Beysenbi, 1 Qazan 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Júqtyrghandar — 107908. Jazylghandar — 102874. Qaytys bolghandar — 1725
Alashorda 8318 0 pikir 9 Mausym, 2014 saghat 12:57

Qayym Múhamedhanov: «JÝGIRE-JÝGIRE TALYP TÝSSEM KEREK»

Tútqyndaghy tozaq qinauyna tóze me, joq pa, ony bir jazmysh biler. Alayda ózi ýshin basyn ajal bәygesine tikken Qayym Múhamedhanov shydaghan, týrmeden bosaghan bette onyn ózine aytyp bergen tómendegi esteliktegi:

«– Áy, Qayym, senderdin týrmedegi jaghdaylaryn qalay boldy? Qanday әdis- tәsildermen súrap tergedi, qinamady ma?,– dep abaqty ómirinin shyndyghyn bilgisi keldi.

Men qarsy súraq qoyghym keldi de, әueli Múhannyn ózinen súradym.

– Sizdin 1930 jyly Tashkentte ústalghanda jaghdayynyz qalay boldy?– dedim.

 Múhan bir kýrsinip aldy da, oryndyghyna shalqaya týsip, bayau bastan ótken oqighasyn oylanyp aldy da, qonyr dausymen:

– Onda bizder, últshylar, bәrimiz ýlken bir ýyde jatamyz. Tósek-ornymyz taza, tamaghymyz uaqtyly berilip túrady. Bir-birimizben erkin әngimelesip, pikir alysyp, kenesip otyratynbyz. Tergeuge alyp barghanda azdaghan qysymdar, qytymyrlyqtar bolyp túratyn. Keyin Almatynyn týrmesine auysqanda búl jaghy jiyileninkirep ketti,– dep baryp toqtady.

Men Múhannyn kóp biluge úmtylghan bala minezdi qylyghyna ishtey kýle otyryp:

– Múqa, onda Sizder júmaqta bolypsyzdar ghoy, al bizder naghyz tozaqtyn otynda kýyip–janghan aqyrzaman pendelerine úqsaydy ekenbiz. Jazyghymyz joq bolsa da, kýni-týni úyyqtatpay, ayaghymyzdan tik túrghyzyp qoyyp tergep, ol az bolghanday, úrsyp-jekirip, satyp alghan qúlynday aqyra qorlaghanyn qaytesiz. Sonda aytary: «Myna qaghazgha qol qoy»,– dep ózderi jazyp kelgen núsqasyn úsynady. «Qol qoysan boldy, senin bizge keregin az, ýyine kete ber. Bizge keregi – Múhtar Áuezov. Sol turaly jazylghan myna qaghazgha qol qoy, qoymasan, ne bolaryndy ózin bilesin,– dep әkirendeydi.

Ótirik anyqtamagha qol qoymaugha bekindim. Ol kezde jasym otyzdan asqan, kýsh-qayratym boyymnan qaytpaghan kezim. Aldaghy kýnderde ne bolar eken dep alandaulymyn. Tergeushiler bir kýni meni bir jeke bólmege qamap ketti. Ishinde esh nәrse joq. Tek qana ortasynda turnik qúruly túr. Búl ne, meni turnik oynasyn dep qoyghan ba dep tandandym. Bayqasam, bir uaqtarda bólmem qatty jylynyp, birte-birte ysyp barady. Tabanym kýyip barady. Sasa bastadym. Ne qylarymdy bilmey daghdaryp túryp, jan qysylghan son qúruly túrghan turnikke asyla kettim. Kóp túrugha qolym shydamay barady. Turnikten qolymdy jibereyin desem, tabanym ystyqqa tiyip kýyetinin sezip túrmyn. Jandalbasamen turnikke asylyp, qolym qarysyp qalypty. Ony men esim aughandyqtan sezetin halim joq. Biz kezde ózderi kelip meni bosatyp alypty. Taghy da esim kirgen son «qol qoydyn» astyna aldy. Kónbedim. Eki-ýsh kýn ótken son taghy da «qol qoy» dep qystady. Qasarystym. Kónbegen son keshegi bólmeme aparyp taghy da qamap qoydy. Biraq bólmede qúruly túrghan turnik joq. Ýy ysysa ne laj etem dep oylanyp túrghanda, bólmenin suyi bastaghanyn sezdim. Bólme suyghy ýdep barady. Tisim tisime tiymey qaltyrap baramyn. Ólmestin qamyn jasap, ýydi aynala zyr jýgirdim. Toqtasam qatyp qalamyn, tek jýgiru ghana jandy saqtap qalmaq. Jýgire-jýgire talyp týssem kerek. Es-týssiz jatqan meni taghy da ózderi sýyrep alyp shyqty. Shamasy syrttan baqylap túrsa kerek. Áren degende esimdi jiyp, basymdy kótersem, taghy da qaghazdy aldyma tosa qoyady. Tistenip túryp qasarystym. Tonghanym әli tarqamay dir-dir etip azaptanyp túrmyn. Abaqtydaghy túraghyma qaray kettim.

Tanerten taghy da tergeu bastaldy. Tergeushi týlki búlangha saldy. Jyly sóylep óz basyndy, bala-shaghandy oylasanshy dep qamqorsiy týsti. «Myna qaghazgha qol qoy da, bizben qoshtasyp, ýyine ketsenshi»,– dep qaghazdy núsqady. Pikirimnen qaytpasymdy bildi de, belgi beretin týymesin basyp qalyp edi, engezerdey eki jigit jemtigin izdegen tóbettey dýrdie kirip keldi. Tergeushi meni alandatu ýshin sóyley berip edi, artymda túrghan ekeui qas-qaghym sәtte rezinka qapshyqty basymnan ayaghyma qaray kiygizip jiberdi de, meni qúlatyp, qapshyqtyn auzyn baylap tastady. Sol arada-aq meni ýsheulep syrtymnan tayaqpen jabyla úra bastady. Bar bolghany basymdy qorghalaqtap, túnshyghyp bara jatyrmyn. Túnshyghudan esim auyp qalypty... Qaptyn auzyn ashyp, meni shygharyp tastaghanyn bilmeymin. Esim kirip, kózimdi ashyp, manayyma qarasam: әlgi ýsheui maghan albastyday ýnile qarap kýlisip túr. «Qasapshygha et qayghy, qara eshkige jan qayghy»,– degen osy eken-au dep jatyrmyn. Ýsheui meni túrghyzyp aldy da, bayaghy әdetterine basyp qaghaz ben qalamdy aldyma qoya qoydy. Men týk kórmegendey túra berdim. Ýsheui aqyryp-baqyryp, meni júdyryqtap, ýyden quyp shyqty... Mine, aldyn ala oylastyrylghan ne bir azaptyn tozaghynan ótip, jiyrma bes jylgha «halyq jauy» degen statiyamen sottalyp, Qarlagqa jóneltildim emes pe, Múqa,– dedim»,– degen (M.Myrzahmetúlynyn jazbasy) qinaugha onyn shydas berui ekitalay edi.

Túrsyn Júrtbaydyn "Úranym - Alash!.." zertteu kitabynan alyndy.

Abai.kz

0 pikir