Jeksenbi, 5 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Jañalıqtar 2356 0 pikir 23 Jeltoqsan, 2009 sağat 10:31

Bärine uaqıt – emşi

«Dat» jobası boyınşa jarıq körgen «Obşestvennaya poziciya» gazeti jıl jabar pikir wyımdastırıptı. Gazettiñ jıldı qortındılağan nömirinde sayasattanuşı Berik Äbdiğali men aqın Bauırjan Qarabekov söz alıp otır.


Berik ÄBDIĞALIEV: ELDI ERTETIN SERKELER SUIRILIP ŞIQPAY TWR

- Sizdiñ oyıñızşa, ötip bara jatqan jıldıñ bastı oqiğası qanday?

- Ekonomikalıq, äleumettik jetistikterge qatıs­tı özgerister boldı, biraq ol aldın ala josparlanğan şaralar bolğandıqtan, bastı oqiğa deuge kelmeydi. Bankterdegi dağdarıs, iri qarjı mekemesi sanalatın bankterdiñ memlekettik menşikke ötui - jay ğana bir ekonomikalıq-qarjılıq mäsele emes, sayasi astarlı üderis. Mine, ötken jıl osınday oqiğalarımen este qaldı.

Qoğamdıq sanağa, üderiske ıqpal etken birneşe sot procesin aytuğa boladı. Al el işinde ärtürli közqaras tudırğan «El birligi doktrinası» qoğamğa ıqpalı bar bastı mäsele deuge kelmeydi. Zañdı qwzırı joq, ädette, qabıldanıp jatatın twjırımdamanıñ biri dep qana ayta alam.

«Dat» jobası boyınşa jarıq körgen «Obşestvennaya poziciya» gazeti jıl jabar pikir wyımdastırıptı. Gazettiñ jıldı qortındılağan nömirinde sayasattanuşı Berik Äbdiğali men aqın Bauırjan Qarabekov söz alıp otır.


Berik ÄBDIĞALIEV: ELDI ERTETIN SERKELER SUIRILIP ŞIQPAY TWR

- Sizdiñ oyıñızşa, ötip bara jatqan jıldıñ bastı oqiğası qanday?

- Ekonomikalıq, äleumettik jetistikterge qatıs­tı özgerister boldı, biraq ol aldın ala josparlanğan şaralar bolğandıqtan, bastı oqiğa deuge kelmeydi. Bankterdegi dağdarıs, iri qarjı mekemesi sanalatın bankterdiñ memlekettik menşikke ötui - jay ğana bir ekonomikalıq-qarjılıq mäsele emes, sayasi astarlı üderis. Mine, ötken jıl osınday oqiğalarımen este qaldı.

Qoğamdıq sanağa, üderiske ıqpal etken birneşe sot procesin aytuğa boladı. Al el işinde ärtürli közqaras tudırğan «El birligi doktrinası» qoğamğa ıqpalı bar bastı mäsele deuge kelmeydi. Zañdı qwzırı joq, ädette, qabıldanıp jatatın twjırımdamanıñ biri dep qana ayta alam.

Sonımen birge eki oppoziciyalıq demokratiyalıq partiyanıñ biriguin jıldıñ erekşe oqiğası deuge boladı. Bolaşaqta tağı da är jaqqa bölinip ketpese jarar degen küdik te joq emes. Jaña dästürge, jaña deñgeyge köterilse äri basqa da sayasi partiyalar qosılıp, demokratiya alañında ülken bir sayasi küş ornıqsa dep tileymiz.

- Qoğamnıñ «qap!», «ättegen-ay!», «endi qayttik!» degen ökinişi qaysı dep bilesiz?

- Jıldıñ ökinişi - tabiğatı teris sot procesteri. Sonımen birge «Tasjarğan» täuelsiz gazetiniñ jabıluı, «Almatı-Info» gazetiniñ bas redaktorı Ramazan Esirgepovtiñ bas bostandığınan ayırıluı, qwqıq qorğauşı Evgeniy Jovtistiñ sotı, «Kazatomönerkäsiptiñ» basşısı Mwhtar Jäkişevke qatıstı qozğalğan, Mar­ğwlan Seysenbaev, Mwhtar Äbiläzovke qatıstı qozğalğan qılmıstıq isterge «qap» demeske amal joq. El bolaşağına öz ülesin qosatın azamattardıñ quğınğa tüsui bwqarananı alañdattı. Aq-qarasın sot anıqtaydı degenimizben, osı isterdiñ astarında sayasat twrğanı ras.

- Jıl azamatı dep kimdi ayta alasız?

- Jıl azamatı dep el aldında jürgen twlğalardıñ attarın tizip şığuğa boladı. Gerol'd Bel'ger, Mwhtar Şahanov, Toqtar Äubäkirov sındı azamattardıñ atın maqtanışpen aytuğa boladı. Sol qatarğa eki partiyanıñ basın qosqan Jarmahan Twyaqbay men Bolat Äbilovtiñ azamattığın aytuımız kerek. Biraq täuekelge bel buıp, qazaq wltınıñ sanasın silkindiretin, qoğamğa oy salatın belsendi qimıl jasap, top jarğan eşkim joq. Qoğamda narazılıq bar, biraq eldi artınan ertetin serkeler suırılıp şıqpay twr.

- Kele jatqan Jaña jıldan ne ümit kütesiz?

- Jaña jıldan kez kelgen adam ümit kütedi. Al qoğam twrğısınan saralasaq, Qazaqstannıñ OBSE-ge törağalıq etui sayasi faktorğa aynalıp, işki sayasatqa ıqpal etude. Eldiñ demokratiyalıq damu üderisine ülesin qosıp, äser etedi degen ümit bar. Wlttıq jobalardı iske asıru üşin, şahanovtardıñ belsendi äreketi wlttıq sananı serpiltse, aytılğan sözdiñ bäri qağaz jüzinde qalmay, qazaq wltınıñ sayasi platforması qalıptasar edi.

 

Bauırjan Qarabekov: JÄKIŞEVTIÑ TAĞDIRI JANIMA BATADI

- Sizdiñ oyıñızşa, ötip bara jatqan jıldıñ bas­tı oqiğası qanday?

- Bastı oqiğası mınau dep böle-jara aytar bolsaq, ärine, tilge tiek bolarlıq oqiğalar köp. Äsirese osılardıñ işindegi eñ ıqpaldısı dep bir-ekeuin terip aytuğa boladı. Alğaşqısı - «eldi biriktirem» degen dok­trina. Ekinşisi - bir million gektar jerdi Qıtayğa 49 jılğa jalğa beru jayındağı äñgime.

Qıtay üşin jerdi 49 jıl­ğa jalğa alu - Qazaqstandı jwtumen birdey sayasat. 17 jeltoqsan küni Bolat Äbilov te alañdağı jinal­ğan halıq aldında Qıtayğa jalğa jer berudiñ qaupin aşalap tüsindirdi. «Qıtay Qazaqstannan 1 million gektar jerdi jalğa alsa, 1 gektar jerge 5 qıtaydıñ otbası keledi. Bir otbasında 3 adamnan bolsa, 1 gektar jerge 15 adamnan tura keledi. Sonda 1 million gektar üşin kelgen qıtaydıñ jalpı sanı 15 milloin boladı. Är gektar jerge kelgen 15 adamnıñ keminde bireui bosansa, bir jıldıñ özinde 1 million «qazaqstandıq» qıtay düniege keledi», - dedi «Azat» partiyasınıñ jetek­şi­si. Halqımızda «Elu jıl­da - el jaña, jüz jılda - qazan» degen söz bar. Eger Qıtay bizden jer alıp, onıñ sanı Bolat  aytqan eseppen köbeyer bolsa, onda 49 jılda «el jaña» bolıp şığa kelmey me!?

Osı jıldıñ tağı bir bas­tı oqiğası täuelsiz bağıttağı «Azat» pen «Social-demokrattar partiyasınıñ» birigui boldı. Bwl da - halıq üşin ümitti is. Al «Nwr Otannıñ» bwrınğı hatşısı bol­ğan Darhan Kaletaevtıñ prezidentti «wlt lideri» jasau ideyası - eski jıldıñ es­te qalatın oqiğalarınıñ bi­ri. Jağımpazdıqtıñ asqaq şıñı.

- Qoğamnıñ «qap!», «ättegen-ay!, «endi qayttik?» degen ökinişi qaysı dep oylaysız?

- Dağdarıs kezinde bilik bankterge järdem jasaymız dep daurığıp jürip, halıqtı bankterden ürkitip aldı. 4 milliard dollardan astam aqşanı halıq qazınadan keri qaytarıp aldı. Banktiñ rejiminde bank qorjınına memlekettegi halıq özi aqşa salmay, şetelden qor jiya almaydı. Osını tüsinbegen bilik basşıları bank pen halıq arasın alşaqtatıp aldı. Al şetelden aqşa tüsiru üşin kez kelgen bank memlekettik ülesten arıluı kerek. Bank memleketten täuelsiz bolmay, şeteldik investorlardan järdem kelmey­di. Öytkeni bankke memleket senimdi seriktes bola almaydı. Bwl - bank şaruaşılığındağı zañdılıq. Eski jıldıñ «ättegenayınıñ» bireui jäne eñ qauiptisi - osı.

- Jıl azamatı dep kimdi ayta alasız?

- Jıl azamatı bolu - ekiniñ biriniñ qolınan kele qoymaytın jetistik. Biraq osı 2009 jıldıñ azamatı dep, basqalarğa qarağanda töbesi biikteu köringen Mwh­tar Şahanovtı aytuğa bolatın şığar. Onıñ «doktrina» turalı bastağan qimılı batıl boldı. Biraq soñğı näti­je­siniñ nemen tınarın kim bilsin.

- Kele jatqan Jaña jıldan ne ümit kütesiz?

- «Ümitsiz - saytan isi» degen ğoy. Meniñ de jaña jıldan jaña ümitterim bar. Oppoziciyalıq partiyalar küşine enip, «Nwr Otanmen» teñ twğırğa qonsa, el men jer üşin igi şarualar iske assa, bir ümitim - osı.

Osı jılı Jäkişevtiñ sottı tağdırı janıma batadı. Keler jıl Jäkişov siyaqtı kinäsiz isti bolğan azamattarğa qwt bolsa eken dey­min. Ayıpsız ekeni dälel­denip, aq pen qara ayırılsa degen ümitim bar. Jäki­şevten basqa da talay azamattarımız şetelde bas sauğalap jür ğoy. Bärine uaqıt - emşi. Mäselen, qazaq wltınıñ nağız etalonı Mwhtar Mağauin ağamız da Europada jür. Sol kisiler elge qaytıp, qazaq üşin qızmet etetin kün tusa eken deymin.

Parlament tüptiñ tübinde el atauı «Qazaqstan Respublikasın» «Qazaq Respublikası» dep özgertpey, qwlaqqa türpidey tietin jaña wsınıs­tar jauınnan keyingi qozı­qwyrıqtay qaptay beretinine kümänim joq.

«D»

«Obşestvennaya poziciya»

(proekt «DAT» № 12 (37) ot 23 dekabrya 2009 g.

0 pikir