Jeksenbi, 12 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 58253. Jazılğandar — 33814. Qaytıs bolğandar — 264
Qoğam 4103 0 pikir 8 Şilde, 2015 sağat 14:06

UAQ-TÜYEK...

(Edvard Munk. Ayqay)

- İ -

TÜS

 

...Prezidenttiñ jeke qabıldauı. Kirsem aldında saray ämiri otır eken. Ottı közderimen bir şolıp ötip:

-         Iä, ayta ber!.. Tıñdap twrmın, - dedi.

Aldına jetsem arıla aytsam degen sözderim auzıma tüspey tosılıp qaldım. Aytpağım köp edi, şirkin jeke bolğanda ğoy!.. Tosıla berdim. Ünsizdik sozılıp baradı... Amal joq tötesinen tarttım. Täuekel!..

-         Taqsır, onda bir emes, eki adamnıñ obalına qalasız!..

Zärli janarımen öñmenimnen ötkize bir tüyrep ötti de, köz qiığın nökerine audardı...

Jeke qaldıq. «Şeşingen sudan tayınbaydı»... Onıñ üstine, endi şeginetin de eşteñe qalğan joq. Ata-baba äruağına sıyınıp, sözimdi qayta sabaqtadım.

-         Aldiyar, bas kespek bolsa da, til kespek joq!.. Kirgen esigimnen qayta şığam ba, joq pa – Qwday bilsin!.. Sondıqtan, aqırı bastadım ğoy, aytıp tınayın... Bar tilegim – osı!..

-         Basta!

-         Bastasam, mäñgilik eşkim joq... Adam saytan emes. Jwmır bastı pende jauapsız qalmaydı. Artıñızğa qarañızşı, ne istediñiz? Arman etken täuelsizdigimiz osı bolsa, atasına rahmet!..

-         Sonşa ne boldı? El ornında, jwrt tınış. Qarnı toq, köylegi kök – basqa ne kerek?! Eñseli elu eldiñ qatarındamız, wzamay otızdıqqa da iligemiz!.. Bizdi qazir bükil älem biledi, dünie jüzi tanidı. Qanşama ğajayıp jiındar men basqosular,  dübirli jarıstar men kezdesuler ötkizdik. Alda EKSPO, Olimpiada bar!.. Bwrın qazaqta mwnday bolıp pa edi? Qane, aytşı, qaşan boldı?! Eşqaşan!..

-         Siz şınımen osını şındıq dep esepteysiz be? Bäri – ötirik, bäri – jalğan. Jalğan tabıs, jalğan jetistik... Jäne siz bwnı jaqsı bilesiz!.. Qağaz bärin köteredi. Al halıq şe, kötere ala ma? Jwrtıñızğa, wltıñızğa qarañızşı!..

Bilik qayda, el qayda? Şındıq qayda, ötirik qayda? Bay qayda, jarlı qayda?!

Tapqanınan joğaltqanı, jetkeninen tökkeni, asqanınan şaşqanı köp!.. Atameken, tuğan jerinde kirme jwrttıñ küyin keşip otırğan kiriptar halıq. Adami qwndılıqtar keri ketip, dünie teris aynaldı. Ruhı jasıp, senimi şayqalğan el kün sanap azıp-tozıp, tilinen, dilinen ayrıla bastadı. Jiırma bes jılda qazaq halqınıñ ruhı, erligi men örligi keşegi jetpis jılda jetpegen deñgeyge jetti. Qayran, Jeltoqsan!.. Bügin sen bizge körgen tüsteysiñ!..

Osı künge deyin tım bolmasa teri ilep, şwlıq şığaratın bir zauıtımız joq. Ayqayımız jer jaradı. Dañğoy maqtan, dañğaza daraqılıq!.. Adal qazaq – qwlğa, wrı-qarı – bige aynaldı. Jeñ wşınan jalğasqan jemqorlıq, özi toysa da közi toymaytın toyımsızdıq, irilik-kisilik ataulıdan jwrday teksizdik, jağımpazdıq, jaltaqtıq, qorqaqtıq... Öz wltınan özi şoşıp, ölerdey jek köretin nadandıq pen azğındıq!.. Bügingi biliktiñ sıyqı – osı!..

Erteñ el qayda baradı? Jer erteñ kimge qaladı?!

Jiırma bes jılda jeti bastı jalmauız bolsa da toyatın uaqıtı boldı ğoy biliktegilerdiñ. «Toydım-qoydım» der eşkim joq, jantalasıp ölip baradı!.. Jeñisimiz sol, jetpegimiz osı ma?!

-         Au, olar sonday bolsa, bwğan da men kinälimin be?! Men olarğa bärin jasadım. Jol aştım, jağday tuğızdım... Al olar işken-jegennen basqa eşteñe bilmeydi!..

-         Taqsır, olardıñ eşqaysısı kökten tüsken joq qoy? Bärin öziñiz tañdadıñız, öz «produktıñız»... «Qazannan qaqpaq ketse, itten wyat ketedi». Öziñiz bas bop: «Jigitter, jiırma bes jıl boldı... İştiñder-jediñder, jeter! Endi jwmıs isteyik!» - dep, aytqanğa könip, aydauğa jürmegen qorqaular men nadandardıñ bes-altauınıñ basın alsañız, erteñ-aq bäri jiptiktey bolar edi!.. Oğan kümän joq. Tek ol üşin aldımen jüyeni özgertu kerek... Iä, öziñiz qwrğan!.. Onsız eşteñe özgermeydi.

-         Keşe ğana saylandım... Äzirge uaqıt bar. Bwnıñ mağan qajeti qanşa?!

-         «... Kimde-kim azsa, Alla olardıñ mäulitin wzarta beredi...» (Märiyam süresi, 75 ayat.). Şölmek mıñ künde emes, bir künde sınadı... Ömir bar jerde – ölim bar. Alla aldında bärimiz birdeymiz. Pende neğwrlım joğarı köterilgen sayın, soğwrlım biikten qwlaydı. Jauapkerşilik te sonday!..

Qazaq halqı kimnen kem edi?! Ata-babası aq bilektiñ küşi men aq nayzanıñ wşımen jan sala qorğap, tilersekten saz, tebingiden qan keşip jürip mwrağa qaldırğan wlan-baytaq jeri, astı-üsti qazınağa tolı qwt mekeni, sol jerdiñ sarqılmas mol baylığı birligi men tirligi jarasqan töl jwrtımızdıñ özine tigende, igiligi men rahatın özderi köre alğanda bäri basqaşa bolar ma edi?!

Al qazir kim sorlı, qazaq sorlı! Kim kedey, qazaq kedey! Kim üysiz, qazaq üysiz! Kim küysiz, qazaq küysiz!..

Nege? Jazığı ne?! Erim dep qoldap kökke köterip, swltanım dep senip töbesine twtqanı ma?!

Suday twnıp, süttey wyıp otırğan el ala tayday bülinip, irkittey ıdıradı. Bar men joqqa, aş pen toqqa, bay men kedeyge, orıs tildi men qazaq tildige, auıl men qalağa, mämbetter men pañkötterge... Köldeneñ qosılğan kök attılar tağı bar. Tiliñiz – üş bölek, diniñiz – qırıq bölek, al diliñiz... Iä, büginde ol da kümändi!.. Ümit üzilip, senim sarqıldı. Endi sizde eki-aq jol bar. Bwl – siz üşin eñ soñğı sın. Ne osı merzimiñiz bitkenşe layıqtı mwrager tabasız, ne elden ayrılasız!.. Onsız da oğan köp qalğan joq. Menen keyin kül bolmasa bül bolsın dep, däl osılay tarta berseñiz, wzamay onı da köresiz... Erik sizde!.. Soñğı kezde jiilep ketken beymälim apattar men qisınsız qırğındar neniñ nışanı?!

-         Onda öziñ aytşı, kim bar? Senim artar eşkim joq, bäri – şetinen wrı-qarı, jemqor. Bılğanbağan bireui joq. Osıdan birdeñe şığa dep ümit artıp, tärbieleysiñ... Qızmetke qoyasıñ. Qanşa qarjı, qanşa uaqıtıñ ketedi. Olar bolsa, äne, körgeninen jazbaydı!..

-         Endi qaytsin, «körgen körgenin, köseu türtkenin isteydi»... Alma ağaştan alısqa qwlamaydı.

Ökinişti, biraq şındıq!.. Qasıñızda qazir artınan el eretin eşkim qalğan joq. Bas sardardan basqa... Ras, ol da – öz «önimiñiz!..».

Degenmen, el iesiz, jer kiesiz bolmaydı!.. El işi – asıl qazına. Şın izdese bäri de tabıladı!..

Bireuler tipti Siz ketseñiz dünie qarañ qalatınday köredi. Ötkende bir jağımpaz «El basqaru oñay emes... Eger Elbasınıñ ornında özderi otırsa, körer em. Eki künge şıdamay, kötteri terlep «Qwday-au, qwtqara kör!» dep twra qaşar edi!» depti. Bos söz!..

Sizdi tuğan ana basqanı da tuadı. Qwdayğa şükir, qazaq qatınsız emes!..

Bar-joğı – 17 million, bir-aq qalanıñ halqı.

Sonda ne, milliardtardı basqarıp, aşsa alaqanında, jwmsa jwdırığında wstap otırğandar payğambar ma?!

Tüsinemin, jağday bölek... Abılay han «Bärinen az asqa baqauıl, az elge han bolğan jaman» dep nege aytqan?! Bir jağıñ ot, bir jağıñ su. Oñ jağıñda – aydahar, sol jağıñda – aq ayu. Töñirek tügel jau. Tayıp jığılsañ talauğa dayın!..

Arbasuğa, aldasuğa tura keledi. Qarmasıp, jarmasuğa mäjbürsiñ... Oñay emes! Onda men de kelmes edim!..

Qıs ötken soñ, köktem şığadı. Köktemdi jaz, jazdı küz almastıradı. Twra berse su da sasidı. Bwl – tabiğat zañı. Täñir bärin solay jaratqan.

Tañdau sizde. Uaqıt – tar, zaman – jüyrik. Erteñ keş boladı.

Qwdaydıñ bir atı – halıq. Halqıñızdıñ obalına qalmañız. Qarğısın arqalap, kärine wşıramañız!..

-         Toqtat! Men ne, qimay jür deysiñ be?! Al tapşı, kim bar?!

Tınısım tarılıp, jüregim qısıldı.

-         Men... men şe? Men barmın! – dedim jan dauısım şığıp.

Öz dauısımnan özim şoşıp oyandım...Tüsim eken!.. Bwğan da şükir!..

 

İİ-

Janım aşidı...

 

...Janım aşidı. Kimge deysiz ğoy? Ädilbek Jaqsıbekovke. Nege deysiz be? Aytayın...

Özderiñiz bilesizder, jaqında onı Elbası EKSPO – 2017 WK-nıñ basşısı qızmetine tağayındadı. Qosımşa qızmet. Aqısız.

Memlekettik qızmetker äkimniñ qanşa aylıq alatının bilmeymin. Onıñ üstine, Astananıñ...

Al WK basşısınıñ eñbekaqısı – 10 mıñ dollar.

...Degenmen, obal boldı!..

 

Twrmağanbet Kenjebaev –  

aqın, Qazaqstan Jazuşılar  jäne

Jurnalister Odağınıñ müşesi. 

Abai.kz

 

0 pikir