Düysenbi, 25 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 8531. Jazılğandar — 4352. Qaytıs bolğandar — 35
Alañ 5148 1 pikir 8 Şilde, 2015 sağat 13:09

TÜRKIYADA IM-GE QOSILIĞISI KELETİNDER KÖBEYİP BARADI

Qazaqstannıñ BAQ- tarında IM (Islam Memleketi) turalı jii jazılıp ta, aytılıp jür. Degenmen bwl wyımğa basqa elderden de qatısuşılar turalı bile bermeymiz. Sizderge körşisinde soğıs bolıp jatqan Türkiyanıñ öz basındağı qiındıqtar men  türkiyalıq IM sapındağı «jihadşı otbasılar» turalı mälimet bergimiz keldi. Bwl wyımğa qatısuşılar kimder? Olar ne üşin soğısqa attanuda? «Jihadşılardıñ» jas şamaları qanday degen swraqtar köpşiligimizdi mazalaytını anıq!

2011 jıldardan bastalğan Siriyadağı soğısqa, körşisi Türkiyadan «jihad» dep attanğandar da barşılıq. Jalpı Türkiya memleketi Tayau Şığıs aymağında ornalasqan. Qaqtığısqa tolı aymaqta beybit ömir süru, el azamattarın irgedegi körşisiniñ soğıstarına aralastırmau qiınnıñ qiını- aq. Sırtqı küşterdiñ Tayau Şığıstağı oyınında wtılıp qalmau, soğıs örti şalğan körşileriniñ kebin kimeu- Türkiyağa sın bolmaq.  

Eki jıldan astam Siriyada zertteu jürgizgen 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, Tayau Şığıs zertteu böliminiñ basşısı, doktor Serhat Erkmenniñ tayauda ğana Türkiyanıñ tanımal «Hurriet» gazetine bergen swhbatın sizderge özgertpesten wsınbaqpız.

Tayau Şığıs zertteuşisi Serhat Erkmen (surette) soñğı 10 jıl boyına Äl Kayda, eki jarım jıl IM jäne Äl Nusra radikaldıq «jihadşı» toptarı turalı zerttep kele jatqan azamat. Ol soñğı üş jılda «jihadşı» toptarğa qosılu üşin 10 mıñ adam Türkiyadan Siriya men Irakqa ketkenin aytadı. Bwlardıñ 7000-nan astamı IM sapına qosılğanın aytıp otır.

Soğısuşılar qatarında Türkiyadan barğan jüzden asa otbas  özin-özi  «Islam memleketi» dep jariyalap alğan  wyımınıñ qol astında ömir süru üşin Siriyanıñ Rakka, Mosul, Telafer aymağına qonıstanğan.

Türkiyadan IM- ge qosıluğa niet etkenderdiñ basım köpşiligi Istambwl, Ankara, Koniya, Adana, Diyarbakır, Gaziyantepe qalalarınıñ twrğındarı bolıp tabıladı.

Eki jıldan astam Siriyada zertteu jürgizgen Serhat Erkmenniñ jurnalistpen bolğan «Hurriettegi» swhbatı tömendegidey, biz onı eş özgertpesten jariya etkendi jön kördik:

-Türkiyadan Siriya jäne Iraktağı «jihadşı» wyımdarğa qatısuşılardıñ deñgeyi qanday?

- Iraktağı Äl Kayda, Siriyadağı Äl Nusra, Jundul Şam, Ahraru Şam sekildi wyımdar, sonday- aq IM wyımında da bwrınnan türikter bar. Soñğı eki jıl işinde IM wyımı älem nazarında. Türkiyadağı keybir islamdağı radikaldıq joldı wstanatın adamdardıñ da nazarın audarıp otır. Türkiyadan Siriya jäne Irakqa «jihad» etu maqsatımen ketkenderdiñ, olarğa ergen otbasılardıñ, olardı jetkizip salatındardıñ jäne qarjılay kömek beruşiler men keri oralğandardıñ barlığın qosqanda 10 mıñğa juıq adamdı qwrap otır. Türkiyadan soğısqa attanuşılardıñ 70 payızı IM- ge qosılğan.

 Jüzdegen otbası «Islam memleketinde» ömir süru üşin ketti

- IM- niñ baqılauındağı aymaqtarğa ketken otbasılardıñ ülesi qanşalıqtı?

- Siriyağa qonıs audarğan otbasılar turalı qazirge deyin köp aytılmadı. Türkiyanıñ är jerinen köptegen otbasılar şağın toptar bolıp nemese bir otbasınıñ barlıq müşelerinen qwralğan türde köşken. Bwl otbasılar Siriyanıñ Rakka, Mosul, Telafer aymağına qonıstanğan. Bwlardıñ keybiri ol jerde ömir sürudiñ qiın ekenin, eşqanday «jihad» joq ekenin körip Türkiyağa qaytıp oralıp ta jatır. Al, qaysibi barğan bette balaların, äyelin, äke şeşelerin qasına aldırtuda. Barğandardıñ jartısınan köbi yağni 60 payızı bütin bir otbasılar.

Şekaradan ötudiñ oñay boluı, baruşılar sanın arttırıp otır

Bwlardıñ IM- ge qatısudağı negizgi maqsat ne?

- Meniñ zertteuim boyınşa, Türkiyadan «jihadqa» attanğandardıñ oyında «dindegi bauırlarınıñ qiındığın bölisu, islamda parız sanalatın jihadqa attanu jäne halifat qol astında ömir süru» degen maqsat bolğan. Bwl eki soğıs aymağına ketkenderdiñ 90 payızınıñ oyı «jihadqa qatısu» bolğan. Biraq, keyinnen bwlardı wyım basşıları teris maqsatta paydalanıp ketti.

- Türkiyadağı otbasılardıñ köşip ketuine basqa qanday jağday äser etui mümkin?

- Zertteu barısında bwl otbasılar qanday da bir aqşalay kömek üşin nemese bireudiñ mäjbürleuimen ketpegenin bayqaymız. Köpşiligi dini tärbiede ömir süretin bwl kisiler, öz qalaularımen, oylarındağı «Islam memleketinde» twrğıları kelgendikten ketken. Älemniñ är jerinen Siriyadağı soğısqa otbasılarımen attanğandar da bar. Äsirese, Türkiyadağı otbasılardıñ qonıs audaruına sebep: geografiyalıq jaqın ornalasuı bolsa kerek. Qazirgi deyin şekaradan ötudiñ qiındıq tuğızbauı, köptegen otbasınıñ bir sätte jügin jinap, Siriya aymağına attanıp ketuine mümkindik bar.

- Qazirgi tañda şekaradan ötu jağdayı qalay?

- Qazirgi kezde şekaradan ötu biraşam qiın, biraq, şekaradan asu mümkindikteri de joq emes. Belgili bir jasırın ötetin jerleri bar. Türkiya şekaraşıları bwl jerlerdi qırağı qadağalauda. Keyde amalın tauıp mwnday jerlerden zañsız ötip ketip jatatındarı kezdesedi.

- Türkiyada IM- niñ toptarı bar ma?

- Türkiyada IM wyımınıñ toptarı bar dep aytqanımızben bwl toptar qay jerlerde bar ekenine qatıstı qauipsizdik organdarında da äli de jetkilikti mälimet joq. IM –  jıldam küş alğan jäne äri aymaqta jedel jayılıp ülgergen wyım. Wyım irerhiyalıq jüyemen qwrılğandıqtan, bwl toptardıñ sanın bilu qiındıq tuğızıp otır. Degenmen, wyımnıñ äreketteri Islam «jihadına» säykespese de Türkiyadağı halıq arasında bwl wyımdı qoldaytındar da tabılıp jatadı. Bwl degeniñiz – qosıluğa niettilerdiñ äli de bar ekenin  añğartadı. Dinde joq adam bauızdau, otqa jağu, azaptau, jas balalar men kärige deyin «mwsılman emes» dep qırıp joyatın qauipti wyımdı qoldauı, biz üşin bwlar öte qauipti.

Türkiyadağı halıqtardan IM- ge qosılğısı keletinderdiñ sanı artuda ma, älde kemip jatır ma?

- Türkiyadan bwl wyımğa qosılğısı keletinder köbeyip baradı. Siriyağa baru joldarınıñ oñay boluı, IM wyımınıñ jağdayı Türkiya baspasözinde jii jariyalanuı, halıqtıñ dinnen habardar boluı wyım sapına qosıluğa niettilerdi arttırıp otır.

 

-  Wyım sapına attanğandar qay qalalardan jäne qatısuşılardıñ jas şamaları qanşa?- IM- ge attanğandardıñ eñ köbi Istambwl, Ankara, Koniya, Adana, Diyarbakır, Gaziyantepeden. Sonday-aq, Bursa, Sakariya, Bingöl, Muş, Adıyaman sekildi qalalardan da attanğandar bar. Degenmen, basqa aymaqtardan da ketkender kezdesedi. Salıstırıp qarasaq, Türkiyanıñ şığıs jäne oñtüstik şığısınan köp ketetinderin bayqaymız. IM- ge qosıluşılardıñ jas aralığı 17- 25 aralığın qwraydı. Al, Äl Nusra maydanındağılardıñ jas- şaması birşama ülken. Äytsede qatısuşılardıñ deni jastardı qwraydı.

 Türkiyadan qatısuşılardıñ işinde qolbasşı deñgeyine jetkenderi de bar

Türkiyalıq IM sapındağı «jihadşılar» qanday qızmetterdi atqaradı?

- Arasında qarapayım sarbaz, basqaruşı, keybir täjirbesi bar kisilerdiñ qolbasşılıq qızmet alğandarı da bar. Bwl qolbasşılardan belgili bir aumaqtarğa jauapkerşilik alğandarı da kezdesedi.

IM wyımınan qazirgi kezde Türkiya üşin qanday da bir qauipi bar ma?

- Älemniñ kez- kelgen memleketi üşin bwl wyım qauipti. IM- niñ qazirgi sättegi maqsatı maydan şebin Türkiyağa bwru emes. Biraq, qazir türikşe «Konstantinniye» degen jurnal şığarıp, IM- di qoldauşılarılardıñ kezigui, künderdiñ bir küninde Türkiyağa aşıq qauip töndireri anıq. Eske sala ketsek, Türkiyada Äl Kaydanıñ eki ülken şabuılı 2003 jılı qaraşada bolıp, keyin de şağın şabuıldar wyımdastırılğan edi.

Maqalanıñ adresi: http://www.hurriyet.com.tr/dunya/29383934.asp  Tüpnwqsadağı taqırıptı tärjiması: SIRIYADAĞI SOĞISQA TÜRKIYADAN 10 MIÑ ADAM ATTANĞAN  

Maqalanı audarıp, äzirlegen «Qala men Dala» gazetiniñ tilşisi, dintanuşı -  

Nazar Twrıqbaywlı.

Abai.kz

 

1 pikir