Senbi, 19 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107199. Jazılğandar — 101822. Qaytıs bolğandar — 1671
Jañalıqtar 3881 0 pikir 31 Qañtar, 2014 sağat 06:12

Qasım Amanjolwlı. AYTATIN AUIZ TABILAR, TIÑDAYTIN QWLAQ QAYSI?

«Köp äulieniñ biri bolıp qala almağan Abay» (T. Şapay) dariyasına tüsu – keyingi qazaqtarğa sirek darığan qasiet. Ärkim tiip-qaşar... Biraq boylay almaydı. Häkim şığarmaşılığımen tili şıqqan Äuezovtiñ: «Päli, Abay degen dariya ğoy. Men odan qasıqtap qana aldım» deytinin biz parıqtay aldıq pa?..
«Anıq Abay» derekti serialın tüsirgen Qasım Amanjolwlın qay sanatqa qosu köp oylantpasa kerek. Qolınan «Abay jolı» tüspeytin anasınıñ ösietimen oquşı küninde «qazaqtıñ bas aqınınıñ» öleñderin tügelge juıq jattap alğan eken. «Qazaqstan» Wlttıq arnasınıñ däuirlep twrğan şağında «Şınnıñ jüzi» bağdarlaması arqılı efirge şığatın didar qalıñ qazaqqa jaqsı tanıs edi. Bügingi jäne bwrınğı qazaq turalı sol Qasım Amanjolwlımen az-kem swhbattasqan edik.

– Bir swhbatıñızda «Abay sınağan qazaqtardıñ tabanın süyer edim» de­geniñiz birşama adamnıñ şamına tidi. Olardıñ ne üşin aşulanğanın bilmey­min, biraq men sol Abay sınağan qalpı­mız­dan özgermedik dep oylauşı edim. Sonda sizdiñşe, sol qazaqtar men bügin­gi qazaqtardıñ ayırmaşılığı ne?

«Köp äulieniñ biri bolıp qala almağan Abay» (T. Şapay) dariyasına tüsu – keyingi qazaqtarğa sirek darığan qasiet. Ärkim tiip-qaşar... Biraq boylay almaydı. Häkim şığarmaşılığımen tili şıqqan Äuezovtiñ: «Päli, Abay degen dariya ğoy. Men odan qasıqtap qana aldım» deytinin biz parıqtay aldıq pa?..
«Anıq Abay» derekti serialın tüsirgen Qasım Amanjolwlın qay sanatqa qosu köp oylantpasa kerek. Qolınan «Abay jolı» tüspeytin anasınıñ ösietimen oquşı küninde «qazaqtıñ bas aqınınıñ» öleñderin tügelge juıq jattap alğan eken. «Qazaqstan» Wlttıq arnasınıñ däuirlep twrğan şağında «Şınnıñ jüzi» bağdarlaması arqılı efirge şığatın didar qalıñ qazaqqa jaqsı tanıs edi. Bügingi jäne bwrınğı qazaq turalı sol Qasım Amanjolwlımen az-kem swhbattasqan edik.

– Bir swhbatıñızda «Abay sınağan qazaqtardıñ tabanın süyer edim» de­geniñiz birşama adamnıñ şamına tidi. Olardıñ ne üşin aşulanğanın bilmey­min, biraq men sol Abay sınağan qalpı­mız­dan özgermedik dep oylauşı edim. Sonda sizdiñşe, sol qazaqtar men bügin­gi qazaqtardıñ ayırmaşılığı ne?
– Men ol sözdi kezdeysoq aytqan joq­pın. Öytkeni, Abayğa birşama bardım dep oylaymın. Mwhtar Äuezov, Qwday­bergen Jwbanov, Täken Älimqwlov, Mekemtas Mır­zahmet, Twrsınjan Şapay siyaqtı Abay poeziyasınıñ tereñine boyladım dep ayta almaspın, biraq öz tarapımnan Abay ömiri turalı, Abaydıñ twr­mıstağı ädet-minezderi turalı Twrsın­jan Şapay­dıñ «Anıq Abay» taqı­rıbımen twñğış derekti serial tüsirdim. Qazaq televiziya­sınıñ payda bolğanına jartı ğasırdan assa da, Abay turalı derekti serial tüsi­ril­megen eken. Abay zamandastarın äjep­täuir zerttedim. Şejireler, derekter, estelikter boyınşa Abay tuğannan ölgenge deyingi ömir­bayandıq izben jürip otırdım. Abay zamanındağı qazaq qa­zir­gi qazaqtan birşama biik twr dep oylaymın. Abay zamanındağı qazaq – ras, asau boldı, sonımen qatar märt edi. Bü­gin­gi qazaq – juas, sonımen qatar märt emes, wsaq. Abay zamanındağı qazaq topşıl boldı, ras, biraq bauırmal edi. Qazirgi qazaq ta topşıl, sıbaylasşıl, biraq bauırmal emes, tasbauır. Abay zamanındağı qazaq adamnıñ qadirin biletin edi. Qazirgi qazaq adamnıñ qadirin bilmeydi. Abay sınağan qazaq – Orazbaylar, Jirenşeler, Dütbaylar edi ğoy. Abaymen baspa-bas dwşpan bolğan, bükil ömirin Abaymen jaulasuğa arnağan Orazbay – Abay hal üstinde jatqanda baqwl­dasu­ğa kelgen. Jılap qoştasqan. Abay­dıñ kim ekenin bilgendikten, Abaydıñ qadi­rin tüsin­gen­dikten. Ol turalı «Abay­dıñ dostarı» degen essesinde Twrsınjan Şapaydan artıq aytqan adam joq. Biraq Orazbaydıñ qanday adam bolğanın biz bügin zerttedik pe? Orazbay keyin Alaşorda äskerin jılqımen qamtamasız etken şonjar. Tegin adam emes. Abaymen baqwldasuınıñ özinde ülken tarih, şejire bar. Al qa­zirgi bir-birimen jaulas­qan qazaq osılay adamnıñ qadirine jete ala ma? Qazirgi qazaq dwşpandassa, bet­pe-bet kezdesuge jaramaydı. İrimin dep jürgen qazaqtar jaulasqanda ne istegen­derin közimiz kördi... Saydıñ quısına aparıp, toptap atıp ketti. Al ol kezdegi Abay sınağan qazaq bir-birimen betpe-bet jaulasatın edi. Betpe-bet jaulas­qa­nı bärimiz oqığan «Abay jolında» jazıladı, bilesiz. Orazbaydı Ospan oyazdıñ qabıldau bölmesinen öz qolımen süyrep alıp şığıp, arbanıñ jük salğı­şına baylap kündik jol – Aqşoqığa deyin äkeledi. Osınday därejede qorlıq körgen Orazbay dwşpan bolmağanda, kim dwşpan boladı? Osı siyaqtı Abay zaman­das­tarın zertteu arqılı, olardıñ äreketterimen tanısu arqılı bügingi qazaqtan olardıñ adamşılıq twrğıda äldeqayda joğarı twrğanına közim äbden jetti.
– Keyde bilmestikten kişkentay när­seni ülken bağağa satıp alasıñ. Bwl – ül­ken şığın. Osı siyaqtı tittey när­sege ülken dünieler qwrbandıqqa ketip jatadı. Bügingi qazaq qoğamındağı qanday qwbılıstardı şığın, qwrban­dıq dep atar ediñiz?
– Qwrbandıq degen onşa jaman när­se emes. Oğan adam öz erkimen baradı. Qay­tarımı boladı. «Erkek toqtı qwr­ban­dıq» deydi. Qwrbandıq deuden göri, joğaltqan, ayırılğan dünieler degen dwrıs bolar... Men bwl jağınan – adamdardı aytar edim. Qazirgi eñ bir joğaltqan qwndılıqtarımız – adamdar. Bizdiñ aramızda memlekettik deñgeyde oylay alatın, mıqtı, bilikti funkcionerler jür. Olar jaqsı şeneunik, tıñğılıqtı orındauşı bolar edi. Olar är istiñ damu tetigin jaqsı biledi. Sodan tüsken payda­nıñ igiligin köppen köruge müddeli, soğan beyimi jetetin jandar. Biraq olar ornında otırğan joq. Mümkin jwmıssız, müm­kin jeke käsipte... Qanşama talanttı ğalımdar, ğılımğa beyimi bar jastar jür, özderin körsetuge mümkindik taba almauda. Öte mıqtı wstazdar men adal policey bolatın adamdar köp. Osınday närselerdi men joğaltu der edim. Qazir jastardıñ köbi şeteldi añsaydı. Öytkeni, ol öziniñ biliminiñ, alğırlığınıñ damı­ğan şetelde bağalanatının biledi. Al bizdiñ qoğam osınday käsipqoy mamandardan, maman bolatın adamdardan ayırılıp jatır dep oylaymın. Memlekette negizgi qwndılıq adam boluğa tiis. Ädebiettiñ özin qarayıq. Mıqtı ädebiet­şiler, sınşılar, talanttı aqın-jazu­şılar­dıñ özi är salada jür. Eñbeginiñ jemisin körip, şalqıp bolmasa da, osı ädebietpen özin sıylaytın adamğa layıqtı ömir sürip otırğan jazuşını kezdestire alasız ba? Joq! Qanşama äde­bietşilerdi jurnalist jasap jiber­dik. Onday uaqıt ötken bayağıda. Jazu­şınıñ jurnalistikada jüretin şağı batqan. Ädebietşi ädebietpen aynalısu kerek edi. Sonıñ kesirinen ne jurnalis­tikamız damımaydı. Ädebişalıs bolıp kete beredi.
– Biraq ne närse bolsa da uaqıtında bağalanbaytın şığar.
– Uaqıtında bağalaytın qoğamdar bar ğoy. Adamnıñ boyındağı bar qabile­tin bayqaytın jäne sonı sığıp alıp, qoğam igiligine jarata biletin jüyeler bar. Sonday jüye qalıptasqan memlekette alğa jılju boladı. Ğılımı da, mädenieti de, ekonomikası da, memleket basqaruı da qarıştaydı. Bäri bir-birimen baylanıstı dünie ğoy.
– Belinskiydiñ Gogol'ge jazğan hatın oqığan Gercen: «Bwl hat emes, bola­şaqqa ösiet qoy» depti. Däl bügin er­teñ­ge ösiet ayta alatın kimimiz bar?
– Biz wlt retinde aqılşığa, kösemge zäru minezimizdi qoyuımız kerek. Qazaq qaşan da bir kösemdi izdep twradı. Jol körsetetin, jön silteytin dana, danışpandı, «el üşin tuğan Edigeni», Tolağaydı kütedi. Bwnıñ bäri balañdıq aurular dep oylaymın. Bügingi qoğamda tolımdı wlt bolamın desek, kösem añsau auruın qoyuımız kerek. Biraq jalpı qazaqqa sözi ötetin, ayta alatın adamdar bar dep oylaymın. Mäsele, tıñday alamız ba? Aytatın adam tabılar-au, biraq tıñday­tın qwlaq qaysı? Bir kezde Abaydıñ zarlap ketkeni de osı emes pe?! «Qayran sözim qor boldı...» dep. Mısalı, Mağauin siyaqtı aqsaqal bar. Osıdan on bes jılday bwrın, «Jas Alaşta» jürgende ol kisimen studentterdiñ kezdesuin ötkizdim. Sosın ol kisi meniñ sol kezdesu turalı jazğan maqalam wnamay, reniş bildirdi. Ekeuimiz biraz söylesip qaldıq. Şın köñilimmen, bar iltipatımmen jazğan maqalamnan ol kisi özine wnamaytın joldar tauıp alıptı. Ol kisige eşqanday renişim joq, ärine. Qaşan da qwrmetim alaböten. Aşulanıp, biraz tüydek-tüydek sözderin ayttı. Sol kezde Mağauin: «Men qazaqtıñ äkesi siyaqtı adammın» degen edi. Osı sözinde ädilet bar. Sol, qazaqtıñ äkesi siyaqtı Mağauindi tıñday alıp jürmiz be? Eñ bolmağanda, bir kezde emigraciyadağı Soljenicındı sağınğan orıs qoğamınday izdeu, qadirleu bar ma? Osını oylauımız kerek siyaqtı...
– Mısalı, men mınanday minezdi körem. Halıqqa eñbegi siñgen, bitirgen jwmısı köp adamdardıñ key äreket­terin oñay sınay salamız. Özimizdiñ sonşalıqtı bitirgen düniemiz bolmasa da. Jağasınan alamız, auır söz aytamız. Bwl biz demokratiyalıq qoğambız degen oydıñ jelpui me?
– Meniñşe, ol aytıla beredi, aytıluı, sınaluı kerek te. Onda twrğan eşteme joq. Bizde avtoritetterdi bir biikke qoyıp tastaymız da, sosın «sen oğan bw­lay aytatın kimsiñ?» degen sözdermen twqırta bastaymız. «Kisige qarap söz alma, sözine qarap kisini al» demeuşi me edi Abay. Nebir qadirli adamdardıñ qadirsiz qılıqtarın kördik. Sonda ne, olar sınalmauı kerek pe? Biraq sınau­dıñ forması qanday? «Siz onıñ siñirgen eñbegin bağalay alıp twrsız ba? Ol eñbekterinen habardarsız ba?» degen swraqtarğa jauap tauıp alu kerek, ärine. Belgili bir etikalıq normalardan attamau kerek şığar, ärine. Biraq aşıq qoğamda tanımal adamnıñ äreketi qaşan da är türli formada bäribir aytıladı. Oğan eşqanday tosqauıl qoya almaysız da. «Men kimmin? Men Oğan aytu üşin onıñ deñgeyine jetip alayın» dep kütetin bolsaq, onda sın eşqaşan aytılmaydı. Öner adamdarınan keyde azamattıq erlikterdi talap ete beru de dwrıs emes. Öziniñ önerimen, öziniñ körkem şığarmasımen halıqqa bererin berdi. Şıqqan biigi bar. Sol biigimen onı bağalayıq. «Barlığıñ nege Mahambet bolmadıñ? Oqtı nege keudeñmen tosıp qalmadıñ?» dey beru de belgili därejede – ädiletsizdik. Olar da pende.
– Abaydan keyin alaşordalıq­tardıñ şığuı zañdı dep jatadı. Bwl qw­bılıstı ğılımda ne dep aytatının bil­meymin. YAğni Abaydıñ ruhani tıñ­ayt­qışınan Alaştıqtar ösip şıqtı. Al biz kimderdi dayındap jatırmız?
– «Alaşordaşılar Abaydıñ säulesi­men ösip şıqtı» deu qwlaqqa ädemi estiledi. Biraq bwl pikirmen jartılay ğana keliser edim. Biz tarihi faktorlardı wmıtpauımız kerek. Eger tarihi situaciya däl sol uaqıttağıday qalıp­tas­pasa, alaşordaşılardıñ bo­lu-bol­mauı ekitalay edi. Nemese kez kelgen wlı twlğadan keyin alaşordalıqtar siyaqtı lek kele beretin bolsa, älem birşama «lekke» tolıp keter edi. Bwl jerde tarihi jağday däl solay qalıptastı. Passionarlıqqa swranıs tudı. Töñkeris boldı. Reseydiñ astañ-kesteñi şıqtı. Qazaqstan qosaq arasında ketti. Bizge täuelsiz el bolu qajettiligi tuındadı. Sol kezde alaştıqtar şıqtı. Olarğa belgili deñgeyde Abaydıñ säulesi jwqqan şığar. Biraq «Abaydıñ arqasında» deu qisınsız bolar edi. Köptegen oqiğalar­dıñ, jağdaylardıñ qisındasuımen payda boldı. Ras, alaşordaşılar siyaqtı toptıñ kelui sirek qwbılıs. Jäne oğan bir ğana twlğanıñ äser etui mümkin de emes. Al qazirgi jağdayğa kelsek, qazir Abay joq. Bolğan künde de biz onı tıñdar ma edik, tıñdamas pa edik, ol tağı bir bölek mäsele. Bizdiñ qazir qalıptastırıp jatqan buınımızğa ümitpen qarağım keledi. Pragmatik wrpaqtı ömirge äkelsek dep oylaymın. Bwrın romantik, ädebişalıs buın alda boldı. Endi ömirge äldeqayda sergek qaraytın, isker, öz qwqığın taptatpaytın, jigerli, zañğa sauattı buın payda boladı dep ümit qılamın. Jäne onıñ alğışarttarı da bar. Endigi qwndılıqtar keşegige qarağanda äldeqayda anıq boladı. Ärine, qaşan da keyingi buınğa aldıñğı tolqınnıñ köñili tolmağan. Son­da da kelesi buın keşegi buınnıñ qatelikterinen ada boladı dep senem.
– Sol jastar ömirdi qalay tüsinip jür?
– Bwrınğı wrpaqqa qarağanda, qazirgi jastar ömirge jaqın. Ülkender «ömirdi Äuezovşe tüsingileri» keledi. Ol biraq sirekterge ğana jwğatın qasiet. Alpı­sınşı-sekseninşi jıldarı ädebietke, önerge kelgen buın – bwlardıñ barlığı keşegi äuezovterdiñ şuağına elitip, ömirdi «mädeni älem» dep tüsinip keldi. Bwlar az ğana şoğır bop ömirden ötedi. Mümkin kelesi wrpaqtıñ işinde romantikter, ädebietke qwmar jekelegen toptar bolatın şığar. Biraq jalpı qoğam sapalı boladı. Endigi jastar ağa buındağı: «men ne istey alam» degen därmensizdikpen emes, «men özgertpesem, kim özgertedi» degen sau ambiciyamen ğwmır keşer, küreser.
– Jazuşılıqtıñ ölşemi bar ma? Mısalı, mınanday ğıp jazsañ sen jazuşısıñ, äytpese jazuşı emessiñ degen. Sizdiñ ädebietke jaqındı­ğıñızdı bilemiz. Jazğan äñgimeleriñiz de bar. Biraq qazir jazbaysız. Siz üşin jazuşılıq degen ne?
– Osı bir işki talap, köp adamdardıñ jazbauına äser etti. Bwl – jaqsı qasiet dep oylaymın. Jas kezde, jazuğa endi den qoyıp kele jatqanda, bäri oñay bop körinedi. Jazuşı bolamın degen adam, aldımen jaqsı oqırman bolıp qalıp­ta­sadı. Oqırman retinde süysinesiñ, oqisıñ, salıstırasıñ, taldaysıñ, «e bwlay jazu qiın emes eken ğoy» degen bir kişkene küpirlik oylar payda boladı. Beyimbet, Sayındardı oqığanda jazu oñay siyaqtı bolıp qaladı. Osılay da ataqtı jazuşı boluğa boladı eken dep oylaysıñ. Basqa jazuşılardı oqisıñ da, «mınanday jañalıqtar tapqan eken» dep oylaysıñ. Sonıñ bärin öziñe qabıl­daysıñ da, ädebietke degen şın qwş­tarlığıñız bolsa, mülde basqa qiır­lardı, basqa taraptardı şiırlağımız keledi. Osılay öziñe degen talaptar küşeye beredi. Eñbekqorlığı, taban­dılığı bolsa, adam özin tabadı. Al onday bolmasa, öziniñ işinde jaqsı äde­bietşini qalıp­tas­tıradı da, basqa sa­­lağa ketip qaladı. Bayağıda Hemin­guey­diñ kündelikterin oqıdım. Teñiz jağa­sındağı üyinde jaz­ğan. Ol şamamen bı­lay jazadı: «Tañer­teñ twrdım da jağalauğa bardım. Ba­lıq­şılardıñ ömirin kördim, tanıstım. Oyımda bir syujet bar edi. Üyge keldim de tañğı tamaq aldında jazıp tastadım. Tüske deyin tağı bir jerge bardım da, üyge kep ekinşi äñgimeni tolıq jazıp bitirdim. Sosın, keşkisin barğa barıp keldim de, şamnıñ jarığımen üşinşi äñgimemdi jazdım. Bir täulikte tolıq ayaqtalğan üş äñgime jazdım. Ne degen şebermin!» dep maq­tanıp jazadı. Mwqa­ğalidıñ kündeligin eske alayıq: «Men bir täulikte «Il'iç» poemasın jazıp tastadım. Menen asqan aqın bar ma?!» dep äserlenetini bar. Ol poemanı oqığan adam şığarmanıñ Leninnen bwrın, müldem sonı şabıttağı poeziyalıq quatı küşti şığarma ekenin tüsinedi. Osınday dünielerdi qattı äserlenip Twrsınjan Şapay ağama ayttım. Jiırma jastardağı kezim. Ağam küldi de, «Kubadağı kezi ğoy» deydi. «Iä, Kubadağı». «Al sol deñgeyge jetu üşin Heminguey qanşa çemodan äñgime jazdı, bilesiñ be?» dedi. YAğni adamğa maşıq kerek. Jazuşılıq käsipte bwl öte mañızdı faktor. Jazuşılıq degen ülken eñbek­pen, qaytpaytın qaysarlıq, tabandı­lıq­pen, maşıqpen keletin bir tılsım öner ğoy. Men öz işimde jaqsı ma, jaman ba, ädebietşini qalıptastıra aldım. Biraq äzirge jazuşı bolğan joqpın. Tağdır şığar...
– Biraq jaqsı oqırmansız?
– Oqırmanmın.
– Qazaq bwrın sayasi sergek boldı ma? Bügin osı sergektiktiñ joqtığınıñ kesiri qanday?
– Bwrın da, bügin de qazaq sayasi sergek emes. Sergektik degen dünie endi-endi qalıptaspasa, qazaq özin sayasi el retin­de äli körsete alğan joq. Onıñ alğışart­tarı Alaşorda kezinde bolğan şığar. Alaştıqtar halıqtı sergektikke wmtıl­dırdı. Biraq qazaq inertti halıq. Dür­mekşil halıq. 1916 jıldı qarañız. Qazaq halqı sayasi sergektik tanıta aldı ma? Alaşorda kösemderi ayttı: «Äy, qazaqtıñ balası, okop qazsañ da bar soğısqa. Eñ bolmasa, sapqa twrudı üyre­nesiñ. Äskeri marştı, qalay jürip-twru­dı üyrenesiñ. Şekara asıp, oq-däriniñ isin iiskep kelesiñ. Üyren, bükil älem soğan bara jatır» dedi. Äskeri-sayasi wltqa aynaludıñ alğaşqı şarttarın jasağısı keldi. Sayasi sergek wlt bolsaq sonda imanovtardıñ soñınan erip, soyıl süyrep soğısar ma edi? Soğısqanda da, qırıp soğısqan joqpız ğoy. Elu­mıñ­dap jinaldıq ta, 200-500, wzasa mıñ qaralı orıs äskerlerinen jeñilip qala berdik. Eger biz sol kezde orıstı talqan­dap, şekaramızdı bekitip alsaq, sonda aytuğa boladı. «Biz sayasi sergek, äskeri wltpız» dep. «Oybay, balamdı soğısqa bermeymin» dedi. Bäribir berdi soñında. Nemese üdere köşti. Osınday närselerge namısıñ keledi. «Qilı zamandı» oqıp otırıp, qattı şamdanasıñ. Bwl Äuezov­tiñ körkemdiginen bwrın, öte derekti şığarması. Sol kezdegi köterilistiñ sipatın körsetedi. Äuezov oğan öte abzal, adamgerşilik twrğıdan keledi. Biraq on-jiırma mıñ adam bolıp, aynaldır­ğan jüz qaralı soldattan jeñilip qa­ladı. Äskeri, sayasi sergek wlt sonday jağdayda salğırttıq, älsizdik körseter me edi?! Jeñilgenimen qoymay, elin-jerin tastap Qıtay auıp ketedi. Otız mıñday adam şekara asıp köşti. Al ne boldı? Kerisinşe, jeriñdi bosatıp berdiñ ğoy otarlauşı halıqqa. Biz Kavkaz halıq­tarı siyaqtı tistegen jerimizde tisimiz, wstağan jerimizde tırnağımız qalsın dep soğısa aldıq pa? Joq. Sol 1916 jılğı oqiğa qazaq halqınıñ sayasi sergek emes ekenin körsetti. Odan keyin alaşordaşılar sayasi sergektikke wm­tıl­dı, ras. Biraq ülken imperiyamen soğısu qiın boldı. Aqparattıq soğıstıñ özi auır boldı, jeñildi. Al qazir äli sergek emespiz. Ol ürdis öte jäy jürip jatır. Qalay bolatını belgisiz, ayaqtal­mağan ürdis. Sayasi sergek dep gruzinderdi, ukrainderdi ayt. Tipti irgemizdegi qırğız­dı ayt. Bir mısal aytayın: Qırğızstanğa bardım, taksige otırdım. Bişkek pen Istıqköldiñ arasındağı joldı jöndep, qayta salıp jatır eken. Jürgizuşige: «Jol jasap jatqan kim?» dep edim, «Qı­tay kompaniyası» dedi. «Atambaev osı joldıñ aqşasın jep jatqan şığar, iä?» dep jürgizuşige ädeyi swraq qoyıp edim: «Joq» dedi. Men tañğalıp: «Qalay jemey­di?» desem: «Jep körsin, jegizbeymiz!» dedi. Bizde, Qazaqstanda qarapayım taksist «prezidentke jegizbeymin!» dep ayta ala ma? Al qırğızdar qarapayım halqınan bastap, «halıqtıñ aqşasın eşkimge jegizbeymin, jep körsin!» dep ayta alatın deñgeyge jetken. Sayasi sergektik degen – osı.
– Endi qısqaşa Prusttıñ anketasına jauap berseñiz.
– Iä.
– Siz qayran qalatın äskeri oqi­ğa?
– Kenesarınıñ jeñilisi jäne Kene­sarığa jasalğan satqındıq. Rüstem men Sıpataydıñ äreketin jalpı tüsine almaymın. Kenesarınıñ äskerinde jağday qiın bolğan. Orıs barlauşısı Gernniñ jazuınşa jüz şaqtı adam aşar­şılıq­tan, alpıs şaqtı adam tırısqaq auruınan ölgen. Soğan qarağanda, Kenesarı äskeriniñ işinde swmdıq küyzelister, joqşılıqtar bolğan. Biraq qırğız manaptarına hat jazıp twrıp: «Sender tünde kelip basıñdar. Qanşa ekenderiñdi bildirmeñder. Dañğaza ğıp, äskerleriñdi köp qıp körsetiñder. Sonda biz twra qaşamız, Han Keneni twtqındap ala­sıñ­dar» dep qırğızdarğa «qos batırdıñ» hat jazuı – satqındıq emey ne? On eki mıñ dulat ruınıñ äskeriniñ qaşıp ketuin nemen tüsindiresiz? Bwl bügingi dulattarğa müldem qatısı joq, ärine. Biraq osını bir-eki dulat jigitterdiñ aldında aytamın dep, olar qaraday renjip, tañğa deyin daulasqanbız. Bizde satqın­dıqtardıñ da tarihi jazıluı kerek.
– Adamdardıñ qay qılıqtarın eñ aldımen keşiru kerek?
– Aşuın.
– Sizdiñ süyikti muzıkantıñız?
– Eldos Emil. «Kökmoynaqtıñ üyiri» jırın sirek, biraq süyip tıñdaymın.
– Sizdiñ eñ bastı ermegiñiz?
– Körkem, derekti ädebiet oqu jäne körkem fil'mder köru.
– Siz üşin eñ ülken baqıtsızdıq ne?
– Osı swraqqa jauap bere almaymın. Öte auır swraq.
– Bärinen de beter neni jek köre­siz?
– Kölgirlikti.
– Äñgimeñizge rahmet! Qwday qazaqtı baqıtsızdıqtan saqtasın!

Äñgimelesken Bağaşar TWRSINBAYWLI.

"Qazaq ädebieti"

0 pikir