Seysenbi, 22 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107374. Jazılğandar — 102064. Qaytıs bolğandar — 1671
Ädebiet 6255 0 pikir 15 Şilde, 2014 sağat 14:39

KÄKEN QAMZIN. BAZARHANNIÑ «QARATORĞAYI»(Äñgime)

     

Erterekte Lev Tolstoydıñ kündelikterin oqi otırıp, tömendegi joldardı türtip alğan edim: «Vçera idu po peredvoennomu çernozemnomu paru. Poka glaz okinet – niçego, krome çernoy zemli, ni odnoy zelenoy travki, i vot na krayu pıl'noy, seroy dorogi kust tatarina (rep'ya). Tri otrostka; odin sloman i belıy, zagryaznennıy stebel' nadlomlen i zagryaznen; tretiy otrostok torçit vbok, toje çernıy ot pıli, no vse eşe jiv i v seredine krasneetsya. Napomnil Hadji Murata. Otstaivaet jizn' do poslednego, i odin sredi vsego polya kak nibud', da otstoyal ee». Ataqtı «Qajımwrat» povesiniñ düniege keluine ne türtki bolğandığın qalamger osılayşa alğa tartadı. Bolmasaq ta wqsap bağamız da. Mına şağın äñgimeniñ jazıluına Qıtaydağı qazaq änşisi, marqwm Hamit Isqaqwlı ağamızdıñ keremet tenor dausı sebepşi bolıp edi.

                                                                                                                        Käken Qamzin

                                          BAZARHANNIÑ «QARATORĞAYI»

                                                                   (Äñgime)

     Arğı betpen alıs-beris, qarım-qatınas qayta jandana tüsken şaq qoy. «Şığıs Türkistannan ba, Pekinnen be, äyteuir, bir kümis kömey, jeztañday, keremet änşi jigit kelipti. Aqannıñ «Qaratorğayın» äueletip qoya bergende, sar dalada jibek jaldı jorğamen taypaltıp kele jatqanday küy keşesiñ. Qırnap-jonıp, sılap-sipap qalıpqa tüsirgen mäpeli dauıs emes, jaratılıstıñ bere salğan darhan sıyı», - dep tañday qaqqan meniñ meloman dosım.

     Äñgimeni äñgime, oydı oy qozğaydı. Änsüyer jigittiñ osı sözinen keyin köp jıl köñil tükpirinde twr-twrlasañ oyanbastay,  tars bürkenip jatqan balalıq şağım bas kötergendey boldı. Bwdan jiırma bes-otız jıl bwrınğı qwm arasındağı jalğız tam, esik aldındağı qırıq qwlaş şegendi qwdıq, wzındığı at şaptırım tüyme qoy qora köz aldıma kelip twra qaldı. Ärirektegi qızdar ükisindey kültesin kökke tiregen nar qamıs, sayaz bolsa da sabırlı, kişkene bolsa da babımen ağar Şilikti özeni. Jağalaudı omıraulay ösken jide toğayı. Sanalıdan – jeti jan, sanasızdan – bir otar qoy, eki at, Aqbarmaq, Aqqoyan degen wyalas  it qana. Osı böribasarlardı ertip, tüni boyı köz ilmey meniñ küzetşi şeşem jüredi qoy qoranı aynalıp. Anda-sanda aysız qarañğı tündi ol kisiniñ «aytaq-aytağı», eki ittiñ keudelegen «äup-äupi» serpip-serpip tastaydı. Keyde qos sırttan şabalana şaptığıp, äldebir qarañ-qwrañnıñ soñına tüsip, eki-üş şağıl asıp barıp qaytatın. Ondayda Bazarhan qoyşı da, meniñ şeşem de abalaqtı asırıp sap keldi dep otıratın. Abalağı ne, it-qwsı ne – esesi bir, Bazarhannıñ äyeli Intıq pen üpir-şüpir bala-şağağa ne kerek, mal-jan aman bolsa bolğanı. Ferma meñgeruşisi, veterinar men zootehnik arqadan qağıp, Bazarhannıñ maqtauın asırsa – jetip jatır. Odan artıqtı o zamanda malşı qauımı köksemegen de bolar. Bazarhanğa salsa, belsendilerdiñ bir auız jılı sözi wlıbidiñ ırısınan birde-bir kem emes. Onday maqtau-marapat estigen küni Bazekeñ bir toqtısın alıp wratın, söytip, bas wstağan jigittiñ de, qwlaq pen qabırğa jwlmalağan bala-şağanıñ da qwdayı jarılqap qalatın. Ämbe Bazarhannıñ şırayı kirip, öñi jılıp, barlıq balanıñ köñilin tauıp, tüye bolıp baqıruğa, jılqı bolıp kisineuge beyil. Bärimizdi qaz-qatar twrğızıp qoyıp, alaqanımızdı jayğızadı da toqtınıñ äppaq tañdayın şart etkizedi. Şap berip wstay alğanımız – keleşekte şeşendiktiñ yaki aqındıqtıñ dañğıl jolına tüsemiz, onıñ üstine torı atqa minip, qoydıñ bir şetin qayıru märtebesine ie bolamız.

     Bazekeñ ıñıldap jürip şegen qwdıqtan su tartadı, ağaş naualardı erneuletip bolğanşa, men qoydı susınğa mañaylatpay qayıra twram. Sulıq şaruanı tämämdağannan keyin ol osı küngi «Sulguni» irimşiginiñ kölemindey döñgelek qaratiken twzdı naua aynalasına tastaydı. Saulıq şirkinderdiñ aşılamasa qoñı kemidi, jüni jetilmeydi. Äyteuir, sol jılı kolhoz, basqanı qaydam, twzdı üydi di tastadı.

     Otı qaytpağan jwrtqa Bazarhan küzdiñ küni taskeneşe qadalıp, jatıp aladı. Qıstıñ ebisiz, boransız künderi alıstağı tobılğı, torañğı, şiqiyaq mol ösken oypañdardı sağalap qaytadı. Onıñ aytuınşa, jazdıñ küni şalğışılar onday jerdiñ öleñin orudan qorğalaydı, öytkeni şalğı şaynasıp, mäşine qiraydı. Al, kökek kelip, mamır etek jayğan mezette otarın torğay şırıldamay örgizip, el ornına otırğanda barıp bir-aq jusatatın. Sondayda üş qız, bir wl  Aqqoyan men Aqbarmaqtı ilestirip alıp, qozıköş jerden aldınan şığamız. Jüre almay qalğan, aqsap qalğan biren-saran qozı-laqtı arqalap, köterip alamız. Key uaqıt qozı şığar dep wmtılğanımız wzın siraq swr qoyan bop ata jöneledi. Qos qwlağın jımitıp ap, o jaq, bw jaqqa orğılap zımırağanda, eki köziñ şarañnan şığıp, siqırlı jelayaqqa qarap qatıp qalasıñ. Eki töbettiñ adırañday wmtılğanınan ne payda, şañına da ilestirmeydi. Ol twrmaq kip-kişkene kengruday sekeñdegen qosayaq tışqannan ayrılıp qalıp jürgeni. Bazarhannıñ wzaq tünderi aytıp tauısa almaytın ertegilerinlegi äri noqay, äri aqımaq däuler men diyulardan bir ausayşı. Bwlardıñ oñ jambasına keler jalğız jabayı – böri-qarı bolsa kerek.

     Bärimiz jabılıp jürip qoydı şalı qorağa qamap üyge kirsek, tör aldındağı tört bwrış jatağan stol basında bar qağazın jayıp salıp ferma meñgeruşisi Jüsip birdeñlerdi süykektetip jazıp jatır. Änşeyindegi sälem-sauqattan keyin fermabastıq istiñ män-jayına köşti. Biz de qwlaq türip otırmız. Basqa aldanış joqtıqtan bolar, sol kezde ülkenderdiñ sözine äuespiz.

-          Bazeke, - degen bastıq, - mına  körşi  sapqozdıñ   oprabımen wstasıp kep otırmın.

Iä, böspebay Esimbek şe? Mamır meyramına tüye baluan dayındap jatırmın, qarsı qoyar narıñ bar ma dep küpildeydi. Bizden tüyeşi Nwrsattı şığaramın. Ol esep işimde. Tüneu küni atan tüyeni jalğız özi wyıqtan suırıp alğanın köziñ kördi. Esimbegiñdi men osı jolı oñbastay tağı sürindirem. Tereze teñestirgisi keledi mına menimen. Qısta, öziñ bilesiñ, kaşovkemen Moltovtan Kaganovışke deyin jarısamın dep üsip ölip qala jazdadı. Özi ökireştep bolmağan soñ, maqwl dey salğam. Endi qarımta qaytarğısı keledi. Tüye baluan twrmaq Äziret Äliniñ özi kelse de Nwrsat tüyeşi saytanın qağıp alar. Onı qoyşı, oğan qam jep otırğan men joq. Tek oyın-sauıqtan opınıp qalmasaq. Wzınqwlaqtan estimin – sol toyğa audan basşıları qatıspaq. Auatkomnıñ törağası, respublika deputatı Älişpanov kelmek körinedi. Sondıqtan baptana ber.

-          Apıray,  ä,   -   degen   Bazarhan   endi    ğana  tilge   kelip, -   el    ağalarınıñ  audan

ortalığınan wzap qırğa şıqqanın körer kez de tuadı eken-au. Mına qora-qopsı da jüdeu. Bıltır kelgen qwrılısşılar qol wşın mülde tigizbepti. Otırğan tamımızdıñ türi bolsa mınau, arısı mayısıp, uığı şıtıtap twr.

-          Tü-u-u, Bazarhan-ay! Bas  dese, qwlaq  deysiñ.  Auatkom   pırsıldatılı  sonda seniñ

üyiñe tüsedi dep twrmısıñ. Qaray gör mwnı. Merekeni, oyın-sauıqtı köredi de jönine qayqayadı. Onıñ odan basqa şaruası qwrıp qalıp pa? Üyiñdi, qora-qopsıñdı jöndep alsañ, seni bireu qolıñnan qaqtı ma? Ağaş irgeñde, balta men pışqıñdı al da şetinen kesip al. Kim qoy der eken? Päli, osı şetteriñnen jatıpişer jalqau bop barasıñdar. Sen basqa tirlikti bılay qoyıp, dombırañdı qolğa wstauğa erinetin boldıñ. Älde toy-tomalaq, şildehanadan basqa jerde sayray almaysıñ ba? Dayındalıp jür. Birde bolmasa, birde Älişpanov än tıñdaymın dese, ne betimizdi aytamız. Tüh, osı birdi aytıp otırıp, birge ketem. Aytpaqşı, birer künen keyin osı mañğa mehanizatorlar keledi. İşip-jemge bir-eki bas beresiñ. Qağazı, mine. Jer jırtıp, jügeri ekpekpiz. Tıñğa türen salamız. Malğa jem dep sonı ayt, äne. Qwrşıp joldas mwhittıñ ar jağına barıp, öz közimen körip qaytqannan beri jügeri jarıqtıqqa jappay oñ közben qaraytın boldıq.

     Birazdan keyin şayğa da, payğa da äbden qanğan meñgeruşini Bazarhan atına qoltıqtap mingizdi. Manadan beri bitpey qalğan äñgimeni Jüsip meñgeruşi at üstinde üzeñgige şirene jalğastırdı. Bala közine bäri qızıq, biz de eleñdep twrmız.

-          Bazarhan, obşım, sen  adal  jigitsiñ.  Köñiliñde  mısqal  aramdıq  joq. Biraq qısta

Aqbarmaq alğan qasqırdı mağan baylamadıñ. Sodan köñilde eptegen dıq qaldı. Tüzdiñ tağısı mağan jalkı emes, degenmen, Jüke, baylanıñız deseñ, biz de onı wmıtpas edik. Ana Kädir sasıqküzen wstasa da tepeñdep kep twrğanı. Körsetkişi senen joğarı emes, al bastıqtarğa ötimdi, sıylı. Sonı wq! - dep Jüsip atın borbaylap şaba jöneldi.

-          Anauıñ tım dalaqtap ketti, attan  tüsip qalıp, erteñgi küni päle bolıp jürmesin! -

Intıq pıtır-pıtır ete qalıp edi, onı Bazarhan qwlağına da ilmedi.

-          Jüsiptey süñğılalar jaman mästekten jığılıp ne körinipti, - degen de qoyğan.

     Sodan eki kün ötip, üşinşi küni ortalıqtan mehanizatorlar kelip qoñsı qonğan. Olarmen ilese qwrılısşılar da jetipti. Kele bizdiñ qora-qopsımızdı, tamımızdı jıldamdata jöndeuge kirisip ketti. Au, bwlarıñ qalay degenge – nwsqau solay degennen äri aspağan. Keyin baqsaq, Mamır meyramın osı Şilikti jazığında ötkizbekşi bop şeşipti. Audan basşılarınıñ bireui oyda-joqta: anau kimniñ qıtauı dese, bizdiñ şöpketışarlar – pälenşe tügenşabev degen ozat şopanımızdıñ qıstağı dep sart etkizbek.

     Bayqaymın, künde keşkisin küytabaqtıñ üni şığısımen Bazarhan mehanizatorlar auılına qarağıştap qoyadı. Maldı da ädettegiden erterek aydap kep jür. Kök sandıq tübindegi oraulı dombırasın alıp, tüs mezgilinde birauıq tıñqıldatatındı şığardı. Bizge, balalarğa bwnıñ özi qızıq. Bazekeñe, onan soñ onıñ qolındağı sırlı qasıqtay dombırağa qayta-qayta qaraymız. Eñ bolmasa bir sipap körsek degen däme zor. Torı atqa qarağanda bwl qazmoyınnıñ narqı kerim bolsa kerek, şeşen de, aqın da boladı dep jürgen meniñ özime sağağı twrmaq tiegin wstatpaydı.

     Bazarhan qoyşı ayaq astınan mwnday küy keşkeli Jüsip meñgeruşi eki-üş qabat soğıp ketti. Ekeuara oñaşa şüñkildeskeni bolmasa, alaböten sözderi joq sıqıldı. Tek kelgen sayın Jükeñ şay-payğa añqası kepkendey bas qoyadı, äbden meyiri qanğan soñ, qaraqasqa ayğırına qayqaya minip qwyğıtıp ala jöneledi.

     Mamır meyramınıñ aldında Kädir qoyşı Almatıdan oralıptı. Ol uaqıtta marapattı berisi Almatıdan, ärisi Mäskeuden ğana alatın. Kädir şopan Almatınıñ bar sıy-siyapatın arqalap kelipti. Astanağa  qazirgidey ekiniñ biri bara bermeytin zaman, sondıqtan Kädir qajığa barıp kelgendey el-jwrt onıñ Bılqıldaq qıstağına ağılğan.

     Bazarhan äyeline qoñır şibarqıttan tigilgen galifesi men kitelin, hrom etigin, kartuzın alğızdı. Onısın qağıp-silkip köp äurelengennen keyin ğana üstine ildi. Qolına elik saptı toğız örim qamşısın wstadı. Aynağa qarap otırıp saqalıp alıp, mwrtın bastı. Şaşı da ösiñkirepti, onı alğızsam ba eken, alğızbasam ba eken degendey – eki oylı bop biraz otırdı.

-          Äy,  Qalimannıñ  wlı,  bermen  kel.  Mınau  bastıñ  äneu  küngidey şañın  şığar.

Tügin qaldırma. Adam qwsap barayıq barar jerge, - dedi mağan bwyıra söylep.

     Onıñ qayrattı, qalıñ şaşın jaltıldağan skal'pel'men alatınmın, öytkeni anau-mınau wstara, bäki onday ormanğa on salsañ da bir baspaydı. Bıltır jazda vettehnikke bir kebesin bere otırıp, äreñ-päreñ ayırbastap alğan.

     Şaşın alğızıp bolısımen qıstan beri ayaq artpağan jalı toqpaqtay, jwp-jwmır bop jwtınğan qara bestini erttedi. Torı atqa da ertoqım salıp ayıldarın tartıñqırap qoydı.

-          Al,  Inteke,  Qaleke, qoydı  ekeuiñe  tapsırdım.  Jayau-jalpılap  bosa da wzatpay

qayıra twrarsıñdar. Biz Kädirdiñ auılına kettik. Mına jalğızayaq jolmen jürip otırsañdar, sonau köringen jalğız tüp jideniñ tübinde jılap aqqan twma, auıl ornınday kök şalğın bar. Qoydı tüste soğan iiriñder, ıstıqta sol mañğa üyezdey twrsın. Mına özimnen keyingi Esenjol böriktini qasıma ertem, äytpese sänim kelispes, - dep mağan iek qaqtı. Töbem kökke jetkendey boldı. Keyinirek bastan talay-talay berekeli-merekeli künderdi ötkizdik, san qabat däulet qwsı töbege qondı, biraq däl sol küngidey aşıq-jarqın şattanbappın da, quanbappın da. Äbden esim şığıp ketipti, şeşem qolıma tobılğı saptı – äkemniñ közi – tört qırlı qamşını wstatqanda barıp atqa äzer qondım.

     Aşıq künde biik şağılğa şıqsañ, qolsozımda twrar Bılqıldağıñ edäuir bar eken. Aq tañerteñ şıqqan biz säske tüste ğana Kädekeñniñ auılına at basın tiredik. Sonadaydan körgen adam Kädir qoyşınıñ üyin ügit punkti dep qaluı kädik. Qızıl borlatqa tüsken wrannıñ özi altı qanat  qazaq üydi eki orap alıptı. Esik aldındağı wzın qwrıqqa baylanğan qızıl bayraqtıñ aydarınan jel esip twr. Qwddı qol bastağan batırdıñ nemese sardarbektiñ stavkasınday. Bizdiñ attarımızğa atağaş ta bwyırmay, qalmaqşa baylastıra saldıq.

     Üydiñ işi ığı-jığı, qaq törde mwrtın sılap Jüsip meñgeruşimiz otır. Onıñ oñ tizesin basa sonou Almatını körip kelgen üy iesi Kädir aqsaqal jayğasıptı. «Atanıñ balası – aldığa, basqanıñ balası – barına» degendey, qalğandarı jasına, bedelderine qaray tizilipti.

     Biz:

-          Assalaumağalüyküm! - dep qosarlana dauıstadıq.

-          Uağaleyküm, -  degen, -  uassalam, -  degen  jauap  irkes-tirkes  jüdeuleu, bäseñ  ğana

şıqtı.

     Bazarhan ekeumizge orın esik jaqtan tidi, maldas qwrar odan basqa jer de joq. Eldiñ bäriniñ közi tördegi ekeude. Basqa kisiler bas kiimderin qanat wşına, baqanğa ilip, taqiyamen ğana otırsa, Jüsip pen Kädir bastarındağı döp-döñgelek şlyapaların äzir şeşe qoymadı. Biz kirgen bette älgilerin köterip, jelpuişşe jelpinip-jelpinip aldı. Suday jaña qalpaqtardıñ astarı men atlas oramı közdiñ qwrtı, keybireudiñ işine şoq bop tüsip jatır.

-          Al.  Kädeke,  alıstan  keldiñiz. Nagradañız qwttı bolsın! Bwl tek Sizdiñ ğana emes,

bükil audanımızdıñ, kolhozımızdıñ bedel-berketi. Osınşa jwrt soğan süyinip kep otır. Körgen-bilgeniñizdi ayta otırıñız. O jaqta igi-jaqsılardıñ talayımen, nebir marqasqalarmen mäjilis qwrğan şığarsız, - dep Jüsip söz tizginin Kädirdiñ özine tastadı.

-          E-e,   boldıq   qoy   talay   jerde,  kördik  qoy  talay  igi-jaqsını,  -  Kädir  qoyşı

äñgimesin ıñırana bastadı. – Mına Jükeñder sap ketken qara jol ğoy. Sonımen jürdim de otırdım. Pwl-qarajattı etiktiñ qonşına tıqqam. Qalada alayaqtar qaptap jüredi deuşi edi, so ötirik-au deymin. Din amanmın. Bizdiñ audannan üş kisi ek, oblıs ortalığında är audannan üş kisiden qosıldı – bas-ayağı otız adamdaymız. Üştöbeden poyızğa otırıp  bes-altı sağatta jetip bardıq. Mına bizdiñ toğay, nu dep jürgenimiz qu seldir eken. Köktiñ kökesi, miua baq Almatıda ma dep qaldım. Jerdegi jwmaq sonda ma dersiñ. Küzde alma men örik özi iilip auzıña tüsedi deydi... Qabat-qabat üyler. Bizge orden tapsırğan üydiñ biiktigi tura bes qabat. Terezesinen tömen qarasañ – basıñ aynaladı, sırttan qarasañ – şiläpiñ jerge tüsedi. Sonı da kördi bizdiñ bas. Sonan, mına Jükeñ bir qaqpaqtı qalta sağatın tapsırıp jiberip edi, bir kün sonı izdep äurege tüstim. Qara basıp, qarqwrım halıqtıñ işinde öz tobımnan köz jazıp qalıp... At şaptırım mägäzinniñ işinde olay-bwlay şarq wrayın. Anağan da baram, mınağan da baram – qazaqşa jön silter jan bolsaşı. Bir uaqıtta sıptay kiingen bir balanıñ qoltığımnan alıp, dedektete jönelgenin bilem. Qwrığan jerim osı eken, bağana sağat alıp twrğanda, qonşımnan aqşa suırğanımdı añdıp twrğan boldı ğoy degen oy jarq ete tüsti. «Oy, ağa, meni tanımay qaldıñız ba? Jüsiptiñ balası Twrarbekpin ğoy», -degende barıp esimdi jiğanım. Sasqanımnan: «Amandıq qayda, qıztalaq! Adamnıñ zäre-imanın wşırdıñ», - dep jatırmın tek twrmay. «Oy, ağa. bir emes, üş ret sälem berdim, estimediñiz be, älde esiñiz şığıp ketken be? Köziñizdi alaqtatıp, erniñizdi jıbırlatqannan basqa däneñe demediñiz», - deydi mına Jükeñniñ sonda oqıp jürgen azamatı.

     El qıran-topan. Äsirese Jüsip razı. Öz balasınıñ bas qalada ekenin, raykomnıñ ba, rayıspalkomnıñ  ba oquında jürgenin osı jwrt tegis biledi.

-          Jä. Bügin baq-däulet özi izdep basqa qonğan kün.  Kädekeñniñ aydını asıp kep otır.

Äuiñdi ayaysıñ ba, bas qamşını, - dep Jüsip Bazarhanğa qolqa saldı.

-          Jüke, tünimen maldı it-qws torıp, bar dauısım  aytaqqa ketti. Kädeke,  siz de söge-

jamandamañız. Qarlıqqan dauıs qarqıldauıqqa ğana jarasadı. – Bazarhan elik saptı qamşısınıñ twyağımen jer şwqıdı, aqırın ğana meniñ tizemdi basıp-basıp qoydı.

-          Oy,  sen  şärde  adasqanıñdı aytpay, alıp kelgeniñdi körsetseñşi. Sağat bir bolıp

qalıptı. Bazarhandı bälsindirip qaytemiz, onanda Almatıdan än-küy esti otırayıq. - Jüsip qaqpaqtı kümis sağatın qaltasınan suırıp, sırt etkizip aşıp, sırt etkizip jauıp tös qaltasına qayta saldı.

-          Rasında   da  bop qaptı  ğoy  özi, - endi  şınjırlı  sağat  şığarudıñ  kezegi  Kädir

aqsaqalğa tidi. – Birge bes minöt qalıptı. Jüke, siz rwqsat etseñiz, quırdaqpen qosa ülken jerdiñ şärbatınan da auız tie otıralıq.

-          Qwysañ,    mälenkop   staqanımen   qwy.  Äytpese   auız   bılğamayıq, -  dedi  Jüsip

meñgeruşi şalqayıñqırap qoyıp.

-          Qwp,   Jüke.   Minekiiñiz.  Aytpaqşı,   wmıtıp   baradı   ekem.  Körmede   bolğanda

ärqaysımızğa pädärki berdi. Bireuge kilem, bireuge mıltıq, bireuge patipon. Mağan radioqabıldağış tidi. Jükeñniñ aytıp twrğanı sol ğoy. Kele sala Jükeñder qwrıp berdi. Bir sımtemirin anau qwrıq basındağı jalauğa baylap qoydıq. Mına üş zilqara kirpiş sonıñ jemi. Qazir qosıp körelik, sosın mınasın bwrap Almatını wstayıq. Mineki.

     Bağanadan irgede, torğın jamılğınıñ astında twrğan ağaş qobdiğa til bitip, sarnap qoya berdi. Tañ-tamaşamın, biraq salmağım ortaymasın dep ülkender sıqıldı sabırlı otırmın. Almatıdağılar Kädekeñniñ orden alğanın körip-bilip, soğan arnayı än-küy bağıştap jatqan sıqıldı.

                                                  Asqaqtata salğanım jaylau äni.

                                                  Baqqan malım jaylaudıñ bolğan säni,

                                                  Marjan-ay...

     Qwlpırğan öleñ, sän än eken. Bwl qızıl qwmnıñ arasına men es bilgeli mwnday äuen jolamağan edi.

     Keş batqanşa Bazarhan ekeumiz, basqa da qoyşı-baqtaşılar Kädirdiñ quanışına ortaq bolıp, toy toylap, jır jırladıq. Meniñ qwlağımnan manağı radioqabıldağıştan tamıljığan än, kümbirlegen küy keter emes.

     Sam jamırağan, qwm qoynınıñ qızuı qaytıp, dünie wlı tösekke bas qoyğan. Tek oqta-tekte joldı wzın siraq or qoyan kesip ötedi, betimizge güjildegen zauza qoñızı kelip soğıladı. Jalpaq dala tösin aymalay samal esedi. Aspanğa san mıñ jwldız qaptay köteriledi. Qos attılı bizben birge ay jelip kele jatadı. Kenet, töbe-qwyqañdı şımırlatarlıq äuez şırqau kökke şım-şımday köterilip, äuelep berdi deysiñ.

                                                  Keledi qaratorğay qanat qağıp,

                                                  Astına qanatınıñ marjan tağıp...

     Ğa-la-mat! O, Qwdıret! Bazarhan, kädimgi qasımda kele jatqan Bazarhannıñ kömeyinen mınaday qisapsız qazına tögiledi, ağıl-tegil möldir bwlaqtay ün aşıladı dep kim oylağan. Onıñ sırlı, maydaqoñır dauısı anau twnjır köktegi kümistey jwldızdardı qoñıraulatıp, appaq aydı terbegendey. Babalarımızdıñ wlan-ğayır saqarası sekildi keñ tınıstı, terbetilgen aşıq dauıs.

     Qazir oylaymın, tabiğattıñ qabağı jazılıp, köñili tüsken kezde köl-kösir etip, üyip-tögip bere salğan düniesi. Bazarhan qoyşı kezinde qolı jetip oqıp-toqıp ketse, qazirgi älem mıqtılarınıñ ığında emes, aldıñğı leginde jürer me edi, kim bilsin. Dariğa-au, apır-au, deseñşi, meñireu maqwlıqtay susıldağan qızıl köşkin qanşama asıl Bazarhandı jalmap-jwtıp qoydı? Endi qanşa tekti men düldildildiñ mañdayınan kün ötip, tabanınan mwz qarır eken? Qay jaqta jür ekensiñder jürekterin telim men teperiş sızdatqan, kişkene ğana wlı ğaripter?..

     Nesin aytayın, osı jasqa kelgenşe jwldızı jarqırağan neler vokalisterdi, tamaşa bel'kantonı tıñdadım, talay koncertterdi kördim. Biraq Bazarhannıñ dauısına jeter saf, taza, boyauı mıñ qwbılğan äjimsiz ündi meniñ qwlağım estigen joq äli.

     Jüregim meni qol jetpes alısqa, qalıñ qwm arasında qalğan balalıq künderime jeteley beredi. Qwlağımnan Bazarhan qanat qaqtırğan «Qaratorğay» keter emes. Äneki:

                                                      Ağaştıñ bwtağına qonıp alıp,

                                                      Sayraydı tañ aldında qaratorğay...

Almatı, 1988.

 

0 pikir