Särsenbi, 23 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107450. Jazılğandar — 102064. Qaytıs bolğandar — 1699
Jañalıqtar 2901 0 pikir 29 Qırküyek, 2009 sağat 03:20

Azamat Azamatış. Cezar'dan keyingiler kimder?..

Ötken aptada Qazaqstan qoğamında aytarlıqtay jañalıq bolıp qaldı. Qazaqstan Prezidenti N.Nazarbaevqa memlekette mäñgilik prezident bolıp qala beriñiz degen wsınıstar aytıldı. Osığan oray biz eldi mäñgilik bileuge wmtılğan twlğalar turalı jazılğan tarih betterine şolu jasamaqpız.

 

Tarihtağı mäñgilik bileuşiler

Alğaşqı mäñgilik bileuşi b.z. deyingi 45 jılı Gay YUliy Cezar' bolğan. Odan keyin 1802 jılı Napoleon Bonapart mäñgilik alğaşqı konsul bolıp atalğan. Artınşa eldi ömirbaqi bilegisi kelgen twlğalar tizimi arta tüsedi. Biraq olardıñ köbi taqta ömiriniñ ayağına deyin otıra almay ketken eken. Qaysıbiri taqtan qwlağan. Qaysıbiriniñ ömirine qarsılastarınıñ tarapınan qastandıq jasalğan.

Täleyine erekşe tağdır bwyırıp, eldi ğwmırlarınıñ ayağına deyin bilegen adamdar bwl: Raffael' Karrera (Gvatemala), Fransua Dyuval'e (Gaiti), Hose Gaspar Rodriges de Fransia (Paragvay), Indoneziya prezidenti Sukarno (1963 jılı Sukarno Uaqıtşa keñestik kongresstiñ şeşimimen Indoneziyanıñ mäñgilik prezidenti bolıp saylanğan), Saparmwrat Niyazov (biraq qoğamda S.Niyazovtıñ ölimi turalı är türli versiyalar bar) jäne YUgoslaviyanıñ alğaşqı prezidenti Iosip Broz Tito boldı.

Ötken aptada Qazaqstan qoğamında aytarlıqtay jañalıq bolıp qaldı. Qazaqstan Prezidenti N.Nazarbaevqa memlekette mäñgilik prezident bolıp qala beriñiz degen wsınıstar aytıldı. Osığan oray biz eldi mäñgilik bileuge wmtılğan twlğalar turalı jazılğan tarih betterine şolu jasamaqpız.

 

Tarihtağı mäñgilik bileuşiler

Alğaşqı mäñgilik bileuşi b.z. deyingi 45 jılı Gay YUliy Cezar' bolğan. Odan keyin 1802 jılı Napoleon Bonapart mäñgilik alğaşqı konsul bolıp atalğan. Artınşa eldi ömirbaqi bilegisi kelgen twlğalar tizimi arta tüsedi. Biraq olardıñ köbi taqta ömiriniñ ayağına deyin otıra almay ketken eken. Qaysıbiri taqtan qwlağan. Qaysıbiriniñ ömirine qarsılastarınıñ tarapınan qastandıq jasalğan.

Täleyine erekşe tağdır bwyırıp, eldi ğwmırlarınıñ ayağına deyin bilegen adamdar bwl: Raffael' Karrera (Gvatemala), Fransua Dyuval'e (Gaiti), Hose Gaspar Rodriges de Fransia (Paragvay), Indoneziya prezidenti Sukarno (1963 jılı Sukarno Uaqıtşa keñestik kongresstiñ şeşimimen Indoneziyanıñ mäñgilik prezidenti bolıp saylanğan), Saparmwrat Niyazov (biraq qoğamda S.Niyazovtıñ ölimi turalı är türli versiyalar bar) jäne YUgoslaviyanıñ alğaşqı prezidenti Iosip Broz Tito boldı.

Sonday-aq KHDR prezidenti Kim Ir Sen sekildi bileuşiler fiktivti saylaular arqılı qayra saylanıp, is jüzinde eldi ğwmırınıñ soñına deyin bilegenderdiñ qatarına qosıldı. Kim Ir Sen 1994 jılı qaytıs bolğannan keyin KHDR-ıñ mäñgilik prezidenti dep tanıldı.

Memleketti mäñgilik bilegisi kelip, biraq halıqtıñ qoldauın ala almay «armanda» ötkenderde boldı. Olar: Kongo Demokratiyalıq Respublikasınıñ prezidenti Mobutu Sese Seko (1972 j.), Lennoks Sebe (OAR), Uganda prezidenti Idi Amin, Tunis prezidenti Habib Burgiba, Ekvatorialdı Gvineya bileuşisi Fransisko Masias Ngema.

Tağı bir qızıq jäyt, bwl mäñgilik bileuşiler  prezidenttikten basqa da birqatar joğarğı lauazımdarda bolğan. Mısalğa, Ortalıq Afrika respublikasınıñ prezidenti Bokassa bwl lauazımnan basqa özine Ükimet törağası, Wlttıq qorğanıs ministri, aqparat ministri, sonday-aq memlekettegi jalğız ğana rwqsat etilgen «Qara Afrikanıñ äleumettik evolyuciyası qozğalısı» attı sayasi partiyanıñ törağası bolğan eken.

 

Mäñgilik prezidentterdiñ taqtan qwlauı

Joğarıda aytıp ötkenimizdey, «mäñgilik» prezidentterdiñ basım köpşiligi taqtan qwlatılğan nemese belgisiz bir sebeptermen qaytıs bolğan körinedi.

Mısalğa, Kongo Demokratiyalıq respublikasınıñ prezidenti Mobutu Sese Seko 1996 jılı halıqtı jappay köteriliske alıp şıqqan  oppoziciyağa qarsı eş qarsılıq tanıta almay elinen qaşuğa mäjbür boldı. Mobutu qaşıp jürip Franciya men Togodan sayasi baspana swrap, biraq onı ala almadı. Aqırında eks-diktator Marokkoda qalıp, jartı jıldan keyin auırıp qaytıs bolıptı.

Al 1912 jıldan bastap Qıtay respublikasınıñ mäñgi prezidenti bolğısı kelgen YUan' Şikay bastapqıda memlekettiñ Wlttıq keñesin taratıp, biliktiñ barlıq tarmaqtarın özine qaratqısı kelgen. Qanşama adam repressiyağa wşırap, memlekettiñ kökeykesti mäseleleri şeşilmeuine baylanıstı 1915 jılı bwrınğı mäjbürlikpen tarap ketken Wlttıq keñestiñ müşeleri birigip halıqtı köterip Şikaydı taqtan tüsirgen bolatın.

1960 jılı Gaitidiñ alğaşqı prezidenti bolğan Kvame Nkruma  Gaitidiñ mäñgilik prezidenti bolğısı kelgen. 1964 jılı memlekette bir partiyalıq jüyeni engizip, ornıqtıruınıñ arqasında Nkruma Gaitidiñ mäñgilik prezidenti bolıp tanılğan. Biraq 1966 jılı Gaitide oppoziciyanıñ äskeri töñkerisinen keyin taqtan wştı. Bwl töñkeristiñ negizgi wranı «Avtoritarlı rejimge qarsı - demokratiyalı basqaru üşin» dep atalğan. Öz memleketinen qaşqan Nkruma Gvineyağa barıp sayasi baspana alıp, ömiriniñ soñğı künderin de sonda ötkizipti.

Joğarıdağı bileuşilerdiñ arasında söz bostandığın ayaqqa taptap, sayasi jarıstarda ädil bäsekelestikke jol bermey, eldegi azat oylı adamdardı sayasi quğın-sürginge wşıratqandarı da bar. Mäñgilik bileuşilirdiñ qatarınan alayda, eliniñ atın älmege äygilep, dañqın asırğandar da tabıladı.

Gay YUliy Cezar'. Rim derjavasınıñ ğwlama basşısı öz zamanında biligin Soltüstik Atlantikağa deyin keñeytip, bügingi Franciya aumağına deyin bağındırğan. Sonday-aq ärqaşan memleketiniñ territoriyasın keñeytip otırğan.

Napoleon Bonapart. Bonapart öz kezeñinde Franciyanı älemdik derjavağa aynaldırıp, älemdi dür silkindirgen twlğa bolatın.

Eldi mäñgilik bilegisi keletin twlğalar Afrika qwrlığınıñ eñ qwldırağan elderinen şığıp otırıptı. Tağı da nazar audarıñız, olar: Gana, Zair, Malavi, Ekvatorialdı Gvineya, Tunis, Indoneziya.

 

0 pikir