Jeksenbi, 9 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 98701. Jazılğandar — 72273. Qaytıs bolğandar — 1058
46 - söz 3494 0 pikir 11 Mausım, 2014 sağat 13:14

ORALHAN AĞAÑNIÑ RUHINAN KEŞİRİM SWRA!

ADASU ADAMĞA TÄN...

Surette: jazuşı Oralhan Bökeydiñ qarındası Ğaliya Bökeyqızı

Jas aqın Azamat Tasqaranıñ «Oralhan Bökeydiñ ömirindegi… biz bilmeytin qwpiya…» attı maqalası 4 mausım küni «Qazaq üni» gazetinde jarıq körgen edi. Maqalada avtor jazuşı Oralhan Bökey ömiriniñ biz bilmeytin qwpiyası dep jazuşınıñ alğaşqı jwbayı Aymannıñ ölimi jaylı qalamger Müsilim Qwmarbekwlınıñ aytqanın keltirgen. Atalğan oqiğa äleumettik jelide ülken dau tudırdı. Mäseleniñ anıq-qanığın qalamgerdiñ qarındası Ğaliya Bökeyqızı bılay bayandadı.

Sizdiñ ağañız, Oralhan Bökey turalı «Qazaq üni» portalında bir tüsiniksiz maqala jariyalanıptı. Äleumettik jelidegi jastar şulap jatır dedi bir jurnalist. Öz basım äleumettik jelini qaramaytınmın. Qarauğa tura keldi.
«Qazaq üni», sonıñ işinde jastar üni qazirgi tañda şulağan ünge aynalğan ba? degen tañqalıspen äleumettik jelidegi «Oralhan Bökeydiñ ömirindegi … biz bilmeytin qwpiya…» attı Azamat Tasqaranıñ wsınuımen jarıq körgen Müsilim Qwmarbek aqsaqaldıñ esteligin oqıp şıqtım. Portalda – 28, facebookte – 87 (jazuşını şığarması arqılı jaqsı körip, jamandıqqa qimaytındarı bar, jelini sıylaytındarı bar) pikir tirkelipti. Oqırman qauımğa Azamat Tasqara emes, masqara ekendigin jetkizu üşin osı aşıq hattı jazıp otırmın.
Azamat, seniñ mınau qaralau isiñnen soñ öleñderiñdi birşama oqıdım. Öleñderiñ jaqsı eken. Tüsingenim, sanalı türde osınday sensaciyağa barıpsıñ. Äytpese 20 jasıñda nebir aytulı sıylıqtı alıp jürgen talanttı balasıñ ğoy, sözdiñ qadirin bilesiñ. «Jusan qız» attı twñğış jır kitabıñnıñ alğısözi de twnıp twrğan sen turalı altınday salmaqtı, kileñ dualı auızdan şıqqan keremet pikirler eken.
Biraq sol jetken biigiñe masayrağanday, tirini bılay qoyıp, öli äruaqqa til tigizipsiñ. «Atıñ şıqpasa jer örte!» degen qarğıstan jaman boldı mınau teris qılığıñ. Tipti auılda ösken qazaq balasına jat minez.
Dünieden ötkenine 21 jıl bolğan qayran ağamnıñ äruağın şulatıpsıñ. Onı kisi öltirdi, 20 jıl otasqan jarınıñ tübine jetti degiñ kelgeni nesi? Bireudiñ auzımen keltirseñ de, bwl qay sasqanıñ? Ol köp qazaqtıñ biri emes, Alaştıñ ardaqtı azamatı, öz däuiriniñ kökke örlegen mıqtı jazuşısı – Oralhan Bökey.
Oralhan ağañdı, nulı Altayda tuğan jerles ağañnıñ ruhın bir janşıpsıñ. Qazaqta «Ölgenge ötirik dau» deydi. Sol bıqsıq jalanı örbiterdey qara basıña ne kün tudı? Besikten beliñ şıqpay jatıp köziñe ne körindi, qarağım?
Tura joldı bilgenmen,
Bir adasu – tilegim.
Iir-iir jürgenmen,
İnge tüzu kiremin.

Tilime u toladı,
Torañğı assam talay kün,
Jarım jılan boladı,
Ayanı ötse Abaydıñ.
«Jılan» attı öleñdi oqıp, adasudı swrap aldıñ-au, sen bala, – dep oyladım.
Dosımnan jaqsı qas şıqtı,
Qastıqqa qazaq darındı-ay.
Qos közden äreñ jas şıqtı.
Tağı bir öleñinde osılay mwñ şağıpsıñ. Tiri adamdarmen, öziñ qatarlı jastarmen bäsekelese ber, biraq 49 jasında dünieden ozğan ağamnıñ ruhına kim sağan qastıq jasa dedi?
Zer sala oqıp, öleñderiñnen Oralhan ağammen ündestikti tauıp jäne qayran qaldım. «Jusan qız» alğaşqı kitabıñnıñ atauı – «Qar qızı», ağamnıñ äygili povesiniñ atauına wqsas eken.
«Altın müyiz kerbwğı-au», bwl öleñiñ de Oralhan ağamnıñ sarını, «Qar wldarın wğuğa qanday jürek kerek-au?», bwl da Oralhan ağam, şabıtıñdı aldıñğı tolqın jazuşı ağañnıñ kitaptarı oyatqanı tasqa tañba basqanday körinip twrğan joq pa!
Adasu adamğa tän. Jüregiñdi, janıñdı tazart, qarağım. Oralhan ağañnıñ ruhınan keşirim swra!
Astanada Qwralay Omar ekeuiniñ jır keşin qatar wyımdastırıp bergenmin, bizdiñ Wlttıq akademiyalıq kitaphanada «Altın qıran» Kompaniyalar tobınıñ (bas direktorı – Islambek Saljanov) mecenattıq kömegimen jarıq körgen jeti avtordıñ biri retinde jaqında twsaukeseri ötken, özim iş tartıp bauır sanap jürgen Azamatqa habarlastım. Basında «Siz tüsinbey qalğansız ğoy» dep bwltaqtap, soñında Müsilim Qwmarbek aqsaqalğa jauıp, odan tük şıqpağannan keyin, keşirim swray bastadı. Sol twsta Oralhan Bökeydiñ özi jauap bergendey boldı. Azamat Tasqara, sağan arnağan-au deymin. «…mına otırğan kögen köz – keyingi wrpaq senderdiñ ortalarıñnan alqwlımdap darın şıqqanday bolsa, dandaysıp ketpey, asqar tauıñ men arqar wrandı azamattarıñnıñ ötken-ketkenin paş etiñder» («Mwztau»).
Azamat, sen aqtalğanmen, soñğı pikiriñde, post skriptumda ne oylaytınıñ anıq twr. Jazuşılardı ziyalı äri zımiyan dep Mwqağalidıñ öleñin keltirip, ükim aytıpsıñ. Bwl endi paradoks. Naşar jazuşını bekerge ziyalığa qospa. Mıqtı jazuşı – bwl Qwdaydan beriler darın iesi. Qwday tegin adamğa baq bermeydi, sonı nege bilmeysiñ?
«Kerbwğı» attı derekti fil'm tüsirudi qolğa alıp, jaqsı bastama bastadıñ, oğan quandıq. Al, portaldağı mına tirligiñ aqındığıñ bılay twrsın, qazaqtığıña sın. Nağız qazaq äruaqqa til tigizbegen. Mahabbat simvolına aynalğan, ömirdan ozğan Oralhan men Aymannıñ ekeuine de til tigizip otırsıñ. Ekeuinde bala bolmadı, ol bir perzenttiñ zarı, tragediya, bir Allanıñ qolında. Olardıñ jeke ömirlerine aralasqanıñ üşin Qwday aldında öziñ jauap beresiñ. Ayman jeñgemniñ basındağı qwlpıtastağı ağamnıñ jazğan tört şumaqtı esiñe tüsireyin, Azamat Tasqara. Aqınsıñ ğoy, öleñdi tez wğarsıñ.
Bwl eskertkiş ayaulıma, jarıma
Mäñgi wyıqtağan twrmay meniñ zarıma.
Ayman, sağan arnap kitap jazamın,
Qalamımdı malıp közdiñ jasına.
Men, pendelikten tap-taza dep ağamdı aqtap alayın degennen aulaqpın. Jeke twlğa jaylı jazarda jan-jaqtı zerttep, öziñe jauap bere alatınday derekti däleliñ bolu kerek.
Azamat Tasqaranıñ keşiriminen keyin, sol küni keşki sağat 19.30-da anıq-qanığın bileyin dep, Müsilim Qwmarbek aqsaqalğa telefon şaldım. Bwrınnan jaqsı biletin, elpildep qalğan ağamız: «Aynalayın-au men tirimin ğoy, bwl Azamat Tasqaranıñ jazıp otırğandarına men kelispeymin, men osılay jazayın dep edim dep bir auız habarlaspadı. Meniñ üyime kelgeni de ötirik. «Aymanğa qoñırau şalıp, kelgeninşe üydi bosatuın bwyırğan» dep aytatın men qasında twrğanım joq qoy, aynalayın. Bwl Azamat Tasqaranıñ ne oyı bar ekenin bilmeymin. Men seniñ aytıp otırğan ğalamtorıñdı tüsinbeymin».
Men aqsaqalğa öz aytqanın maqaladan bastan-ayaq oqıp berdim. Müsilim aqsaqal añ-tañ bolıp esinen ayırılğanday boldı. Müsilim aqsaqal da, Azamat Tasqara da meni jaqsı biletin azamattar. Ötiriktiñ qwyrığı bir-aq twtam degen osı. Azamat Tasqara men Müsilim Qwmarbekke Oralhan Bökey özi jauap berdi…  «Eger Qwdaydıñ qwdiretimen sol öliler qaytıp oralsa, bwl jalğannan ün-tünsiz, jım-jırt ötudi tirilerge üyreter me edi, qayter edi… bir-birine qattı söz aytpay, biriniñ tınıştığın ekinşisi bwzbay, jılqınıñ jusağanınday, beybit te berekeli ömir ornatar ma edi, qayter edi, eger äruaqtar zäude qaytıp oralsa… (şirkin-ay, qaytıp oralsa) düniedegi sansız swmdıqtıñ bet perdesi aşılıp, BİZDER wyattıñ otına örtenip keter edik-au… amal qaysı, Olar eşqaşan da, eşqaşan da qaytıp kelmeydi». («Saytan köpir»).
ADASU ADAMĞA TÄN... Oralhan Bökey turalı maqalağa qarsı jauap. Müsilim Qwmarbek bolsın, basqaları bolsın, Ayman jeñgem qaytıs bolğannan keyin (1988 j. 3 may) ağam 5 jıl ömir sürdi (1993 j.17 may) sol kezde jazsa qayda qalıptı?! Bir-birine degen taza mahabbat bolmasa, 22 jıl (1966 j. 24 qırküyek üylengen kezi) birge tatu-tätti ömir sürer me edi? Osını da oylağandarıñ jön. Ötirik mas bolıp, eñ älsiz twsıñ osı ğoy dep, üyge kelip bılğaqtap, talay märte ağamnan öş aludıñ las jolın izdep, balası joqtığın betterine basatın ağalarımnıñ swrqı da esimde. Erli-zayıptı ekeui de ünsiz, sol ağalarğa dastarhanındağı dämin aldına qoyğan küyi otırıp qalatın. Meniñ jüregimde sol ağalarımnıñ är sözi sayrap twr. Balam bar dep dandaysığan sol ağalardıñ balaları äkelerine topıraq saluğa jaramağandarı bar. Onı sanañnan öşirip tastay almaysıñ, ağam men jeñgemniñ janın jaralağan sol ağalardıñ balaları turalı derekti eriksiz izdeydi ekensiñ.
Fariza apam (Oñğarsınova) 2013 jılı şilde ayında meniñ üyimde bir äñgime aytıp edi, sonıñ reti kelip twr. «Men Ayman qaytqannan keyin Oralhanğa bir türli iştey renjip jürdim. Oralhannıñ janı näzik edi ğoy, ol da sezse kerek. Birde Keñsay ziratında bireudiñ jerleu räsimine barğanımızda Oralhan mağan, Fariza, jür, Aymannıñ basına barıp qwran oqıp qaytalıq, – dedi. Käribay Ahmetbekov üşeuimiz qabir basına keldik. Bwğan deyin estigemin, Aymanğa ädemi qwlpıtas qoydı degendi. Oralhan mağan, Fariza sen qwran oqı, – dedi. Biletin ayattarımdı oqi bastadım. Qaysar Oralhannıñ közinen aqqan jastı körgenimde adamnıñ bir-birine degen şınayı süyispenşilik osı-au iştey riza boldım. Oralhan seni tüsinbeytin janın auırtatın adamdar köp boldı ğoy dep qwlazıp üyge qayttım…».
Mwnıñ bärin jazıp otırğan sebebim, är adam sözdiñ kiesi de, iesi de bar ekenin wmıtpasa eken. Sol sebepti Azamat Tasqaradan şiki düniemen oqırmandı dürliktirgeni üşin menen emes, oqırmandardan keşirim swrauın talap etemin.
Eskeretin jayt, QR «Bwqaralıq aqparat qwraldarı turalı» Zañınıñ 21-babı 2-tarmağında jurnalist «şındıqqa säykes kelmeytin aqparattı taratpauğa» mindetti dep körsetilgen. Jazılğan zañdarmen jwmıs isteu qajettigin tağı da esiñde saqtağaysıñ.
Oralhannıñ äke-şeşesiniñ jäne Aymannıñ qolınan däm tatqan Müsilim aqsaqal, ne aytsañız da oylanıp, öziñizşe şındıqtı aytqan ekensiz, odan jaltaqtamañız. Ayta almasañız, anıq-qanığın zerttep barıp jariyalau – jazuşınıñ parızı. Öytkeni, siz jäy adam emessiz, jazuşısız. Däm tatqan qwdığıñızdı lastamañızşı!
Meni köptegen jastarımızdıñ ösek pen jalağa senbey dwrıs oylaytını süysintti. Rahmet!
Qazıbek Isa bauırım, portaldı da qadağalap otırıñızşı. Ölgenniñ artınan ösek emes, qazaq degen wlı halıqtıñ nağız ünin estigimiz keledi.

Qwrmetpen,
Ğaliya Isaqanova Bökeyqızı
11.06.2014 j.

«Jas qazaq» gazeti - http://jasqazaq.kz

0 pikir