Jeksenbi, 9 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 98701. Jazılğandar — 72273. Qaytıs bolğandar — 1058
Jañalıqtar 3916 0 pikir 19 Şilde, 2013 sağat 08:44

Talğat Keñesbaev. Gauhar

(Povest')

Tolğan aydı töñkerip tastap, Ertistiñ toñazığan betine qıp-qızıl qına şaşıp, kündiz-tüni qalanıñ qara tütinin ün-tünsiz jwtıp jatqan momın qarağaylardıñ basına şapşañ örmelep şıqqan künniñ şapağı eñseli üydiñ ülken-ülken terezelerine kirpikterin jebedey qadadı da, mamıqtay ülpildegen aq jibek perdeniñ saqina közderinen tamıp-tamıp tüsken wsaq säuleler tünemeldiñ bwrış-bwrışına sınaptay sırğıp kep, tösekte wyıqtap jatqan swlu kelinşektiñ bülde jamılğısına jabıstı da, buğa aynalıp köterile berdi...

Bölme işi äp-sätte ağarañdap bara jattı. Kerilgenmen, közin aşpağan kelinşek süyrik sausaqtarın sozıp mañayın sipalay bastadı. Esikti aqırın aşıp, ayağın bildirmey basıp kele jatqan küyeui tizesin orındıqqa soğıp aldı. Gauhar közin aştı:

- Ne boldı?

- Wyıqta. Wyıqtay ğoy, - janına kelip otırğan küyeui qwşaqtap, appaq tamağınan süyip, qap-qara şaşın taramdap qoydı. - Wyıqta, janım...

- ?

- Qazir men juınıp alayın. Kofe işesiñ be, älde şay ma?

- A, ne işsem eken? – dedi Gauhar erkelep.

- Demala ğoy, men qazir.

- Muzıka qoyşı.

Küyeui bölmeden şığıp bara jatıp muzıka qosıp ketti.

Seken Twrısbekovtıñ «Köñil tolqını».

(Povest')

Tolğan aydı töñkerip tastap, Ertistiñ toñazığan betine qıp-qızıl qına şaşıp, kündiz-tüni qalanıñ qara tütinin ün-tünsiz jwtıp jatqan momın qarağaylardıñ basına şapşañ örmelep şıqqan künniñ şapağı eñseli üydiñ ülken-ülken terezelerine kirpikterin jebedey qadadı da, mamıqtay ülpildegen aq jibek perdeniñ saqina közderinen tamıp-tamıp tüsken wsaq säuleler tünemeldiñ bwrış-bwrışına sınaptay sırğıp kep, tösekte wyıqtap jatqan swlu kelinşektiñ bülde jamılğısına jabıstı da, buğa aynalıp köterile berdi...

Bölme işi äp-sätte ağarañdap bara jattı. Kerilgenmen, közin aşpağan kelinşek süyrik sausaqtarın sozıp mañayın sipalay bastadı. Esikti aqırın aşıp, ayağın bildirmey basıp kele jatqan küyeui tizesin orındıqqa soğıp aldı. Gauhar közin aştı:

- Ne boldı?

- Wyıqta. Wyıqtay ğoy, - janına kelip otırğan küyeui qwşaqtap, appaq tamağınan süyip, qap-qara şaşın taramdap qoydı. - Wyıqta, janım...

- ?

- Qazir men juınıp alayın. Kofe işesiñ be, älde şay ma?

- A, ne işsem eken? – dedi Gauhar erkelep.

- Demala ğoy, men qazir.

- Muzıka qoyşı.

Küyeui bölmeden şığıp bara jatıp muzıka qosıp ketti.

Seken Twrısbekovtıñ «Köñil tolqını».

«Mıñ million alqızıl gülder, gülderden de köp appaq köbelekter. Aqırın-aqırın jel soğıp terbelip-terbelip ketkende, köbelekter de ğayıp bolıp ketti. Gülderdiñ bası üzilerdey qalt-qalt etip, dala örtenip jatqanday, däl qazir küyip ketetindey, endi tirşilik üziletindey, joq-joq müldem olay emes, jel kenet tına qalıp, sol kezde köbelekter qaytadan güldermen sağınısıp qauışıp, tirşilik sıylağan älemge quanıp, şattanıp ömir biin bilep bara jatqanday...»

- Kompottı jılıtıp äkeldim, - dep jartı sağattan keyin küyeui keldi.

- Nege mwzday suıq äkelmediñ? - dep Gauhar küyeuine meyirlene küldi.

- Iä, sağan suıq äkelemin. Oyıñda bar ma, Delige barğanda, suıq su işemin dep qalay auırğanıñ? – dedi.

- ?

- Men jwmısqa bara bereyin, şeteldikter- men kelissöz jürgizuim kerek. Qazir Meruert keledi. Tañğı astarıñdı işken soñ esep- qisabıñdı jaqsılap qarap şığarsıñ. Keşke qonaqasıdan keşikpessiñ.

Gauhar aqırın jımiıp qoydı.

- Terezeni aşşı.

Küyeui jatın bölmeden şığıp bara jatıp ülken terezelerdiñ perdelerin ısırdı. Jap- jarıq...

Gauhar tösekten sergek twrdı da, juınıp aulağa şıqtı. Baqşa işindegi gülder men qayıñ, şırşalardı däl bügin alğaş ret körgendey qarap twrıp qaldı.

Buırqanıp - şımırlanıp fontan atqılay bastadı. «Vasya ağay, molodec, äyteuir, meniñ köñilimdi tauıp otıradı», - dep iştey bağban şalğa riza boldı.

- Qayırlı tañ! – dedi kütuşi äyel mol denesin bwrıp. – Tañğı astı qay jerge aparayın?

- Baqşada işeyin, tañquraydıñ janına aparıñızşı.

- Qwday-ay, – dedi kütuşi äyel aşulanğan bolıp. – Qazir köresiñ, seniñ mazañdı ana qaqpas alıp, şaydı da işe almassıñ...

- Meruert keluşi edi, küzetşilerge aytarsız, qaqpanıñ aldında twrıp qalmasın.

Kütuşi äyel maymañdap üyge qaray ketti.

- Qızım, jaqsı wyıqtadıñ ba? – dep ayqaylay söyledi bağban şal. Gauhar oğan qolın bwlğap, altı qanat kiiz üydiñ ornınday aynaldıra otırğızılğan tañquraydıñ ortasındağı döñgelek säkige barıp otırıp edi, twmsığın şiqıldatıp swr tiin kele qaldı. «Qap, konfettiñ bolmay qalğanın qaraşı, Tuna apay», - dep ayqaylap qalıp edi, qwyrığın süyretken kişkentay tiin ağaş basına biraq örmelep şıqtı.7

Tiinge qarap otırıp, Haynan' aralında pal'ma ağaşınıñ basına örmelep şıqqan arıq qıtaydıñ kokostı üzip alıp äkep beretini esine tüsti. Qolına jiırma dollar wstata salıp edi, qaytadan pal'ma basına örmelep, tağı bireuin äkep berip, twra qaştı. Eşteñeni tüsinbey qalğan Gauharğa Alan külimsirep «ol sen tağı bir jiırma dollar bere me?» degeni ğoy.

- Aqşadan qaşıp bara ma?

- Iä, hanım, eldiñ bäri seniñ küyeuiñ ğoy deysiñ be, aqşadan qaşpaytın? - degen Alannıñ dauısı suıq şığıp edi.

- Apay, qayırlı tañ! – dep üstine ädemi kökşil köylek kigen Meruert keldi. Köñildi. Közderi külimsirep twr. – Apay, qalaysız?

- Oy, Mika, sen qanday ädemisiñ...

- Sizge eliktegimiz keledi, apay... Aynwr menen de ädemi...

- Söz joq, söz joq, prekrasno! - dep Gauhar alaqanın şapalaqtadı. – Ekeuiñ de princessasıñdar...

- Rahmet! – dedi swlu qız külimsirep.

- Kelgeniñ jaqsı boldı, janım, qazir tañğı astı birge işetin boldıq. Osı men köpten oylap jürmin, Aynwr ekeuiñdi Stambwlğa bir jılğa dostarımızğa aytıp, sol jaqqa jwmısqa ornalastırğım kelip jür.

- Oybay, apay, - dedi Meruert közi baqırayıp.

- Biz ol jaqta ne isteymiz? Älde biz sizge wnamay jürmiz be?

- Joq, joq, o ne degeniñ, senderden aynalayın. Jalpı, sauda mädenietin türikterden üyrenu kerek. Europanıñ qay qalasına barsañ da, bizdiñ türik tuısqandarımızday joğarğı deñgeyde qızmet körsete almaydı.

- Aa, men şoşıp ketsem, apay. Qwjattardı qaray beresiz be? Meruert sömkesinen şağın noutbuk alıp şıqtı.

- Mine, elektrondıq nwsqaları.

Osı kezde kümis podnostı toltırıp kütuşi äyel keldi.

- Astarıñız dämdi bolsın!

- Sizge rahmet, şaydı özim qwyarmın.

Kütuşi äyel tez basıp ketip qaldı.

- Däm ala otır.

- Rahmet, apay, esep-qisaptı qaray otırasız ba?

- Keregi ne, sağan senemiz ğoy...

Bağban şal şöp şabatın agregattı äri-beri dırıldatıp toqtamay jür.

Kütuşi äyeldi şaqırdı.

- Tıñdap twrmın, - dedi entigip.

- Aqsaqalğa aytşı, biz şay işip alğanşa, qoya twrsın.

- Meni tıñdağısı kelmeydi qırsıq şal. Bügin nemeresiniñ tuğan küni eken, erterek qaytqım kelip twr deydi. Jaña bir tiindi wstap alğan eken nemeresine, qaytadan bosatıp jiberdim. Gauhardıñ oyına bağban şaldıñ künde tañerteñ kelip, är güldiñ minezin aytıp, biraz äñgime aytatını esine tüsti. «E, e, atamız tañ atpay işip alğan eken ğoy».

- Mağan konvertke salıp üş jüz dollar äkep beriñizşi, - dep kütuşi äyelge külimsirey qaradı.

- Ne, bazarğa barmaqsız ba? Alan Rahmetoviç bilse, meni öltiredi... – dep, kütuşi äyeldiñ közi şarasınan şığıp ketti.

- Ötinemin, apay. Men joğarığa köterilip, seyfti aşpay-aq qoyayın, - dedi Gauhar erkelep.

Bağban şal rezeñke etigimen jer tepkilep, agregattı qaqaltıp-şaşaltıp äri-beri jür. Gauhardıñ esine zirat basınan kelgennen keyin esiktiñ aldında twrğan şeşesiniñ etigin bauırına basıp, qwşaqtap twrıp jılağanı tüsti. «Anaşım, anaşım, kelesi jılı mektepke aparam dep ediñ ğoy, osınday ädemi etikti mağan da äperemin dep ediñ ğoy... Men qayda qaldım, mama-au, mama-au...»

- Apay, - dedi Meruert onıñ oyın bölip, - tañğı şayıñızğa rahmet, men jwmısqa barayın.

- A, iä, aytpaqşı, men de birge barayın. Tağı ne şarua bar?

- Kelesi ayda bauırım üylenuşi edi, kreditke kostyum-şalbar, qalıñdıq köylegin alsam dep edim...

- Öz dükeniñnen öziñ kredit alasıñ ba?

- Endi, apay...

- Dima, maşinanı dayında, - dedi.

- Qaysısın?

- Djipti.

Wzın boylı oqqağar jigit garajğa qaray ketti.

- Men qazir, - dep Gauhar üyge kirip ketti.

Meruert säkide otır. Kütuşi äyel men bağban şañq-şwñq etip wrısıp aldı. Şal qaqpadan şığıp bara jatıp kütuşi äyeldi oñdırmay balağattadı:

- Staraya karga...

Osı kezde üyden ayağına aq krossovka, bozğılt djinsı kigen Gauhar şıqtı. Qap-qara közäynegin bir alıp, bir kidi.

- Dima, dayınsıñ ba?

«Lexus»-tiñ janında twrğan Dima basın izedi.

- Gauhar Ömirzaqovna, ana qaqpastan jüz dollardı qaytarıp aldım. Olarğa eki jüz de köp, alqaş, oñbağan! Erteñ köresiz, araq işip jwmısqa şıqpaydı...

- Nemeresine sıylıq retinde berip edik qoy...

- Ol qaqpasqa...

- Endi mwndaydı qaytalamañız, sol aqşanı öziñiz alıñız...

- O ne degeniñiz, ötinemin, sizdiñ esebiñizge jazılğan, mine, qaytaramın, - dep kök qağazdı Gauharğa berdi.

Kütuşi äyelge Dima qabağın tüyip edi, maymañdap qazandıq jaqqa qaray ketti.

- Dima, andağı raciyañdı men wstay twrayın, jaña tañğı şay işken jerimde wyalı telefonım qalıp qoyıptı.

- Qazir.

- Tez maşinağa otır, - dedi Meruertke.

- ?..

Özi arbañdap ketip bara jatqan oqqağarğa qarap-qarap qoydı. Dima üsteldiñ janına kelip, aynalasınan wyalı telefondı izdep jatqanda, djip qaqpadan şığıp ülgerdi.

- Osı üyden şıqsam boldı, özimdi sonday jaqsı sezinemin. Ağalarıñ da mına oqqağardı meniñ janıma baylap qoydı. Uh, äreñ degende qwtıldıq qoy...

Appaq djip aspalı köpirdiñ üstimen oynaqtap, tramvay jelisin bir kesip ötti.

- Apay, aqırın jüriñizşi, - dedi Meruert közi baqırayıp. – Nege sonşa qattı jürgizesiz?

- Älgiden qaşqan türim ğoy. – Terezeni aştı da, raciyanı asfal'tqa laqtırıp jiberdi. – Päle boldı ğoy mınası...

Olar üş qabattı sauda üyiniñ aldına kelip bir-aq toqtadı.

- Al, Mika, üşinşi qabatqa eşkimniñ közine tüspey köterilip keteyik.

- Onda qızmettik liftimen köterileyik, mende kartoçka bar ğoy, - dedi Meruert külip.

- Aynalayın! (Gauhar marjanday tisterin körsetip küldi.) – Mağan bir demalıs sıylaytın boldıñ... Bauırıñ men bolaşaq keliniñdi şaqırıp qoysañşı, özderi tañdap alsın.

- Apay, men tek kreditke ğana alamın.

- Meni renjitpeşi, aynalayın. Aytpaqşı, älgi Dima bükil qalanı şulatıp izdep jatqan şığar, - dedi liftige kirip jatıp.

- Ağay renjip jürmese... – dedi Meruert.

- Renjimeydi, ağalarıñ küledi de qoyadı.

Olar üşinşi qabattağı jas jwbaylarğa arnalğan salonğa keldi. Keluşilerdiñ qarası köp emes eken. Satuşı qızdarmen Gauhar jılı amandasıp jatır.

- Halderiñ qalay, qızdar?

- Jaqsı, apay, - dedi bäri. - Öz haliñiz qalay?

- Rahmet!

- Qane, Mika, bauırıña telefon şal, tezirek kelsin.

Meruert wyalı telefonın alıp, bauırımen söylese bastadı.

- Apay, ötken ayımız tabıstı ötti, - dedi äkimşi qız Aynwr. – Osı mausımda ğana elu jwpqa toy kiimderin sattıq. Tek mına tigin cehına bir-eki maşina almasaq bolmas, klientterimizdiñ şalbarlarınıñ balağın, köyleginiñ jeñin qısqartuğa ülgirmey jatırmız. Alan Rahmetoviçke jazbaşa habarlama salğanmın.

- Ağalarıñnıñ qolı tie bermeydi, mağan aytqandarıñ jaqsı boldı. Qane, Italiyadan äkelgen kostyumderdi körsetşi? El alıp jatır ma?

- Ärine, türik önimderine qarağanda, swranıs bağasınıñ qımbattığına baylanıstı säl azdau.

- Aynwr, osı seni kimge wqsaydı desem, änşi Maqpal Jünisovadan aumaysıñ ğoy, - dep äzildedi.

- Bäri solay deydi, - dep Aynwr küldi.

- Sen öziñ qay jerden ediñ?

- Ürjardan.

- Osı siñlim netken swlu desem, bal men alma jep ösken eken ğoy, - dep küldi.

- Rahmet, Gauhar Ömirzaqovna, siz de sonday ädemisiz.

«Satuşı, mwnda keliñizşi» degen äyeldiñ dauısı şıqtı. Aynwrdıñ top-model'der siyaqtı jürisine qarap: «Nağız swlulıq etikası, bizdiñ qazaqtıñ qızdarınıñ bäri jüris-twrısı, minezderi osınday bolsa ğoy» dep oyladı Gauhar.

- Sizderde erekşe qımbat eken.

- Bizde eksklyuzivti tauarlar.

- Balamız üylenetin edi. Qatarınan qalmasın dep edik, azdap bolsa da jeñildik jasamaysıñdar ma?

- Men bes payız tömendete alamın. Al siz bizdiñ hozyaykamen söylesiñiz, ol kisi tamaşa adam.

Gauhar olardıñ dauısın estip twrğanımen, eki közi orta boylı, şaşı bwyra jas jigitte. «Qaydan kördim bwl balanı? Älde bireuge wqsattım ba? Kimge... kimge?..»

- Öziñiz söylesip köriñiz, - Aynwrdıñ dauısı anıq estildi.

- Sälemetsiz be? – dep janına keldi äyel.

- Sälemetsizder, - degen Gauhardıñ öne boyın tok soğıp ötkendey boldı. Qwlağı şıñıldap, sol şaqta eşteñe estimegendey...

- Tıñdap twrmın, - dedi külimsiregen bolıp.

- Balamız üylenuşi edi, - dep tolıqşa kelgen kelinşek jarqılday küldi. – Sizderde arnayı jeñildikter bolmay ma, tım qwrmasa jiırma payız degendey...

«Kimge wqsaydı mına bala, kimge wqsaydı?»

- Gauhar, sen be? – degen er adamnıñ dauısın estip selk ete tüsti.

- Iä, tanımadım.

- Ömirzaqovna, meni tanımadıñ ba?

Gauhar şaşı ağarıp, köziniñ aldı qaltalanğan orta boylı mığım jigitke tañırqay qaradı.

- Qayratpın ğoy...

- Ne, ne, oy, Qayrat, bwl sen be? Qanşa jıl boldı ğoy... Mektep bitirgennen beri körgenim osı, keşirersiñ.

- Wl mine, meniñ wlım, joldasım Altın. Alğaşqı qızığımız ğoy, dos bar, dwşpan bar degendey... Asılbegimniñ toyına dayındalıp jatqan türimiz.

Tolıqşa kelinşek tepsinip, mol denesi irk-irk etip, moyın tamırı kögerip, qıstığıp söyley almay, közi şarasınan şığarday ızağa bulığıp äp-sätte özgerip şığa keldi.

- O, seniñ wlıñ bolsa, ne kerekteriñniñ bärin sıyğa tartamın. Bala kezden birge ösken dosımsıñ ğoy..., - dedi Gauhar Qayratqa külimsirey qarap.

- Biz qayırşı emespiz, kim dep jürsiñder... Men bar-joğı skidka swrağanım ba? – dep, küyeuiniñ qolınan jwlqıladı.

- Keşirersiz, apay, siz öziñiz kimmen söylesip twrğanıñızdı bilesiz be? – dedi Aynwr dauısın qattıraq şığarıp. – Aqırın söyleñiz.

- Bilem, bilem. Al sender kimniñ kim ekenin bilmeysiñder. Jüriñder, - dep doldanğan äyel küyeui men balasın jwlqılap jür.

- Keşirersiñ, - dedi Qayrat qwlağına deyin qızarıp.

- Ohrananı şaqırayın, - dep Aynwr qolın soza bastap edi, Gauhar onıñ bileginen wstadı:

- Qoya ğoy...

- Ne degen mädenietsiz äyel!

- ?..

Gauhardıñ tamağına öksik tığıldı.

Bwlardıñ janına qaytadan kelgen Meruert añ-tañ bop qaldı.

- Aynwr, ne boldı?

- Äy, bir jındı qatın...

- Bauırlarıñ kele me? – dedi Gauhar boyın tez jinap. – Aynwr, meniñ atıma 3000 dollar tauar çegin jazarsıñ, ağañ ekeumizdiñ jas jwbaylarğa sıylığımız bolsın.

- Rahmet, apay! - dep Meruert wyalıñqırap qaldı.

- Apay, - dedi Gauhardıñ janına qaytadan kelgen Asılbek soñına bir qarap qoyıp. – Mamama renjimeñizşi, sizderge salmaq salmayın degeni ğoy.

- O ne degeniñ, aynalayın. Papañnıñ densaulığı qalay? – dep swrap qalğanın özi de bilmey qaldı.

- Ötken jılı bir infarkten qaldı, äyteuir.

- ?..

- Siz sonday ädemisiz, apay, bizge renjimeñizşi, - dep Asılbek qoştasıp ketip qaldı.

- Mınaday mädenietti jigittiñ şeşesi ana kökbet äyel ekenine sene almay twrmın, - dedi Aynwr onıñ soñınan qarap twrıp.

- Apay, degenmen kreditke alsam, dwrıs bolar edi...

- Mika! – Gauhardıñ dauısı qattı şıqqanı sonşalıq, eki qız selk ete tüsti.

Aynwrdıñ közi baqırayıp ketken.

- Apay, - dedi ekeui qosarlana.

- Meni liftimen tömen tüsirip jiberiñder, kafede otıramın. Birazdan soñ keliñder...

Meruert qoldarı dirildep, kartoçkanı qwrbısına äreñ berdi.

Kafege qızmet bölmesi jağınan kirgen kezde, qızdar oğan japa-tarmağay amandasıp qarsı aldı. Gauhar as mäzirin swradı da, şetki orındıqqa barıp otırdı.

- Ne qalaysız?

- Qızıl şarap, tättilerden bolsa. Jo-joq, twra twr, jüzim bolsa.

Dayaşı qız onıñ şarap swrağanına tañırqağanın bildirmey barğa qaray bwrıldı.

Gauhar bir bötelke francuz şarabın äp- sätte ortalap tastadı. «Qayrat, senimen osılay kezdesemin dep oyladım ba...»

- Sizdiñ mwnıñız ne? Men bärin şefqa aytamın. – Dima töbesinen tönip twr.

- Aytsañ ayt, seniñ qolıñnan odan basqa ne keledi? Bar ayt, sodan birdeñe şıqsa. Al men bolsam, seniñ mağan eki jıl boyı bes mıñ dollardı qaytarmay jürgeniñdi aytamın.

- Keş-i-ri-ñiz, - dedi Dima twtığıp. – Meniñ äyelim auru ğoy...

- Men de aurumın, - dedi Gauhar ızalana külip.

- Siz be? – dedi Dima tañırqap. – Mwnday sözben qaljıñdauğa bolmaydı.

- Bar, Meruertti mağan şaqırıp kel!

Telefon şırıldadı.

- Allo.

- Janım, - dedi küyeui, - bügingi kündi erkelikpen bastağanıña rizamın. Keşki banketke keşikpeseñ boldı. Seni süyemin...

- ?..

Gauhar ündemedi. Küyeui tağı da biraz jılı- jılı sözderin aytıp jatır.

Tıñdağısı da, estigisi de kelmeydi.

Ol Qayrattı oylap otır...

«Qayrat, qanşama jıl ötken soñ osılay kezdestik pe?..»

Barda jürgen qız muzıka qostı.

Küyeui jılı-jılı sözderin aytıp jatır. Ol estip twrğanmen, eşteñe wqqan joq. Tek Qayrattı oylap otır. «Qayrat, qanşama jıl ötken soñ kezdeskenimizde, äñgimelese de almadıq qoy...»

- Mwğalim, mwğalim, - dedi Gauhar, - wyıqtap qaldıñız ba? Qaqpanı bireu qağıp twr.

- Ne? – Alan ornınan äreñ twrdı. – Qorıqpa, qazir.

Kiinip sırtqa şığıp ketti. Sol sätte Gauhar ornınan nege twrğanın özi de bilmeydi. Boyınan qorqınış joğalıp ketti. Swp-suıq edendi jalañayaq basıp esikke jaqındadı.

- Sen qaydan jürsiñ? – dedi Alannıñ dauısı.

- Mwğalim, tıñdañızşı meni, men Gauharmen söylesuge keldim.

- Ket, oñbağan! Eşe işip alğansıñ, seni sottatpağanımızğa aytqan rahmetiñ be?!

- Mwğalim, men emespin. Qwday üşin Gauharmen tildeseyinşi.

- Ol üyde joq.

- Onıñ üyde ekenin jüregim sezedi, men onı süyemin...

- Mä sağan, ittiñ balası!

- Wrıñız, wrıñız, mwğalim, öltirip tastañızşı meni! Men Gauhardı süyemin.

- Mä, sağan, ittiñ balası!

Gauhar tösegine barıp jatqanın özi de bilmeydi. Jılağan joq.

Sol tüni Gauhardıñ közinen jas şıqpadı.

Jüregi jılağan edi...

Meruert keldi. Eki közi qıp-qızıl. Jılağanı körinip twr.

- Aynwr jwmıstan şığa almadı.

- Otıra ğoy, aynalayın, sen mağan renjip qaldıñ ba?

- Joğa, - dedi Meruert jılamsırap, - sizge renjimeymin. Kelmey jatıp älden osınday, bizge qanday kelin bolmaq? Äke-şeşesine de kiim-keşek almaq, onımen qoymay «Bir bölmeli päteriñizdi bizge sıyğa beretin şığarsız» deydi. Ol aytpasa da, inime özim de beretin edim, endi bermeytin boldım.

- Iä, qazirgi jastar...

- Bauırımmen bügin jaqsılap söylespesem bolmas. Älden bwlay bolsa, bara-bara ne bolmaq?

- Qaytesiñ, jastardıñ arasına tüsip, uaqıt öte kele bäri ornına keledi...

- Siz solay oylaysız ba? Alan Rahmetoviç ekeuiñiz üylengen kezde sizderde osı dünieniñ bäri bar ma edi?

- Biz üylengende me? – dep Gauhar terezege qarap ketti. Esine... esine...

...Quanışı qoynına sıymay sırtqa şıqsa, mwğalimi kütip twr eken. Qolında eki ülken çemodan. Özi sonday köñildi.

- Gauharjan, diplomıñ qwttı bolsın! – dep betinen süydi. Öne boyın tok soğıp ötkendey boldı. Tört jıl bir üyde, bir bölmede twrsa da, qolınan wstap körmegen er adamnıñ kütpegen jerden betinen süygenin nege jorırğa bilmey, eki beti qıp-qızıl bop ketti.

- Ağay...

- Aynalayın, endi biz jaldap alğan päterge barmaymız.

- Endi qayda baramız?

- Bizdiñ, to est' seniñ öz üyiñ boladı.

- Qalay-qalay?

- Jüre ğoy, - dedi mwğalim külip. – Bayağıda bireu aytıptı ğoy «Laşıq bolsa da, öz üyim, keñ sarayday boz üyim» dep. Kettik.

Olar jolay dükennen bir şampan, onı-mwnı alıp, tramvayğa otırıp qalanıñ şetindegi Zaton audanına keldi...

- Apay, apay! – dep Meruert sausaqtarın jazıp, onıñ köz aldına şeñberlep ötti.

– Meni estip otırsız ba?

- A, - dep Gauhar küldi. – Iä, iä, ne aytıp otır edik?

- Sizder üylengende...

- Ä, qu qız, bärin bilip almaqsıñ ğoy. Odan da öziñ qaşan twrmıs qwrmaqsıñ?

- O, apay! – Meruert appaq tisterin körsetip küldi. – Suretşi jigitimiz äli öziniñ wlı tuındısın salıp bitken joq.

- Iä, - dedi Gauhar külip, - Aqberen dosıñ meniñ portretimdi salıp, jüzimniñ jartısın qap-qara qılıp qoyıp edi ğoy... Oy, sonda ağañnıñ aqşasın töleuin tölep alıp, sol küni- aq otqa jağıp jibergeni...

Meruert qızaraqtap tömen qaradı.

- Şarap işemisiñ? – dedi Gauhar onıñ ıñğaysızdanıp otırğanın bayqap.

- Joq, apay, jwmıs köp qoy. Siz de işpey- aq qoyıñız, bastıq bilse, wrsadı. Ol kisiniñ işkenin körmeppiz...

- Mikajan-ay, ağalarıñ altın adam ğoy. Mağan eşqaşan wrısqan emes, biraq men sağan bir qızıq aytayın ba? – dep Gauhar jan-jağına qarap aldı.

- Aytıñız, - dedi Meruert.

- Osı sauda üyin aşqan jılı bolar, Märmär teñizinde demaldıq qoy. Keşkisin restoranda viskiden bir-eki wrttap edi, «Güzäl, Güzäl» dep türiktiñ bişi qızınıñ artınan qalmay qoyması bar ma!

- Qoyıñızşı, apay, bizdiñ bastıqtı mazaqtamañız. YA vam ne veryu.

- Şın aytam, - dep küldi Gauhar. – Erteñinde ağalarıñ menen wyalıp tığılğanın körseñder, ayap kettim. Ärtis bolıp, «janım, künim» dep sol künnen bastap söyley bastadım. Nege ekenin bilmeymin, ädet bolıp ketti. Janım, künim demesem, ağañmen äñgimem jaraspaytın siyaqtı, - dep külgen boldı.

Meruerttiñ esine dauıs köterip söylegen äyel tüsti.

- Bağanağı klientterdi tüsinbey qaldım ğoy...

Jaña ğana külimsirep otırğan Gauhardıñ öñi äp-sätte bozarıp ketti. Ün-tünsiz otırdı da:

- Dimanı şaqır, üyge qaytamın, - dedi. Meruert onıñ türin körip şoşıp ketti.

- Qazir, apay, - dep ornınan tez köterildi.

«Sol tün bolmağanda...» - Gauhardıñ tınısı tarıldı.

Entigip oqqağarı keldi. Meruerttiñ közi baqırayıp, ne bolıp qalğanın tüsinbey twr.

- Apay, men artıq birdeñe aytıp qoydım ba?

- Joq, - dedi tınısı tarılıp Gauhar. – Sol tün bolmağanda ğoy...

- Ne deysiz, sol tün? Wqpadım.

Gauhar oğan jauap bergen joq.

- Meni üyge tez jetkiz, - dedi oqqağarğa qarap.

...Tösegine qwlap tüsti. Öksip-öksip jıladı. Iqılıq atıp jatıp wyıqtap ketipti.

Oyana almay qinaldı. Qinaldı.

- Janım, twrşı, sağan ne boldı? – dedi küyeui.

«Sol tün bolmağanda ğoy...»

Istığı köterilip, küyip-jandı.

- Qazir, qazir, däriger şaqıramın.

«Sol tün bolmağanda ğoy...»

Däriger köp bögelmedi. Şınısı qalıñ közäynegin aldı da, jasaurağan közin sürtti.

- Jigitim, qorqınıştı eşteñe joq. Jwbayıñızdıñ jüykesi tozğan, - dedi.

- Ne deysiz?

- Jüykesi tozğan. Jaqsılap tınıqsın, basseynge barsın, taza auağa şıqsın, tipti monşağa tüskende, qayıñ sıpırtqısın paydalanğanı dwrıs.

- Siz ne aytıp twrsız? – dedi Alan türin suıtıp. – Jüykesi tozğan degen ne söz? Siz... siz kimniñ üyinde twrğanıñızdı bilesiz be? Bwl äyeldiñ jüykesin tozdıratın ne jağday bar?..

- Bauırım, - dedi, oñaşa söyleseyik degendey qoltığınan wstağan däriger tük basqan qabağın kerip. – Siz bilesiz be?..

- Iä?

- Ömirde, - dedi sıbırlap, - adam balasına däriden de bir auız jılı söz qajet bolatın kezder boladı. Sondıqtan jwbayıñızğa anda- sanda köñil audarıp qoyıñız.

- Avraam Isaeviç, tük tüsinsem bwyırmasın.

- Onda men sizdi tüsindim, - dedi jası kelgen däriger külimsirey qarap. – Men sizdi tüsindim, renjimeseñiz şığarıp salasız ba?

Qaqpadan därigerdi şığarıp salıp, oylanıp twrıp qaldı. Oyına kelgen swraqqa jauap izdegendey, eñseli üş qabattı üyine qaradı. Terezesi jarqırap twr. Ünsiz säkige barıp otırdı. Oylandı. «Ne jetpeydi, jüykesi tozğanı qalay? Älde bir jeri auıra ma? Menen ne jasırıp jür?..»

Tıqır-tıqır etken ayaq dıbısına jalt qarasa, Dima kele jatır.

- Alan Rahmetoviç, bağban şal kelip twr, işke kirgizeyin be?

- Ne bop qaldı tağı eki keştiñ arasında, bwlarda tärtip bar ma özi?.. Kirgiz.

Dima pul'tti bastı. Esik aşıldı. Bir sebet alqızıl gülderdi köterip bağban şal keldi.

- Mınau neniñ qwrmetine?

- Gauhar Ömirzaqovna auırıp qaldı dep estidim. Em bolsın degenim...

Alan mırs etip küldi. «Bar, öziñ tapsır» degendey işara bildirdi.

Şal joğarı köterilip baradı. Qolında bir sebet gül emes, top-tolıq aydı iığımen mıqşıñdap köterip bara jatqan siyaqtı. Boyı qwnısıp, ayağın basqan sayın şıqır-şıqır etkizip, teñselip joğarı köterilip baradı. Bükireygen bağban şaldıñ soñına qarap twrğan Alannıñ köz aldına özinen ülken asqabaqtıñ dänin köterip bara jatqan qwmırsqa elestedi. «Beyşara» dep dauıstap aytıp qalğanın bayqamay qaldı.

- Ne, ne deysiz? - dedi Dima.

Alan ündemedi. Osı kezde qwyındatıp jel soğıp ötti, japıraqtar wşıp, olardıñ üstin jauıp ketti. Qaudırlağan japıraqtardı silkip jatır edi, aspanda qiqulağan tırnalar ay betin şimay-şimay qılıp, tüngi aspanmen wşıp baradı. Dima joğarı qarap twrıp:

- Uje letayut juravli. Men bolsam äli mwnda jürmin. Şirkin, äyelim jazılıp ketse. K çertovoy materi, Kaliningrad kaydasıñ dep keter edim. Eh, Baltıq jağalauı, sağındım ğoy seni, - dedi.

Alan onıñ sözin estise de estimegen bolıp, üyge kirip ketti.

- Oy, qanday ädemi gülder! – dedi Gauhar.

- Qızım, öziñe ädeyi äkeldim, erteñge qaldıruğa şıdamadım, - dedi bağban şal.

Olardıñ sözin baspaldaqpen köterilip kele jatıp estidi. Bir büyirden tabağın köterip kütuşi äyel şıqtı.

- Apay, bayqañız, Vasya dosıñız bar.

- Ne deydi, qwdayım-au, mezgilsiz uaqıtta ol qaqpasqa bwl üyden ne kerek?

Kütuşi äyeldiñ tañırqağan türin körip Alannıñ külkisi keldi. «Osı eki qariyağa ne jetpeydi özi?».

- Siz şaqırdı deydi, - dep külkisin äreñ jasırdı.

- Ol qaqpastı ma, bayağı bir şölmek dämetip jürgen şığar.

- Joq, jılıjaydan kele jatır eken.

Kütuşi äyel esikti qaqpastan işke kirdi.

- Gauharjan...

Bir sebet güldi körip tañırqap qaldı da, boyın tez jinadı.

- Sen bar, şığa twr, Gauharjanğa ıstıq sorpa äkeldim. Böget jasama...

- Apay, kördiñiz be, Vasya ağay mağan gül äkeldi, - dedi Gauhar.

- Bwğan onday aqıl qaydan kelsin, Dima aytqan şığar...

Bağban şal miığınan bir külip aldı da:

- Gauharjan, bwl apaña ömiri eşkim gül sıylamağan ğoy, iltipattıñ ne ekenin qaydan bilsin, - dedi.

- Mağan ba, mağan gül sıylamaq tügili, bi keşinde men üşin jigitter töbelesip qalatın. Fokstrot, tvist degen biler bizden qalğan, - dep etjeñdi kütuşi äyel ırğalıp-ırğalıp qoydı. Gauhar külip jiberdi.

- Qane, qane, tağı bileşi, - dedi bağban şal.

Osı kezde bölmege Alan kirdi.

- Baseke, mına kempirdiñ biin köriñizşi, - dep bağban şal ırjalaqtadı.

- Nesi bar, jap-jaqsı. Apay, jalğastıra beriñiz, - dedi Alan külimsirep.

Kütuşi äyel betin bir şımşıp, bölmeden şığıp ketti.

- Sizge rahmet, Vasya ağay, gülderiñiz ädemi eken. Osı üydiñ aulasında nege ösirmey jürsiz?

- Bwl Aljir gülderi, bes jıl boldı, äreñ jersindirip kele jatırmın. Alla bwyırtsa, onşaqtı köşetti osında äkelmekpin.

- Vasya ağay, - dedi Gauhar, - sonda qalay, bizdiñ aulağa birden otırğızsa öspey me?

- Qızım, bwl piyaz emes qoy. Bwl güldiñ erekşeligi – adam boyındağı keseldi öziniñ boyına siñiredi. Öte näzik gül, bwlardıñ öz jüregi bar...

Bağban şaldıñ bir söylese wzaqqa ketetinin biletin Alan onı arqasınan qağıp:

- Vasya ağay, älemde sizdey bağban adam joq şığar. Al qazir Gauhar Ömirzaqovna demalsın, - dedi.

- Iä, iä, jaqsı, demalıñız, tez sauığıñız, - dep bağban şal bölmeden şığıp ketti.

- Uh! – dedi Alan. – Osı seniñ kempir- şaldarıñnan äbden jalıqtım. Sözderi köbeyip baradı, mümkin, bwlardıñ ornına basqa bireulerdi alarsıñ...

- Jo-joq, olay demeşi, onsız da bügin öle salğım keldi... – dep, alaqanımen auzın jaba qoydı.

- Ne?

- ?..

Alan kelinşeginiñ janına kelip otırdı. Mañdayınan sipadı. Betinen süydi.

- Janım, öle salğanı nesi?..

- Jay ayta salğanım ğoy, osı ülken kisilerge bauır basıp qaldım...

- Ol äñgimeni endi qozğamayıq, - dep Alan küldi de, jamılğısınan şığıp qalğan kelinşeginiñ baqayın bas saldı. Gauhar ayağın tarta qoydı. Küyeuine erkeley qaradı... Sol sätte telefon şırıldadı.

- Allo! – dedi Alan. – Tıñdap twrmın... Iä, iä, ne deysiñ, finpol? Nege, nege? Birdeñesin bermediñder me? Almaydı? Onda özim bararmın.

Gauhardıñ közi baqırayıp ketti.

- Alañdama, - dedi küyeui. – Men Kurçatov qalasına barıp keleyin. Bizdiñ vagondardı finpoldıñ jigitteri jibermey twr eken...

- Şarşadıñ ğoy, erteñ barsañşı.

- Erteñge qaldıruğa kelmey twr ğoy.

- Men kiimderiñdi dayındayın.

- Jo-joq, äure bolma, janım. Kürteşeni alsam boldı, Qwday bwyırtsa, tez qaytamın.

- Bayqaşı, sen üyden şığıp ketseñ, alañdaymın.

- ?..

Alan kelinşeginiñ mañdayınan sipap, erninen süydi.

- Şaşıñ ağarıp baradı ğoy, janım, - dedi Gauhar onıñ şaşın sausaqtarımen salalap.

- Men jüremin, sen alañdamay wyıqta.

Gauhar küyeuiniñ iığın, bileu-bileu bwlşıq etterin sipalap qoydı.

- Bayqap jürşi...

- Alañdama, - küyeui bölmeden asığıs şığıp ketti.

Gauhar telefonnıñ tüymesin bastı.

- Tuna apay, baseke jol jürip baradı. Eki termos şay, onı-mwnı salıñızşı, - dep trubkanı qoydı da, ornınan twrdı.

Esik pen tördey sülik qara «Toyota-40» sırğıp kep esiktiñ aldına toqtadı. Dimağa küyeui birdeñe aytıp jatır. Gauhar ekinşi qabattıñ terezesinen bärin körip twr.

- Şef, hozyayka terezeden...

Alan artına bwrılmadı, Dimağa aqırın sıbırlap söyley berdi:

- Sen mağan hozyaykañnıñ bügin qayda barğanın, kimmen söyleskenin anıqtap ber.

Dima basın izedi.

«Jastıq salu kerek edi ğoy, jol boyı wyıqtap baradı ğoy...»

Gauhar terezeni aşqanşa, «Toyota» lıp etip qaqpadan şığıp ketti.

«Endi ne istedim, «Hummer»-ge nege otırmadı eken?..»

Küyeuine telefon şaldı. Wz-a-aq. Jauap joq. Tağı şaldı.

- Ne boldı?

- Janım...

- Biz qaladan şığıp kettik. Wyıqta! - Küyeuiniñ dauısı ämirli şıqtı. – Şarşadım.

Gauhardıñ öneboyı mwzdap ketti. «Renjitip aldım-au».

Jarıqtı söndirip, tösegine jattı. Kirpigi ayqaspadı. Oy, oy, oy. Köz aldına nebir elester keldi.

«Sol bir tün bolmağanda...»

Mıñ-mıñ märte qaytaladı. Oylandı.

Ün-tünsiz eki iığı selkildep jıladı.

Kemseñdep jatıp wyıqtap ketipti.

- Qızım, twra ğoy, tüs boldı ğoy, - dep kütuşi äyel ekinşi qaytalağanda közin aştı. – Tüs boldı, qızım, seni oyandı ma dep Alanjan üş ret qoñırau şaldı.

Bası meñ-zeñ. Ornınan twrıp, juınatın bölmege qaray bara jatır edi...

- Qızım, mınanı qara, - dedi kütuşi äyel. – Gül emes, sıpırtqı ğoy mınası, qaqpas şal- ay, Aljirdiñ güli dep qoyadı, joldıñ şetinen jwlıp alğan şığar...

Gauhar tañğaldı. Appaq gül qurap, qarayıp jüdegen. Solğan.

- Apır-ay, ä! Vasya ağay keşe keşkisin ğana äkelip edi ğoy...

- Osı gül solğanşa, Vasya ağañnıñ eki ayağı kökten kelmeydi eken.

Gauhar basın şayqap küldi de, juınatın bölmege kirip ketti.

Köbik şaşqan djakuzi janına barıp otırdı. Wz-a-aq oylandı. «Qayrat, seni wmıtıp edim ğoy... Jo-joq, wmıtqanıñ ne, seni wmıtayın dep alaswrıp jürmin ğoy... İştey oylap... qanşama künder-tünder azap körgenimdi bilseñ ğoy...»

- Qızım, – dep dauıstap kütuşi äyel esikti qaqtı, – öziñ jaqsı köretin sülgiñdi äkeldim.

- Kiim ilgişke ile salıñız.

Esik aşıldı da jabıldı. Bülk-bülk etken keñ djakuziğa bir süñgip aldı. Aynanıñ betin sürtip edi, jalañaş iığına qara şaşı tögilgen öz beynesin kördi. Wp-wsaq tamşılar kirpikterin iip jatır. Wsaq-wsaq tamşılar...

Gauhardıñ esine eñ alğaşqı Zatondağı laşıq üyleri tüsti.

...Tabaldırıqtan attar-attamastan jağım- sız iisti sezip twrıp qalğan.

- Gauharjan, bwl üy seniñ diplomıña körimdigim bolsın... Jeri de bar tört sotıq. Birge bau-baqşa da egermiz...

- Mwğalim, ne ğoy...

- Aynalayın, sen endi büginnen bastap meni mwğalim dep aytpaytın bolasıñ.

Gauhar buın-buını dirildep, ündemey qalğan...

Duş qabıldap şıqtı. Aqırın basıp tünemelge bara jatqan onı kütuşi äyel körip qalıp, janına jetip keldi.

- Qane, qane, dastarhanğa jür, tauıqtıñ etin asıp, kespe köje jasap qoydım.

- Kiinip alayın.

- Halatpen jürsiñ, eşteñe etpeydi, ekeuimiz ğanamız ğoy...

Kaminniñ janındağı kresloğa otırğan onıñ boyı birden jılındı. Bir şara kespe köjeniñ iisi bwrqırap, täbetin aşıp jiberdi.

- Apay, rahmet.

- Qızım-au, densaulığıñdı kütseñşi, - dep sözin bastap kele jattı da, esine äldene tüsti me, tömengi qabatqa ketti.

Şıtır-şıtır etip janğan ağaştıñ jıluı men ıstıq tamaq janın rahatqa böledi. Äp- sätte mañdayı terlep, denesi busandı. Kütuşi äyel keşiriñkirep barıp şay men tättilerin köterip keldi.

- Qalaysıñ, qızım?

- Öte dämdi boldı, apay, rahmet sizge...

- Kel, şay işeyik, mına şaydı arnayı demdedim. Jeti türli şaydan jeti qasıq jäne sonşa qasıq şöp bar.

Hoş iisti ıstıq şaydan bir wrttağan Gauhar külip jiberdi.

- Şaylardı Indiyadan, şöpterdi Vasya ağaydan alğan şığarsız...

- Oy, jındı qız-ay, tañ atpay sen üşin äure bop jürsem, Vasya qaqpastı aytadı ğoy, – dep jorta bwrtidı.

- Qaydan bileyin, bağban şaldı auzıñızdan tastamaysız...

- Qaytem ol qaqpastı?

Kütuşi äyel ekeui şaydı äzildesip otırıp işti. Idıs-ayaqtı jinay qoyğısı kelmegendey äñgimesin jalğastırdı.

- Qızım, - dedi säl kürsinip alıp, – öziñdi oylasañşı. Sen äyelsiñ, mine otızdan asıp kettiñ. Bala köteruiñ kerek, qwdayğa şükir, bäri jetkilikti emes pe..

- Iä, apay, bar ğoy...

- Özgerip barasıñ... İşiñde ne şer bar, qızım?.. Aqtarsañşı. Kerek bolsa jılap al. Biraq işten tınba. Erkekke aytatın şındıq ta, aytpaytın şındıq ta boladı, bayqaymın, küyeuiñe ayta almay jürgen bir äñgimeñ bar siyaqtı...

- Siz onı qaydan bilesiz?

- Men de äyelmin ğoy, qızım, nege bilmeymin? Öziñdi-öziñ qinay bermey, sırıñdı aqtar, Alanjan tüsinigi mol adam ğoy...

- Küyeuim keremet adam, onı öziñiz bilesiz.

- Al, qızım, sen basıñdağı bağıñdı bağalay bil, erkek üşin äyeldiñ adaldığı azdıq etedi.

- Oy, Tuna apay, siz... – dep ündemey qaldı da, Londonda özine ırımdap alğan boytwmardı francuz äyeline sıylap jibergeni esine tüsti.

- Iä, iä, Tuna apayıñ osal emes, - dep onıñ oyın bölgen kütuşi äyel, kürsinip alıp sözin jalğadı. - Soldattan general jasağan qatın köp şığar, al men praporşikten polkovnik jasadım, on jıldıñ işinde, ätteñ ömiri qısqa boldı. Äytpese, o düniege lampas kiip keter edi.

- Nu, apayka, daete, - dep küldi.

- Al qazir säl demalıp al da, tömenge tüs, küyeuiñe öz qolıñmen tamaq iste, tübin küydirseñ de, nietiñmen jasasañ, erkektiñ jüregin jaulaysıñ.

- Iä, iä.

Kaminge mol qılıp ağaş salıp jibergenin özi de bilmey qaldı. Ot janıp jatır. Oylandı. «Sol tün bolmağanda ğoy, sol tün bolmağanda ğoy... Sol tün, qarğıs atqır sol oqiğa». Közinen mölt-mölt etken qos tamşını ottıñ qızuı qwrğatıp jiberdi.

Gauhar ornınan twrdı.

Baspaldaqtan tömen tüsip kele jatqan onı körip kütuşi äyel külip jiberdi.

- Qızım-au, mına kiim kiisiñdi üydi qağıp- silketin adamğa wqsatamın, - dedi tañırqap.

- Osı sizge Vasya ağay ekeumiz jaqpay-aq qoydıq qoy, a, Tuna apay...

- Seniñ bir tal şaşıñnan sadağa ketsin ol qaqpas, al, ne isteymiz, ne bwyırasıñ?..

- Mağan bir tauıq, üş-tört alma, eki pomidor, dämdeuişter, sarımsaq, tört kartop, mayonez beriñiz.

Kütuşi äyel swrağanınıñ bärin aldına qoydı da, Gauhardıñ ne isteytinin baqılap twrdı.

Broylerdi müşelep bwzıp, barlığın jaqsılap aralastırdı. Mayonezdi köp saldı. Twz-bwrıştı da ayamadı. Fol'ganı däl qırıq qabattay qılıp oradı.

- Qızım-au, mınauıñ botqa boldı ğoy, endi ne istemeksiñ?

- Aulağa şığıp ot jağamın da, şoqqa orap tastaymın.

- Jo-joq, atay körme, dala suıq, auırıp qalasıñ...

- Onda men, – dedi Gauhar külip, – kaminde pisiremin.

- O toba, o zaman da bwl zaman kaminge tamaq pisirgendi kim körgen?

- Men dayındaymın.

Gauhar joğarığa qırıq qabatşa oralğan fol'ganı köterip ketti.

- Qoy, käri kempir jastarmen jas bolma, odan da tamaq äzirleuge kiriseyin, - dep özimen- özi kübirlep jür edi, telefon şırıldadı.

- Allo, Tuna apay, bwl üyde meni oylaytın adam bar ma özi?!

- O ne degeniñ, Alanjan, sağan alañdap otırmız... Iä, tüste twrdı. Wyqısı qanbağan ba, esiney beredi, öziñe arnap kaminge tamaq pisirip jatır... Iä, iä, sonı aytamın-au, körermiz ne bolatının. Jo, o, ne degeniñ, men emes, öziñsiñ erkeletip jibergen.

Gauhar fol'gağa oralğan tamaqtı şoqqa kömip tastadı. Qıp-qızıl şoqtar. Zatondağı üydiñ aulası esine tüsedi.

Ot jağıp, ekeui wzaq äñgimelesetin.

- Aynalayın, äli körersiñ, özimizdiñ keremet üyimiz, käsibimiz boladı.

- Senbeymin, eski üydiñ aulasına mına üydi äreñ saldıq.

- Janım, mağan senbegen adamdı jek köremin, esiñde bolsın...

Qıp-qızıl şoqtar.

Közi jasaurap otırıp, qalğıp ketipti. Esik qağıldı. Qarasa, ırjiıp Dima twr. Kütuşi äyel onı işke kirgizdi.

- Tuna apay, to est', mamaşa zolotaya.

- Qarnım aştı deşi.

- Iä.

- Äy, oñbağan-ay, qolıñdı ju da otır, bastıq kele jatır.

- Bilemin.

- Seniñ bilmeytiniñ bolsaşı, - dep kütuşi äyel oğan ülken kese kespe köje qwyıp berdi.

- Tuna apay, bizdiñ şahinya, to est' hozyayka tamaq işti me?

- Ärine, onı qayteyin dep ediñ? Jap-jas bolıp osı seniñ timiskilenip jüretiniñ ne osı...

- Jüz gramm işti me degenim ğoy, – dep öñeşin swq sausağımen şertip qaldı.

- Ne, ne? - Kütuşi äyeldiñ tüsi bozarıp ketti.

- Däri, sirop işti me degenim ğoy, - dep qulana küldi oqqağar jigit. - Äyteuir, Vasya ağay ekeuiñe jaqpay-aq qoydım ğoy, – dep jorta ökpeledi.

- Jaraydı, jaraydı, ana qaqpastı auızdarıña almasañdar bolmay ma? Men joğarığa barayın. Bizdiñ qu qız ne istep jatır eken...

Kütuşi äyel entigip joğarı köterilip bara jatqanda, Dima wyalı telefonın qolına aldı. «001-şef» nömirin terdi... Jauap joq. Şegir közderi aspandağı ayğa tüsti. «Bizdiñ şefqa ne bolğan özi?»

Tas jolğa bauırı tier-timesten zulap kele jatqan qara köliktiñ artqı orıntağında otırğan Alannıñ közi ilinip bara jatır edi, telefonı bezildey jöneldi. Tipti, qoyar emes. Wyqısı aşıldı. Belgisiz nömir. Boyın älsiz diril bilep ötti.

- Allo.

- Qalaysıñ, bauırım?

- A-a, - dedi dauısın birden tanıp. – Şef, öziñizdiñ arqañızda jürmiz ğoy, tınıştıq pa?

- Kurçatovtan kele jatırsız ba? – dedi qarlıqqan dauıs.

- Iä, iä, biz joldamız, siz qaydan bildiñiz? – dedi tañırqap.

- Bärin bilemiz. Eşteñege alañdama, seniñ bir ay uaqıtıñ bar, ketpeysiñ be ana jerden? Londonda kişkene bolsa da baspanañ bar... Onı- mwnı qağazdarıñdı jöndeuge mıqtı notarius pen yurist jiberemin...

Alannıñ jüregi toqtap qala jazdadı. Qolın sermep jürgizuşige toqta degen belgi berip ülgerdi.

- Ey, tı gde?

- Men, men... – dedi dauısı dirildep, - tıñdap twrmın.

- Udalis' ot çujih glaz!

Ol maşina işinen süyretilip şıqtı. Esikti aşıp twrğan oqqağarın ımdap işke kirgizdi. Onşaqtı qadam artqa ketti.

- Ne boldı? – dep swradı rul'de otırğan.

- Bilmeymin. Degenmen, saq bolayıq. Çto to sluçilos'?.. – Oqqağar «UZI» avtomatın oñ jağına qaray ıñğaylap qoydı.

Jartı sağat ekeui kölik işinde otırıp bastıqtarın sırttay baqıladı. Äri-beri ötken bir de bir kölik dıbısı estilmeydi.

Ay jarıq. Jap-jarıq.

Alan ilbi basıp köligine qaray kele jatır. Ekeui dalağa atıp-atıp şıqtı.

Köliktiñ janına kele sala kişi däret sındırdı.

- Su ber, - dedi oqqağar jürgizuşige sıbırlap, - qolın şaysın.

Alan qolın judı da, sülgini qolına wstap, oylanıp biraz twrdı.

- Bauırım, - dedi jürgizuşige qarap, - işetin birdeñe bar ma? Şampan degendey...

Ekeui ay jarığında bir-birine tañırqay qaradı. Şopır lıp etip artqı qoraptı aqtarıp jürip, büyendey bir viski alıp keldi.

- Ağa, viski bar eken, - dedi dauısındağı tañırqaudı jasıra almay.

- Äkel.

Türegep twrıp qılqıldattı. Tolğay jwttı.

- Şef, auırıp qalasız, - dedi oqqağar jigit dauısı gür etip.

- Iä, iä, - dep Alan bötelkeni asfal'tqa laqtırdı.

Şotlandıq viskidiñ iisi bwrq etti. Bıt- şıt.

Jarıq ay...

Ay astında ornınan jeñil qozğalğan «Touota» sırğıp keledi. Qos jastıqtı äri- beri mıjğılap jayğasıp otırğan Alannıñ mañdayınan jılı ter şıqtı.

- Muzıka qoyşı, - dedi jürgizuşige.

Riçard Klayderman. «Aylı tün sonatası».

Oy iirimi. Oy. Oy. Wzaq oyğa ketti...

Twmandı tün edi ğoy. London. Tün jarım. Ekeui biznes ortalığınıñ «Limuzinine» minbey qoyğan. Audarmaşı jılarmanday boldı. «Sizder netken adamsızdar, tüsinbeymin. Post-sovettiñ mentalitetinen ayırılu kerek qoy... Dünie özgerdi, al sizder özgermeysizder. Bağana sizderge päter alıñdar degen wsınısqa ündemey qalğandarıñızda wyattan jerge kirip kete jazdadım...»

Ekeui qol wstasıp twmandı köşede jürip, şağın restoranğa kirdi. Adam qarası köp emes eken. Bäri öte sıpayı bas izep amandastı.

Şetki üstelge kep jayğasqan. Dayaşınıñ bir jaqsısı – negr qızı aq tisterin körsetip orısşa amandastı. Añ-tañ bolğan. «Moskvada oqığanmın», - dep tez-tez tapsırıstarın jazıp alıp, ketip qaldı.

- Osı künge de jettik qoy, - dedi Gauhar közi botalap. Alan külgen boldı.

Gauhar sausaqtarın sozıp küyeuiniñ qolınan wstadı. Swp-suıq.

- Toñıp qalıpsıñ ğoy...

- Joq, onı qaydan şığardıñ, janım? Bügingi kezdesude sonday qinaldım, elge aman-esen jetken soñ ağılşın tilin üyreneyik.

- Jaraydı, mwğalim.

Ekeui külip jiberdi. Zalda otırğandar moyındarın bwrıp jarasımdı jwpqa qarap, jılı jımidı.

Istıq kofege erinderi tigeni sol edi, şağın podnostı köterip negr qızı keldi.

- Sizderge erli-zayıptı francuzdardan sıy- siyapat, - dep siriñkeniñ qorabınday birdeñeni aldarına qoydı.

Olar añ-tañ bolıp dayaşığa qaradı.

- Sizderge qwrmeti, jımiıp bas izeñizder. Bwl olardıñ wlttıq brendteriniñ biri...

- Biz olardıñ dastarhanın köterip alayıq.

- Qwday üşin olay istey körmeñizder, - dedi dayaşı sıbırlap. – Bwl Moskva emes, sizder Londonda jürsizder.

- Qazir men köreyin, - dep Gauhar qol sömkesine üñilip, balanıñ alaqanınday kişkentay twmardı alıp şıqtı. Qazaqtıñ wlttıq oyuımen kestelengen, közdiñ jauın aladı.

Dayaşı «gollivudtıq» külkisine basıp, francuzdarğa qaray ketti.

- Öte dwrıs istediñ, - dedi Alan.

- Almatıda aeroporttan alıp edim...

- Mersi, - Egde äyel iltipat bildirdi.

Gauhar jımidı. Alan basın izedi.

- Erteñ üy satıp alamız, - dedi küyeui. – Onı seniñ atıña oformit' etemiz.

- Keregi ne? Öziñniñ atıña jazarsıñ, mağan üş etajdı üydi jazdıñ ğoy.

- Saudalasıp otırayıq, - dedi Alan aşulanğan bolıp.

- Renjimeşi endi, Londonnan üy alıp ber dedim be sağan? Odanda ekeumiz erli-zayıptı bolıp nekege nege twrmaymız?

Alannıñ öñi bozarıp barıp, közi jarq etti.

- Gauharjan, jaña ğana negr qızı ayttı ğoy, «Sizder Mäskeude emes, Londonda otırsızdar» dep. Kördiñ be, ömir qalay özgeredi? Mäskeuden basqa älemde keremet jerler bar eken... Sol Sovet ökimetiniñ zañdarın qaytemiz?.. Ana egde tartqan erli-zayıptı francuzdar siyaqtı birge qartaymaymız ba?! – dep artına bwrılıp qarap edi, erli-zayıptı francuzdar körinbedi...

- Uh, Alla-ay! – dep ekinşi qabatqa köterilgen kütuşi äyel säl demin aldı da: - Qızım, qaydasıñ? – dep dauıstadı.

Ün joq. Kresloda bürisip Gauhar wyıqtap jatır. Kütuşi äyel ornında twrıp qaldı.

- Wyıqtap jatırsıñ ba, qarağım?..

- ?

- Äy, qızım-ay, - dep jamılğımen qımtap qoydı. Közi şoqqa kömkerilgen fol'gağa tüsti. Iis. «Küyip ketpese mwnısı, tätti ğoy...»

Qoyu qara şaştarı iığına tögilip tüsken, wzın kirpikteri jwmılğan Gauhar alañsız wyqığa ketken. Kütuşi äyel oğan qarap twrıp: «Şirkin-ay, bir şarana köterseñ ğoy, uayım- qayğıñdı wmıtar ediñ» dep oyladı iştey. Jarıqtı öşirip, tömen tüsip kele jatır edi, esiktiñ qoñırauı soğıldı. «Qazir, qazir» degenşe, Dima jügirip barıp esikti aştı. Qojayın kelipti.

- Janım! - Közin aşqan Gauhar küyeuiniñ moynına asıldı. - Aman-esen keldiñ be? Alañdadım ğoy...

- Şarşadım, juınıp alayın, - dedi küyeui.

- Men, men...

- Alanjan, Gauhar Ömirzaqovna öziñe arnap küni boyı tamaq istedi, - dedi kütuşi äyel onıñ şarşağan türine birtürli küdiktene qarap. 

- Körinip twr, küni boyı tamaq istep şarşağanı, - dep qısqa qayırdı.

Kütuşi äyel onıñ dauısındağı salqındıqtı sezip, ne isterin bilmey bir orında sileyip twrıp qaldı. «Oybay, mwnıñ mwnday minezi joq edi ğoy».

- Apay, ne isteymiz? – dep janına Gauhar keldi. – Osı kaminniñ janında otırıp tamaq işsek...

- Öziñ bil, qarağım, men twşpara dayındap qoyğanmın. Jür, bauırsaqtı tezdetip pisirip jibereyik.

Ol juınatın bölmeden şıqqanda, jurnal üsteliniñ üstin eki äyel jaynatıp jiberdi.

- O, dämdi tamaqtıñ iisi mwrnımdı jarıp baradı ğoy... Qane, köreyik.

Äyelder bir-birine qarap külip qoydı.

- Tak, köreyik. Istıq bauırsaq, o, sirne jasağansıñdar ma?

- Men twşpara jasadım, mına fol'gadağı tamaqtı Gauharjan jasadı.

- O, keremet! – Alan eki alaqanın şart etkizip bir-birine soqtı. – Qane, as iesimen tätti degen, keliñder.

- Qalay eken? – dedi kütuşi äyel onıñ tamaqtı süysine jep otırğanına qarap.

- Keremet. Siz nege däm auız timey otırsız?

- Men bügin, rwqsat bolsa, üyge barsam.

- Ärine, ärine, - dedi barmaqtarın jalap qoyıp. – Qazir Dima sizdi aparadı.

- Özim qayta berem ğoy. Kezekşi maşina bar emes pe...

- Dimo-au, qaydasıñ?

Öñkildep jügirip oqqağar jigit keldi.

- Sluşayu vas, şef.

- Dimon, Tuna apaydı üyine aparasıñ, öziñ de bügin demal. Tı zaslujil segodnya otdohnut'.

Kütuşi äyel rahmet aytıp, ketip bara jatıp öz-özinen kübirledi: «Qwdayım, öziñ saqtay gör».

- Tuna apay, - dedi tömenge tüsken soñ oqqağar jigit, - sizdiñ dämdi twşparañızdan kelinşegime ala barsam, älde Vasya ağayğa qaldırdıñız ba?

- Äy, oñbağan, adal aspen birge onıñ atın atauşı bolma!

- Qoydım, qoydım, - dep ırjalaqtadı oqqağar. Kütuşi äyel küñkildep jürip bankige twşpara qwydı da, Dimağa berdi.

- Üyge barğan soñ säl-päl qızdırıp berersiñ. Kelinşegiñ qalay?

- Eptep jüre bastadı, biraq äli qayda... – dedi oqqağar kürsinip...

Tars-twrs esik jabıldı.

- Tuna apay üyine barmağanına bir jwma bolıp edi, quanıp ketti ğoy, - dep küldi Gauhar.

- Tamağıñ dämdi boldı. Qazir, qolımdı juıp keleyin, - dep ornınan twra berip edi...

- Otırşı, janım. Qazir, qazir, - dep Gauhar sülgini ıstıq suğa bir şılap alıp keldi de, küyeuiniñ sausaqtarın bir-birlep sürte bastadı.

- İşetin birdeñe bar ma? Şarşadım.

- Ne? – Gauhar küyeuine tañırqay qaradı. Öytkeni küyeui bwrın-soñdı işimdik swrap körmegen.

- Joq älde, sağan ğana işuge bola ma?..

Bardan bir bötelke «viski» alıp jatıp säl kidirdi. «Ah, Dima, seni me!»

- Öziñe nege qwymaysıñ? – dedi küyeui.

- İşpeymin. Men tömennen barıp mwz alıp keleyin.

- Keregi joq. – Alan hrustal' bokaldıñ tübinde bir tamşı qaldırmay bir-aq tarttı. Gauhardıñ közi baqırayıp ketti. - Şarşadım, janım, bir-eki jwmağa Dubayğa barıp keleyikşi, älde Katonqarağay jaqqa baramız ba? Suıq tüsip kele jatır ğoy, Dubay dwrıs şığar.

- Öziñ bil... – dedi Gauhar.

Alan qalğan «viskidi» qwydı da, qılqıldatıp jwta bastadı. Gauhar onıñ bileginen sipadı.

- Janım, auırıp qalasıñ ğoy, işpeşi endi.

- Jaraydı, boldım, basım şıñıldap ketti... Kelşi janıma, bir-de-ñe aytşı mağan, - degen kezde Gauhardıñ tamağına öksik tığıldı. Közine jas keldi. Küyeuin qwşaqtap ünsiz jıladı.

«Sol bir qarğıs atqır tün...»

Küyeui jöteldi.

- Janım, esimnen ketpeydi, wmıta alar emespin. Men... men öziñ bolmasañ, äldeqaşan öler edim ğoy... Qarğıs atsın sol adamdı, qara jer qalay köteredi sonday jırtqıştı...

Küyeuiniñ iığı selk-selk etti. Gauhar basın jwlıp aldı.

- Ne boldı, janım?

- Tük emes, - degen küyeui qolın sozıp özine «viski» qwydı da, işip saldı.

- Janım-au, işpeşi. Mwnday ädetiñ joq edi ğoy. Sol Kurçatovqa beker bardıñ.

- Olar, - dedi Alan tisin şıqırlatıp. – Tükke twrmaytın on million dollar üşin meni türmede şiritpek. Şef mağan bärin özi uladit' etemin dedi. Ol da mağan senbey. Men özime senbegen adamdı jek köremin ğoy. Öltire salğım keledi.

- Onday söz aytpaşı, janım, - dedi Gauhar jılamsırap.

- Al, sağan ne jetpeydi?

- Talay jıl boyı sol oqiğanı wmıta almaymın, meni qalağa alıp ketpegende, miliciyağa barğanımda, mümkin, tabılar ma edi...

- Ha, ha, ha!..

Küyeui qarqıldap küldi. Gauhar añ-tañ.

- Äy, aqımaq-ay, ol men ğoy.

- Ne, ne, onday äzil bolmaydı. O ne degeniñ, ol qaraqşı...

- Ha, ha, ha!.. Sen swlu ediñ, onıñ üstine ana sümelek seniñ soñıñnan bir eli qalmaydı, amalsız solay istedim.

- Ne, ne? – Gauhar ornınan atıp twrdı. Qalş- qalş etip, bota közderinen jas monşaqtarı domalap jatır. – Mümkin emes, men senbeymin!..

- Mağan senbeysiñ be?

- Senbeymin, mümkin emes...

- Keşe bala mahabbat sümelegiñ sauda üyine izdep keldi ğoy... Soğan senesiñ, äli wmıta almay jürsiñ...

- Sen be meni zorlağan? Senbeymin, qalay, qalayşa, mümkin emes...

- Bılay, - küyeui jwdırığın siltegende Gauhardıñ köziniñ otı jarq etip, edenge qwlap tüsti. – Bılay, bılay, - küyeui onıñ kiimderin jırtıp, zorlauğa kiristi.

- ...Mwğalim, - dedi Gauhardıñ dauısı äreñ şığıp, - siz... siz...

Küyeui alqınıp jatır.

Gauhardıñ köz aldı qap-qara bolıp bara jattı...

Qanşa uaqıt ötkenin bilmeydi. Ol bir kezde közin aşsa, üstindegi kiimi jwlım-jwlım, jırtılmağan jeri qalmaptı. Küyeui qor- qor etip wyıqtap jatır. Tek terezeden tüsken saumal jarıqtan mañayın aqırındap bayqap qaldı. Esik aşıq. Ornınan süyretilip twrdı. Tilersegi dirildedi. Äjethanağa barıp qwsıp- qwsıp jiberdi, suıq sumen betin judı. Aynadan öz türin körip şoşıp ketti... aqırın-aqırın basıp şağın bölmege keldi. Keşegi özi kigen swrğılt djinsii men onı-mwnı kiimderin kördi. Ayağına şwlıqsız krossovkasın tez-tez kidi. Tıñ tıñdadı. Baspaldaqtan aqırındap birinşi qabatqa tüsti. Dir-dir etken sausağınıñ wşımen perdeni sırıp, aulağa qaradı. Küzetşiler körinbeydi. Swq sausağımen sırtqı qaqpanıñ pul'tin bastı da, qaqpağa qaray jügirdi dersiñ... Şart etip aşılıp, sart etip jabılğan qaqpadan şığıp ülgergen Gauhar betaldı jügire berdi. Jügire berdi. Sürinip qwladı. Basın kötermey, jan-jağına alaq- jwlaq qaradı. Eşkim körinbeydi. Ornınan twrıp, ilbip jüre berdi... Wzaq-wzaq jürdi. Kün köterile Ertisti jağalap, qalanı betke aldı. Basına eşqanday oy da kelmedi, boyındağı bağanağı qorqınış ta joğala bastap edi. «Endi mağan bäri-bir!»

Ertistiñ jağasında qıdırıp jürgen adamdar tabiğat erekşe swlu jaratqan mwñlı kelinşektiñ janınan äri-beri ötse de, nazar audara qoymağan. Gauhar mına jalğan düniede adam balasımen tildeskisi kelmedi me, ün-tünsiz ağıp jatqan wlı Ertispen iştey sırlasqısı keldi.

«Qayran, Ertis özenim, seniñ qanşa jıl, qanşa ğasır boyı ağıp jatqanıñdı bilmeymin. Biletinim meniñ köz jasıma seniñ kuä ekeniñdi, sen meniñ qwrbımsıñ. Olay deytinim, student kezimde lekciyadan ketip qalıp, öziñe ğana bar sırımdı aytuşı edim ğoy, köz jasımdı töguşi edim ğoy...»

Ertistiñ keudesi auır qozğalıp, beti kögerip, tınısı älsin-älsin şığıp, eş jauap qata almay ün-tünsiz ağıp baradı.

Jauap joq.

Gauhar söylep otır. İştey.

«Ertis, sen aytşı, alğaşqı mahabbatım Qayratımdı şın süyemin. Jüregim qanjılap otırıp, talay ret öziñe ğana ayttım ğoy. Sen kuäsiñ mwñıma da, sırıma da. Sol bir qarğıs atqır tündegi tolıqsığan ay da kuä».

Osı kez Ertistiñ beti şüpirlep, ağaştardıñ japıraqtarı sıtır-sıtır etip, bir şulı özine jaqındap kele jatqanday boldı. Tu sırtınan än estildi. Aqbotanıñ sıñğırlağan ğajap dausı estildi.

Ay bop izdep kündi,

Tañ bop izdep tündi.

Sağınamın äldekimdi,

Armandaymın añsap.

Jauınnan qaşqan eki ğaşıq Gauhardıñ janınan jügirip ötip bara jatır. Bwrımdı qız sıqılıqtap küldi de:

- Apay, jañbırdıñ astında qalıp qoymañız! Bizben jüriñiz, - dedi.

Gauhar selqos otıra berdi. Aqbotanıñ sıñğırlağan äni üzilip-üzilip jetti.

Kelem deşi, künim,

Kelem deşi bügin...

Jañbırdıñ şuı. Swp-suıq tamşılar. Gauhar ornınan twrdı. Mına ön boyına bıtıraday tigen kümis tamşılardıñ arasınan osı bir swlu ändi Qayratına arnağanday, tipti özi orındaytınday izdep baradı. İzdep baradı. Jañbır şuılı. Swlu än üzilip... Swlu än üzilip-estilip... Jaqınday berdi. Jaqınday berdi. Malmanday suğa malınıp, säl küñgirtteu kafeniñ işine kirdi de twrıp qaldı. Jañbır şuılı joq. Aqbotanıñ äni.

Jan sırımdı aytsam,

Tek jwldızdar bilsin.

Aytşı, janım, qayda jürsiñ?

Tätti mwñğa batıp,

Seni kütu baqıt.

Ötsin meyli qanşa uaqıt.

Küñgirt kafeniñ işine közi üyrene bastadı. Jan-jağına qarasa, eki-üş erkek sıra işip otır eken. Qos alaqanımen omırauın jaba qoydı.

- Qoş keldiñiz! - dedi dayaşı jigit jımiıp, - jauınnıñ astında qalıp qoydıñız ba?

- ?

Kelem deşi, künim,

Kelem deşi bügin...

- Sen bilesiñ be? Mına änniñ sözin kim jazğanın biilesiñ be?

- Joq -, dedi, iığın qozğap.

- Özimizdiñ Orazğali ağanıñ inisi Rinat.

- Qoy, ey. Auıldağı jwmbaq aytıstıñ şeberi Orekeñniñ bauırı ma? Oy, Allay-ay, qanına tartıp twrğan wl deseñşi. 50

- Kel, alıp qoyayıq.

- Jeñgey osı änşi Aqbotadan keremet qızğanadı ğoy sizdi.

- Oy, seniñ jeñgeñ bar bolsın. Televizordağı änşi qızdan qızğanğanı nesi. Onı men tiridey körgen de emespin. Dauısı wnaydı mağan...

Gauhar olardan alıstap terezeniñ aldında bos twrğan orınğa barıp otırdı. Dayaşı jigit şiraq qimıldap, as mäzirin aldına wsındı. Gauhar sasqalaqtap, djinsiiniñ qaltasına qolın salıp edi, äbden dımqıldanğan jüz dollar şıqtı. Bwl keşegi Vasyağa bermekşi bolğan üş jüz dollardıñ bireui edi. Dayaşı jigit dımqıl qağazdı äri-beri qarap: - qazir kurs 120 teñgeden ğoy, men jüz onnan alayın, - dedi.

- Bärin ala beriñiz, - dedi Gauhar.

Onı-mwnı dastarhan üstine qoyıp jatqan jas jigit bir uıs wsaq teñgelerdi aldına qoya saldı. Limon salınğan qara şaydan eki wrttap, boyı jılınıp qaldı. Terezeden sırtqa köz tastadı. Jañbır şelektep qwyıp twr. Bayğws torğay basın qorğap, jaqtaudı panalap, kişkentay twmsığımen kömek swrağanday su şayıp jatqan terezeni tıq-tıq etkizdi. Äbden sulanğan şaşın sausağımen taramdap otırğan wzın boylı, jiñişke jigit janındağı swlu qızğa jımiıp bir qaradı da: «torğaydıñ tirligin qaraşı» degendey ieginen wstap qoydı.

- Bauka, Bauka, barıp alıp keleyikşi, - dedi swlu qız.

Şaşın bir silkigen jigit aqırın jımidı da, kafeden şığıp, beyşara torğaydı alıp keldi. – Botagöz, mına torğaydı birdemege orayıqşı. Ekeui dastarhannıñ şetin büktep, torğaydı orap qoydı.

Gauhar jauın bastalğan kezde jügirip bara jatqan qos ğaşıqtı endi tanıdı. «Qayrat ekeuimiz de osınday edik qoy. Qwdayım-au, Qwdayım! Qayratım qayda jür eken?»

- Tağı ne qalaysız? - dedi dayaşı jigit. – Tipti şaydı da işpey otırsız ğoy, ıstıqtay äkeleyin be?

- ?

Gauhar qalıñ oyğa şomıldı. Qarğıs atqır sol bir tündi oyladı. Soñğı qoñırau soğılğan kün edi ğoy. Mamır ayınıñ soñğı künderi, äbden tolıqsığan tolğan ay. Jwp-jwp bolıp tarasqan jastar. Tün auıp edi.

«Gauka, betiñnen bir süyeyinşi», - dedi Qayrat.

«Wyat boladı».

«Kimnen, janım?»

«Kördiñ be?» - dedi Gauhar aspandağı aydı nwsqap. Qayrat artına jalt bwrılğanda, boyjetken twra qaşıp, arıqtan ötip ketip edi. Bozbala quıp jetti.

«Käne, käne, aytşı? Aydan wyalıp twrsıñ ba? Ayda köz de, til de joq. Tek meniñ jüregim ğana söylep twr ğoy, Gauka».

«Ras pa?» - dedi qız swlu közin töñkerip. «Ras, janım, ras. Şın seni ğana süyemin. Ömir boyı seni alaqanıma salıp, ayalap ötemin. On balamız... jo-joq... on bes... jo-joq... jiırma balamız boladı. On wlımız mağan tartadı. On qızımız sağan tartadı».

Boyjetken qolımen betin basıp: «Wyalmaysıñ ba sen sonday söz aytuğa? Ekeuimiz oquımız kerek. Al seniñ oyıñ bolsa...» dep ökpeley söyledi.

«Renjimeşi, Gauka, renjimeşi. Ekeuimiz jwmıs ta isteymiz, üyimiz de boladı. Tek sen mağan senşi. Men seni eşqaşan renjitpeymin. Tek mağan senseñ boldı. Senesiñ ğoy, iä?»...

Ay jarığı tögilgen ğajap tün edi bwl. Sol tüni Gauhar wyala-wyala twñğış ret jigitke moynınan qwşaqtatıp, balğın erinen alğaşqı ret süygizip edi. Bası aynalıp ketken. Ay da şır köbelek aynalğan. Toqtausız aynalğan. Jıldam-jıldam aynalğan.

AYNALĞAN...

Qimay-qimay ekeui qoştasqan. Ekeuiniñ arasın bölip twrğan arıq qana bolatın. Tipti eleusiz edi. Sol küni olar ömir-özenniñ eki jağına ajırap ketkenderin bilmegen, tipti de oylamağan edi ğoy...

... Kün de köterilip, bükil auıl maldarın öriske aydap, abır-sabır bolıp jatqan kez. Arıqtıñ boyında kiimi jırtılğan, es- tüssiz jatqan swlu qızdı äueli auıldıñ oyın balaları bayqap qalğan. «Äne, äne, ana jerde bireu ölgeli jatır». «Jo-joq, ölip qalıptı», - dedi ekinşisi. Qazan oşaqtıñ mañında jürgen bir-eki äyel: «Oybay, oybay, mınau älgi jetim qız ğoy», - dep, betterin şımşıp ekeui eki jaqqa jügirip ketken. Bir swmdıqtıñ bolğanın bayqap qalğan er-jigitter boyjetkenniñ balğın denesin körgennen keyin teris aynalğan. «Bwl swmdıqtı kim istedi? Kim istese de, qwday atsın». Kemseñ-kemseñ etip jılağandarı da boldı. Gauhar es-tüssiz edi. Auılda qay bir miliciya bola qoysın. Sel'sovet te joq eken. Auıl adamdarı şarasızdıqtan ne isterlerin bilmey twrğan. Sol kezde mektepte fizkul'turadan sabaq beretin Alan degen jigit jetip kelip, «Senderge bwl ne? Cirk pa? Tarañdar! Bärin özim retteymin. Bwl meniñ pedagogtıq parızım. Käne, tarañdar!» - dep üstindegi jeydesin şeşti de, şala jansar jatqan qızdı orap, üyine qaray alıp ketti. Jinalğan jwrt qarap twr.

Boyjetkenniñ appaq, top-tolıq baltırı qıp-qızıl qan edi...

- Oybay, mınanı qara, - degen dauıstan oyı bölinip ketti. Jan-jağına qarasa, bağanağı torğay şiq-şiq etip kafeniñ işinde wşıp jür. – Bälesin qaraşı, jılı jerde äbden keptirip alğan soñ wşa bastadı, ä, - dedi jigit.

- Wşsın. Torğay ekeş torğay da wşu üşin jaratılğan, - dedi swlu qız.

Gauhar az-kem jan-jağına qarap otırdı. Közi bir sät kafeniñ qabırğasında twrğan şaşın jayıp jibergen swlu qızdıñ beynesi beynelengen kartinağa tüsti. Däl mañdayınan bölingen betiniñ bir jağı aq, bir jağı qap- qara...

«Meniñ swrğılt oylarımnıñ işinde,

Jılap otır jaralanğan perişte».

Aqberen, - degen jazudı ap-anıq oqığan Gauhardıñ jüregi dir-dir etip ketti. Terezeden qarasa, jañbır da bäseñdep qalıptı. Ornınan twrdı. Eş söz aytpastan qız ben jigittiñ janına keldi. Sonau bir jıldarı küyeui sıylağan jüzikti sausağınan şeşti de, eki jastıñ ortasına qoydı.

- Bwl ne, apay? – dedi Botagöz.

- Senderge sıylığım bolsın.

- Jo-joq, apay, - dedi Bauırjan. - Bizge eşqanday sıylıqtıñ keregi joq.

Osı kezde olardıñ janına kelgen dayaşı jigit Gauharğa qaldırıp ketken aqşasın bolmay alğızdı.

- Apay, - dedi Botagöz külimsirep. - Sıylığıñızdı qabıl ala almaymız biz, tek renjimeñizşi.

- Ras aytasıñ, siñlim, - dedi kürsinip. – Bwl jüzik mağan da baqıt äkelmegen, senderge öz jüzikteriñ baqıt äkelsin.

- Rahmet, apay.

- Mümkin, bizben otırıp şay işersiz, - dedi Bauırjan.

- ?

Gauhar közderi botalap, eki jasqa qarap, ün-tünsiz kafeden şığıp ketti. Torğay şırıldadı.

Dalağa şığa salıp keñ tınıs alğanda, aspan ala taqiyalanıp, kök köyleginiñ etegi körinip qalıptı. Jelkem jel dım bürkedi. «Uh» Gauhar tobığımen su keşip jürip kele jatıp, qolındağı jüzikti laqtıra saldı. Qanşa uaqıt jürgeni belgisiz. Avtobustardıñ ayaldamasına keldi. Ayaldamanı panalağan adamdar öte köp eken.

«Novostroyka – Aeroport!»

«Bazar – Oblbol'nica!»

«Baraholka – Sayahat!»

«Steklyanka – Vostoçnıy!» dep ayqaylağan dauıstarğa jalt qarasa, bes- altı mikroavtobustar twr eken. Eleusiz keldi de, bireuiniñ işine otıra saldı. Topırlap adamdar minip jatır. Köp wzamay avtobus ornınan qozğaldı. Iğı-jığı. Bir kezde olar qala sırtına şıqtı. Avtobus işindegi adamdar sirey berdi. Onıñ janına on tört-on bes jasar ädemi bala kelip otırdı.

- Äy, - dedi bes-altı flyagtıñ ortasında twrğan äyel. - Sen qımız aparıp jüretin Tuna apaydıñ hozyaykası emes pe? Özi işip alğan ba, nemene?

- Esiñ dwrıs emes, seniñ! Şirigen baydıñ qatını emes pe? Olar avtobusqa minbeydi. Qaysı-qaysı deysiñ özi? - dep moynın sozıp qoyadı.

- Äne, on birinşi marşrutkağa mindi.

Qaqalıp, şaşalıp, qayıqtay şayqalıp, aq «Gazel'» ornınan qozğalıp ketti.

- Apay, siz jetinşi daçağa bara jatırsız ba? - dedi janına otırğan bala.

Gauhar ündemedi.

- Aaa, - dedi bala. - Siz Staraya Krepost'qa bara jatırsız ğoy. Ol jaqta büldirgen köp ösedi, iä, apay? Bizden arı qaray jeti ostanovka jer ğoy.

- Iä, - dedi balanıñ köñilin qimay. – Öziñ qayda barasıñ?

- Atam, apam üşeuimiz jetinşi daçağa baramız. Meniñ kögerşinderim bar. Qalasañız, sizdiñ de nemereñizge bereyin. Meniñ esimim Mağjan.

Gauhardıñ bası şıñıldıp, jüregi solq- solq etti. «Qarağım-au, qaydağı nemere? Mende bala da joq qoy. Mende endi eşteñe de joq. Qayratım da joq. Men bärin de joğalttım. Men endi tiri ölikpin. Aspan da, jer de endi meniki emes. Men sorlı bir äyelmin. On ekide bir güli aşılmağan boyjetken edim. Endi mine...» Terezege qarap ketti. Kün Ertiske qaray eñsesin tüsirip kele jatır eken.

- Apay, apay, - dedi Mağjan onıñ bileginen tartıp. – Siz bilesiz be? Meniñ atam jazuşı bolğan kezinde. Biraq men kitaptarın oqığan joqpın. Bälkim siz oqığan şığarsız. Apam bärin örtep jiberipti. Mümkin, siz onıñ «Parijdiñ ğajap ätiri» degen alğaşqı kitabın oqığan şığarsız. Onı qaydan tabuğa boladı, a? Eger tauıp jatsañız, biz jetinşi daçada twramız. Kögerşin asıraytın Mağjan deseñiz, eldiñ bäri biledi. Sizdiñ nemereñizge eñ tañdaulı kögerşinderimdi berem. Tek atamnıñ sol kitabın tauıp beriñizşi. Atam soğan aşulanıp keşke şeyin araq işedi. Özi mağan wyat eken. «Qoysaşı, ata», - desem, «kitabımdı tauıp berşi», - dep jılaydı.

Gauhar balanıñ basınan meyirlene iiskedi. «Aman jür, balaqay».

- Aaa, apay, - dedi Mağjan külimsirep. – Nemereñiz alısta ğoy, siz onı sağındıñız ğoy.

- Iä, qarağım, men olardı osı uaqıtqa deyin köp küttim, endi mäñgi sağınatın bolam.

- Ne? – dep Mağjan şoşıp ketti. Äldenege ıñğaysızdanğanday eki beti du-du etip qızardı. Basın qasi berdi.

Osı kezde jandarına tizesi şıqqan triko kigen, şolaq jeñ jeydesi, äbden tozğan, köz aldı kölk-kölk etken, basında şi qalpağı bar Mağjannıñ atası keldi.

- Maks, bağanağı apañnan tıqqan şöteşke qayda? Äkelşi, bir wrttap jibereyin.

Bala wyalğannan betin basa qoydı. – Ata, ata, uydi, pojaluysta.

- Maks, Maks, qwlınım, berşi, bir-aq ret wrttayın. Bala atasınıñ ketpeytinin bildi me, qolındağı paketinen aqırın qwtını şığardı. Şal tizerlep otıra qaldı da, qılq- qılq etkizdi. Qoldarı dirildep, qwtınıñ auzın japtı da: - Keşiriñiz, qarındas, - dedi.

Gauhar ündemedi. Terezeden Ertis jaqqa qaradı. Sirek qarağaylardıñ arasınan jalt- jwlt etip bir säule körinip qaladı. Avtobus toqtadı. Jetinşi sayajay, - dep öñeşin sozıp qoydı tolıqşa kelgen konduktor kelinşek. Jolauşılar tüsip jatır.

- Sau bolıñız, apay, - dedi Mağjan basın qasıp. – Bizge qonaqqa keliñiz. Kögerşin asıraytın Mağjan deseñiz, bäri tanidı. Atamnıñ kitabın izdestire jüriñizşi, iä, apay.

Gauhar qolın sozıp, balanı özine tarttı da, balanıñ mañdayınan meyirlene iiskep- iiskep aldı. Biraq bir auız söz aytpadı. Ayta almaytın da edi.

«Til-közden aman jür, balapanım».

- Men siz jaylı keremet povest' jazam, qarındas. Esiñizde bolsın. Sosın birge otırıp viski işemiz.

- Ädiräm qalğır, qaqpas, qaydağı povest' jazğan sağan. Aldımen basıñdı jazıp alsañşı. Tañerteñ kartoşka qazsañ, jüz gramıñdı berem.

- Şınımen jüz gramm beresiñ be?

- Tüs dedim ğoy, şıq, şıq, - dedi bäybişesi.

Şal jerge tüsti.

- Qarındas, meni wmıtpay jüriñiz. Men siz jaylı povest' jazam.

- Apay, sau bolıñız, - dep qolın bwlğadı Mağjan.

- Siz tüspeysiz be? – dedi etjeñdi konduktor äyel.

- Men Staraya Krepost'qa baram, - dedi bar küşin jiıp alıp.

Konduktor äyel oğan tesile qarap alıp:

- Sizdi bwrın-soñdı körmep edim ğoy. Tuıstarıñızğa bara jatırsız ba?

Gauhar ünsiz basın izedi. Jüregi şanşıp: «Qaydağı tuıs mende, qwdayım-au?! Qaydağı tuıs? Jer jahanda jalğız qaldım ğoy. Jalğızbın. Jalğızbın. Jalğızbın».

Avtobus tas jolda tasırqamay keledi. Gauhardıñ közi qıp-qızıl bop, Ertiske batıp bara jatqan künge tüsti. Şopır jigit magnitofondı iske qostı. Dauısın küşeytkeni sonşalıq salonnıñ işi jañğırıp ketti.

Kinalama, kinalama meni,

Mwñaya da, quana da bilem.

Tamşı bolıp jesir qatqan güldegi,

Ümitimnen tayıp-qwlap jürem.

«Kinälamaymın janım seni, Qayrat! Sen meni izdep keldiñ ğoy. Sol küni terezeden sekirip tüssem, mäñgi senimen birge bolatın edim ğoy. Kinälamaymın seni, Qayratım-au, kinälamaymın!!!

KİNÄLAMAYMIN» dep ayqaylap jibergenin özi de bayqamay qaldı.

- Aqırındatşı, aqırındatşı, - dedi konduktor kelinşek küyeuine.

Muzıka aqırındadı. – Men sizge sdaçañızdı qaytarıp bergenmin, - dedi. Gauhar küreñitken Ertiske qarap otıra berdi. Konduktor äyel swq sausağın şekesine aparıp aynaldırıp qoydı. «Esi qwrıs emes qoy deymin.»

Ömirim meniñ swraqtardan qwralğan,

Köñilimde mwñ, mwñsız ömir süre alman.

Senimim meni şıraq jağıp twr aldan,

Wsınumen tağı bir arman.

«Şirkin-ay, - dedi şopır jigit. – Maykl Djekson, Maykl Djekson deydi bäri. Än aytsa, osı Meyrambektey keltirip aytpay ma?»

«Iä, - dedi konduktor kelinşek. - Bayağıda student kezimizde osı Meyrambek qwrtaqanday bala «Boztorğay» dep än aytqanda jılauşı edik qoy».

«Esimde bar, - dedi şopır jigit. Student kezimizde seni sonau Kamen'kadan Lenin sarayında bolğan «Tamaşağa» aparıp edim ğoy. Äkeñniñ, bostan bosqa NarHozda oqıdım. Sen de bes jıl Jenpi-de bosqa oqıpsıñ».

«Şükir de, şal-au, şükir de! Balalar jetsin, qolımız bosaydı».

«Qaydağı bosağan? Sen qatın da qaydağını aytadı ekensiñ!».

Osı kezde avtobustıñ aldına kelip, bir djip pen mersedes kep toqtay qaldı. Öñkey qara kostyum kigen, eñgezerdey bes-altı jigit kelip jetti.

- Oybay, qatın, reket keldi!

- Aqşanı tıq, aqşanı tıq. Qwday-ay, reket degen joğalıp edi ğoy. Bwl qaydan şığa keldi? Miliciyağa zvonda, miliciyağa!

Eñgezerdey Dima esiktiñ eki ezuin eki jaqqa ayırıp jiberdi de, işke kirdi. Gauhar ayqaylap jiberdi: - Joq! Joq! - Qolımen orındıqtıñ temirinen mıqtap wstap alğan. – Joq! Joq! Barmaymın!

Alan eki oqqağarımen ol da avtobustıñ işine kirdi. Kirdi de, Gauhardı otırğan orındığımen qosa, qoparıp jwlıp aldı. Gauhar onıñ betin qan-josa ğıp tırnalap jür. Sonda da qaramadı. Konduktor äyel ayqaylap söylep kele jatır edi. Bir oqqağar pistoletin şığarıp, ündeme degendey belgi berdi.

- Äy, äy, - dedi şopır jigit. – Biz bwl avtobustı arendağa alğanbız. Hozyaynğa qalay töleymiz bwnı?

- Uberi, - dedi pistolet wstağan jigitke Alan. – Al siz, bratan, bizdi körgen joqsız. Aqşa kerek pe sizge, - dep är qaltasınan bir-bir paçka kök dollardan wstata saldı. – Bwl meniñ sizderden keşirim swrağanım. Igiligiñizge jwmsañız. Eş swrauı joq bwnıñ.

Olar Gauhardıñ ayqaylap jılağanına qaramastan, onı avtobustan alıp tüsip ketti.

Şopır men konduktor äyel bir sätke ünsiz orındarında sileyip twrıp qaldı. Jañağılardıñ kölikteriniñ şuılı biraz estilip barıp basıldı.

- Älgiler ketti me?-dedi küyeui sıbırlap.

- Ne? Qorqıp twrsıñ ba? – dep äyeli mırs ete tüsti.

- Joğa, joğa, mına aqşanı ne isteymiz degenim ğoy.

- Ol aqşa endi seniki.

- Qaytıp kep, äkeñ, procentimen qaytar demey me?

- Sen de qaydağını aytasıñ-au. Olarğa aqşa kerek joq. Seni de, meni de, eşkimdi de izdemeydi. Olardıñ joğı basqa.

- Äy, pälsapañdı soqpaşı. İşim janıp bara jatsa, qaydan bilesiñ? Bwl postanovka şığar. Ne degen baylıq şaşılıp jatqan? Onday bolsa, ana erikken qatın bizdiñ avtobusta neğıp jür?

- Ol erikken äyel emes. Ol nağız baqıtsız äyel ma deymin.

- Äy, mınanday aqşamen adam baqıtsız bola me eken? – dedi küyeui uısındağı aqşanı silkip-silkip. Aytarın aytsa da, ön-boyındağı qorqınıştan arılar emes. Bir orında sileyip äli twr.

- Sen de aytasıñ-au. Sen be äyeldiñ janın tüsinetin? Bilem ğoy men seni. Ömir boyı birge kele jatırmız ğoy, - dep tereñ kürsindi. Közine jas aldı.

Qarañğı tüsip kele jatır edi. Qarañğı.

QARAÑĞI...

Sol qarañğınıñ qwşağında Gauhar da bar edi. Keñ tösekke äkep jatqızıp, bileginen, är-är jerinen ukol salğan. Söyley de almay, qıstığıp jılay almay, swlıq tüsip jata berdi.

Qol-ayağı wyıp baradı. Ay säulesi molınan tögilip twr. Biraq Gauhardıñ köz aldı sonau bir qarğıs atqır tündegidey qap-qara bolıp ketti. Qwlağına än üzilip jetti.

Kelem deşi, künim,

Kelem deşi bügin...

Kün közin aşıp alğan. Töñirek aq qanattanıp, tünemeldiñ işinde är-är jerden kümis şırşıqtar oynay bastağan.

- Däriger, däriger, oyandı, oyandı, - dedi kütuşi äyel.

Gauhar közin säl aşıp: - Men qaydamın, Tuna apay? – dedi.

- Qwdayğa şükir, üydesiñ, öz üyiñdesiñ. Aqılıñ bar ğoy seniñ, aynalayın.

- Beker boldı, apay, beker ğoy. Beker! Ayqaylay almay, qayta talıqsıp ketti.

Sol jatqannan Gauhar kelesi küni tüste biraq közin aşqan. Bwl jolı sergek, tipti eşteñe bolmağanday, qayrattanıp öz ayağımen twrğan. Boyına bir küş bitkendey. Esik aqırın aşıldı. Bir sebet gül körindi. Vasya ağay eken.

- Aynalayın, qızım, seni oyatıp jiberdim ba? – dedi özinşe sabırlı bolğansıp.

Gauhar jauap qatpay tereze jaqqa moynın bwrıp edi. Eki däriger kelinşek wyıqtap jatır eken. Üstilerindegi aq halattarın da şeşpepti.

- Qızım, - dedi Vasya dauısı dirildep. – Mınau, öziñe äkelgen gülim. Tört jıl baptap ösirip edim. Sen bwl üyden ketseñ, men de ketem. Bir kün de twrmaymın, - dep kemseñ-kemseñ etip jılap jiberdi. – Aynalayın, qızım, osı üyde mağan dwrıs qaraytın sen ğanasıñ. Sen ketseñ, men jetim şal bolıp qalamın ğoy.

Gauhar ündemey kelip qwşaqtadı. Şaldıñ selkildegen eki iığınan sipadı. Jılağısı keldi. Jılay almadı. Köz jası sualğan.

- Siz şığıñız! Şığıñız! – dedi oyanıp ketken däriger. Şaldıñ jeñderinen tartqılap.

- Joq! Joq! - dedi Gauhar tistenip. – Sender özderiñ şığıñdar!

- Gauhar Ömirzaqovna, - dedi egdeleu kelgen bireui. – Sizdiñ qan qısımıñızdı ölşeuimiz kerek.

- Men şığayın, qızım. Bwlar därigerler ğoy. Äbden qaralıp alşı, balapanım, - dep şal şığıp ketti.

Eki däriger eki jaqtap qan qısımın ölşep älek bop jatır.

- Sizder meni äurelemeñizderşi. Jatıp demalayın, - dedi Gauhar.

Eki däriger biraz qarap twrdı. Gauhar jamılğısın bürkenip ornına barıp jatıp qaldı. Jım-jırt. Esik sart etip jabıldı. Qanşa jatqanı belgisiz. Dimanıñ jötelgeni estildi. Jamılğını sırıp qarasa, eñgezerdey oqqağar terezeniñ aldında twr eken.

- Äy, skotina! - dedi Gauhar ızalanıp. – Ko mne!

Dima eki-üş attap jaqındap keldi. Bet- auzı tırnalğan, josa-josa.

- Sen menen eki jıl bwrın bes mıñ dollar aqşa aldıñ ba?

- Däl solay.

- Sol aqşa öziñe qalsın. Biraq bir usloviyam – eşkimge bildirtpey mağan u äkep beresiñ. Eger de äkelmeseñ, baqşanıñ işine basıña deyin kömip, Vasya ağay auzıña üş mezgil su tamızıp otıratın boladı. Esli s golovı Kayrata upadet hot' volosok, ya tebya uniçtoju! Bwnıñ bärin istegen sensiñ! Za vse teper' budeş' otveçat'!

- Da vı çto?! – dep Dimanıñ közi baqırayıp ketti.

- Bar, u tauıp äkel mağan!

Birinşi qabatta Alan on şaqtı notarius pen zañgerlerdi jinap tañerteñnen beri otır edi. Köñili alañ. Dimanıñ töbesi körindi. Alannnıñ boyı mwzdap ketti. «Tınıştıq pa?» degendey oqqağarğa swraulı közben qaradı. Däu Dima basın izedi.

- Al, mırzalar, - dedi Alan mañayındağılarğa şolıp qarap. – Bäri retteldi ma?

- «Globus» kenornın sizdiñ jwbayıñızdıñ atına jazu üşin direktorlar keñesiniñ jiını mindetti türde qajet. Bwl mäseleni erteñ- bürsigüngige qaldırayıq, - dedi bas zañger.

- It jesin ol «Globustı»! Olarğada, it- qwstarğa da birdeñe qaldıruımız kerek qoy.

- Alan Rahmetoviç, keşiriñiz, men üyge barmasam bolmaydı. Äyelimniñ däri-därmekteri tausılıp kalıptı.

- A, sağan aqşa kerek pe? – dep qaltasınan bir uıs kök qağazdı wstattı. -Al, al, qısılma. Bügin üyiñde bol. Bürsigüni Gauhardıñ tuğan küni. Küzetti baqılarsıñ. Bar senerim sensiñ, Dima.

Oqqağar uısındağı aqşanı qattı qıstı da, miığınan bir külip, üyden şıqqanda, künniñ säulesine qaray almay, közin jwmıp twrıp qaldı. «Nadoeli, vı bogatıe!» Jalğız künniñ jılı säulesi kereuette jatqan Gauharğa da tüsip edi. Ol da kirpikteri dirildep, künge qarsı qaray almadı. Oylandı. Wzaq. Oy üstinde edi. Avtobusta körgen jazuşı oyına orala ketti. Ädebi keş bolğan. Orta boylı, jiñişke kelgen, közi döñgelengen, şaşı bwyra, «Parijdiñ ğajap ätiri» kitabınıñ avtorı studenttermen kezdesuge kelgen. Satı-satı orındıqtarda otırğan studentter orındarınan twrıp qol soqqan. Gauhar qozğalmadı. Jazuşı da, oqırmandar da söylep jatır. Gauharğa bäri-bir. «Adam tağdırı, adam tağdırı dep qoyadı ğoy mına jazuşı. Adam tağdırın qaydan bilsin ol?» Bir kezde. Bir kezde... Gauhardıñ dauısı qattı şığıp ketti. – Adam tağdırın qaydan bilesiñ?!

- Ne? – dedi jazuşı külimsirep qarap. – Mağan birdeñe dediñiz be?

Gauhardıñ eki beti qıp-qızıl bop duıldap ketip edi...

Esik tıqıldadı da, däl bir jas jwbaylarğa wqsap Tuna men Vasya ağay kirip keldi. Qoldarında şağın tabaq.

- Gauharjan, - dep külimsirey söyledi. – Mına Vasya ağayıñ aqıldı jigit eken. Keşe tañerteñ qolımdı swray kelipti. Gauharjanğa Sarjaldıñ jaqsı bir qımızın äkep ber, onı qızım eki-üş kesesin işse, senen basqa eşkimdi lyubit' etpeymin. Solay ğoy, Vasiliy Ivanoviç? – dep sıqılıqtap küldi.

- Tak toçno, madam Vual'-lya!

Gauhar külgen boldı.

- Käne, käne, qızım, - dep Tuna ülken bir tostağan qımızdı öz qolımen Gauhardıñ ernine taqadı.

Beti köpirşiktengen, hos iisti, balday qımızdı toqtamay simirgenin özi de bayqamay qaldı. Qıstığıp twrğan keudesi keñip sala berdi. Mañdayınan şıp-şıp ter şıqtı.

- ZAGS-ke kettik pe? – dep bağban şal kütuşi äyelge qulana bir qarap qoydı.

- Ket äri, qaqpas.

- Ne deysiz, apay? – dedi Gauhar.

- Oybay, oybay, kelşi Vasiliy Ivanoviç, jañağı suıq qazımız qayda? Gauharjan dämin tatsın. Mine, ıstıq bauırsaq. ZAGS te, mına qaqpas ta qayda qaşar deysiñ? Sen tamaqtanıp alşı.

Gauhar tağı bir kese qımız işip, bauırsaq pen qazıdan biraz jedi.

- Oy, apay, şarşadım. Wyqım kelip twr, - dep esinedi.

- Wyıqta, wyıqta, qwlınım. Käne, jamılğıñdı jauıp bereyin.

Esinedi kelip. Äşeyinde künine qırıq ret qırqısatın bağban men kütuşi äyel ıdıstarın köterip şığıp ketti. Olardıñ ärtis bop oynap jürgenin Gauhar sezgen joq. Gauhar jalğız. Esinedi. Kirpikteri ayqasa berdi. Tereze jaqtauında gür-gür etip, qanattarı satırlap, «bölmeñe kirgizşi» degendey eki aq kögerşin körindi. Gauhardıñ moyılday qara közderine bir sätke quanış wyalağanday boldı. «Mınau keşe avtobus işinde kezdesken süykimdi balanıñ kögerşinderi ğoy. Atı kim edi? Mağ... iä, iä, Mağjan. Men qazir ornımnan twramın da, osı qarğıs atqır üyden eşteñe almastan, jetinşi daçadan seni tauıp alamın, balaqay. Apañ men ataña ayt seniñ jazuşı atañdı bilemin. Student kezimde körgenmin. Tağdır degen osı eken ğoy?

Esik aşılı, eñsesi tüsip ketken, saqal-mwrtı ösken Alan kirdi. Qasında eki notariusı bar.

- Gauharjan, - dedi miñgirlep. – Barlıq imuşestvanı seniñ atına jazdım. Mine qağazdarı, - dep janına äkep qoydı.

Kelinşegi ornınan atıp twrdı. Qalş-qalş etip:

- Joğal, hayuan!

Qağazdardı betine laqtırıp jiberdi. Notariuster jerdegi paraqtardı jinap jatır.

- Şıq, ittiñ balası! Şıq! Jolıma twrma, ketem men bwl üyden!

Tösegine etbetimen tüsip, wzaq jıladı, toqtay almay jıladı. Köz aldı qarauıtıp baradı. Qarañğı. Qarañğı.

Qwr sülderi şıqqan Alan bası aynalıp, baspaldaqqa otıra ketti. Eki şekesi solq-solq etedi. Közderi qantalağan. Tördegi jabılmağan terezeden top-tolıq ay tönip kele jattı.

«Sol bir tün, - dep oyladı. – Sol bir tün...»

Tünjarımda esik qağılğan.

- Alanjan, men ğoy, - dep är jaqtağı dauıs sıbırlay söyledi. – Sırtqa şığıp ketşi.

Alan Qayrattıñ äkesiniñ dauısın birden tanıdı. Boyın tez jinap aldı.

- Ne kerek sizge?

- Aqırın, aqırın, Alanjan, aqırın söyleseyikşi, azamatsıñ ğoy...

- Iä, azamatpın. Men erteñ audanğa miliciyağa baramın, tek Gauhar esin jinap, söylesuge şaması kelsin dep otırmın.

- Sen, bauırım, şulatayın dep twr ekensiñ ğoy, - dedi Qayrattıñ äkesi tistenip. – Odan ne şığadı, men wlımdı sottatpaymın. «Zagotkontordıñ» bastığı ekeumiz bärin şeşip qoyğanbız. Bizdiñ 

aytqanımız boladı. Tipti bolmasa, moynına alatın adamımızdı dayındap qoydıq. Öziñ ürgen it siyaqtı dalada qalasıñ, odanda kelisimge keleyik...

Alan onıñ söz törkinin birden wqtı.

- Men sizdi sıylaymın ğoy.

- E, mwnıñ jön, bauırım, - dep qaytadan sabırmen söyley bastadı. – Erteñ ana qızdı al da, qalağa ket. Jwmısıñdı, twratın jeriñe jetetin aqşañdı beremiz. Bizdiñ zagotkontordıñ jigitteri bärin özderi jöndeydi. Sodan keyin biz seni, sen bizdi körmeysiñ... Qızdı oquğa tüsiresiñ be, öziñ bil, tek meniñ wlımnan aulaq äketseñ boldı, bir aydan keyin onı üylendiremin...

Ay däl osınday top-tolıq, jap-jarıq edi...

Dima baspaldaqpen tömen tüsip bara jatır. Artına bwrılıp qarağan da joq. «Äy, Dima-ay, - dedi iştey, - Sen mağan ökpelisiñ ğoy, bilemin, basqalarğa bir-bir maşina bergende, mağan qayda deytin şığarsıñ... Şetelge seniñ äyeliñdi emdetuge aparamız dep şıqpaymız ba mına elden...

Terezeden ay jarığı tögilip twr.

Oqqağar artına bwrılıp qaramadı.

Gauhar közin aştı. Aq säule qwyılıp twr. Keñ terezege qaradı. «Bwl qarğıs atqır üy me? Men qaytadan kelgenmin be?» dep boyın qorqınış bilep ketti. Közin jwmdı. Esik qağılıp:

- Qızım, qalaysıñ, aynalayın? – degen kütuşi äyeldiñ dauısı şıqtı.

Tañğaldı. Közi şarasınan şığıp, basın köterip aldı. Ädemi kiingen Vasya ağay men Tuna twr. Erekşe bir saltanatqa baratınday sändenip kiinip alıptı. Üñile qaradı. «Sizder ma?» - dep dausı qwmığıp şıqtı.

- Biz, biz, balam, - dedi Vasya. – Happy birthday!

- Onıñ ne söz, äy, qaqpas...to est' Vasiliy Ivanoviç.

- Madam Vual'-lya, bügin Gauharjannıñ tuğan küni emes pe?

- Iä, iä, sol üşin kelip twrmız ğoy. Aytsañşı qızıma. Tünimen ekeuimiz wyıqtamay, jılıjayda gül terdik emes pe?

- Mine, şeteldikter saltı boyınşa bes santimetr bür jarğan güldi äkeldik. Bizdiñ bolaşaq sem'yamızdıñ atınan qabıl alıñız. Solay emes pe, Tuna.

- Komu Tuna, komu Toleugayşa Gazizovna. Vdova polkovnika.

Jası kelgen eki adamnıñ däl bir käsipqoy akterlarday oynap twrğandarın bilmegen, Gauhar külip jiberdi.

- Meniñ janımdı wğatın aynalayın sizderden. Ornınan atıp twrıp, eki qariyanı qwşaqtadı. Eñkildep jılay almay qinaldı.

- Qoy, qoya ğoy, - dedi kütuşi äyel arqasınan qağıp. – Vasya ağañ mine, bir sebet as äkeldi. Osı jerde otırıp, üşeuden-üşeu tamaqtanamız. Keşke qonaqtar keledi. Biraq biz senimen birgemiz, sen ketseñ, biz de ketemiz bwl üyden, - dep köz jasın bir sığıp aldı. Bağban şal tez- tez şağın üsteldiñ üstin jaynatıp jiberdi. Ortağa francuz şarabın qoydı. Salfetkamen oralğan ädemi üş fujerdi de qoydı.

- Al, qızdar, - dedi eki alaqanımen şart etkizip. – Toydı bastap jibereyik.

- Qwysañşı ey, qaqpas. Oy, oy, oy, Vasiliy Ivanoviç...

- Jaraydı, qaqpas bolayın, bağban bolayın. Men Gauharjannıñ äkesimin. Iä, qızım?

- Iä, iä, Vasya ağay, - dep bir sät Gauhar külimdegendey boldı. Bağban şalğa şınında riza bop qalıp edi.

- Vasiliy Ivanoviç, a nu-ka naley, djentl'men moy.

Bağban şal fujerlerge iisin bwrqıratıp francuz qızıl şarabın qwydı. Üşeui bir- birine qarap külimsirep, ünsiz qoldarındağını işe bastadı. Gauhar ernin tigizip wrttap qoydı. Boyı jılındı. Birese bağban şaldıñ iığına, birese kütuşi äyeldiñ keudesine basın qoyıp, erkeley bastadı. Tuna eñkildep jılap-jılap jiberdi.

- Qoy, apay, jılamañız, - dep aytıp qalğanın özi de bayqamay qaldı.

- Jılamaymın, qızım, jılamaymın. Seniñ tuğan küniñe quanıp otırğanım ğoy. Qwday qoldap qırıq jasqa da toldıñ ba?

- Iä, Qayrat ekeuimiz bir küni toldıq qoy. Ol qayda eken qazir? Qayda eken? Bota közderine mölt-mölt etip jas keldi.

- Tak, qızdar, - dedi bağban şal olardıñ köñilin aulap. – Meniñ densaulığım üşin, meniñ gülderim üşin alıp qoyayıq.

- Ädirem qalğır, seniñ sıpırtqılarıñ kimge kerek? Erteñ-aq qurap qaladı.

- Nu, madam Vual'-lya.

- Apay, apay, - dedi Gauhar onıñ bileginen wstap alıp. – Vasya ağaydı renjitpeyikşi. Onıñ ädemi gülderi üşin! Fujerler qoñırauday sıñğır-sıñğır etti.

Gauhar osı jolı tauısıp işti. - Keşke qonaqtar kelse, sizder ne isteysizder?

- Ne istese, onı istesin. Biz seniñ janıñda bolamız. Tek madam Vual'-lya sağan bir däriger alıp kelip edi. Kişkene qarasınşı, qızım.

- Men auru emespin ğoy. Sizder nege tüsinbeysizder?

- Auırmaytınıñdı bilemiz, şarşadıñ ğoy, aynalayın, - dedi kütuşi äyel. – Däriger bolğanda, ol ekstrasens. Bes-on minut qana öziñnen alısta twrıp qoldarın jayıp twradı. Basqa eşteñe istemeydi. Köziñdi jwmsañ boldı.

Gauhar ünsiz kelisti. Esik aşılıp, ala şapan kigen, wzın boylı erkek kirdi. Jımiıp amandastı. Gauharğa jwğımdı adam bolıp körindi. İşi jılıp qaldı. Qoldarın aldığa sozıp, aytqandarın istep twr. Üş ret Gauhardı qwlatqan kezde kütuşi äyel men bağban şal basın jerge tigizbey qağıp alıp twrdı. Sälden soñ ekstrasens eki alaqanımen eki iığınan soqqan kezde dereu esin jiıp aldı. «Suf, suf» - dep qoldarın auada osqılap aldı da, - mına eki janaşır adamıña senesiñ be? – dedi. Gauhar «iä» degendey basın izedi. Gauhar bağban şal men kütuşi äyelmen wzaq otırdı. Basına eşqanday oy kelmey qoydı. Tipti, ötken ömirin de elestete almadı.

- Jür, qızım, qonaqtarğa barayıq. Keş bop qalıptı.

- Apay, men qanday köylek kiemin? – dep qalay aytqanın bayqamay qaldı.

- Bäri dayın ğoy, dayın. Äy, qaqpas, şığa twr sen. Qızımız kiinsin.

- Ne deysiz? Qaqpas deysiz be? – dep sıqılıqtap külip jürip kiindi.

Ekeuine erip astığa tüsti. Eşkimdi bayqamaydı. Özinen-özi sıqılıq-sıqılıq etip külip qoyadı. At şaptırım üstel basında qalanıñ barlıq ığay men sığayları otır edi. Olarğa tipti amandaspadı. Qaqpa aşılıp, gitara men skripkaların oynatıp bir tabır sığandar kirdi.

- Ay, ay, ay! Äyelder etekterin jelbiretip.

- Cop, cop, - dep erkekter alaqandarın soğıp.

Skripkanıñ üzik-üzik dauısı keldi qwlağına. Mol dastarhanda, şını ıdısqa qwyılğan qımızğa közi tüsip edi. Jelkesinde twrğan dayaşı qız bayqap qaldı da, aldındağı ıdısqa toltırıp qımız qwyıp berdi. Gauhar tolğay işti. Tağı işti. Tağı işti...

Aynalasına qarap otır. Bwldır-bwldır. Köz aldına bireudiñ anıq beynesi kelmey qoydı. «Bwlar kimder?» - dedi iştey. Oylauğa ğana şaması keldi. Loqsıp qwsa bastadı dastarhan basında. Tu sırtınan qapsıra qwşaqtağan temirdey qoldar özin tik köterip, baqşanıñ ortasına alıp bardı. Gauhar qaytadan loqsi berdi. Mwzday sudı eki alaqanına toltırıp betin judı. Qayta-qayta judı. Bir kezde basın köterip qalsa, eñgezerdey Dima twr eken.

- Ah, tı, skotina! - dedi Gauhar tistenip.

Oqqağar selk ete tüsti. Qoldarı dir-dir etti.

- Ah, tı...

- Şas, şas, - dep qaltasınan şiedey ğana qızıl qwtını wstattı.

- Poşel von! – dedi Gauhar.

Oqqağar ığısıp qaldı. Jan-jağına qarap edi. Küyeui de, eşkim de körinbedi. Sığandar şulap jatır.

Baspaldaqpen jeñil köterildi. Tünemelge keldi de, ay jarığın bürkemelep twrğan perdeni ısırıp-ısırıp jiberdi. Top-tolıq tolğan ay. Keñ terezege betin tösep kele jatır. Kele jatır...

«Biz tağı da jüzdestik pe, jarıq ay? Sol bir qarğıs atqır tünde Qayrat alğaş ret ernimnen süyip, mäñgilikke ajırap ketkenimizge sen ğana kuäsiñ ğoy. Meniñ de, Qayrattıñ da eş künäsi joğına sen ğana kuäsiñ, jarıq ay».

Gauhar jan-jağına qaradı. Közi şaraptıñ wzın moynına tüsti. Töñkerip edi fujerdiñ tübinen säl astı. Eş qinalmastan qwtınıñ auzın aşıp, on şaqtı tamşını silkip- silkip qwydı. Jan-jağına qaradı. Üstindegi köylegin şeşip, anadan tuğanday tır jalañaş boldı. Tabanı suıq edenge tiip-tiip terezege jaqındadı. Tolıqsığan ayğa qarap twrıp qaldı. Oylandı. «Qayrat, Qayrat janım, alğaşqı mahabbatım! Men qazir aydıñ ana betindegi anama attanamın. Jazğıra körme. Jarıq düniege de däl osılay keldim ğoy. Päk edim ğoy, Qayratjan-au... Bwl ömirde seni ğana süyemin, süyip ötemin. Meniñ eş kinäm joq qoy, Qayratjan-au...»

Jarıq ay qol sozımday jerde qalğanday edi. Fujer wstağan qolınan bireu şap berdi.

- İşpe, işpe, densaulığıñdı qwrtasıñ ğoy. Keşirşi meni, qalasañ bwl qaladan keteyik. Mına dünieniñ bäri seniki, - dedi Alan.

- Kerek emes dünieniñ! Äkel, işem...

Küyeui qos qoldap wstap, sındırarday özine qaray tartıp, qılq-qılq etkizip jwtıp aldı. Qolındağı fujerdi sındırıp jiberdi. Aldığa bir-eki adım jasap, sırılğan perdeni jwla- mwla jalañaş Gauhardı orağan boldı. Ezuinen qan aqtı. Teñselip-teñselip twrıp, jerge gürsetip qwladı. Gauhar jerde közi şatınap, o düniege attanğan küyeuiniñ basın wstap, ayğa qarap jılay bastadı. Aulada sığandar ändetip jatır. Gauhar ayqaylap jıladı.

Jıla. Jıla. Jıla.

Betinde dağı bar ay da terezeden ketpey twr.

Jıla, Gauhar. Jıla...

Seniñ köz jasıñ jüregiñdegi talay jıldan beri jürgen qayğı-mwñıñdı, wyqısız ötken tünderdegi janıñdı azapqa salğan oylardıñ mwzın jibiter.

Gauharım meniñ, jıla...

Jıla...

10.08.2011 – 15.08.2011 j.j.

Wlı – Semey

Abai.kz

0 pikir