Beysenbi, 6 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 94882. Jazılğandar — 67031. Qaytıs bolğandar — 1058
Aymaq 10088 0 pikir 1 Säuir, 2014 sağat 15:10

PETROPAULDIÑ QIZILJAR DEP ATALUI TİPTİ QOLAYLI

«QALA ZALIM PATŞA ÄULIESİNİÑ ATIMEN ATALMAUI KEREK» (1924 jıl).

 

©Alaş aynası illyustraciyası

Petropavl qalasınıñ tarihi atauın qaytaru mäselesi soñğı jıldarı jii aytıla bastadı. Degenmen täuelsiz eldiñ tanımına jat bwl ataular tas keneşe jabısıp qalar emes. 1924 jılı Qızıljarda jarıq körgen «Bostandıq tuı» (büginde gazet «Soltüstik Qazaqstan» dep ataladı) gazetinde de şahardıñ atauın auıstıru mäselesi köterilgen eken. Basılımnıñ oqırmandarı birneşe sanında atalmış taqırıp jöninde öz pikirlerin bildirgen. Bügin Ortalıq memlekettik mwrağatta saqtalğan gazettegi eki şağın maqalanı nazarlarıñızğa wsınıp otırmız.  

Töte jazudan kirillicağa audarğan atalmış mwrağat qızmetkeri Abay Mırzağali.

 

«Qızıljar turalı»

«Bostandıq tuı» gazeti şığıp twratın qalanıñ atı qazaqşa Qızıljar, orısşa Petropaul (Petropavl) dep ataladı. Qazaq eliniñ sar dalasına qol salğan patşa ükimeti Aqmola aymağına ayaq basqanda erkin süygen qazaq balasınıñ jauıngerşiligine qarsı twru üşin mwnan jüz jıl bwrın Aqmola, Atbasar, Kökşetau, Qızıljar qalaların salğızğan. Ärbir qalağa äulielerdiñ attarın qoyuğa ädet qılğan orıs Qızıljarğa Petr häm Paul degen eki äuliesiniñ atınan qwrap Petropaul dep at qosqan. Aq patşalardıñ jelkesin qiıp Keñes ükimeti ornıqqanına 7 jıl tolğanda, häm qazaq halqı öz aldına avtonomiyalı el bolıp Keñester ükimetiniñ bir qanatı bolıp otırğanda,  qazaq dalasınıñ şimandı jeriniñ qaq ortasınan oyıp alıp salınıp otırğan Qızıljar qalasın zalım patşanıñ äuliesiniñ atımen Petropaul atanbay Qızıljar atansın degen pikir turalı bir-eki jerde aytıs bolğanda, Petropauldıñ atı «Pervıymayskiy, Oktyabr'skiy, Trudovskiy, Internacional'nıy» degen attardı wsınğandar  da boldı.

Gazet arqılı el işine wran salıp, Petropauldıñ atın Qızıljarğa özgertuge şaqıramın. Meniñ bwl pikirimdi maqwldap, yaki basqa bir attı layıqtap jazuşılar bolsa, «Bostandıq tuınıñ» beti aşıq!

 

«Petropauldıñ Qızıljar dep ataluı tipti qolaylı»

«Bostandıq tuınıñ» 13-nşi sanında Begeş wlı Äbdrahman joldas Petropaul atı joyılıp, Qızıljar atalsın degen maqalasın oqıdıq. Maqaladağı pikirler köñilge jılı tiedi. Öytkeni Keñes hükimetiniñ twtınğan bağıtında körinip otır. Nikolaydıñ äulieleriniñ qoyğan attarın qaldırıp tabiğat ağımına, pikir oydıñ qwyılısına qolaylı attardı qoyıp jatqandığı belgili. Tabiğat erkesi qazaq balasınıñ bwrınğıdan beri süyip qoyğan atı «Qızıljar» qazaq pen noğay arasında köpşilik jağın alıp qarağanda da «Petropaul» degen Nikolaydıñ äuliesiniñ atın bilmegendikten, bwrınğı süykimdi atı «Qızıljar» degen sözdi aytısqandarın estisiñ. Aqmola Gubernesine qarağan dala häm şetki qalalardıñ adamdarınıñ deni Petropaul ornına qayda barasıñ dep swralsa, Qızıljar degenşe Altwn jar deseyşi Qızıljar da dünieliktiñ bäri de kün-kün köbeyip arzandap jatqan körinedi deydi. Tekserip qarağanda qır eliniñ adamdarı Petropaul degen attı jekswrın köretini seziledi. Bizderdiñ de qausap jatqan Nikolaydıñ äuliesiniñ atın kökke köterip tastamay jüruimiz qolaysız, sondıqtan petropaul atı qalsın, «Qızıljar» atımen atalsın. Qızıl degen sözdiñ bir özi de wran bağıtına qabısadı.

Avtor: Äbdrahman Begeşev.

alashainasy.kz

0 pikir