Jwma, 29 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 9932. Jazılğandar — 5057. Qaytıs bolğandar — 37
Qoğam 3862 0 pikir 27 Qazan, 2015 sağat 10:48

QOSTANAY NIKOLAEVSK ATANUI MÜMKİN

NEMESE «ŞOLPANIMIZ» – «GORODOK», «ŞAÑIRAĞIMIZ» – «METROPOL'»

Bir kezderi täuelsizdiktiñ tuı jelbirep, azattıqtıñ aq tañı atqanda elmen birge erekşe şattanğandardıñ qalıñ ortasında Qostanaydıñ jwrtşılığı da bar  edi. Öytpegende qaytsın, osında özge jwrttıñ öktemi jürip, «aq degeni alğıs, qara degeni qarğıs» bolıp twrğanda öz üyinde esikten sığalağan jetim balanıñ küyin keşken qasietti ana tilimizdiñ bağı jana ma dep ümittengenbiz.

Ras, alğaşqı kezde siresip qalğan señ qozğalğan sekildi edi. Özge jwrtpen, öktem halıqpen jağalasa jürip, qalada jalğız qazaq mektebin äupirimmen, äzer degende aştıq. Özge jerden orın bolmay, bos qalğan orıs mektebiniñ ğimaratın swrağanımızda estimegen sözimiz qalmadı. Sonıñ işindegi eñ sıpayısı «oñbağan wltşıldar» boldı. Änşeyinde şirengen şeneunikterimiz tasada bwğıp qaldı. Al kün kösemniñ atın Äl-Farabi atamızdıñ atına özgertuge kelgendegi kezdesken qarsılıqtarımızdı aytsaq, bir tüyege jük bolğanday şığar.

Biz basımızdan ötken qwqayımızdı nege täptiştep aytıp otırmız? Öytkeni bir kezderi arıstanşa arpalısıp, ayuday aqırısıp, qol jetkizgen azğantay jetistigimizden birjolata ayırılıp qalğanday küy keşudemiz. Qazir qarap otırsaq, bir kezderi, qalamızdağı halıqtıñ 90 payızınan astamın wlı halıqtıñ ökilderi qwrağan şaqta alğaş «Aqqu» attı dämhana aşılğanda  quanğannan jüregimiz jarılıp keterdey bolğan. Sosın «Sarıarqa» aşılğanda börkimizdi  aspanğa attıq, Al «Şolpan» esigin ayqara aşqanda töbemiz kökke eki eli ğana jetpey qalğan.

Bwl bwrınğı «Şolpan» dämhanasınıñ «jañarğan» türi

Endi qazir bayağı taz qalpımızğa qayta tüskendigimiz özegimizdi örtemey qoymaydı. Büinderi sol twstağı jağdayğa jılap körisetindey beyşara boldıq desek, qatelese qoymaspız. Qazir «Aqqu» da, «Sarıarqa» da közimizden bwl-bwl wştı. İz-tüssiz, qayda ketkeni belgisiz. Onıñ ornına «U Natali», «U Antoşki», «U Evgeniy» degen dükender bastı. Men tipti jañadan boy kötergen «Topolek», «Vesna» degen sekildi dükenderdi esepke de alıp otırğan joqpın. Eñ soraqısı bwl emes. Eñ soraqısı bwrınğı qazaq ataularınıñ orısşa ataularmen özgertilui. Bir kezderdegi bärimizdiñ közimizge ıstıq körinetin «Şolpan» dämhanamız büginderi orıstıñ «Gorodok» degen atauına ie bolıp qalanıñ qaq ortasında «men mwndalap» twr. «Sarıarqamızdıñ» ornın sipalap qaldıq.

Bwrınğı «Şañırağımız» büginderi «Metropol'» da, bwrınğı «Didarımız» qazir «Dublinge» aynalğan

Osıdan on jılday bwrın qazaqtıñ qasietti wğımdarınıñ biri — «Şañıraq» attı meyramhana qalamızdıñ ortasında sän-saltanatımen boy kötergende «äp, bärekeldi» dep bir jasap qalğandığımız ras edi. Alayda ol quanışımızdıñ ğwmırı wzaq bolmadı. Qojayını auısıp ketkennnen keyin ol bir-aq künde «Metropol'» bolıp, «örkenietimizdiñ» örisin keñeytip, tınısımızdı tarıltıp tastadı. «Jaman ädet jwqqış keledi» degen emes pe, mwnıñ izbasarları tabıla ketti. Bizdi «europalıq mädenietke» qaray süyregisi keletinderdiñ qatarı köbeydi. Osı dästürmen bir kezderde «Didar» degen qwlaqqa da jağımdı, aytuğa da ädemi «Didar» degen atı bar meyrmahanamız bir künde aldımen «Navigator» atandı. Sosın atı darday bolğanımen bağıt-bağdarınan adastı ma, älde jürisinen jañıldı ma, köp wzamay alıstağı twmandı eldiñ şaharınıñ atın ielenip «Dublin» bolıp qwbıla saldı. Bir ökiniştisi, kezinde talaylarmen jağa jırtısıp, qızılkeñirdek bola jürip, osındağı «Qazaq tili» qoğamı bar, özge de ziyalı qauım ökilderi bar älgi «Didar» degen attı alıp beruge belsenen kirisken edi. Sonıñ qojayını, qaltalı azamattı eñ bolmasa osı atau arqılı öz jerinde, orıs ormanday Qostanayda ögeysip jürgen ana tilimizdiñ tamırına qan jügirtuge ıqpalı tie me dep ümittengen edik. Söytsek, qayran qazaq tili kim bolsa sonıñ qwrbandığına  aynalıp ketipti ğoy.

Memlekettik tildi mensinbeytin mañdayşanıñ biri, mine!

Minekey, bizde ana tilimizde atauı bar dünielerdiñ barlığı da qazir orıstanıp jatır. Tilimizge mwrın şüyire qarap, aram aqşadan qaltası qampiğan bayşikeşter qazir memlkettik tilimizdi mensinbegenderi şekten şıqqanı sonşalıqtı olar qazir dükenderin, lombardtarın men meyramhanalarınıñ attarın ağılşınşa qoyuğa jappay köşip jatır. Bwlardıñ Til turalı zañğa tükirgenderi bar, özi bi, özi qoja eregisse tipti mañdayşasına bir ärip te qazaqşa jazbaydı. «Mıqtı bolsañ, qolıñnan kelgenin istep al» degendey şirenetindigin qaytersiñ. Mümkin bizdiki qate şığar. Mümkin biz olardıñ özderinşe üştildilik bağdarldamasın «osılayşa damıtıp» jatqandığın köre almay, bosqa kinälap otırğan şığarmız? Bir qızığı, özge tilge köşip jatqan älgindey ğimarattardıñ köpşiligin iesi özimizdiñ qaraközder bolıp keletindigin qaytersiñ. Öz qolıñdı öziñ kesesiñ be?

Jä, «Ayta-ayta Altaydı, Jamal apay qartaydı» degendey osınday öresizdikti, tipti zañsızdıqtı nege jipke tizgendey etip, oqırmannıñ qwlağın sarsıtıp otırmız? Mwnıñ tüp tamırı qayda jatır jäne bwdan şığatın jol qanday? Bizdiñşe, mwnıñ eñ bastı sebebi, älgi qojayınsımaqtardıñ eger meyramhana nemese dämhana attarın qazaqşa qoysam mwndağı orıstildi twrğındar kelmey qaluı mümkin degen şolaq ta sasıq oylarınan tuındap jatqan sıñaylı. YAğni kembağaldıq piğıl (orısşa aytqanda «kompleks nepolnocennosti») sanasın äbden meñdep alğan. Birdeñe deseñ «Oybay, bwl jeke adamnıñ qwqına qol swğuşılıq, şağın bizneske qısım jasauşılıq» dep baltasın alıp, öre türegeledi. Bilik sosın qorıqqannan bir jerin qısa qoyadı. Zañımız jaltaq, özimiz qorqaqa boğan soñ, kim köringenniñ esikten kire sala, tör meniki deuine tañ qaludıñ özi artıq şığar. Özgesi-özge sol Til turalı zañğa qay dünieniñ de bwrınğı atauı qazaqşa bolsa, onı özgertuge bolmaydı dep tayğa tañba basqanday etip jazıp qoysaq. Mwnday betimen ketuge toqtau salınar edi. Kezinde köşe atauın özgertuge moratoriiy jariyalauğa kelgende asa bir tapqırlıq tanıtatın mıqtılarımızdıñ osındayda beyşara bolıp qalatındığın qaytersiñ.

Biraq, äy qaydam, osınday bir kişkentay ğana batıldıq jasauğa bizdiñ biliktiñ öresi jete qoyar ma eken? Bwlay kete bersek Qostanay atauınıñ bir kezderde Nikolaevsk degen atauına qayta oralmasına kim kepil?

Mwratbek Däurenwlı, Qostanay

Abai.kz

0 pikir