Senbi, 11 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 56455. Jazılğandar — 32500. Qaytıs bolğandar — 264
Jañalıqtar 3453 0 pikir 30 Mamır, 2009 sağat 10:49

«KEREGY» – köne türki sözi.

Tarih ğılımdarınıñ doktorı Jambıl Artıqbaev Kereku sözi osı öñirde mülde bolmağan Koryakov degenniñ atı-jöninen tuındaptı degen payımdaudıñ teris ekenin ğılımi negizde däleldep, «Kerekudiñ» tüp törkini köne türki däuirinen bastau alatının  da ayqın körsetken. Tarihşı ğalımnıñ twjırımın qwptay otırıp, Kereku sözine baylanıstı tüyindeulerin filolog retinde tolıqtıra tüsudi dwrıs kördim.
Türki tilinde ker tübir twlğasınan örbigen sözder köp-aq. «Kereku» sözi türki sözdiginde IH ğasırda kezdesedi. Bwl - leksema bwdan da bwrın payda bolğanğa wqsaydı. «Ker» tübir twlğasınan örbigen «kereku» men kerege edinicalarınıñ şığu genezisi bir siyaqtı. 
KEREGY: Türkmender – «şatırdı», «köşpendiler qışlıq evdi – qışlıq evdi – «qıstıq üydi» «keregü» dep ataydı. Maqalda bılay dep kelgen: kek kördi keregy jüzti: Kek kördi kergü iüdzti – Beynet kördi, kiiz üyin özi artıp aldı (M.Qaşqari. Türik sözdigi. I tom). 
M.Qaşqari KEREGY sözin türkiler eki türli mağınada qoldanğanın jazadı: (qısqı üy, kiiz üy). «Ker» twlğasınan «keregü» balşıqtan salğan üydiñ qabırğası (qwyma, jar) jäne «kerege» kiiz üydiñ süyegi (kerege) tuındağan. Jalpı «ker» twlğasın köne türkiler bir närseniñ negizi degen wğımda da qoldanğan. 

Tarih ğılımdarınıñ doktorı Jambıl Artıqbaev Kereku sözi osı öñirde mülde bolmağan Koryakov degenniñ atı-jöninen tuındaptı degen payımdaudıñ teris ekenin ğılımi negizde däleldep, «Kerekudiñ» tüp törkini köne türki däuirinen bastau alatının  da ayqın körsetken. Tarihşı ğalımnıñ twjırımın qwptay otırıp, Kereku sözine baylanıstı tüyindeulerin filolog retinde tolıqtıra tüsudi dwrıs kördim.
Türki tilinde ker tübir twlğasınan örbigen sözder köp-aq. «Kereku» sözi türki sözdiginde IH ğasırda kezdesedi. Bwl - leksema bwdan da bwrın payda bolğanğa wqsaydı. «Ker» tübir twlğasınan örbigen «kereku» men kerege edinicalarınıñ şığu genezisi bir siyaqtı. 
KEREGY: Türkmender – «şatırdı», «köşpendiler qışlıq evdi – qışlıq evdi – «qıstıq üydi» «keregü» dep ataydı. Maqalda bılay dep kelgen: kek kördi keregy jüzti: Kek kördi kergü iüdzti – Beynet kördi, kiiz üyin özi artıp aldı (M.Qaşqari. Türik sözdigi. I tom). 
M.Qaşqari KEREGY sözin türkiler eki türli mağınada qoldanğanın jazadı: (qısqı üy, kiiz üy). «Ker» twlğasınan «keregü» balşıqtan salğan üydiñ qabırğası (qwyma, jar) jäne «kerege» kiiz üydiñ süyegi (kerege) tuındağan. Jalpı «ker» twlğasın köne türkiler bir närseniñ negizi degen wğımda da qoldanğan. 
Kerege ~ kerekü/keregü –sözderi  ger- ~ ker-, etistigine äkeledi jäne tuındı semantikası da säykes keledi. Atalğan etstiktiñ qwramdıq mağınasında `qoyu, şatırdı qwru` türki., şuv., bwdan basqa `keru, jazu, sozu` t.b. siyaqtı wğımı bar. Gerege ~ kerege < ger-/ker- +-e-+-ge/-ke jäne kerekü ~ keregü < ker- + -e- + -kü > kerekü. Ger  «tanımal» formasın türik dialektisindegi gere- etistigimen `jabu, jamılu` salıstıruğa boladı. (E.V.Sevortyan. Etimologiçeskiy slovar' tyurkskih yazıkov. –M. Nauka. 1980. – S. 24-25).
Qorıta aytqanda, köne däuirde payda bolğan Kereku sözi – HÜŞ ğasırdıñ basında osı öñirge kelipti-mis  delinetin Koryakov degen bireudiñ qazaqşalanğan atı-jöni eken dep oylaudıñ özi qisınsız. Al patşazada Pavel Romanovtıñ qwrmetine qoyılğan Pavlodar atauın auıstıru mäselesine kelsek, osı jerdiñ köne däuirden bergi tarihi atauı Kerekudi eskermey, jaña atau izdeudiñ qajettiligi joq.
Aytmwhamet TWRIŞEV, filologiya ğılımdarınıñ doktorı (etimolog).

 

Pavlodar qalası.
«Ertis didarı» gazeti
http://www.ertisdidary.ucoz.kz/

 

0 pikir