Särsenbi, 1 Säuir 2020
Jañalıqtar 2214 0 pikir 30 Säuir, 2010 sağat 06:20

Memlekettik tildi damıtu Prezidenttik qorınıñ direktorı Azat Şäueevpen ötken internet-konferenciyanıñ qorıtındısı

Osı aptada abai.kz aqparattıq portalı Memlekettik tildi damıtu Prezidenttik qorına jaña direktor bolıp tağayındalğan Azat Şäueev mırzamen (surette) internet-konferenciya ötkizgen bolatın.

Tömende 27-30 säuir aralığında qoyılğan swraqtardıñ jauaptarın nazarlarıñızğa wsınıp otırmız.

 

Qayırlı kün, qwrmetti qauım!

Eñ aldımen til janaşırlarımen swhbattasuğa mümkindik jasap otırğan www.abai.kz aqparattıq portalınıñ redakciyasına internet-konferenciyağa şaqırğandarı üşin ülken rizaşılığımdı bildiremin. Ekinşiden, qazaq tili üşin jasalıp jatqan bügingi qam-qarekettiñ ruhani-wlttıq üni bar qwbılıs ekendigine köñilim tolıp otır. Endi naqtı saualdarğa köşelik.

Osı aptada abai.kz aqparattıq portalı Memlekettik tildi damıtu Prezidenttik qorına jaña direktor bolıp tağayındalğan Azat Şäueev mırzamen (surette) internet-konferenciya ötkizgen bolatın.

Tömende 27-30 säuir aralığında qoyılğan swraqtardıñ jauaptarın nazarlarıñızğa wsınıp otırmız.

 

Qayırlı kün, qwrmetti qauım!

Eñ aldımen til janaşırlarımen swhbattasuğa mümkindik jasap otırğan www.abai.kz aqparattıq portalınıñ redakciyasına internet-konferenciyağa şaqırğandarı üşin ülken rizaşılığımdı bildiremin. Ekinşiden, qazaq tili üşin jasalıp jatqan bügingi qam-qarekettiñ ruhani-wlttıq üni bar qwbılıs ekendigine köñilim tolıp otır. Endi naqtı saualdarğa köşelik.

1. Azat mırza, www.abai.kz aqparattıq portalınıñ ineternet-konferenciyasına hoş kelipsiz! Bwl portalda betiñ bar jüziñ bar demey "qolapaysız" swraqtar qoyıla beredi. Qorıqpaysız ba? Mısalı, Berik Äbdiğali mırza qorıqpaytın. Qorıqpaytın sebebi ol kisi äbden söylep üyrenip qalğan. Sol Berik mırza bir swhbatında "qazaq tilinde qate jarnamalar men qate jazulardı körseñizder suretke tüsirip alıñızdar, qazaq tildi BAQ-qa jariyalaymız" degen bolatın. Biraq solay jasağanın közimiz şalğan joq. Mine, siz de swhbat beremin dep qwlşınıp otır ekensiz. Swhbat berip, jwrtqa tanılıp bolğan sñ uädeni auızşa üyip tögip bir jaqqa ösip ketpeysiz be? Sonda Qordıñ jwmısı ne boladı? Qordıñ jwmısı qor bolıp qala bere me?

Sağımbek Uali

Saualıñızğa rahmet. Qordıñ 2009 jılı «Ayqın» respublikalıq gazetimen birlesip «Qoğamdıq til inspekciyası» fotobayqauın wyımdastırğanı barşañızğa belgili jayt. Bwl bayqau barısında bilbordtarda, jarnamalıq plakattar men memlekettik jäne jekemenşik wyımdardıñ mañdayşalarında jiberilgen qatelerdiñ fotosuretterin qabıldap, apta sayın gazet betinde jariyalap otırdıq. Elimizdiñ barlıq aymaqtarınan kelip tüsken hattar toqsan sayın qorıtılıp, öreskel qateleri bar fotosuret avtorları aqşalay jüldelermen marapattaldı: 1-şi orın - 50 mıñ teñge, 2-şi orın - 30 mıñ teñge, 3-şi orın - 20 teñge. Jinaqtalğan fotosuretter tiisti şaralar qoldanu üşin «Nwr Otan» HDP arqılı jergilikti atqaruşı organdarğa jiberildi. Biıl da osınday fotobayqaudı respublikalıq gazettermen birlese ötkizudi josparlap otırmız.

 

2. Şın biligiñiz jetse, naq qazaq tili üşin jwmıs jasağıñız kelse,
ministir men ökimet biligindegi barlıq qızmetkerlerdi jılında 3 ret qazaq tilinen sın alu joldarın qarastıra alasız ba?
Osınday taqauır bolmasa öziñdi el moyındamaydı. Jibek.

Bwl swraq avtorınıñ ministrler men ökimet biligindegi barlıq qızmetkerlerden jılına 3 ret qazaq tilinen sınaq alu joldarın qarastıru jönindegi wsınısın batıl oy retinde qabıldaymız. Keleşekte bwl mäseleni Qamqorşılıq keñes qwramındağı halıq qalaulılarınıñ nazarına wsınatın bolamız.

 

3. Bir swraq: Memlekettik tildi damıtu qorınıñ byudjeti qanşa jäne onı qanday naqtı jwmıstarğa jwmsaysızdar. Qarjı jetkilikti me?

32. Qordıñ qazirgi byudjeti qanday? Qanday jobalar qarjılanıp jatır? Qor qwrılğalı beri qanday şaralarğa wyıtqı boldı?

Qordıñ byudjeti mınanşa dep naq ayta almaymın, mwnıñ sebebi Qor qızmetiniñ erekşeligimen baylanıstı, bizge memlekettik byudjetten josparlı türde qarjı bölinbeydi. Bıltır Qorğa qwrıltayşılar tarapınan bölingen qarajat (jwmısımızdıñ alğaşqı jılı Qordıñ negizgi qwrıltayşısı QR Twñğış Prezidenti Qorınan qarjı bölgen bolatın) pen demeuşilerden tüsetin qarjını qazaq tiliniñ qoldanıs ayasın keñeytuge bağıttalğan qoğamdıq jobalarğa qoldau körsetuge jwmsadıq. Bügingi küni de Qorğa elimizdiñ tükpir-tükpirinen osınday 130-dan astam joba kelip tüsip otır. Qor janındağı sarapşılar keñesi olardıñ ozıq ta tiimdi dep tanılğandarın tañdap, arnayı konkurstıq komissiyağa wsınadı. Konkurstıq komissiya şeşimimen iriktelgen jobalar qarjılandırıladı. Qordıñ birinşi jılı atqarğan jwmısımen bizdiñ internet-sayttan tolıq tanısuğa boladı (www.qazaq-found.kz).

 

4. Sälemetsiz be. İs-qağazdarı qaşan, qay jılı tolıq memlekettik tilge köşedi? Tolıq memlekettik tilde jürsin dep ökim beruge Sizdiñ qwqıñız bar ma?

 

Özderiñizge belgili, biılğı jıldan bastap elimizdegi barlıq memlekettik organdarında is-qağazdarın jürgizu qazaq tiline köşirildi. Soñğı uaqıttağı bayqağanım, qay memlekettik organğa qanday qwjat aparsañız da qazaq tilindegi ñwsqasınsız qabıldamaydı. Oğan özim talay ret köz jetkizip, josparlı istiñ nätijeli ayaqtalğanına kuä boldım. Bwl istiñ aldağı uaqıtta jalğasın tauıp, tildiñ qoldanıs ayasınıñ keñi tüsetinine senimdimin.

 

9. Azeke qızmetiñiz qwttı bolsın. Qordıñ bwrınğı bastığı Berik Äbdiğaliev kezinde Sizderdiñ wyımdarıñızdıñ atı jalpaq jwrtqa belgili boldı. Osınday qor bar eken degen siyaqtı. Biraq ol jarnama jaqsı jağınan jetken joq. Äbdiğalievtiñ "Alaş aynasına" bergen swhbatı öziniñ jan-jaqta yağni qazirgi kelbetin körsetip ketti. Osıdan kelip sizge qoyar swrağım, siz qanşalıqtı qordıñ imidjin jaqsartıp, jwmısın jandandırasız? Älgi Berik ağamız biz jay qoğamdıq wyımbız dep aytumen bolğan edi. Söziniñ mağınası qordıñ qolınan keletini qoğamdıq pikir tudırumen ğana şekteledi degenge sayadı. Endi siz nendey josparmen ana tilimizdiñ jağdayın jaqsartuğa küş salasız. Almatıdan Erkinbek

10. Memlekettik til - memleket qauipsizdiginiñ kepili. Sondıqtan bir tildiñ töñiregine toptasu mañızdı.Tili ala-qwla el türli arandatuğa tez wrınadı. Bir tilde söylemegen eldiñ auızbirşiligi bolmaydı. Mwnday memlekettegi wltaralıq twraqtılıq ta tez közaldau. Öytkeni Täuelsizdik alğalı memleket "qazaq mäselesimen" eşqaşan aynalısqan joq, "til probleması" halıqtıñ könbistiginiñ arqasında ğana äzirge "attanğa" aynalmay otır. Biraq, bwlay wzaq bola berui mümkin emes, qazaq qazaq tilinde söyleudi tüptiñ tübinde aşıq talap etedi. Sondıqtan bizdiñ erteñ barmağımızdı tistep qalmauımız üşin sözden iske köşetin mezgil jetti. Osı bağıtta bizdiñ Prezidentimizdiñ qorı pärmendi şaralar atqaradı dep senemiz. Sizdiñ aldağı josparlarıñız qanday?

11. Azat mırza! Qazaq tilin öz qalpına keltirip, Mätebesin asqaqtatu üşin aldımen joğarğı biliktegi "semiz mırzalar" Qazaqşa söyleui kerek. Onsız basqası qwr dalbasa.
Sol ağalardıñ talay jiın-toylarda, kezdesulerde, tipti, wlt tağdırına qatıstı wlı dübirli jinalıstarda Mäskeu tilimen sayrap otırğanın ünemi köremiz. Eñ aldımen soğan tosqauıl qoyıluı kerek. Oğan sizdiñ qordıñ şaması, yağni, qwzirettik quatı jete me?
Ekinşi saual: "El bolamın deseñ besigiñdi tüze" degen atalı söz bar. Elimizdegi mektepter men universiteterde oqitın jastardıñ 50 payızğa juığı öz Ana tilinen mahrwm qalğan. Sol bostıqtı toltıruğa qanday jwmıstar jasau oylarıñız bar?

Astanadan Wlarbek Baytaylaq.

 

Iä, Bekeñ öz oyın Qor jwmısınıñ negizgi bağıt-bağdarına say negizdep otır. Olay deytinim, biz şınında da ükimettik emes wyımbız. Biz qızmetimizdi Jarğımızda belgilengen maqsat-mindetterge say jürgizemiz. Qor qoğamdıq pikir tuğızumen qatar, tıñ da wtqır qoğamdıq ideyalardı köterip, olardı jüzege asıruğa mwrındıq bolmaq.

Sözden iske köşetin mezgil jetti degen pikirleriñizge tolıq qosılamın. Alayda, qazaq tilin örkendetuge, onıñ märtebesin köteruge tek bilik basındağılar jauaptı, nemese bwl qwzıretti mekemelerdiñ ğana mindeti deu jañsaq pikir dep oylaymın. Meniñşe, jüregi qazaqpın dep soğatın ärbir azamat qazaq tilin bilmeytin öz äriptesin, jii aralasıp twratın joldasın, tuısın, körşisin, al student, oquşı jastar kurstasın, klastasın, dosın, qwrbısın üyretse, qazaq tilin bilmeytin azamattardıñ basım böligi bir-eki jılda auızeki söylesuge jarap, keyinnen qazaqşa gazet oqıp, teledidar köruge de ıntalanar edi dep oylaymın.

Mısalğa, men bwrın äriptesim, qazir jaqın dosıma aynalğan özge wlt ökilimen birneşe jıl qatarınan tek qazaqşa söylesuge tırısamın. Qazir ol qazaqşa äñgimelesuge de jarap qaldı. Al jwbayım qızmettes äriptesin, birinşi kursta oqitın student qızım özimen birge oqitın qwrbısın (özge wlt ökili) qazaqşağa üyretip jür... Tanıstarımnıñ arasında mwnday mısaldar köp kezdesedi. Sondıqtan da M. Äuezov aytqanday: «Qay istiñ bolsın önuine üş türli şart bar. Eñ äueli niet kerek...».

Osı bağıtta «Jas Otanmen» birlesip Astananıñ bir joğarğı oqu ornında täjiribe retinde bir şara ötkizudi josparlap otırmız. Joba maqsatı - student jastardı qazaq tilin üyrenuge ıntalandıru, olardıñ bos uaqıtın tiimdi paydalanuına ıqpal etu (jat qılıqtardan aulaqtatu) jäne olarğa «eñbeginiñ zeyneti» retinde materialdıq qoldau körsetu. Jobağa qatısu üşin qazaq tildi student özimen birge qazaq tilin üyrenuge ıqılas bildirgen jastardı äkeledi. Olar testileu ortalığınıñ arnayı bağdarlaması boyınşa test tapsıradı, tildi bilu deñgeyi anıqtaladı. Tildi üyretuşi men üyrenuşige eki ay uaqıt beriledi. Belgilengen merzim bitken soñ til üyrenuşi student test sınağın qayta tapsıradı. Arnayı jasaqtalğan komissiya qorıtındısı boyınşa onıñ tildi bilu deñgeyi salıstırıladı. Qorıtındısı oñ bolğan jağdayda üyretuşi studentke är adam basına üyretkeni üşin on mıñ teñgeden aqşalay jülde berilip, tildi üyrengen talaptanuşığa bağalı sıylıqtar tapsırıladı.

Biz biılğı jobalardı qarjılandıru kezinde qazirgi zaman talabına say keletin jañaşa jobalarğa basa nazar audarmaqpız. Olardıñ qatarına: wyalı telefonğa arnalğan komp'yuterlik bağdarlamalardı, büldirşinder men mektep jasındağı balalarğa arnalğan är-aluan radio-tele oyındar men bağdarlamalardı, qazaq tilin üyretuşi mul'tiplikaciyalıq fil'mderdi, internet jüyesine şığarılatın wtımdı jobalar men jarnamalardı, til üyretudiñ jañaşa, erekşe oqu ädistemeleri men balalarğa arnalğan körkem ädebietter şığaru t.s.s. jatqızuğa boladı.

 

12. Aynalayın Azat, atıñ jaqsı eken. Meniñ ötinişim - ministrler men äkimderdiñ, deputattar men wlttıq kompaniyalar prezidentteriniñ balaları men nemereleri qay tilde bilim alıp jatqanın anıqtap, baspasözde jariyalasañızdar eken. Öytkeni meniñ oyımşa, QAZAQ tiliniñ keleşegi osığan baylanıstı. Balaları jat tilde tärbielenetin biliktiñ ANA tilimizdi törge şığaratınına Siz senesiz be? Meniñ bilerim Olar balaları keleşekte özderi siyaqtı RAHAT ömir sürui üşin QAZAQ tilin neğwrlım tezirek joyuğa bar qabilet-qarımın, mwqım mümkindigin salıp ärekettenedi. Osı küres jolında (qazaq tilin mülde joyu) balalarınıñ keleşegi üşin özderin qwrbandıqqa şalsa da tañ qaludıñ reti joq. Öytkeni olar öz balaların halıqtan jaqsı köretini haq. Osı oyğa pikiriñizdi aşıq bildire alsañız, qazaqtıñ janaşırı dep tanırmız. Astanadan Aqsaqal

Sizdiñ oyıñız da qaperimizden tıs qalmaydı. Mümkindik bolıp jatsa, nege jüzege asırmasqa?!

 

13. Qazaq tilin bügingi aqparattıq tehnolgiya mümkindigine säykesttendirip damıtudıñ mende naqtı jobaları bar. Meni qabılday alasız ba? Sizge qalay jolığuğa boladı?

Almatıdan B. Jäntikey

21. Azat mırza! Atıñızğa say zatıñız da azat boladı dep oylaymın. Internet elimizdegi qazaq tilin jolğa qoyudıñ mıqtı qwralınıñ biri.
Meniñ sizge birneşe wsınısım bar, eger qabıldasañız:
1) Internette täulik boyına qazaqşa habar taratatın radio nemese tele jeli aşuğa bolmaydı ma? Bwğan kedergi joq şığar dep oylaymın.
2) Äli qazaqşa söyley almağan, mısalı densaulıq saqtau ministrligine qarastı mekemelerdiñ sayttarın qazaqşa sayratar küş tabıladı ma?
3) Jerseriktik (sputniktik) tele jeli arqılı tek qazaq tilinde habar taratu joldarın eskeresiz be, ol qaşan jüzege asadı?

36. Assalaumağaleykum. Semey qalasınan jurnalist Rollan Kemerbay. Siz jetekşilik etip otırğan qor memlekettiñ damuına zor ülesin qosuda, qosa beredi dep tolıq senimmen aytuğa boladı. Qazaq ädebieti men ruhaniyatınıñ ortalığı alaş qalası Semeyden "Semey-apta" degen internet gazet aşu ötken jıldan beri josparda bar edi. Biraq qarjılıq jağınan mümkindik bolmay otır. Soğan qarjılıq jağınan qoldau kerseteñiz.Sebebi osı öñirdegi jañalıqtar men eldegi oqiğalarğa maqala jazıp qoğamda elge jerge dgen janaşırlıqtı qalıptastıru jürgen, memlekettik til turalı maqala jazıp jürgen jigerli jurnalister qauım jeterlik.

Semey qalasınan Rollan Kemerbay. Aldın ala rahmet.

 

Wtımdı oylarıñız, jüyeli ideyalarıñız bolsa sizdermen kezdesuge äzirmin. Astanadağı baylanıs telefonımız: 74-29-09.

 

19. Qwrmetti Azat mırza! Berik Äbdiğali mırza sayasattan habarı bar, keybir jiındarda öz oyın erkin ayta biletin jäne onı jwrtşılıqqa jetkize biletin qabiletimen tanılıp edi. Onı jaña zaman sayasatkerleriniñ biri degen de madaq äñgime jürgen. Keybir til bilmeytin şeneunikterdi sınağanı da bar. Saual: Berikti audan äkimi qılıp, auıl jaqqa jiberu ünin öşiru me, älde onı biliktiñ satısında ösiru me? Erbaqıt. Qızıljar

 

Meniñ biluimşe, Bekeñdi oblıs basşılığı şaqırğan jäne özi de qızmet barısında jinaqtağan täjiribesin tuğan jerine jwmsauğa qarsı bolmağan...

 

24. Azat mırza, Siz sayasi mazmwnı kürdeli, atqaratın qızmeti de auqımdı Qordı basqarıp otırsız. Onı jaqsı tüsinetin şığarsız? Biraq mağan qazaqı jigitter isti üylestire almaytın siyaqtı körinedi de twradı. Eger Qazaqstandağı tilderdi damıtudıñ Prezidenttik Qorı degen bir Qor aşılsınşı älkedey jalanıp neşetürli pısıqtar şaruanı üyirip äketer edi. Aqşanı da tabar edi. Baspasözdi de baylap alar edi. Siz qızmetke jaña kirisip jatırsız. Sondıqtan meniñ bwl sözderimdi tikeley sın retinde qabıldamauıñızğa boladı. Sizden swramağım Elbası ümit artıp wyımdastırıp bergen Qordıñ jwmısınan qay uaqıtta naqtı nätije körsete alasız?

Alğidıñ Jwbaniyazı

 

Jaña aytıp ötkenimdey, Qordıñ qwrılğanına ekinşi jıl ğana boldı, äri Qor öz qızmetinde belgili bir mansap-ataqqa jetudi maqsat twtqan emes. Bizdiñ bastı maqsatımız - qazaq tiliniñ damuına bağıttalğan qoğamdıq jobalarğa qoldau körsetu, memlekettik sana men otansüygiş sezimdi nığaytu, qazaq eliniñ ruhani-mädeni jetistikterin nasihattauğa ıqpal etu.

 

25. Berik Äbdiğalidıñ ornına tağayındalğan ekensiz. Berikten ne üyrendiñiz? Ol qanday önegeli is bastap ketti? Osığan jauap bereñizşi.

Ayqın

 

«Jaqsınıñ jaqsılığın ayt, nwrı tassın» degendey, Bekeñ aytar oyı anıq, berik wstanımı bar azamat. Ol Qorda qızmet atqara jürip özin bilikti basşı retinde, qayratker retinde de körsete bildi dep oylaymın. Qazaq tiliniñ internet jelisindegi üles-salmağınıñ artuına, qazaq tildi eki sayttıñ aşıluına, al üş sayttıñ jwmıstarın odan äri jalğastıruına wyıtqı boldı. Qor janınan qazaq wltınıñ jan-jaqtı damuına saraptama jasaytın «Qazaq al'manağı» jurnalı jarıq kördi. Qazir bwl basılım twraqtı oqırmandarın taptı dep sanaymın. Bekeñniñ odan arğı qızmetine tabıs tileymiz.

 

27. Azat mırza, qızmetiñiz qwttı bolsın! İsiñizge sättilik tileymin. Bizde tilderdi damıtu komiteti bar ğoy. Memlekettik tildi damıtu qorımen ekeuiniñ qızmeti qalay üylestiriledi. Qazaq tili qoğamı da bar. Sizder jabılıp jürip qazaq tiliniñ süykimin äbden ketirip aldıñızdar. Sırt qarap twrğan adamğa qazaq tiline qıruar qarjı bölinedi, qazaq tili bolsa işek qwrtı bar köterem malday bir oñalmay qoydı. Al şındığında olay emes qoy. Qazaq tiline bölingen qarjınıñ teñ jarımı orıs tiline ketedi ğoy. Ol ne bäle qazaq tilinen qosarlanıp qalmaytın? Mektepte qazaq tili sağatı köbeyse orıs tiline de qosıladı. WBT-da qazaq tili qosılsa,orıs tili de qosıladı. Sonan soñ qazaq tilin damıtamız degen qarjı tilderdi damıtu bölimindegi, memlekettik tildi damıtu qorındağı qıruar şeneunikke ketip jatır ğoy. Meniñ bastı wsınısım osı atalğan bölimderdi jauıp tastau kerek. Sizder qazaq tiliniñ üstinen kün körip, tilimizdi twralatpay, qadir-qasietin ketirmey basqa bir jılı orında nan tauıp jeñizderşi. Qattı ötinip swraymın. Qazaq tiline dep qarjı bölmey-aq qoyıñızdar. Bäri bir ol qarjı maqsatqa jetpeydi. Biz qwqıqtıq memleket emespiz be?! Zañ orındarı til turalı zañnıñ orındaluın qadağalasın. Eñ bastısı qazaq tilin bilmeytin şeneunikterdi jwmıstan şığaru kerek. Bizge eden sıpıruşı men jürgizuşiniñ, santehnik pen tokardıñ qazaq tilin bilgen-bilmegeni mañızdı emes. Memlekettik qızmette otırğandardıñ memlekettik tildi bilui mindet. Öytkeni olar halıqtıñ qızmetşileri. Qazaq halqın da, tilin de qorlauğa jol beruge bolmaydı. Tilderdi damıtu bölimi men memlekettik tildi damıtu qorındağı şeneunikterdi asırauğa ketetin qarjığa är qalada bir-bir qazaq bala baqşasın salğan dwrıs. Sol paydalı.

 

Rahmet! Siz öz swrağıñızdıñ jauabın berip te qoyıpsız, sondıqtan qısqa qayırayın. Til komiteti - ükimettik qwrılım, yağni Mädeniet ministrligine qaraydı jäne memlekettik bağdarlama boyınşa jwmıs isteydi. Qordıñ qoğamdıq wyım retindegi bastı maqsatı - respublika aumağında jäne şetelderde qazaq tiliniñ damuına bağıttalğan qoğamdıq jobalarğa qoldau körsetu, memlekettik sana men otansüygiş sezimdi nığaytu, qazaq eliniñ ruhani-mädeni jetistikterin nasihattauğa ıqpal etu, qazaq tilin üyrenuşilerdi ıntalandıru jäne qazaq wltı men onıñ tiliniñ märtebesin köteru maqsatında keşendi türde türli is-şaralar ötkizip twru, barşa qauımğa Qazaqstannıñ bolaşağı qazaq tilinde ekenin wğındıru. Biz özimizdiñ alğa qoyğan maqsat-mindetterimizge say jüyeli jwmıstar jürgizip jatqanımızğa jäne bolaşaqta da isterimizdiñ nätijeli bolatınına senimdimin.

 

28. Azat mırza, soñğı jıldarı prezidentimizdiñ joldauı tek qana orıs tilinde bolıp jür.Qazaqstannıñ 70-procenttey halqınıñ tilinde bolatın joldaudı 2020-jılğa deyin kütuimiz kerek pe? Joldau qazaqşa jasalsa, sinhron audarmasın teleekranda orısşa berudiñ tehnikalıq eşqanday qiındığı joq.Bwl turalı ne aytasız?

 

Elbasınıñ Qazaqstan halqına Joldauı eki tilde de jasaladı. Bwğan tüsinistikpen qarau kerek. Keyde jalğan wran, äsire wltşıldıq jarğa jığatının wmıtpayıq. Al sinhrondı audarma turalı pikiriñizben kelisemin. Oğan da qol jetkizemiz dep oylaymın. Şıday biluge de küş kerek, asıqsañ da ziyan, keşikseñ de ziyan.

 

29. Azeke amansız ba. Szdiñ jaña qızmetiñizde jaña tabıstar tileymin. Öziñizdiñ bwrınğı äriptesiñiz retinde sonımen qatar öziñizdi jwmıs barısında tamaşa bilikti qızmetker retinde jaqsı bilemin. Sondıqtan bwl Sizdiñ qolıñızdan keledi dep senemin.
Egemendik alğalı beri memlekettiik tildi damıtu üşin onıñ qoldanısqa mümkindiginşe barınşa enui üşin memleket tarapınan özim bilmeymin Siz bilseñiz ayta alasız ba qanşa qarjı bölinip keledi.
Sonımen qatar bwğan eşkim män bere bermeytin eki tildilik uaqıt şığını jäne materialdıq, moral'dıq şığın oğan kelisesiz be.
Al bwl şığındardıñ ketken esesi qanşa.

Qwrmetpen Erbolat.

 

Senim bildirgeniñizge rahmet! Qazaq tilin damıtuğa bölingen bıltırğı qarjı kölemi respublika boyınşa 5 mlrd. teñgeni qwradı. Onıñ aldındağı jılı bwl qarjı birneşe ese az bolatın. Qazaq tilin damıtuğa bölinetin qarjı jıl sayın artıp keledi. Til komiteti de, basqa da mekemeler şığarıp jatqan sözdikter, ädistemelik oqu qwraldarı til üyrenuşilerdiñ kädesine jarap jatır. Sonımen qatar qazaq tilin üyrenuge talpınğan özge wlt ökilderiniñ sanı da artıp keledi. Siz eki tilge ketken uaqıt pen materialdıq şığındı köp deysiz, keybir elderde memlekettik til retinde 3-4 til zañdastırılğan. Olarğa qay jağınan da şığın az bolmaytını anıq. Sondıqtan, meniñ oyımşa, til mäselesine bayıppen, baysaldılıqpen qarağan jön. Jasıratını joq, bwğan qoğam twtastay dayın bolmay twr ğoy. Äueli qoğamdı osığan dayındau qajet. Qoğam qanşalıqtı talap ete aladı, memlekettik tildiñ jarqın boluına sonşalıqtı äser etedi.

 

30. Qazaq tilin damıtam dep jürgender mağan aqımaq siyaqtı körinedi. Aynalayın-au! qazaqtili äbden damıp, kemeline kelgen til. Onı damıtpay-aq, osı qalpında üyrenseñder bir emes birneşe memlekettiñ Bas tili boluğa jaraydı. Onı tek jarım es bilik qana paydalanbay otır. 21 jılda öz memleketiniñ tilin meñgermegen esek milılardı bilikten quıp, bwdan bılay Memlekettik tildi damıtuğa pälen milliyad qarjı bölindi dep bıljıraudı qoyu kerek. Siz sonıñ üşin küresiñizşi. Sonday-aq, sol qarajat şeteldegi qazaqtardı köşirip äkeluge jwmsalsınşı. Mıñ adamnıñ ötinişi dep biliñiz.

 

Bwl swraqqa joğarıda jauap berdim dep oylaymın. Biz qwr jılay bergendi qoyayıq. Kökirek közi oyau adam anıq bayqaydı, jıl sayın qoğamımızda bolsın, bilikte jürgen orıs tildi şeneunikter arasında bolsın qazaqşa äjeptäuir til sındırıp qalğan adamdar sanı artıp keledi. Bwl neni körsetedi: qoğam da, bilik te qazaq tilin bilmey istiñ alğa baspaytının tüsindi. Ärine, process bayau jürip jatqanın moyındaymın. Degenmen tilge degen talpınıs, jaqsı ürdis bar. Ras aytasız, şetelden keletin qandastardıñ da qazaq tiline qosar ülesi zor. Joğarıda ayttım ğoy, tildi kez kelgen basşıdan kez kelgen is boyınşa talap etu kerek. Sırttan kelgen oralmandar orıs tilin bilmegendikten özine qajetti anıqtama, özge qwjattardı qazaq tilinde talap etedi. Osığan baylanıstı jauaptı qızmetker qazaqşa söyleuge, qwjattı qazaqşa toltıruğa mäjbür boladı. Sondıqtan şetelden keletin qazaqtardıñ bir paydası qazaq tiline tiip jatır der edim. Al olardı köşirip alu Köşi-qon komitetiniñ qwzırında.

Kelesi bir problema, öz ana tilin şala biletin qandastarımızdıñ memlekettik tilge äli de tolıq bet bwrmay kele jatqandığı. Basqaşa aytar bolsaq, qazaq tilin biletinderdiñ qazaqşa söy­le­meytindigi, qazaq­şağa qwlıqsızdığı. Til salasındağı eñ ülken ke­seldiñ özi de osı. Bwnı, bir qarağan­da­, tek til töñiregimen ğana şektele qoy­may­tın, tamırı tereñde jatqan äri auqımı jağınan ömirimizdiñ köptegen qı­rın qamtitın kürdeli problema dep tanığan jön. Bwl tığırıqtan şığudıñ jolı qanday?

Qazaqstanda 130-dan astam etnos ömir süredi. Osınşa etnostıñ basın biriktiretin küş - qazaq halqı. Al halıqtıñ küşi de, baylığı da tilde. Barlıq ruha­ni, mädeni qwndı­lıqtardı saqtap, wrpaqtan wrpaqqa, HHİ ğasırğa aman alıp jetken wlı qwndılıq - til, qasietti qazaq tili.

Sondıqtan da qazaq tiline degen qwrmet pen ıqılastı wlttıq sana biiktigine kötergen jön. Qazir zaman basqa, zañ özge. Biz de soğan layıq, zaman talabına say bağıt wstanğa­nımız jön.

Bizge endigi jerde örissiz küresten göri, tañdau jasau qajet. Tañdau - qazaq tili. Qazaq tiliniñ qoğam ömiriniñ bar salasında qoldanısın qamtamasız ete alatınday jağdayğa jetkizu kerek.

Biz bwğan tabiği jağday, solay boluı tiis dünie sekildi qa­rau­ı­mız kerek. Öytkeni, jer özimizdiki, el özi­mizdiki, til özimizdiki. Küreske küş şığın­dağanşa, sol küşimizdi, quatımızdı özimizdi nığaytuğa, mıqtı boluğa jwmıldıru kerek. Bükil qa­zaqtı, barşa jwrttı biriktiretin, twtastı­ratın jağın oylauımız kerek. Osığan qazaq wyıtqı bolatınday mäseleni nazarğa alayıq. Biz basqa memlekette otırğan diaspora emespiz ğoy. Qazaq tiline, qazaq wltına köñil böl, qarjı böl dep swraytın. Ärbir qazaq öz eli­niñ qojası, iesi sezinui tiis. Biz ärqaysısımız osınday psihologiya qalıp­tas­tıruımız kerek. Soğan küş saluımız ke­rek. Onı bireu jasap bermeydi. Qolı­mız­dan kelgenşe özimiz jasay beruimiz kerek. Zamanğa say istiñ közin tabuımız kerek. Jaqsı oy bolsa, wtımdı ideyalar, tiimdi jobalar bolsa qar­jı­nıñ da, basqasınıñ da ornı tabılıp, orayı keledi dep oylaymın.

 

35. Azat mırza,qazir bizdi auıl qazağı, qala qazağı t.b.qazaqtar dep bölip jatadı. Men öz basım sonıñ qaysısına jatatınımdı özim bilmeymin. Qazir eluden endi ğana astım , sonıñ jartısın auılda qazaqtardıñ ortasında, al kelesi jartısın tek orıstardıñ ortasında twrıp jatırmın.Qazirgi bastı mäseleniñ biri memlekettik til märtebesi bolğandıqtan meniñ bir aytarım orıs halqınıñ köbiniñ basına osı twrıp jatqan eldiñ tilin bilu kerek-au degen mäsele onşa tolğandıra qoymaytın siyaqtı.Sonı bile twra nege biz Qazaqstan boyınşa memlekettik tilge tolıq köşu merzimin keyin qaray(2020-2030j)şegere beremiz ? Basqanı qaydam, men öz basım til sayasatı boyınşa prezidentimizdiñ jürgizip jatqan sayasatın qoldamaymın.

 

Qazaq tiliniñ jağdayın tek bilikke itere beruge bolmaydı. Oğan är qazaq, är qazaqstandıq atsalısuı kerek. Eger siz osınday qağida wstansañız, jaña aldında aytıp ötkenimdey, älgi körşileriñizge qazaq tilin üyretken bolar ediñiz. Sol kezde sizdiñ körşileriñiz de qazaq tiliniñ mäselesi tek qazaqtardıñ ğana mäselesi degen pikirden qaşa bastağan bolar edi. Mine, bar mäsele özimizge kelip tireledi. Auıldan qalağa köşip kelemiz de, orısşa söylep ketemiz. Nege auıldan kelip qaladağı twrğındardı qazaqşa söyleuge ügittemeymiz? Özimiz namıstanayıq! Ärine, til jönindegi bwl is bir künde bitpeydi, bwğan wzaq äleumettik, psihologiyalıq jwmıstar jürgizu qajet. Elimizdiñ keybir telearnalarındağı özge wlt ökilderiniñ qazaq tilinde habar jürgizui köpşilikke oy saldı. Äri özge wlttardıñ qazaq tilin bilu qajet degen pikirin nıqtap berdi dep oylaymın.

Bwl maqsattağı jwmıstardıñ bastı mwratı - söz ben istiñ arasın barınşa jaqındatu. Biz öz tarapımızdan bıltırğı jıldıñ özinde osı bağıtta birşama jwmıstar atqardıq. QR Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ tapsırısı boyınşa elimizdiñ barlıq 16 oblısında etnomädeni toptar ökilderi men olarğa qazaq tilin oqıtatın oqıtuşılarğa arnalğan «Dostıq tilinde» - atauımen aymaqtıq seminar-treningter wyımdastırdıq. Ondağı maqsatımız etnostıq toptardıñ belsendi müşelerin tildik mäseleler men qazaq tiliniñ bedelin arttıruğa jwmıldıru boldı. Özge etnos ökilderi arasında qazaq tiline degen oñ tüsinik qalıptasıp otırğanınıñ özi jalğasın tabar jaqsılıq ekenin de añğaru kerek. Endigi kezekte osı til damıtu bağıtındağı taldau-saraptaularımızdı, talap-tilekterimiz ben oy-twjırımdarımızdı tek qazaq tilinde jazıp, tek qazaq tilinde nasihattaudan göri orıs tildi qauımğa jetkizuge, olardıñ arasında keñinen taratuğa küş saluımız qajet dep oylaymın. Qor jwmısınıñ aldağı uaqıttağı bastı bağıttarınıñ biri de osı bolmaq.

 

0 pikir