Jeksenbi, 12 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 58253. Jazılğandar — 33814. Qaytıs bolğandar — 264
Bilik 3814 0 pikir 16 Qırküyek, 2014 sağat 14:18

DUŞANBEDE ÖTKEN DÜBİRLİ JIIN

12 qırküyek küni Memleket basşısı Nwrswltan Nazarbaev Täjikstan astanası Duşanbede ötken Şanhay ıntımaqtastıq wyımına müşe memleketter basşıları keñesiniñ otırısına qatıstı.

Keñes otırısına wyımğa müşe Memleketter basşılarınıñ «tört közi tügel» jinaldı. Atap aytqanda, Elbasımız Nwrswltan Nazarbaev Resey Federaciyasınıñ Prezidenti Vladimir Putin, Qıtay Halıq Respublikasınıñ Törağası Si Czin'pin, Özbekstan Prezidenti Islam Karimov, Qırğızstan Prezidenti Almazbek Atambaev, Täjik­stan Prezidenti Emomali Rahmon, sonımen qatar, wyımğa bayqauşı elderden Auğanstan Prezidenti Hamid Karzay, Iran Prezidenti Hasan Ruhani, Moñğo­liya Prezidenti Cahiagiyn Elbegdorj jäne Ündistannıñ Sırtqı ister ministri Suşma Svaradj, Päkistan Prem'er-ministriniñ wlttıq qauipsizdik jäne sırtqı sayasat jönindegi keñesşisi Sartadj Aziz keldi. Al Türikmenstan Prezidenti Gurbangulı Berdımwhamedov keñes otırısına qwrmetti qonaq retinde qatıstı. Sonday-aq, ŞIW-ğa ünqatısu boyınşa äriptes märtebesine ie memleketter Türkiya, Belarus' jäne Şri-Lanka elderinen de bir top delegaciya boldı.

Keşegi maqalamızda aytıp ötkeni­mizdey, Şanhay ıntı­maq­tastıq wyımına büginge deyingi bir jıl aralığında Täji­k­stan Respublikası törağa­lıq etip keldi. Sol sebepti de wyım tär­tibi boyınşa keñes otırısın Täjikstan Prezidenti Emo­ma­li Rahmon jürgizip otırdı. Ädet­tegidey, keñes aldımen şağın qw­ram­da ötti. Onda wyımğa müşe altı memlekettiñ basşıları aqıl­dasa kele, kün tärtibin belgi­ledi.

Jılına bir ret wyım­das­tırılatın atalmış keñes Şan­hay ıntımaqtastıq wyımı­nıñ eñ joğarı organı bolıp tabılatındıqtan, mwnda qara­latın mäseleler keñestiñ aldağı jılğı jwmı­sın naqtılap, wyım qızmetiniñ negizgi bağıttarın ayqındaydı. Onıñ işki qwrılımı men jwmıs isteuiniñ negizgi mäselelerin şeşedi, basqa memlekettermen jäne halıqaralıq wyımdarmen qarım-qatınasın retteydi. Sonımen qatar, halıqaralıq özekti mäselelerdi qarastıradı. Şağın qwramdağı otırıs barısında Qazaqstan Prezidenti älemdegi twraqsız geosayasi jäne geoeko­nomikalıq ahual jağdayında Şanhay ıntımaqtastıq wyımı üşin basımdığı bar mindet sanalatın birqatar özekti mäselelerdi ayqındap berdi.

Qazaqstan basşısı negizgi mäse­le­lerdiñ biri retinde Şan­hay ıntı­maqtastıq wyımına müşe memleketter arasındağı şeşil­megen şekara prob­lemaların atadı. N.Nazarbaev senim şaraların nığaytudı jäne şekara audanında qarulı küşterdi qısqartudı qarastıratın ŞIW-nıñ Şan­hay jäne Mäskeu kelisimderi sekildi bazalıq qw­jat­­tarınıñ erejelerin saqtaudıñ ay­rıqşa mañızdılığına nazar audardı.

Nwrswltan Äbişwlı azıq-tülik qauip­sizdigin qamta­masız etu ŞIW-ğa müşe memle­ket­terdiñ ekonomikalıq ıntımaq­tastığınıñ mañızdı bağıt­tarınıñ biri sanalatının ayttı.

«Sarapşılardıñ boljauınşa, 2050 jılğa qaray Jer jüziniñ halqı 9 milliardqa je­tedi. Sonımen birge, tayau 10 jılda aua rayınıñ özgerui saldarınan azıq-tülik öndirisiniñ kölemi qısqaradı. Mwnday betalıs Azıq-tülik qauipsizdigin qamtamasız etu tetikterin qwru jäne soğan säykes Intımaqtastıq bağdarlamasın bekitu turalı Qazaqstannıñ bas­tamasın talqılaudı jañğırtu qa­jettigin körsetedi», dedi Memleket basşısı.

Sonımen qatar, Qazaqstan Pre­zidenti su tapşılığı mäselesi öñirdegi twraqtılıq pen qauip­sizdikke ıqpal etetin salmaqtı problema ekendigine toqtaldı. Osığan baylanıstı N.Nazar­baev Qazaqstan wsınıp otırğan Su komitetin qwru osı mäseleni şeşu bağıtındağı ıntımaqtastıqtıñ is jüzindegi tetigine aynaluı mümkin ekendigin ayttı.

Memleket basşısı otırısqa qa­tı­suşılardıñ nazarın Şanhay ıntı­maqtastıq wyımı ayasındağı tağı birqatar mäselelerge audardı. Sonıñ işinde ŞIW ba­sım­dıqtarınıñ jekelegen qatı­suşı-memleketterdiñ wlttıq müddelerimen säykespeui saldarınan jüzege asuı tejelip otırğan jobalar men bastamalardı, sonday-aq, birqatar mañızdı eko­nomikalıq jobalardıñ ilgeri­leuin qiındatıp otırğan qarjı­lıq resurstardıñ joqtığın atadı.

Şanhay ıntımaqtastıq wyı­mına müşe Memleketter basşıları şağın qwramdağı otırıs ayaqtalısımen keñ qwramğa auıstı. Onda keñeske qatısıp otırğan barlıq Memleketter basşıları söz söylep, birqatar halıqaralıq mäselelerdi talqıladı. ŞIW-nıñ negizgi maqsattarı öñirdegi beybitşilikti, twraqtılıq pen qauipsizdikti qoldau, eko­no­mi­ka­lıq jäne gumanitarlıq ıntı­maq­tastıqtı damıtu ekeni belgili. Qazaq­stan Prezidenti keñey­tilgen qwramdağı otırısta osı mäselelerdi qamtıdı.

Elbası halıqaralıq qoğam qazirgi küni qiın da beymaza küy keşip otır­ğanın alğa tarta kelip, soğan oray jahan jwrtı aldında jaña mäseleler, sın-qaterler tuındağanın atap ötti. Al bwl älemdi älekke sal­ğan twraqsızdıq Şan­hay ıntı­maqtastıq wyımınıñ qajet­tiligin odan sayın küşeytip otır. Bwl rette ŞIW-nıñ röli men bedelin arttırıp, onıñ basqa da halıq­aralıq wyım­darmen baylanısın bekite tüsken abzal. Osını eskergen Elbası Qazaqstan ŞIW men AÖSŞK hatşılıqtarı ara­sındağı memorandumğa qol qoyı­luın qwptaytının mälimdedi.

Odan äri Memleket basşısı büginde wyımnıñ kün tärtibinde 2025 jılğa deyingi ŞIW-nı damıtu strategiya­sın äzirleu mä­selesi twrğanına toqtaldı. «Stra­tegiyanı qabıldau arqılı biz wyımnıñ naqtı bağdarı men bolaşaqtağı küşeyui perspektivasın ayqındaytın jaña belesti eñseremiz», dedi Elbası. Qazaqstan Prezidentiniñ atap ötuinşe, bwl bağıttağı alğaşqı qadam ŞIW-ğa müşe memleket märtebesin beru tärtibin bekitu men ötiniş beruşi memleketterdiñ mindettemeleri turalı memorandum bolmaq. Şanhay ıntımaqtastıq wyımı – qanday da bir elge qarsı bağıttalğan äskeri blok nemese jabıq al'yans emes, ol keñ halıqaralıq ıntımaqtastıqqa bağıttalğan qwramı keñeytilui mümkin aşıq wyım.

«ŞIW-nıñ damuı onıñ negiz qalauşı wstanımdarı ayasında jürgi­zilui tiis, onıñ biri – aşıqtıq. Büginde eki memleket – Ündistan men Päkistan resmi türde müşelikke ötu üşin ötinim berdi», dedi Memleket basşısı.

Prezident Nwrswltan Nazar­baev Şanhay ıntımaqtastıq wyı­mı qız­metiniñ tiimdiligin arttıru maqsatında basa nazar audaru kerek mäselelerge jeke-jeke toqtaldı.

Birinşiden, qauipsizdik sala­sın­dağı ıntımaqtastıqtı tereñ­detu basım bağıttardıñ sana­tında qala bermek. Öñirlik terro­ristik qwrılımdarğa qarsı küres­ti küşeyte otırıp, esirtkiniñ zañsız aynalımına qarsı küres salasındağı özara is-qimıldı odan äri nığaytu mañızdı. Bwl rette ŞIW-ğa müşe memleketterdiñ şekaralıq mäseleler jönindegi ıntımaqtastığı men özara is-qimılı turalı kelisimge qol qoyu­dı jedeldetu kerek. Bwl öz keze­ginde ŞIW-ğa müşe memleket­ter arasındağı şekaralar aumağında senim şaraların nığaytuğa septigin tigizetinin ayttı.

Memleket basşısı Ter­rorizmge qarsı öñirlik qwrılım qızmetin odan äri jetildiru üşin Astananıñ küş-jiger jw­mıl­dıruğa äzir ekenin de atap ötti. Bwl üderis jan-jaqtı oylastırıluğa jäne onda barlıq taraptıñ müddesi eskeriluge tiis.

Ekinşiden, ŞIW İskerlik keñesi men ŞIW Bankaralıq birlestigi jwmısın jandandıru qajettigine toqtaldı. Al bwl jwmıstardıñ tiimdiligin birlesken jobalardıñ payda boluı, jüzege asırıluı körsetui tiis.

Üşinşiden, ŞIW Energe­ti­kalıq klubınıñ qalıptasuın ay­rıqşa atadı. Bwl rette, «Qazaqstan Klubtıñ alğaşqı törağası retinde Joğarı deñgeydegi top otırısın wyım­das­tırdı. Biz taraptardı biıl­ğı qara­şada Astanada ötetin «Jañ­ğır­tılatın energiyanı paydalanu jäne damıtu keleşegi» attı konferenciyağa belsene qa­tısadı dep ümittenemiz», dedi Nwrswltan Nazarbaev.

Törtinşiden, Memleket basşısı wlttıq üylestiruşilerdiñ bayqauşı-memleketterdiñ ökil­derimen kezdesu tetigin ŞIW Üy­les­tiruşi keñesine aynaldırudı wsına otırıp, ŞIW boyın­şa ünqatısu seriktesteri men bayqauşı-memleketterdiñ özara ıqpaldastığın tereñdetuge nazar audardı.

Sonımen qatar, Nwrswltan Nazar­baev Auğanstanda twraqtı­lıqtı qamtamasız etu jäne işki sındarlı ünqatısudı qalıptastıru kezek küttirmeytin mindetterdiñ qatarında twrğanın ayttı. Bwl rette osı eldiñ ekonomikasın qalpına keltiruge atsalısu basımdıqqa ie bolıp qala bermek.

Qazaqstan Prezidenti Iran men «altılıq» elderi Irannıñ yadrolıq bağdarlaması boyınşa jalpığa birdey äri wzaq merzimdi kelisimge 2014 jıldıñ qaraşasına deyin qol jetkizedi dep ümittenetinin jetkizdi.

Odan äri Qazaqstan Prezidenti bügingi älem qwlaq türip otırğan mañızdı mäsele Ukrainadağı sayasi jağdayğa da alañdauşılığın bildirdi.

«Dağdarıstıñ auqımı men äseri äldeqaşan bwl eldiñ şeginen şığıp ketti. Şığıs Ukrainadağı ahual kezek küttirmeytin şaralar men äreketterdi talap etedi. Tüytkildi şeşudiñ wzaq merzimdi birden-bir jolı – sayasi dialog», dedi Qazaqstan Prezidenti.

Nwrswltan Nazarbaev biılğı 26 tamızda ötken Minsk kezdesuiniñ mañız­dılığına toqtala kelip, taraptardıñ igi nieti men sındarlı wstanımı Baylanıs tobınıñ 2014 jılğı 5 qırküyektegi «beybit» hattaması ayasındağı naqtı qadamdardı jüzege asıruğa mümkindik beretinin atap ötti.

Qazirgi küni jahan jwrtın eleñdetip otırğan tağı bir eleuli mäsele Tayau Şığıstıñ tağdırı. Elbası Nwrswltan Nazarbaev bwl mäselege de toqtaldı.

«Tayau Şığıstağı jağday da qiın bolıp otır. Siriya, Liviya, Irak, Palestina-Izrail' janjalı twraq­sız­dıqtıñ baqılaudan şığıp ketken oşağına aynaldı. Öñir lañkestiktiñ iirimine şırmalğan», dedi Qazaqstan Prezidenti. Elbasınıñ atap ötuinşe, iritki salğış küşter tek öñirlik qana emes, sonımen birge halıqaralıq qauip­sizdikke de tikeley qater töndiredi.

«Bwl elderdegi dağdarıstı ahualdıñ gumanitarlıq saldarı da qiın ekendigi belgili», dedi N.Nazarbaev. Qazaqstan Prezidenti atap ötkendey, Tayau Şığıs­tıñ barlıq öñirinde qalıptasqan jalpı qauipti ahual jahandıq qauipsizdikke töngen qater bolıp tabıladı jäne ŞIW jauapkerşiligi aymağındağı jağdayğa teris ıqpalın tigizedi.

Öz söziniñ qorıtındısında Memleket basşısı Resey Prezidenti V.Putindi ŞIW-nıñ aldağı törağalığımen qwttıqtap, Reseyge osı mindetti atqaruda tabıstı jwmıs tiledi.

Otırıs soñında Şanhay ıntı­maq­tastıq wyımına müşe memleketter basşıları Duşanbe deklaraciyasına jäne birqatar qwjattarğa qol qoydı. Atap aytsaq, Şanhay ıntımaqtastıq wyımına müşe-memleket märtebesin alu maqsatında ötiniş beruşi mem­lekettiñ mindettemeleri turalı tip­tik memorandum turalı Şanhay ıntı­maq­tastıq wyımına müşe memleketter basşıları keñesiniñ şeşimi; Şanhay ıntımaqtastıq wyımına müşe Memleketter basşıları keñesiniñ Şanhay ıntımaqtastıq wyımına müşe memleket märtebesin beru tärtibin bekitu turalı şeşimi; Şanhay ıntımaqtastıq wyımına müşe Memleketter basşıları keñesiniñ Şanhay wyımınıñ 2025 jılğa deyingi damu strategiyasınıñ jobası turalı şeşimi; Şanhay ıntımaqtastıq wyımına müşe Memleketter basşıları keñesiniñ Ekinşi düniejüzilik soğısta faşizmdi jeñgen Jeñistiñ 70 jıldığın merekeleu jönindegi şeşi­mi; Şanhay ıntımaqtastıq wyımına müşe Memleketter basşıları keñesiniñ Şanhay ıntımaqtastıq wyımına qatısuşı memleketter şeşimderiniñ küşin joyu turalı şeşimi; Şanhay ıntı­maqtastıq wyımına müşe Memleketter basşıları keñesiniñ Şanhay ıntı­maqtastıq wyımınıñ rämizi turalı erejesin bekitu turalı şeşimi; Şan­hay ıntımaqtastıq wyımına müşe Mem­leketter basşıları keñesiniñ Şan­hay ıntımaqtastıq wyımınıñ ötken jılğı qızmeti turalı ŞIW Bas hatşısınıñ bayandamasın bekitu turalı şeşimi; Şanhay ıntımaqtastıq wyımına müşe Memleketter basşıları keñesiniñ Şanhay ıntımaqtastıq wyımınıñ Öñirlik terrorizmge qarsı qwrılımınıñ 2013 jılğı qızmeti turalı ŞIW Öñirlik terrorizmge qarsı qwrılımı keñesiniñ bayandamasın bekitu turalı şeşimi.

Sonımen qatar, Şanhay ıntı­maq­tastıq wyımına müşe Memleketter basşıları keñesi otırısınıñ qorıtındısı boyınşa aqparattıq habar­lama qabıldandı. Sonday-aq, Şan­hay ıntımaqtastıq wyımına müşe memleketter basşılarınıñ qatısuı­men Şanhay ıntımaqtastıq wyımı­na müşe memleketterdiñ ükimetteri arasında halıqaralıq avtomobil' tasımalına qolaylı jağday jasau tura­lı kelisimge de qol qoyıldı. Atal­ğan qwjatqa 6 eldiñ kölik salasına jauaptı vedomstvolarınıñ basşıları qol qoydı. Ayta keterligi, bwl qwjat Qazaqstannıñ köliktik-tran­zittik äleuetin eseley tüsetin boladı. Avtokölikpen tasımaldanatın jük kölemi 2 ese, al halıqaralıq tasımaldardan Qazaqstanğa tüsetin jıl sayınğı tabıs 25 mlrd. teñgege deyin artatındığı boljanıp otır. Mäselen, ötken jılı elimizde 1,6 mln. tonna jük tasımaldansa, 2020 jılğa qaray onıñ kölemi 3,2 mln. tonnağa jetedi.

Keñes otırısınıñ soñında ŞIW törağalıq kezegi Resey Federaciyasına ötti. ŞIW-ğa müşe Memleketter basşıları keñesiniñ kelesi otırısı 2015 jılı Reseydiñ Ufa qalasında ötetin bolıp şeşildi.

Memleket basşısı Nwrswltan Nazarbaev Täjikstandağı jwmıs saparı barısında Resey Federaciyasınıñ Prezidenti Vladimir Putinmen kezdesti.

Kezdesu barısında sauda-ekonomi­kalıq, investiciyalıq, mädeni-guma­ni­tarlıq salalar­dağı ekijaqtı özara is-qimıl mäseleleri, sonday-aq halıq­aralıq kün tärtibindegi özekti jayttar talqılandı. Nwrswltan Nazarbaev pen Vladimir Putin eki eldiñ halıqaralıq jäne öñirlik wyımdar, sonıñ işinde Euraziyalıq ekonomikalıq odaq aya­sındağı ıntımaqtastığına da nazar audardı. Sonımen qatar, Memleket basşıları 26 tamızda Minskide ötken Keden odağı elderiniñ, Ukrainanıñ basşısı men Europalıq odaq ökilderiniñ kezdesui kezinde jasalğan uağdalastıqtardıñ iske asırılu barısın talqıladı.

Sonday-aq, Prezident Nwrswl­tan Nazarbaev Qıtay Halıq Respub­li­ka­sı­nıñ Törağası Si Czin'pinmen kez­desti. Kezdesu barısında eki eldiñ köşbasşıları sauda-ekonomikalıq, investiciyalıq, otın-energetikalıq,  kölik-tranzittik jäne mädeni-gumani­tar­lıq ıntımaqtastıqtıñ negizgi bağıt­tarın qarastırdı.  Nwrswltan Nazarbaev pen Si Czin'pin eki eldiñ halıqaralıq jäne öñirlik wyımdar ayasındağı özara is-qimıldarına qatıstı da birqatar mäselelerdi talqıladı. Sonımen qatar, halıqaralıq kün tärtibindegi özekti jayttarğa qatıstı pikir almastı.

Qazaqstan Prezidenti eki eldiñ arasındağı ıntımaqtastıq deñgeyin joğarı bağalay kele, «bizdiñ elderimiz otın-energetika salasında belsene ın­tımaqtasuda. Büginde Qazaqstan mwnayı­nıñ 20 payızın Qıtay kompaniyaları öndirude. Qazaqstan-Türikmenstan-Qıtay gaz qwbırı da jaqsı jwmıs is­tep twr», dedi. Öz kezeginde QHR Töra­­ğası Qazaqstan-Qıtay qarım-qatı­nas­tarınıñ oñ qarqının atap ötti.

«Biılğı mamırda Siz Qıtayğa tabıs­tı memlekettik saparmen barıp, AÖSŞK sammitine qatıstıñız. Biz­diñ Sizben aramızdağı halıqaralıq jäne öñirlik wyımdar ayasındağı uağdalastıqtarımız belsendi türde iske asıp jatır. Özara is-qimıl jal­ğasın tabatın boladı dep ümitte­nemin. Eki eldiñ igiligi jolında ıntı­maq­tastığımızdı jalğastıru üşin biz bar küş-jigerimizdi jwmsauğa äzirmiz», dedi QHR Törağası.

Nwrswltan Nazarbaev QHR Törağasın Qıtay Halıq Respublikasınıñ aldağı 65 jıldığımen qwttıqtap, qıtay hal­qına tabıs pen baq-bereke tiledi.

Dinara BİTİKOVA,

«Egemen Qazaqstan» gazeti

0 pikir