sürgin qwrbandarına eskertkiştiñ aşıluı zañdılıq bolatın. Tas belginiñ ornına keşendi eskertkiş ornatu turalı mäseeni «Ädilet» qorı bar, Tarih institutı bar, Sayasi quğın-sürgin qwrbandarın eske alu qauımdastığı bar, tarihşılar bar, ziyalı qauım ökideri bar köpten beri aytıp kele jatır edi. Bauırjan Qadırğaliwlınıñ özi aytqanday, arnayı bayqau jariyalau arqılı atalğan eskertkiş osı jıldıñ soñına deyin ornatılatının estip quanıp twrmız. Bwl eskertkiştiñ mañızdılığı joğarı bolmaq. Birinşiden, ideologiyalıq jağınan. Ekinşiden, wrpaq tärbieleude keşegi ötkenimizdi wrpaq sanasına siñirude ülken qadam bolmaq. Bwl eskertkiştiñ jas wrpaqqa ötken zamanalardan aqparat berip twratın  mañızğa ie bolatını sözsiz.

Däuren Babamwratov, «Bolaşaq» qozğalısınıñ jetekşisi:

-Bügin 31 mamır – azalı kün, qaralı kün. Biz neşe jıl boldı 31-i küni osı qara tastıñ tübine kelip, gül şoqtarın qoyamız. Sosın eskertkiş ornatılsa degen mäseleni aytıp jürgenimizge qanşa jıl boldı... Bwl mäsele bizge deyin de köterilgen edi, endi bizben tüyindeletini jaqsı, ärine. 1992 jılı mına qara tas ornatılğan edi osı jerde. Sodan mine, 24 jıl ötkende osı jerge eskertkiş ornatılatının qala äkiminiñ özi ayttı. Bwl –öte quanıştı jağday. Bwl – jeñisti jağday. Bwl – eskertkiş wlttıq mwrattarımızdı äygiley tüsudiñ bastaması dep bilemiz. Osıdan keyin 31- mamırdı basqaşa eske alu, ötkizu şaraların belgileuimiz kerek. Ol qanday şaralar boluı mümkin, mäselen: Izrail'de bir küni bükil el bir minuttıq ünsizdik jariyalaydı. Osınday şaranı bizde de qolğa aluğa boladı. 31-mamır küni köşelerdegi oyın-sauıq bağdarlamalardı tıyıp, jalpı wlttıq ünsizdik jariyalau kerek. Bizge de sol qajet.

Däuren Quat, Abai.kz aqparattıq portalınıñ bas redaktorı:

-Qabanbay men Naurızbay batır köşeleriniñ qiılısındağı sayabaqtıñ işinde mına bir qara tastıñ qadalıp twrğanına birqanşa jıl boldı. Bıltır emes, aldıñğı jılı osı tas belginiñ aynalasına 20-30 adam jiılıp, Quğın-sürgin men aştıq qwrbandarın eske alıp, ruhtarına bağıştap qwran oqığan edik. Sol jiında Mwhtar Tayjan ekeumiz qara tas qalqayıp twra bermesin, esertkiş aşılsın, osını qalalıq äkimşilikten talap eteyik dep wsınıs jasadıq. Wsınısımızdı sol jiındağı el ağaları qoldağanımen, «bosqa äuirelenesiñder, iske aspaydı» dep bir-aq kesken. Alayda... Mwqañ sol künniñ erteñinde qalalıq äkimşilikke qoğam belsendileriniñ atınan hat tapsırdı. Hatımızğa «kütkendegidey» jauap ta jetti «entigip».  Hatta: «Almatı qalasındağı sayabaqta orınnıñ tar boluına baylanıstı eskertkiş  ornatılmaydı. Öytkeni, aştıq qwrbandarın eske tüsiretin alıp eskertkiş «Jañılıqta» twr. Ol keşendi eskertkiş  -  KSRO elderinde, Qıtayda, Pol'şada, Iranda, Avstriyada, Germaniyada  t.b. aştıqtıñ saldarınan köz jwmğan jandardıñ  bauırlastığın, tağdırlastığın eske tüsiredi» degenge sayatın sözder jazılıptı.  Hattı oqıp bolğan soñ, qalalıq äkimdiktiñ qalıptı şeşimine qaşanğıdağıday «qap» dedik, keyidik, tarındıq. Arada jıl ötken... Mine, jaña ğana, megapolisimizdiñ jas äkimi Bauırjan Baybek mırza jiın jasap, belgi qaratastıñ orınında kelesi jılı keşendi eskertkiş boy köteretindigin mälim etti. Jäne bılay dedi:

«Bwl eskertkiş – wrpaqtar jadında Täuelsizdiktiñ tereñdigin, onıñ qwnın, bağa jetpes baylıq ekenin bilip ösuine jol aşadı. Bwl eskertkiş – är buın wrpaqtıñ aşarşılıqtan jazıqsız qırılğan miilliondağan qandasımızdıñ, bauırlarımızdıñ, ata-babamızdıñ ruhına täu etip, Täuelsizdikke täuba aytar ornı boladı oylaymın!

Tarihqa – tağzım».

... Osı bir eskertkiş keşendi erterek twrğızbay, qara taspen qañtarıp qoyudıñ ar jağında soltüstiktegi körşimizdiñ qas-qabağın baqqan sayasat boldı ma, älde salğırttıq boldı ma? Meniñşe, ekeui de bar. Äytse de, salğırtıqtan sayasat basım tüsken siyaqtı. Al, sayasattıñ salqını seziletin jerden bizdiñ şen-şekpendilerdiñ aynalıp jüretini, wlttıq mwrattar men tilekter turalı el ünin estimeytin taskereñge aynalatını beseneden belgili. Äytkenmen de, basşınıñ erik-jigeri jetse, qiın eşteñe joq eken. Bizdiñ bügin soğan közimiz jetkendey jelpinip twrmız. Jer betinen küñirenip köşken ata-baba ruhı riza bolsın. Eşten – keş jaqsı. Eldik mwrattarımız eskerilip, jeñisterge jete bereyik.   

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

 

 

 

0 pikir