Beysenbi, 13 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 101372. Jazılğandar — 76756. Qaytıs bolğandar — 1269
Anıq 2898 0 pikir 7 Şilde, 2017 sağat 05:08

Asılı Osman: Qazaq halqı - memleket qwruşı wlt!

Memleket qwrauşı wlttıñ özindik alar or­nınıñ bar ekendigin biz jetkize aytudan eşua­qıtta wtılmaq emespiz. Öytkeni, qazaq Qa­zaqstandağı köp etnostıñ biri emes. Onıñ atı memleketke berilgen memleket qwrauşı wlt.

Bügin men "Qazaq halqı - mem­leket qwrauşı wlt" degen wlttı asqaqtatar, eldi birlikke şaqırar is-şara ayasında oy böliskim keledi. Bwl şaranıñ şoqtığı biik, mañızı asa zor. Öytkeni, biz wlttı joqtan qalıptastırğan Amerika emespiz. Qazaqtıñ aqiqat wlt eken­digin, memlekettigin saqtap qalğan­­dığın tanıtuğa tiispiz. Wlt degen wğımğa ekpin tüsire qazaq halqı­nıñ memleket qwrauşı wlt eken­digin tanıtu üşin qoğamdıq pikir qalıptastıra biludiñ jöni bölek.

Bügingi tañda körgenin wmıt­paytındar köbeyip keledi. "Qazirgi jwrt oqırman emes, körermenge aynalğan". Olay bolsa, mañızı bar is-şaralardı halıq arasında köbirek ötkizgenimiz paydalı. Ol - elimiz üşin, bolaşaq üşin, birlik üşin, wrpaq üşin qızmet etetin öreli is. Onı öristete bilgenimiz jön. Sonda qazaqtar şın mäninde wyıstıruşı wlt ekendigine köz jetkizedi. Qazaqstanda bir ğana qazaq attı wlt bar degen tüsinik qalıptastıradı. Osılayşa qazaq halqınıñ memleket qwrauşı wlt ekendigin wğıp, twrıp jatqan elin, Otanın öz beynesinde tüsingende barıp, topıraq iesin tanidı.

Jalpı tarihta "Türki halıq­ta­rınıñ birtwtas wlt retinde qa­lıp­tasıp damuı Altın Orda men Aq­saq Temir imperiyasınıñ ıdı­rauı­nan keyin ayaqtalıp, olardıñ ärqaysısı jeke memleketter qw­rıp, öz betterimen dami bastağan", - deydi ğalım Janwzaq Äkim (Tür­ki örkenieti negizindegi qazaq ideya­sı. A. 2007 j. 134-bet). Mine, sol däuirden bastau alıp, qazaq halqı­nıñ negizinde Qazaqstan memleket­tiliginiñ erekşe belesi bolıp tabı­latın derbes qazaq handığı sipa­tındağı (keypindegi) memleket qw­rılğan. Osı wlttıñ arqasında ömir­şeñ el bolıp, büginge jetip otır. Qazaqstan aumağında bir wlt - bwrınnan ömir sürip kele jat­qan qazaq wltı qonıstanğanı resmi türde moyındalğan. Qa­zaqstan Respublikası Konstitu­ciya­sınıñ preambulasında "Biz ejelgi qazaq jerinde memlekettik qwr­ğan, jalpı tarihi tağdırmen bi­rikken Qazaqstan halqımız..." de­lingen. Bäri de tarihqa negizde­ledi.

Ärtürli tarihi jağdaylarğa bay­­lanıstı bwl jerde basqa da wlttardıñ toptarı ömir sürude. Birqatar derekterge, sonday-aq demograf M.Tätimovtiñ mälimette­rine süyensek, sonau 1926 jılı Qazaqstan halqınıñ 87 payızın memleketti qwrauşı wlt - qazaq halqı qwrağan. Keñes Odağınıñ solaqay "reformalarınıñ" salda­rınan 30-şı jıldardağı aşar­şılıq äserimen 50-şi jıldarı qazaq halqınıñ sanı 28 payızğa deyin tömendegen. Al, 1991 jılı 42 payızğa jetken. Bügingi tegeu­rindi Täuelsiz qazaq elinde, Allağa şükir, topıraq iesi - qazaq basım köpşilikti qwrap, 67 payızdan astı. Osı körsetkişter köp jäytti añğartsa kerek. Tek jartı ğasır­dıñ köleminde bwl halıq ne kör­me­di. Onıñ tarihın tereñirek boy­lay saralasaq, öz atamekeninde jü­rip "mıñ ölip, mıñ tirilgen" elge aynalğanın köremiz. Mwnday tağ­dır halıqtıñ mıñ da bireuiniñ ğana basınan ötken. "Ölgennen keyin" de tirilip jañğıra, tarih­tıñ är kezeñinde jañarğan mem­leket qwra bilgen.

Endeşe, mwnday memleket qw­rauşı qazaq wltı mäñgi jasaydı. Qazaq Qazaqstandağı memlekettik sana-sezimdi jetildirip otıratın ruhani birlikti arttıratın mul'­tiwlttıq memlekette jetekşilik etip, basqa etnos ökilderiniñ basın biriktire wyıstıratın negizgi küş bolğandıqtan, memleketti qwrau­şı köptürlilikti qalıptastıratın wlt bolıp tabıladı. Endi osı wlt degen wlı wğımdı atüsti aytıp, onı belgili bir wğım türinde emes, memleketti qwrauşı wlt retinde qarap, onıñ tarihı men barlıq qwndılıqtarın wğıp, memlekettik til märtebesine ie bolğan qazaqtıñ bay tilin bayandı ete wlt wpayın tügendeuge tiispiz. Barşa qazaq halqınıñ ana tili, külli Qazaqstan jwrtşılığınıñ memlekettik tili, yağni qazaq tilin Qazaqstan twr­ğın­darı tirşilik közine aynaldırıp, meñgeruge mindetti. Äsirese, jastar ayrıqşa den qoyıp, erkindikterine erlikterin say etip, öz därejesinde bilui azamattıq parızdarı, ärqay­sısınıñ mindetteri.

Elbasınıñ eldiñ bolaşağı jastardıñ qolında degen senimin aqtau - adami borıştarı. Öyt­keni, wlt pen wlttı tabıstıratın da, teñestiretin de til ğoy. Wlttıñ bastı baylığı da tili men jeri. Tildi bilgen adam ğana wlttıñ jan­düniesin tüsinip, bolmısın wğadı. Sonda ğana elin süyip, totali­tar­lıq psihologiyadan arılıp, özde­rin erkin eldiñ erikti azamatı dep sezinedi. Memlekettik tildi jetil­diru - wlt bolaşağı men memle­ket­­tiñ örkenietti elder qatarınan orın aluınıñ, wlt bolıp qaluı­nıñ kepili. Sondıqtan da teñdikti bwzbay, memleket az sandı özge etnos ökilderiniñ tilderin saqtauğa da erekşe män berip keledi. Olar­dıñ ekonomikalıq jäne mädeni belsendiligin arttıruğa jağday jasap, mümkindik tuğızuı, ärine, orındı. Biraq olardıñ sayasattan alşaqtau bolğandarı jön. Öytkeni, biz unitarlı elmiz. Wlttı wlıqtau - zaman talabı. Qazaq tili mem­le­kettik til bolğandıqtan, bwğan ba­sımdıqtı bere ayrıqşa köñil bö­lip, onıñ qoldanıs ayasın keñey­tip, öristetetin şaralardı iske asırudı jedeldetken abzal. Sebebi, til - mädeniettiñ barlıq sala­sınıñ işindegi negizi, äri tiregi. Sondıqtan da, tilin saqtap qalğan halıq qana wlt bolıp qalıpta­sadı. Olay bolsa, tildiñ qadirin bilip qasterleytin, ana tilderin taza küyinde saqtap, tili men mädenietin damıtuda tarihta teñdesi joq jetistikke jetken francuzdardıñ til sayasatındağı jolın bersin bizderge! Halıqtı biriktirip, mem­lekettiñ tört qwbılasın tügen­deu memlekettik tilden bastaladı. "Til damuı - wlt damuına tikeley baylanıstı", deydi Memlekettik tildi damıtu qorınıñ direktorı, ğalım B.Äbdiğali.

Demek, memleket qwrauşı wlttıñ özindik alar ornınıñ bar ekendigin biz jetkize aytudan eşua­qıtta wtılmaq emespiz. Öytkeni, qazaq Qazaqstandağı köp etnostıñ biri emes. Onıñ atı memleketke berilgen memleket qwrauşı wlt. Memlekettiñ altın twğırı, mıqtı diñgegi, üzilmes altın arqauı, el wyt­qısı. Al etnos ökilderi- dias­poralar. Qazaq - aynalasına şuaq şaşqan wlt. Ol - Qazaqstan twr­ğındarı arasındağı twraqtılıqtı saqtauşı, onı damıtuşı äri wyıstıruşı. Qazaq wltı özge etnos ökilderine pana bolıp, asqan jomarttıqpen qamqorlıq körse­tip, onı qalıptasqan dästürge aynaldırıp, qoldan kelgen barlıq jağdayın jasap, teñdikte üylesimdi ömir sürudiñ özegi bolıp otır. Qazaq eşkimdi jatsınıp şettet­pey, barşanı bauırına basıp, birin "tamır", ekinşisin "qwda", endi bireuin tuıs etuimen Memleket basşısınıñ parasattı kemel sayasatınıñ arqasında tağdırlas bolıp, birlikte beybit qoğam qa­lıptastırğan. Sodan da özge etnos ökilderiniñ negizgi böligi el tağdı­rına aralasıp, qazaq jerin Ota­nına aynaldırğan.

Adam boyına adami qasietti ösken orta darıtıp qoğamdıq mi­nez qalıptastıradı. Sodan da şı­ğar, Qazaqstan jwrtşılığınıñ dos­tı­ğı sınnan ötken tözimdilik­pen özara beyimdilikke üylese jaq­sı ürdiske, qalıptasqan dästürge ay­nal­ğan. Sonıñ bir körinisi - El­basınıñ bastamasımen qwrılıp, töl perzentindey bolğan, qazan ayınıñ soñğı onkündiginde kezekti 15-sessiyası ötedi dep belgilengen Qazaqstan halqı Assambleyası.

Bizdiñ elimiz, qwdayğa şükir, Prezident Nwrswltan Nazar­baev­tıñ sara bağıtı men ornıqtı saya­satınıñ negizinde wlt pen etnos ökilderiniñ arasındağı teñdik saqtalıp, dostığımız arta tüsude jäne elimizdegi köptegen igilikti iske wyıtqı bolıp keledi. Sol üşin de tatulıq pen twraqtılıqta, ıntımaq pen birlikte, dostıq pen twtastıqta boluımen törtkül düniege tanılıp otır. Bügin älem Qazaqstandı önege twtıp, özgeler ülgi aluda.

Memleket basşısınıñ: "Qazaq hal­qı - memleket qwrauşı, wyıs­tıruşı wlt", degen sözin oyıma özek, nietime arqau etip, twrğındar arasında "Qazaq halqı - mem­leket qwrauşı wlt" taqırıbında jiındar ötkizip, halıq arasında wlttı wlıqtap tüsindiru jwmıs­ta­rın jürgizudemin. Maqsat - elimizde bolıp jatqan jağımdı özgeristerdi, jetistikterdi, memle­ket qwrauşı qazaqtan basqa balama wlttıñ joqtığın keñ nasihattap, Qazaqstan jwrtşılığın memleket qwrauşı wlt töñiregine toptasuğa şaqıru. Sonday-aq, osı joldıñ dwrıs ekendigine köpşiliktiñ közin jetkize, wğındıra qauımdı sen­diru. Kemel keleşek pen jarqın bolaşaqqa jetu üşin Elbasımız­dıñ jüyeli sayasatın tu etip, tw­raq­tılığımız ben birligimizdi be­kem­dey tüsu - qazaq wltınıñ ay­nalasına toptasuğa jetkizeri anıq.

Bügingi küni, qazaq jerin qwttı qonıs, meyirimdi meken etken etnos ökilderi keñdik pen kemeñgerlik ta­nıtqan qazaq halqınıñ qamqor­lı­ğına bölenip otırğan twsta, bizder Prezidenttiñ barlıq Qazaqstan halqın bölip-jarmay teñdikte ws­tau­ın jüregimizben sezinip, ja­nımız­ben wğınıp, qazaq degende işi­miz­den jalın atuğa tiis. Odan eş­kimniñ eşteñesi ketpeydi. Qayta qaytarım retinde birligimiz nığay­ıp, el arasında märtebemiz köte­ri­lip, sıylastığımız artıp, me­reyi­miz joğarı boları haq. Öz isi­mizde qataldıqtı, qoğamda adal­dıq­tı tanıtuımız läzim. Bwl äste de özgeni tömendetip, qazaqtı as­qaqtatu emes. Şınayı şındıq­tı aytıp, sıylastıqtı qalıptas­tıru, teñdikti ayğaqtay otırıp, birlikti tereñ wğuğa wmtıldıru. Mw­nıñ jarşısı aldımen QHA mü­şeleri bolsa, nwr üstine nwr. YAğni, wlttıq qasietti qadirlep, qwrmettey otı­rıp, är tasında ta­rihtıñ tañbası bar Qazaq elin ta­nıp, tuğan Otanımızğa degen sü­yispenşilikti arttıra, patriottıq sezimdi jastar boyına darıta qalıptastıra bilsek, wtarımız köp bolmaq.

Qazaq memleket qwrauşı wlt ekenin qazaq qana sezinip qoymay, barşa Qazaqstan twrğındarı şın nietpen şeginşektemey moyındap, birlikte bilikti de paydalı ister atqara otırıp qazaq wltınıñ töñiregine toptassaq, ruhani mär­te­bemizdiñ twğırı biikteydi, sıy­lastığımız şırqau biikke kö­teriledi. Mwnı ärkim tüsine bilui qajet desek, bwğan da Assambleya ayrıqşa batıl ün qatuğa tiis. Meniñşe, Elbasınıñ o bastağı oyı men nieti osı bolğanı anıq. Endeşe, älemde balaması joq dara wyımnıñ serpiletin kezi keldi.

Qorıta aytqanda, şınayı baqıt pen bereke üylesimdi birlik pen tirlikte jatır. Özime baqıt sanap wstanğan bağıt-bağdarım - eñ aldımen memleket qwrauşı wlt­qa, qoğamğa qızmet etu. Halıqtı öz qalauımen qasterleu, qwrmetteu, qadir twtu - ärqaysımızdıñ ada­mi borışımız. Elim degen adamğa el ğaşıq. Jürekterimiz Qazaqstan dep soğıp, memleket müddesine adal qızmet eteyik. Qazaqstan degende boyda qan, oyda qayrat, jürekte nwr oynasın, otandastar!

Asılı OSMAN, filologiya ğılımdarınıñ kandidatı, "Memlekettik tilge - qwrmet" birlestiginiñ törayımı, Qazaqstan halqı Assambleyasınıñ müşesi.

Abai.kz

0 pikir