Jwma, 25 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107590. Jazılğandar — 102360. Qaytıs bolğandar — 1699
46 - söz 3947 1 pikir 2 Şilde, 2015 sağat 08:39

TELEARNALARDAN BİRDE-BİR TAPSIRIS ALMAYMIN

«El.kz» redakciyasınıñ «Ekslyuzivti swhbat» aydarınıñ kezekti sanı. Bwl jolğı keyipker – jurnalistika salasınıñ belsendi äri salmaqtı qayratkeri Mädi Manatbekwlı. Äskeri maman boludı armandap, oylamağan jerden jurnalist atanğan keyipkerimiz osı künge deyin jurnalistika salasında özin ärtürli qırınan tanıta bildi. Qalalıq gazet tilşisi, telearna jañalığınıñ jürgizuşisi, odan soñ respublikalıq deñgeyge köterilip, «Astana», «31 arna», «Habar», «Qazaqstan» arnalarınıñ telejürgizuşisi, bölim jetekşisi bola bildi. Tipti soñğı jwmıs ornında basşılıq qızmetti de atqardı, naqtıraq aytqanda «Qazaqstan RTRK» AQ Basqarma törağasınıñ orınbasarı boldı. Büginde «Baqorda» media tobınıñ bas direktorı.    

Mädi Manatbekwlı jaylı:

Tuğan jılı  

  •  25.05.1978 (Qızılorda oblısı, Jalağaş audanı, Eñbek auılı)

Bilimi

  • Şımkent qalasındağı Keñes Odağınıñ Batırı Sabır Rahimov atındağı respublikalıq äskeri-mektep internatı 
  • Kökşetau universiteti, Zañ fakul'teti, zañger

Eñbek täjiribesi

  • Respublikalıq «Nartäuekel» gazeti – tilşi (1998-1999 j.)
  • «Şımkent kelbeti» gazeti – tilşi (1999-2000 j.) «Sayıpqıran» sport qosımşasınıñ redaktorı

  • «Otırar» telearnası – tilşi; jañalıqtar jürgizuşisi; «Topjarğan», «Ekstrennıy vızov», «Nwrlı aray» bağdarlamalarınıñ avtorı äri jürgizuşisi (2000 – 2001 j. Şımkent
  • Respublikalıq «Astana» telearnası – tilşi, jañalıqtar jürgizuşisi; «Üş şirek» aqparattıq saraptamalıq bağdarlamasınıñ, «Aşıq äñgime», «Oqiğa izimen», «Topjarğan» habarlarınıñ avtorı äri jürgizuşisi, Bağdarlamalar öndirisi qızmetiniñ jetekşisi (2001-2006 j. Astana qalası)

  • Respublikalıq «31 telearna» – Astana bölimşesiniñ tilşisi (2006‑2007 j.)

  • «MARMILAT» jarnama agenttiginiñ direktorı (2007‑2008 j. Astana qalası) 

  • Respublikalıq «Habar» agenttigi – tilşi, jañalıqtar jürgizuşisi (2008-2010 j.)

  • «Qazaqstan RTRK» AQ sayasi bağdarlamalar böliminiñ jetekşisi (2010-2011 j.)

  • «Qazaqstan RTRK» AQ törayımınıñ orınbasarı (2011-2013 j.)

  • «Baqorda» media tobınıñ bas direktorı

Otbası

Üylengen, eki wl, bir qızı bar 

– Jurnalistika salasın ne sebepti tañdadıñız?

– Ol ayaq astınan boldı. Üş wyıqtasam tüsime kirgen mamandıq emes. Bala kezimnen desant, yağni äskeri bolamın dep armandaytınmın. Sol äskeri oqu ornın bitirgenmin de, alayda Alla tağalanıñ qalauımen jurnalistika jolına auısıp kettim.

– Tolığıraq toqtala ketseñiz...

– Özim Qızılorda oblısınıñ tumasımın. 9-10-11 sınıptardı men Şımkent qalasındağı äskeri mektepte (Şımkent qalasındağı Keñes Odağınıñ Batırı Sabır Rahimov atındağı respublikalıq äskeri-mektep internatı – redakciya eskertpesi) oqıdım. Keyinnen joldama boyınşa Almatı qalasındağı äskeri akademiyağa oquğa tüstim. Biraq, ökinişke oray, belgili bir jağday bolıp oqudan şığuğa tura keldi. Äskeri ömir osılayşa ayaqtaldı. Jurnalistikağa keler bolsaq, oqudan şıqqan soñ künköristiñ qamına kiristim. 96-jıldar bolu kerek, men studentterge kurstıq jäne baqılau jwmıstarın aqşağa jazıp beretinmin. Özim student emespin. Kişkentayımızdan kitaptı köp oqıp öskenbiz. Kitaphanağa baratınmın, taqırıpqa say ädebietti aqtarıp, qajetti studenttik jwmıstı jazıp şığatınmın. Qarap twrsañ, qiın eşteñe joq. Sol kezdiñ özinde jastar erinşek bolğan eken. Jastar erinse, biz solardıñ erinşektiginen jağdayımızdı jasap jürdik. Sodan bir-eki student «Ağay, sizdiñ söylegeniñiz, jazğanıñız – barlığı jurnalistikağa keledi eken, jurnalist emessiz ba?» – dedi. Men «Joq, men jay jürgen saudagermin» – dep jauap qattım. Ol kezde bazarda saudamen aynalısatınmın, oyınşıqtar sattıq. Sol studentter bağıñız sınap köriñiz degen soñ, Şımkentte jañadan gazet aşılıp jatqan, soğan bas swqtım, tapsırma berdi. Tapsırması qaladağı qılmıstıq oqiğanı zerttep, mazmwndı maqala jazu edi. Jazıp bergen edim, jwmısım mwrtı bwzılmastan maqala bolıp jarıq kördi. Söytip jurnalist bolıp kettik.

– Keyin oqıp aldıñız ba?

– Jurnalistikanı oqığan joqpın. Meniñ keyingi oqığanım – zañger mamandığı.

– Siz üşin jurnalist degen kim?

– Jurnalist degen, äzildep aytatın bolsaq, ol – bir ornında otıra almaytın jıbırlaq adam. Börini ayaq asıraydı degendey, jurnalistti de sol ayaq asırauı tiis. Jurnalist –  qoğamnıñ barometri, ol enjar adam bola almaydı. Oğan öziniñ ğana qarnı toyğanı, köyleginiñ köktigi qızıq emes. Jurnalist – öz eliniñ patriotı, memleketşil azamat. Ol tilge de, dinge de, ekonomikağa da aralasadı. Tüptep kelgende, jurnalist degenimiz – ol ağartuşı, zertteuşi.

– Qazirgi qazaq jurnalisteri zertteuşi bola alıp jür ma?

– Bola alıp jür. Ol az deseñiz aytayın. Qazaq jurnalisteri kezinde jazğan ülken-ülken mäselelerdi orıstildi jurnalister endi köterip jatır.

– Mısal keltirseñiz, ol qanday mäseleler?

– Mäselenki, radikal dindegi adamdar bir qızğa üylenedi de, sodan keyin ol qızdan şarşağan soñ talaq sözin üş ret aytıp, ajırasqan bolıp esepteydi özderin. Älgi bayğws äyeldi qiın jağdayğa keltirip qoyadı. Söytip ol jigit bauırına zvondaydı «Aqi, men ajırastım, sen alıp alsayşı» – dep. Ol aladı. Ol şarşağannan keyin  tağı bir aqi bauırına zvondaydı. Bwl ülken mäsele. Onı qazaqtildi jurnalister birneşe jıl bwrın kötergen. Orıstildi BAQ bwl taqırıptı endi ğana qolğa aldı.  

– Bwl mäseleni birinşi bolıp qazaqtildi jurnalisterdiñ köterui atalmış swraqtıñ qazaqtildi ortağa jaqın bolğandığınan emes pe? Orıstildi azamattardıñ salıstırmalı türde keyinnen qozğaluı sodan emes pe?

– Alıs bol, jaqın bol bir qoğamda ömir sürip jatqandıqtan, qanday da bir mäsele bolmasın, olardıñ bäri bizge ortaq. Osı sekildi taqırıptar boyınşa qazaq jurnalisteri birşama alda twr. Biraq, ökinişke oray, qazaqtildi jurnalistikanı qoldau jağı säl kemşildeu. Jekelegen arnalarda orıstildi jurnalisterdiñ jağdayı köp jasalğan: jalaqısı joğarı, baspana, gonorar mäselesi şeşilgen, olardıñ jülde aluına köbirek mümkindik beriledi. Mısalı, ülken bir bayqau jariyalanıp, sol bayqauda qazaqtildi jurnalist pen orıstildi jurnalist kelip twrsa, «bere salayıq» – dep, özimizdikin keyinge qaldıratın jağdaydı ünemi kezdestiremiz. Bwl endi qazaqtildi jurnalisterdiñ tömendiginiñ belgisi emes. Eşqanday da. Bälkim şeşim şığaruşı tarap orıstildi BAQ-tı köbirek oqitın şığar... Tildi bilmeydi, sol sebepti oqımaydı. Al bwl qazaqtildi jurnalisterdiñ probleması emes.

– Qazirgi jurnalistikanıñ jarqın ökilderin atay alasız ba?

– Telejürgizuşilikten basqaların aytayıq, mısalı Qasım Amanjolwlı öte mıqtı jurnalist, özimniñ dosım Azamat Keñeswlı da mıqtılardıñ qatarında. Halima Täjiqwl men Kämşat Tasbolattı da erekşe atap ötuge boladı. Qız balası bolğanımen, elim degende eljirep twradı. Özimizdiñ Nwrmwhamed Bayğara, Erjan Baytiles. Jalpı köp, birden esime tüspey twr, sol sebepti jigitter-qızdar renjimesin. Birşaması memlekettik qızmetke auısıp jatır.  

– Memlekettik qızmetke auısu demekşi, özge elderge qarasañ, atalmış käsipti tañdağandar 50 jasta da, 60 jasta da jurnalist qızmetin atqarıp jüredi. Neğwrlım jası men täjiribesi ösken sayın onıñ käsibi twrğıda şıñdaluı arta beretin bilemiz. Onday adamdardıñ ömirge degen közqarası äldeqayda keñ boladı, aldındağı swhbat beruşi adamdı tolığımen aşa aladı. Mısalı, Larri King, Opra Uinfri, Vladimir Pozner jäne t.b. Qazaqstanğa kelsek, jurnalistika tek jas kezde aynalısatın käsip sekildi.    

– Bwl endi jurnalisterdiñ probleması emes. Jurnalist ol qay kezde de jurnalist. Taza jurnalister özderinen özderi jılı jerlerinen ketip qalıp jatır dep ayta almaymın. Jurnalistke jağday jasalğan bolsa, onı qaralamay, qudalamay, qazaq jurnalisterin aytıp otırmın, qoldap otırsa eşkim eşqayda ketpes edi. Qazir köptegen jurnalisterdiñ memlekettik qızmetterge, Bolaşaqpen oquğa ketip bara jatqanı sodan. Ol özi jwmıs istep jürgen jerden qoldau körip otırğan joq. Gazet, radio, telearnası, sayt – bärinde osı jağday.  Olar qayta qudalau körip otır, qıspaq körip otır. Erteñgi künge senimi joq. Bwl degen neni bildiredi? Eger jurnalisterdiñ erteñgi künge senimi bolmaytın bolsa, onda eldiñ senimi qaydan boladı? Jurnalister öziniñ qalağan taqırıbın jaza almasa, aşıp körsete almasa, taqırıbın ayqaylatıp qoya almasa, sonı zerttey almasa ol jurnalist ne istey aladı? Onıñ da otbası bar, balası bar, olardı asırau kerek. Jalaqısı joğarı bolıp, sıyaqıları bölinip twrsa, şığarmaşılıq erkindik bolsa, eşkim eşqayda ketpeydi.  

– Mäsele söz bostandığına kelip tirelip otır ğoy. Söz bostandığı absolyutti boluı kerek degen pikirmen kelisesiz be? Älde bir deñgeyde cenzura boluı qajet pe?

– Cenzura degen sözdiñ özi mağan jat närse. Biraq tosqauıl bolu kerek bäribir. Endi jurnalist kelip, wlttı azdıratın, arsızdandıratın, arzandatatın dünielerdiñ nasihattaudıñ keregi joq dep oylaymın. Onıñ bäri onsız da bolıp jatır. 

– Jurnalistika salasına jurnalistika mamandığın bitirmegen adamdar köptep kelude jäne köpşiligi jurnalistika mamandığın oqıtudıñ qajeti joq dep aytadı. Sizdiñ közqarasıñız qalay?

– Men de osı pikirdemin, ökinişke qaray.

– Bwl şınımen de jurnalistikanı arnayı oqıtudı qajet etpeytin mamandıq ekenin bildire ma, älde bwl bizdegi jurnalistikalıq bilim beru mektebiniñ qalıptaspağandığınan ne bolmasa jurnalistika «plankasınıñ» tömendiginen ba?

– Endi bwl jerde şekteu qoya almaysıñ. Ärine, injenerge, tarihşığa, dene şınıqtıru mwğalimine şekteu qoya alasız, ol jerde barlığın bilip twru kerek.  Kez kelgen adam arnayı oqusız dene şınıqtıru mwğalimi bola almaydı ğoy, injener bola almaydı. Jurnalist degen osı käsipterdiñ barlığınıñ qosındısı ğoy. Eger adam jaza bilse, al jazudıñ aldında oylanıp, tolğana bilse, al onıñ aldında elim-ay, memleketim-ay deytin bolsa, ol – jurnalist. Sondıqtan bwl jerden şekteu qoyu dwrıs emes.  

Men endi jurnalistikadan sabaq beretin joğarı oqu orındarın qaralağım kelmeydi. Olar qoldarınan kelgenşe tärbielep jatır. Olardıñ kinäsi emes. Kemşilik sol, jastardıñ köpşiligi jurnalistika fakul'tetine jurnalist boluğa barmaydı, olardıñ közdegeni telejürgizuşi bolu. Al telejürgizuşi degenimiz  – dayın asqa tik qasıq demekşi, dayın mätindi oqıp beruşi ğana. Bizdiñ kezimizde basqaşalau edi. Telejürgizuşi degen ol tek jürgizuşi ğana emes, ol reporter, ol sarapşı, ol jurnalist edi. Qazirgi telejürgizuşiler tek türiniñ ädemiligine ilanğan. Endi, qazirgi talap ta osınday şığar. Batıs elderinde «seniñ tört jıldıñ bilimiñ bar ma?», «diplomıñdı körset» dep otırmaydı. Ol jaqsı taqırıptı qauzap aşıp beretin bolsa, maqalanı tapsıradı da, gonorarın alıp jüre beredi jäne batıs elderinde bwl damığan.

– Olay bolsa, jurnalistika mamandığı, jurnalistika fakul'tetiniñ ne keregi bar. Oğan jıl sayın grant bölip, aqşa bölip. Onıñ memlekettik twrğıda mañızdılığı qanday?

– Bwl endi kürdeli swraq. Men özim mwğalim emespin, jurnalistika sabağın bere almaymın. Ol jağın oqığan emespin. Sondıqtan ayta almaymın. Jurnalistika fakul'tetin jauıp tastañdar dep aytqan, tağı da dwrıs emes şığar. Mümkin säl qısqartu kerek şığar. Mümkin tek mıqtılardı jinau üşin elimizdiñ bir-eki jerinde ğana qaldıru kerek şığar.   Äytpese qazir är öñirde bar ğoy jurnalistika fakul'teti. Osı jağınan arzandatıp jibergen siyaqtımız. Mümkin 4 jıl emes, mümkin 2 jıl oqu kerek şığar. Mümkin 1 jıl ne jartı jıldıq, biraq käsibi deñgeyde dayındalatın jurnalist qılu kerek şığar.  

–  Siz basşılıq etetin Baqorda media tobına toqtalsaq.  Qazirgi tañda köptegen media toptar, agenttikter memleketten tapsırıs aladı. Onıñ eşqanday ağattığı joq dep bilemin. Alayda, memlekettik tapsırıs degen birde bolatın, birdey bolmaytın dünie, oğan ärdayım senip otıra beru ülken täuekel. Eger memlekettik byudjet qısqarsa, olar qinalıp qalmay ma? Elimizde beynerolik, derekti fil'm tüsiruge jekemenşik sektor tarapınan twraqtı wsınıs bar ma? Sizderde bwl jağı qalay?

– Osı swraqtı men kütken edim. Qızıq swraq. Men telearnalardan birde-bir tapsırıs almaymın jäne mağan bermeydi de. Bäri bir-birimen qwlağına sıbırlap qoyğanday, «Mädi Manatbekke bermeñder» dep. Nege bwlay bolğanın men tüsinbeymin. Al özge autsorsingtik kompaniyalardıñ köbi,  memlekettik arnalardan tapsırıs alıp otır.  Öziñiz aytqanday, eger arna tapsırıs bermey qoyatın bolsa, olardıñ jağdayı qattı qiındaydı. Öytkeni sol tapsırıstan basqa jwmıstarı joq. Al men sanalı türde kompaniyanı kommerciyalıq bağıtta wstap otırmın. Men jasap jatqan rolikter, bağdarlamalar, klipter jäne özge de teleönimder jeke tapsırıspen kelude.

– YAğni jeke sektordan swranıs bar?!

– Jeke sektordan swranıs köp. Biraq bwl swranıs öte arzan. Al bizdikiler birden bayıp ketudi oylaydı. Olay bolmaydı. Teñge tiınnan qwraladı deymiz. Men sol tiınnan qwrauğa baldardı üyretip kelemin. Ärine tapsırıs alğımız keledi memlekettik arnalardan. Bermeydi. Jolatpaydı. Meniñ oyımşa, olar özderiniñ qalauımen emes,  şınayı tender arqılı berui tiis. Kim mıqtı sol alatınday bolıp. Qazir olay emes. Jeke tapsırıstardı tendermen alamız. Bwl endi bizdiñ tek bir qanatımız. Ekinşi qanatımız – baspahana. Kitapşalar, diplom, stendter basamız, zergerlik bwyımdar jasaymız. Bwl da taza kommerciya. Sonımen qatar, özimizdiñ işimizden änşi şığarıp otırmız. 

– 50 jastağı Mädi Manatbekti qalay elestetesiz?

– Osı ömirdi süre beremiz, biraq qazirgiden säl sabırlı bolıp, tınıştalğım keledi. Tazı itterim, töbetim, saygüligim boladı degen oyım bar. Nege mwnı aytıp otırmın? Qazaq bolu oñay emes. Qazaq bolu degen tek bay bolu emes. Ärine qazaq bay boluı kerek. Öytkeni mına närseniñ bärin wstau aqşanı qajet etedi.  

Bala-şağağa ertegi oqıp beretin, atqa minudi jäne tazı baptaudı üyretetin aqsaqal bolğım keledi. Jalpı şal emes aqsaqal bolğımız keledi. 70-ke tolğan bir ülken kisimen söylesip qaldım. Biraz äñgimelesip bolğan soñ «Al aqsaqal rahmet» – dep aytqanmın, ayqay saldı. «Tı çto mne govoriş', ya tebe kakoy starik» – dep orısşa ketti bir kezde. Sosın, «Oybay, aqsaqal» – dey bergenim sol edi, tağı wrıstı aqsaqal dep aytpa dep. Aqsaqal degen sözge men köpti körgen dep aytqan edim, onı wqpadı. Ädette, ülkender jastardı ayıptap jatadı, jauapsız, köp närsege jeñil qaraydı, ülkender ğana mıqtı dep. Söytsek olay emes eken. Kerisinşe, qazir jastar mıqtı bolıp ösip kele jatır. Meşitke barsañız orın joq qoy!

Şeteldi aralap jürgim keledi. Qazaqtıñ tuların nasihattap, taratıp jürgim keledi. Aytpaqşı, biıl  4 mausım küni Astanada biz «Memlekettik rämizder künin» wyımdastırdıq. Sonda özimizdiñ kompaniyamızdıñ atınan 10 mıñday jalauşa satıp aldıq. Sonı qazir el-jwrtqa tegin taratıp jatırmız.

– Swhbatıñızğa rahmet!

 Swhbat qwrğan: Darhan Ömirbek

El.kz


 

 

1 pikir