Särsenbi, 3 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 11796. Jazılğandar — 5996. Qaytıs bolğandar — 44
Qoğam 5852 0 pikir 4 Qaraşa, 2015 sağat 13:34

"ORALMAN" SÖZİNİÑ ORNINA QANDAY TERMIN QOLDANAMIZ?

Oralman» termininen bas tartu kerek. Senator Ikram Adırbekovtiñ bwl pikiri eldi eleñ etkizdi.

«Eger bizde bir wğım, qanday da termin payda bolsa, soğan ayağına deyin baylanıp qalamız. Qazirgi küni bizde «oralman» termininiñ özi birşama keri tüsinik tudırıp jür. Azamattıq alğandar özderiniñ märtebesin auıstırıp, «oralman» märtebesinen ayırıladı dep jatır. Men bwğan kelispeymin. Öytkeni, basınan bastap oğan «oralman» degendikten ol auıldastarı üşin de, sol öñir üşin de oralman bolıp qala beredi», –  deydi senator.  

Bwl pikirge qatıstı qoğam ökilderi, sayasatkerler, ziyalı qauım ne deydi eken?. Abai.kz qısqaşa saualnama jürgizgen edi.  


Auıt Mwqibek, aqın:

Senator Ikram Adırbekov ağamızdıñ bwl wsınısın estip, kädimgidey eleñdep, quanıp qaldım. «Oralman» degen sözdiñ qwlaqqa türpidey tietini ras. Negizi bwl ataudı Wlt Köşbasşısı Nwrswltan Äbişwlı da jek köredi. Anau bir jılı tört-bes jurnalistti arnayı qabıldağan swhbatında «Osı atau mağan wnamaydı! Özgertu kerek!» degenin bükil düniejüzi estidi. Elbası söziniñ nege atqarılmağanın bilmeymin. Memleket basşısınıñ özi de tayau jıldardan beri «Oralman» degen sözdi qoldanıp jürgen joq, ılği da «Qandas», «Qandastar», «Qandastarım» dep jür... Onıñ üstine, mine, «Qazaqstan Respublikasınıñ keybir zañnamalıq aktilerine halıqtıñ köşi-qonı jäne jwmıspen qamtıluı mäseleleri boyınşa özgerister men tolıqtırular engizu turalı» Zañ jobası Mäjilisten ötip, Senattıñ qarauına bardı. Bwl köşi-qon zañınıñ tiimdi twstarı öte köp. Qazaq köşiniñ ekinşi kezeñi bastalayın dep twr. Osınday betbwrıs kezeñde «Oralman» atauın özgertip, alıstan kelgen ağayındarımızğa Elbası aytatın «Qandastar» degen termin qoldanğanımız öte dwrıs bolar edi.

Äzimbay Ğali, sayasattanuşı:

Jalpı, şet elden kelip jatqan qandastardıñ statusın bildiretin sayasi termin bolğanı dwrıs. Eger de oralman degen söz wnamay jatsa, onıñ ornına basqa sayasi termin engizu qajet. Mısalı, düniejüzinde «repatriant» degen termin bar. Älem elderi tarihi otanınan oralğan azamattardı «repatriant» dep ataydı. Men öz basım osı halıqaralıq termindi paydalanğan dwrıs bolar dep oylaymın.  


Nwrlan Seydin, sayasattanuşı:

– Şındığında da, oralman atauın özgertetin uaqıt jetti. Öytkeni, bwl söz şetten kelgen qazaqtı bölektep twradı. Mwnıñ sırtında qazir türli jağdaylar sebebinen, bwl atauğa qatıstı negativti közqaras qalıptasıp ülgerdi. Ğılımi tilde «repatriant» degen termin bar. Biz sol sekildi eşkimniñ köñiline timeytin atau tapqanımız jön. Qazaqstan täuelsizdik alğalı 1 mln. qandasımız elimizge köşip keldi. Sol million azamattıñ talabın eskerip, «qandastar» degen sekildi wlttı biriktiretin atau qoyğanımız jön. Qoyılatın ol ataudı ğalımdar, sayasatkerler, qandastar, jalpı qazaq bolıp talqığa salıp, şeşim şığarğan dwrıs. Öytkeni, qazir oralman degen söz özgelerdi bılay qoyıp, öz qazağımızdıñ arasın ekige bölip otır. Auılğa barsañız, qarapayım halıqtıñ özi «oy, olar oralmandar ğoy» dep sırtqa tebedi. Biz qazaqtıñ bir-birin bauırlastıratın ideologiya jürgizuimiz qajet. Äytpese, äleumettik problemalarğa jol berip qoyuımız ıqtimal.


Sayın Borbasov, sayasattanuşı:

– Meniñşe, «oralman» degen jaman söz emes. Bwl atau bastapqıda äleumettik status beru üşin qoldanıla bastağan bolatın. Mwnı kemsitudiñ qwralı dep oylauğa bolmaydı. Biraq, şetten kelgen ağayınğa bwl atau wnamaydı eken. Olar bwl statustı tömendetu, bölu dep qabıldaydı. Atauda twrğan eşteñe joq. Eger de solay deytinder bolsa, «şetten kelgen ağayındar» dep atayıq. YAki, eşqanday anıqtauışsız-aq «ağayındar» dep atap, bwl sözdi äleumettik status retinde bekiteyik.


Däuren Babamwrat, sayasattanuşı:

– Oralman atauın özgertudi qoldaymın. Sebebi, soñğı kezde osı bir atauğa qatıstı işki küşter türli negativti pikirler qalıptastırıp jiberdi. Qazaq qayda bolsa da, qazaq. Bir-birinen anau aytqanday ayırma joq. Olardı jerge, memleketke qarap, bölşekteuge, olardı şımkenttik, almatılıq, qıtaylıq, moñğoliyalıq dep böluge qwqığımız joq. Şetten kelip jatqan ağayın – bizdiñ bauırlarımız. Sol bauırlarımızdıñ köşi sayabırsıp qalıp edi. Memleket qazir zañdı qayta qarap, azamattıq aludıñ joldarın jeñildetip jatır. Osınday kezeñde qandastarımız elge köptep ağılu üşin «oralman» sözin qoldanıstan alıp tastağan jön.

Dayındağan Şäriphan Qaysar

0 pikir