Düysenbi, 13 Şilde 2020
«13 шілде – Ұлттық аза тұту күні»
Jañalıqtar 2885 0 pikir 31 Tamız, 2009 sağat 20:40

Mwhamedjan TAZABEKOV: «Alla tıyım salmağan närseniñ bäri - din»

Qaysıbir küni eleusizdeu ötken bir jiında uağız aytqan «Ruhaniyat» universitetiniñ rektorı Mwrat qajı Mıñbay özinde bar mınaday bir statistikamen bölisti. Ol kisiniñ dereginşe, bizdiñ respublikada 11 mln. adam özin mwsılmanmın dep esepteydi. Biraq olardıñ bes jüz mıñdayı ğana bes parızdı bwljıtpay orındap jürse kerek. Al tağı bir bes jüz mıñday pende jwma namazğa ğana qatısıp degen sekildi tiip-qaşıp jürgen körinedi.

Qaysıbir küni eleusizdeu ötken bir jiında uağız aytqan «Ruhaniyat» universitetiniñ rektorı Mwrat qajı Mıñbay özinde bar mınaday bir statistikamen bölisti. Ol kisiniñ dereginşe, bizdiñ respublikada 11 mln. adam özin mwsılmanmın dep esepteydi. Biraq olardıñ bes jüz mıñdayı ğana bes parızdı bwljıtpay orındap jürse kerek. Al tağı bir bes jüz mıñday pende jwma namazğa ğana qatısıp degen sekildi tiip-qaşıp jürgen körinedi.

Osı orayda qajekeñ özin mwsılmanmın dep eseptese de, keybir Islam şarttarınan alşaqtau jürgen qalğan on mln. halıqqa dwrıs nasihat jürgizu kerektigin aytıp, olardı eki dünieniñ de baqıtına böleytin haq dinniñ barlıq şarttarın orındauğa şaqırdı. Bilgen adamğa Islamnıñ uaqıttı alatın ziyanı da, bärinen tıyıp tastaytınday qiındığı da joq ekenin eskersek, Mwrat qajıniki - dwrıs söz. Biraq ol on million halıqqa din nasihatın qalay jürgizu kerek? Bayğws QMBD-nıñ, yağni, Qazaqstan Mwsılmandarı Dini basqarmasınıñ qolında anau aytqan qwziret te, qarjı da joğı ayan. Basqarmanıñ jergilikti bölimşeleri men dini bilimi täuir adamdar aladı demeseñiz, tirajı är adamğa bir betinen berseñiz de jetui neğaybıl birli-jarım gazetteri bolmasa, ärine. YAğni, bizdiñ eldiñ mwsılmandarına arnalğan bir telearnanıñ aşılatın uaqıtı jetken-di. Tilesek, Qwday beredi eken. «Alma-TV»-niñ sandıq jüyesi arqılı täuelsiz qazaq memleketi tarihındağı twñğış dini telearna habar taratuın bastadı. Kädimgi aşıluı birazdan beri söz bop jürgen «Asıl arna». Basşısı - Mwhamedjan Tazabekov. Aytısker retinde tanımal aqınğa birneşe swraq qoydıq.

- «Asıl arnanıñ» köktemde jarıq körui josparlanğan edi. Keşigiñkirep barıp efirge şıqqandarıñızdıñ sebebi nede?

- «Asıl arna» osıdan eki jarım jıl bwrın resmi tirkelip, studiya retinde jwmısın bastağan bolatın. Osı köktemde telearna retinde kabel'dik jüye boyınşa jarıqqa şığıp ketemiz be dep oylağan edik. Biraq bağdarlamalarımızdıñ dayındığı men azdap qarjılay qolbaylaular bolıp, kidirgenimiz bar. Qazir Almatı qalasına jäne Almatı oblısınıñ qalağa jaqın eldi mekenderi «Alma-TV»-niñ sandıq jüyesi arqılı «Asıl arnanı» tamaşalap otır. Qazir Qazaqstannıñ barlıq aymaqtarına da şığu mümkinşilikterin qarastırıp jatırmız. Eger barlıq närse sünnetke say bolsa, Alla bereke beredi. Bizdiñ de osı isimiz payğambar sünnetine say bolsa eken dep jatırmız. Sebebi, payğambarımız Mwhammed (s.ğ.s.) alğaş dindi Mekkede jiırma adamğa, qırıq adamğa, jüz adamğa nasihattap, söytip-söytip dünie jüzine taratqan ğoy. Sol siyaqtı «Asıl arnanıñ» körermenderi äzirge bir qalada bolsa da, birte-birte körilu aumağımız barlıq şalğay jerlerdi de qamtidı dep oylaymız. Bizdiñ maqsatımız - halqımızdıñ tabiği türde tuındap otırğan ruhani swranısın qanağattandıru. Täuelsizdik alğannan keyin bizdiñ ruhani keñistigimizdi mısıqtileu, mıstan elderden kelgen missionerler toltıruğa tırıstı. Özimiz de oñ men solımızdı ajıratamız degenşe talay uaqıttı ötkizip aldıq. Degenmen, eşten keş jaqsı. Halqımızdıñ dinnen tamırı üzilip ketken joq. Omırtqası ornında. Dwrıs nasihat jürgizilse, dwrıs jolda bolamız dep oylaymın. Al ärbir adamnıñ dwrıs oylauı memlekettiñ dwrıs ömir süruine tikeley äser etedi.

- Arnadağı dini kadrlar, jurnalister jağı qalay?

- Jurnalister mäselesinde qiındıqtar tuındaytını ras. Sebebi, añşılıqqa baylanıstı bağdarlamanı añşılıqtan habarı bar adamnıñ jasaytını sekildi, dini bağdarlamalardı da haq Islam jolın wstanatın jurnalisterge äzirletkimiz keledi. Al dini arna degenimizben, azannan keşke deyin din turalı aytıp otıradı eken dep te oylap qalmañızdar. Sebebi, din degen Alla tıyım salmağan närselerdiñ bärin qamtidı. Sondıqtan halqımızdıñ salt-dästürin de, etnografiyasın da, tanımın da, ömir süru dästürin de nasihattaymız. Jurnalisterdi iriktegende de wlt mäyegene toyğan, wlttıq salt-dästürdi jetik biletindigine qaraudamız. Al bağdarlamalar qazaq jäne orıs tilinde dayındaladı. Habarlar qazaq turalı bolğannan keyin qazaq tiline basımdıq berip otırmız.

- «Asıl arnanı» ömirge äkelude Dini basqarmanıñ kömegi qanşalıqtı boldı?

- Dini basqarmanıñ qolında köp qarjı joq qoy. Dini basqarma bizdiñ ötiniş-tilekterimizdi ükimet jaqqa jetkizuşi boldı. Qazir de olarmen qamşınıñ örimindey birge örilip jwmıs istep jatırmız. Ruhani twrğıdan, dini bağdarlamalardı salmaqtau, saraptau, taqırıptardı tañdau, imamdardıñ bizdiñ habarlarımızğa qatısuı, atsalısuı twrğısınan Qazaqstan Mwsılmandarı Dini basqarması asa auqımdı jwmıstar atqarıp otır. Jalpı bizdiñ bärimiz Dini basqarma töñiregine toptasuımız kerek. Basqarmanıñ ayta almay jatqanın aytıp, qolı jetpey jatqan jerinde qolın wzartuımız kerek.

Al qarjılıq jağına keletin bolsaq, qazaqtıñ birneşe azamatı kömektesip jatır. Ol jigitterdiñ özderiniñ ötinişi boyınşa, attarın atamay-aq qoyayın. Biraq arnanıñ bükil şığının köterip jatqan osı jigitter. Biraq telearna degen bir-eki adamnıñ kömegimen jasalatın dünie emes. Aldağı uaqıtta da talay otandastarımız, wltjandı, imandı bauırlarımız öz mümkinşilikterinşe järdemdesedi dep oylaymız.

- «Asıl arna» äli studiya bolıp qwrılmay twrğan kezdiñ özinde Qazaqstanda dini arna aşıluına üzildi kesildi qarsı bolğandar da tabıldı, «Qazaqstanda dini arna aşu mümkin emes» dep pikir aytqandar da boldı. Jalpı osı señdi bwzu qanşalıqtı qiın boldı?

- Bir närseniñ bası aşıq. Mwnday jwmıstar adamnıñ ğana mümkinşiligimen şeşilmeydi. Tikeley Allanıñ järdemimen şeşiletin närse. Bir kezderi qazaq sekildi wlt öz täuelsizdigin alıp, osınday irgeli elge aynaladı dep oylağan adam köp boldı ma eken? Biraq, Qwdayğa şükir, qazir qazaqpız dep keude qağatınday därejege jettik. Sol sekildi «dini arna aşu mümkin» emes deytinder - wlttıñ bolaşağına janı aşımaytındardıñ, bolaşağına senbeytinderdiñ äñgimesi.

Jalpı biz tek jaqsılıqqa iek artıp ömir süruimiz kerek. Payğambarımız Mwhammed (s.ğ.s.) Or soğısı sezinde or qazıp jatıp, qaylası şaq etip tasqa tigende qasındağılarğa «Biz erteñ Vizantiyanı, Rumdı, Parsını alamız. Sol kezdegi halderiñdi elestete alasıñdar ma?!» dep aytqan eken. Al ol kezdegi mwsılmandardıñ jağdayı qanday edi? Qarındarı aş, tipti qasındağı körşisi kömektespeytin, äne-mine jer betinen joyılıp ketetindey jağdayda edi. Biraq sonda da payğambarımız Mwhammed (s.ğ.s.) öziniñ ümbetterine jaqsılıqa niet etudi üyretip ketti. Bir hadiste «Mwsılmannıñ nieti - onıñ amalınan abzal» dep keletin sözder bar. Biz de arnanı aşuda jaqsılıqqa niet qıldıq, arğı jağın Alla özi rettep berdi. Bir küni Süleymen payğambar (s.ğ.s.) kädimgi bal aranı wstap alıp, «Ey, ara, sen osı baldı qalay jasaysıñ?» dep swraptı. Sonda ara «men bar bolğanı ızıñdaymın, baldı jasaytın Alla!» dep jauap beripti deydi. Sol siyaqtı biz de nietimizdi turalap, «halqımızğa eñbek eteyik, ruhaniyatına säule şaşayıq» dep niet qıldıq, nätije Alladan. Öytkeni, din - nasihat. Alla Tağala qasietti Qwranda «Ey, Mwhammed! Senderdiki - tek qana jetkizu. Al iman beru tek qana meniñ qolımda» degen. «Asıl arnanıñ» da maqsatı da sol. Qalğan dünie Allanıñ qolında.

- Endi azdap jalpı taqırıpqa qaray oyıssaq. Täuelsizdik alğannan keyin dini bilim aluşı jastar köbeydi. Olardıñ birsıpırası şetelden oqıp kelip jatır. Bireu Taşkentte, bireu Kairde bilim aldı degen siyaqtı. Al keybir mäselelerde olardıñ pikirlerinde alşaqtıq, qayşılıqtar kezdesip jatadı. Fikh salasında, aqidada. Tipti orazanıñ özinde. Qarapayım halıq kimniñ sözine senerin bilmey qalmay ma?

- Bwl jerde ülken bir mäsele bar, bauırım. Uaqıtında dini keñistigimiz tarılıp qaldı emes pe? Dini bilim beretin medreseler jabıldı, ğwlamalar azayıp, «Fatiqa» men «Iqılastı» oqitın adamdar közimizge äulie siyaqtanıp körindi... Qazirgi kezde jastardıñ jan-jaqtan bilim alıp kelip jatqanı ras. Şetelge şıqpasa da, internet, basqa da baylanıs qwraldarı arqılı sırttağı din ğwlamalarımen baylanıs jasap, bilimin molaytıp jatır. Biraq biz bir närseni bayqauımız kerek. «Dindegi qayşılıqtar mäselesi, ol qayşılıqtarda qanday şeşim qabıldauımız kerek?» degen ülken bir taqırıp bar. Ol bir özi ülken ğılım. Biraq bwl ğılım salası äli bizdiñ elde köterilmegen taqırıp. Biz äli onday därejege jetken joqpız jäne onday taqırıptardı köteretindey qajettilik te joq. Sebebi, qazir bizde onday qayşılıqtardı köteretindey uaqıt emes. Biz barınşa ortaq, kelisilgen mäselelerge halıqtı şaqıruımız kerek. Al qayşılıqtı mäselelerdi barınşa kötermey, uaqıtın kütuimiz qajet. Tipti bolmay bara jatsa, payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) «Dindegi qayşılıqtar - ol Allanıñ märhabatı» degen hadisine jüginsek boladı. Sebebi, är adamnıñ jaratılu tabiğatı ärtürli. Bir adamğa qattıraq pätua wnaydı. Endi bireu jwmsağıraq bolsa eken deydi. Mısalı, bir jigit äyelin örgizip twrğızatın boluı mümkin, endi bir jerde äyeli küyeuine üstemdik qwruı mümkin. Osı eki jağdayğa birdey pätua jürmeydi. Sondıqtan jağdayğa baylanıstı, mekenge, uaqıtqa baylanıstı beriletin din ğalımdarınıñ tianağı, kerisinşe, Allanıñ keñşiligi bolıp esepteledi. Eger dwrıs bağıtta bolsa, qayşılıqtı bolsa da, aytılıp jatqan ğılımnıñ tübinde jaqsılıq bar. Qarapayım ğana mısal, «orazada auızdı tis pastasımen şayuğa bolmaydı» delingen bolsa, ol keybir adamdarğa qiındıq äkelui mümkin. Bir adamdar bwl tıyımğa qiındıq dep qaramauı da ğajap emes.

- Kezinde aytısqa qatısıp, jarqırap körindiñiz. Qazir bwl önerden alşaq jürsiz. Jwrtşılıq arasında bwl jaylı tüsinbeuşilik pikirler de kezdesedi. «Mwhamedjan dindar bolıp, aytıstı tastaptı» degen siyaqtı. Osı orayda Islamdağı öner, muzıka mäselesi jaylı swrağım kelip otır.

- Abay atamız ayttı ğoy, «Änniñ de estisi bar eseri bar» dep. Şariği twrğıda muzıka ğana emes, dıbıstardıñ özi birneşe türge bölinedi. Tabiği dıbıstar, aspaptardan şıqqan dıbıstar, bolmasa komp'yuter arqılı jasalğan dıbıstar degen sekildi. Biraq men bizdiñ eldegi qazirgi kezdegi Islam nasihatı muzıkadan bastalmau kerek dep esepteymin. Qazir biz imandılıqtıñ şarttarı, negizgi parız bolğan qwlşılıqtar, adamdar arasındağı dwrıs qarım-qatınas, tikeley tağdırımızğa qatıstı haramdar jaylı köbirek äñgimeleuimiz kerek.

Al muzıkağa baylanıstı ğalımdar pätua şığarıp qoyğan. Biraq, tağı da aytayın, bizdiñ halıq mwnday äñgilemelerdi tıñdauğa äli äzir emes. Sebebi, balağa da äripten bastap barıp qwrmalas söylemge deyin üyretetenimiz sekildi, halıqtıñ da birden basın qatırıp jibermes üşin, meylinşe dini sauatı joğarı adamdardıñ ortasında bolmasa, bwl taqırıptı ayta bermegenimiz dwrıs. Halıqqa mınau dwrıs, mınau bwrıs dep aytudıñ da qatelikteri men qaterli twstarı boladı. Bilgen bilimniñ bärin sırtqa şığara beru de mindetke jatpaydı. Kezinde Alladan köptegen aqiqat jetkenmen, payğambarımız Mwhammed (s.ğ.s.) da uaqıt-uaqıtımen, adamdardıñ qazanına qaray ölşep berip otırğan.

Al dindegi öner mäselesine keletin bolsaq, din - aqındıqqa qayşı emes. Aqın ösieti, önegesi mol jayttarı aytıp, Allağa iman keltiretin bolsa, onday aqındardıñ därejesi joğarı ekenin Alla - Qwranda, payğambarımız öz hadisterinde aytıp ketken. Al aytısqa qatısa almay jürsem, ol dinniñ önerge, onıñ işinde aqındıqqa qarsılığınan emes, fizikalıq mümkinşiligimizdiñ jetispey jatqandığınan, basqa da şarualarımızdıñ köptiginen dep bilersizder.

 

Erlan ÄBDİRWLI, «Abay-inform»

 

0 pikir