Jwma, 14 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 101848. Jazılğandar — 78633. Qaytıs bolğandar — 1269
Bilik 7045 0 pikir 28 Qazan, 2015 sağat 03:00

OQO: MAL ŞARUAŞILIĞIN ÖRKENDETU - BASTI MAQSATIMIZ

Qazirgi tañda elimizde mal şaruaşılığın örkendetuge ayrıqşa köñil bölinip keledi. Äsirese, memleket tarapınan asıl twqımdı mal şaruaşılığın damıtuğa basımdıq berilgen. «Sıbağa», «Qwlan» bağdarlamaları boyınşa mal şaruaşılığın damıtamın degenderge qarjılay kömek körsetilip jatır. Degenmen, aldağı uaqıtta dağdarısqa baylanıstı memleketten beriletin kömektiñ qısqaratındığı jaylı jii aytılıp jür, - dep jazadı "Oñtüstik Rabat" gazet .

Oblıstıq auıl şaruaşılığı basqarması, mal şaruaşılığı jäne mal twqımın asıldandıru bölimi basşısınıñ mindetin atqaruşı Oraztay Ösipbay

Sonımen öñirdegi auıl şaruaşılığınıñ jay-küyi qanday? Subsidiya berudegi talaptar özgere me? Bwl swraqtarğa jauap alu üşin oblıstıq auıl şaruaşılığı basqarması, mal şaruaşılığı jäne mal twqımın asıldandıru bölimi basşısınıñ mindetin atqaruşı Oraztay Ösipbaymen swhbattasqan edik.

– Oraztay Nauatwlı, küngeylik şarualar memleket tarpınan berilip jatqan subsidiyanı tiimdi paydalanıp jatır ma?

– Aymaqta mal şaruaşılığı jıldan-jılğa damıp keledi. Atap aytqanda, et, süt, jwmırtqa önimderiniñ kölemi arttı. Jalpı, öñirimizde 858,8 mıñ iri müyizdi qara mal, 4 111,4 mıñ qoy men eşki, 223,6 mıñ jılqı, 23,4 mıñ tüye, 2 460,3 mıñ qws bar. Mwnıñ barlığı şarualardıñ eñbegi jäne memleket tarapınan berilgen qarjılay kömekti tiimdi paydalanudıñ arqasında deuge boladı. «İri qara mal eksportınıñ äleuetin damıtu» jobası şeñberinde «Sıbağa» bağdarlamasımen 18,2 mıñ bas analıq iri qara mal satıp alındı. Büginde 49,3 mıñ bas analıq iri qara malğa twqımdıq türlendiru jürgizilude. «Altın asıq» bağdarlaması boyınşa 39,3 mıñ bas twsaq, «Qwlan» bağdarlaması boyınşa 3,7 mıñ bas jılqı satıp alındı.

– Maldı asıldandıru twrğısında qanday jwmıstar atqarıluda?

– Tört tüliktiñ işinde qoy şaruaşılığında asıldandıru jwmıstarına köbirek män berilgen. Bwğan şarualardıñ özi qızığuşılıq tanıtıp otır. Aytalıq, öñirimizde 119 şarua qojalığı qoy ösirumen aynalısadı. Olar qazaqı, biyazı jündi, qaraköl qoyların asıldandıru isin qolğa alğan. Mwndağı maqsat – az şığın jwmsap, köp önim alu. Mäselen, Ordabası audanındağı «Seralı» şarua qojalığı asıl twqımdı «Ordabası» qoyın ösirip kele jatqanına köp jıl boldı. Bwl asıl twqımdı qoydıñ basqa qılşıqtı qoylardan erekşeligi, taza etti birneşe ese artıq beredi. Biılğı jılı «Ordabası» twqımın jergilikti maldardı wrıqtandıruğa qoldanamız. Sebebi, memleket tarapınan asıl twqımdı qoşqarlardı jalpı şaruağa birdey etip, analıq bastarın tegin qaşırtuğa kömek berilip otır. 80 mıñday maldı wrıqtandıru jwmıstarı bastaldı. Qoydı qaşırtıp alu üşin mamandar men onıñ tehnikalıq qwral-jabdıqtarı, asıl twqımdı «jalğa beru» qarjısı memleket esebinen jürgiziledi.

Ekinşiden, aymaqta qaraköl malı da azayıp bara jatır. Oñtüstik-Batıs mal jäne ösimdik ğılımi insitutınıñ ğalımı Hismetolla Ükibaev bizdiñ öñirde kök tüsti qaraköl qoyların köbeytuge ülesin qosıp otır. Juırda Türkistan qalasında qaraköl qoylardı asıldandıru maqsatında seminar ötti. Qaraköl qoyın köbeytu isin qazir Türkistan qalasındağı «YUgnak» şarua qojalığı qolğa aldı.3 mıñ bas qaraköl qoyı bar. Keleşekte kök tüsti eltirilerdi halıqtıñ igiligine jaratu közdelude. Eltirimen elimizdiñ äskerin tolıq qamtamasız etemiz degen de jospar bar.

– Şarualarğa subsidiya berudiñ talaptarı özgerdi me?

– Jalpı, qoy şaruaşılığın bölip aytar bolsaq, qoydıñ analıq basınıñ saulığına 1500 teñgeden beriledi. 2011 jılğa deyin osı subsidiyanı alu üşin 1000 bas saulığı boluı kerek degen talap qoyılatın. Ötken jıldan bastap 600 saulığı bar şarualar subsidiya aluğa mümkindigi boldı. Al, biıl 300 saulığı bar şarualarğa da memleketten qarjılay kömek körsetildi. Maldı asıldandıruda satıp alınatın bir bas malğa 8000 mıñ teñgeden beriledi.

Keler jılı mal şaruaşılığı men odan alınatın önimderge subsidiya beru jalğasadı. 2017 jıldan bastap önimge emes, mal basına ğana tölenetin boladı.

– Äñgimeñizge rahmet!

Küy talğamaytın «Ordabası»

Ordabası audanındağı «Seralı» şarua qojalığı 20 jıldan beri qazaqı «Ordabası» qoyın ösirumen aynalısıp keledi. Qojalıqtıñ basşısı Seralı Äbjanovtıñ Oñtüstik-Batıs mal jäne ösimdik ğılımi institutınıñ ğalımdarımen birlese jürgizgen jwmısı öz nätijesin berdi. Büginde qojalıqtıñ asıl twqımdı qoylarına degen swranıs jıldan jılğa artıp otır. «Ordabası» qoydıñ twqımın jergilikti şarualar ğana emes, arısı Atırau, Almatı, Qızılorda, Jambıl, Aqtöbe, Mañğıstau öñiriniñ qojalıqtarı da qızığuşılıq tanıtıp, satıp aluda.

– Qazaqı qoydıñ erekşeligi barlıq jerdiñ tabiğatına tez beyimdeledi. Tözimdi, jer tañdamaydı, jıldam jetilip, tez qoñdanadı. Jüni az, esesine eti mol. Qoşqarlardıñ ortaşa salmağı 110-123, saulıqtardıñ ortaşa salmağı 85-90 kelini qwraydı. Al, altı aylıq qozı kezinde salmağı 31-32 kelige jetti. Qazir wsaq maldıñ may emes, et beru önimdiligine män beriledi. Bwrın kerisinşe edi. Sol sebepti, bwl asıl twqımdı qoylar boyına may emes, etti köp jinaytındığı köpşilikti qızıqtıradı. Biıldıñ özinde Almatı, Jambıl, Qızılorda oblıstarına 2500-nan astam saulıq pen twsaq sattıq, -deydi şarua qojalığınıñ zootehnigi Amanbek Irısbekwlı.

Şaruaşılıq 200-dey asıl twqımdı qoşqardı oblıstıq selekciyalıq ortalıqqa wsınğan. Ondağı maqsat — asıl twqımdı qoşqarlardı qolmen wrıqtandıruğa paydalanıp, oblıstağı uaq maldardı irilendiruge järdem beru. Mwndağı mamandar asıl twqımdı qoylardıñ qanın auıstıruda Täjikstannan qwnı 300 000 twratın qoşqar alıp kelipti.

– «Ordabası» qoyınıñ twqımın bizder joğaltpauımız kerek. Büginde adamdar qwyrıq-maydı holesterindi köteredi dep jemeytin bolğan. Al, bwl qoyda «Edilbay» qoyı sekildi qwyrıq joq, etin sanı men qabırğasına jinaydı, – deydi şaruaşılıqtıñ mal-därigeri Slambek Bayzaqwlı.

Büginde şaruaşılıqta 6 mıñnan astam qoy, 200 iri qara, 400 bas jılqı bar. Şaruaşılıq memleketten ötken jılı 5 mln 200 mıñ, biıl 5,5 mln teñge alğan. Aldağı uaqıtta malşılar iri qara men jılqı twqımın da asıldandırmaqşı.

Aygül Kerimbayqızı

Abai.kz

0 pikir