Senbi, 30 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 10382. Jazılğandar — 5057. Qaytıs bolğandar — 37
Jañalıqtar 4773 0 pikir 19 Naurız, 2013 sağat 05:49

Qwl-Kerim Elemes. Betaşar

Bismillähir-Rahmanir-Rahim

(jır)

Eskertu:

Bismillähir-Rahmanir-Rahim

(jır)

Eskertu:

Negizi adamnıñ bası tek ğalamdardıñ Iesi bolğan jalğız Allah tağalağa ğana iilui şart. Sondıqtan kelin sälem jasağanda onıñ bası namaz rukuğındağıday därejede tım iilip ketpeui tiis. Tek bastı säl ğana işaralap nemese izep, iştey äueli Allah tağalanı wlıqtap: «Allahu Äkbar!» dep, sosın sälem bergeli twrğan adamına da iştey «Ässälämuğaläykum uä rahmatollahi uä bäräkätüh!» dep sälem bersin. (Negizi kim-kimge, qay uaqıtta da sälem beruge tura kelse osılay sälemdesui şart. Bwl ükimi qasietti Qwranda ayatpen bekitilgen tolıq sälemdesu türi)! Mwnda bet aşuşı azamat demeuşi jeñgelerine kelinniñ basın tım iyuge mäjbürlik jasamauın eskertsin. Jäne sälem aluşığa da «Uäğaläykummussälläm uä rahmatollahi uä bäräkätüh! Imandı bol! Köp jasa!» dep aytuın qwlaqqağıs etudi wmıtpasın. «Betaşar» salt äri jas kelinge kelgen auılında qanday isterge erekşe köñil bölu kerek ekenin ösiet etu jäne tilek bolğandıqtan, onıñ mazmwnına erekşe män berilui tiis. Betalbatı bädik jäne Haq dinine qarsı sözder mülde aytılmauı kerek. Qısqası şariğattan şıqpay, mümkindiginşe qasietti dinimizdiñ ükimderin jetkizip, ol atqar degendi atqartuğa, ol tiğannan jas kelindi tiyuğa ündeytin salmaqtı sözder aytıluı şart. Öytkeni, kelin sol barğan ruınıñ bolaşaq wrpaq jalğauşısı. Onıñ tändik te, ruhani da tazalığı sol ru bolaşağınıñ saftığınıñ kepili. Mine, sondıqtan bet aşuşı äueli özi dindi, ruhani da, tänni de taza, kisilikti adamnan boluı erteñ  qiyamette sol sözderine Allah tağala aldında jauap beretininen tolıq habarlı, dana, sözi ilanımdı, pätuäli, inabattı, ibalı, bilgir adam boluı şart.

Bwl endi salt bolğasın, eger toy iesi sözsiz «kelinniñ beti aşıluı kerek» dep bilgen jağdayda ğana osılay, tipti bwdan da kürdelirek, bwdan da mañızdıraq, bwdan da jauapkerşilirek, bılayşa sarı maydan qılşıq ayırarday näzik köñilmen isteletin is. Sebebi, neke mäselesi Haq tağalanıñ isi. Haq tağala özi tağdır etken is. Sondıqtan oğan öte abaylağan maqwl! «Bwl isime Allah tağala riza bolar ma eken?» degen swraq betti aştıruşı tarapqa da, betin aşuğa kelisimin bergen kelinniñ özine de, bet aşuşı adamğa da iştey qoyıluı läzim. Demek, sizdiñ bwl isiñizge, ondağı qimılğa jäne aytılğan är sözge Allah tağala riza boluı şart. Onıñ ğazabın şaqırmauı tiis. Mwndağı jönsizdikter joğarğı üş taraptıñ da bağınan göri sorın barlıqtamaq. Äyteuir salt eken dep qalay bolsa, solay istey saluğa äste bolmaydı.

Mäselen, osı salttağı «Sälem» degen sözdiñ özine üñiler bolsaq, «Ässälämuğaläykum (Allahtıñ nwrı jausın, beybetşiligi bolsın)» degen dinşe amandasudan kelip şıqqan amandasudıñ söz ülgisi ekenin bilemiz. Tek mwnda tolıq sözdiñ aldıñğı «äsi» men soñğı «muğaläykumi» alınıp tastalıp, tek «Sälem» sözi ğana paydalanılğan. Bwl söz anığında Allah tağalanıñ 99 sipattı esiminiñ biri - Äs-Säläm. «Allahtıñ 99 körkem esimi» attı kitapşada bwl wlıq esim jaylı: «Allah tağalanıñ osı ğajayıp esimin kimde-kim oqıp otırsa, onda Allah tağala onı barlıq apattardan qorğaydı. Eger osı esimdi 115 (nemese 160) ret oqıp, auıru adamğa dem salsa, onda Allah tağala dem salınğan kisiniñ densaulığın qalpına keltiredi. Inşallah!» dep anıqtama da berilgen.

Demek «Sälem» sözinde bizdiñ aqılımız jetpeytin nığmet pen hikmetti sır jatır. Sondıqtan kelinge sälem jasatqanda bwl salttıñ äsilgi astarındağı kelin kelgen auılındağı jaña äri bolaşaq özi kökteytin ortasınıñ şın tilekşisiniñ biri bolsınğa, ülken-kişisimen amandıq bilisip jaqındığın üzbesinge, tuıstığın jalğasınğa, olarğa da, özine de Allahtıñ sälemin (tınıştığın) dwğa etsinge sayatın ilahi mañızına, mazmwnına erekşe den qoydırılğan orındı. Öytkeni Betaşardıñ maqsatında ondağı talaptardı orındaudı kelinge amanattau bar. Al amanattı orındamau qiyanat ekendigi, ol Allah tağala aldında auır künä ekendigi Islam şariğatında ayqın körsetilgen ükim.

Mine, osınday tolıp jatqan «Sälem jasaudıñ» astarındağı hikmetti qayırıp qoyıp, onı qaydağı bir aqşa jasaudıñ tälkegine aynaldırudıñ, kelinniñ eki jağına arnaulı eki adam twrıp alıp, onı zorlıqpen buddisterdiñ tas qwdaylarına şoqınatınınday etip kelse-kelmes, balağa da, jatqa da, toyğa kelgenniñ küllisine jäne külli jwrttıñ közinşe toñqañdatudıñ eş keregi joq. Bwl jasau betaşar astarındağı igi mändi joyadı. Ekinşi, qwzırlı taraptardı qarap twrıp künäğa batıradı. Öytkennen göri kelin betin aştırmağan qayırlı. Negizi betaşar tek tike tuıstar arasında ğana jas kelinge tälim-tärbie retinde  isteletin ädep pen iba sabağı.

Sosın, key öñir qazaqtarı kelinniñ betin aştırmaydı da. Onıñ eki türli sebebi bar. Birinşiden, «kelinniñ betin aşsa beti aşılıp ketedi» dep eseptelinedi. Ekinşi sebep, kelin betin aşudağı joğarıdağı siyaqtı keybir şäriği mäselelerge tolıq, qanağattanarlıq pätua joqtığınan bolsa kerek. Negizi betaşardağı täsilder men onda aytılatın söz mazmwnı mänsiz bolsa, äri kelin onı bolaşağında dwrıstap atqaruınan kümändanılsa, qısqası kelinniñ onı atqaratınına, onda da dwrıs atqaratınına köz jetpese betaşar jalğan oyın deñgeyine tüsip qalmaq. Onday jağdayda kelin betin aşpağannıñ mañızı äldeqayda zor bolmaq.

Allah tağala: «Sender meni eske alsañdar, Men de senderdi eske alamın» degen. Demek, adam balası jäne onıñ külli isi Allah tağalanıñ qwzırında boladı. Sondıqtan betaşardan bastalatın nekeniñ twtas barısı Allah tağalanıñ tağdır etken isi ekeni nazarda wstalıp, är qimıl men is sözsiz Allah tağalanı eske alumen mändenip twruı tiis. Adam balası meyli qay iste bolmasın, Onıñ belgilep bergen şariğatınan şığıp ketpeui läzim. Betaşar bwğan deyin bastan-ayaq osı tüyin şeñberinen şığıp körmegen. Bwdan keyin de solay boluı şart!

 

«Betaşar bası Bismilläh!

Bismilläh kelgen mıñ jılda...

Ösietimdi aytayın,

Qwlağıñ sal, söz tıñda»:

 

On segiz mıñ ğalamdı

Allah Özi jaratqan.

Adam, Haua anadan,

Külli adamdı taratqan.

 

Berilgeni adamğa,

On segiz mıñ ğalamda,

Bärinen de mol boptı...

Haua Adamğa qosılıp,

Üylenu sodan jol boptı...

 

Sodan bizder kelemiz,

Mwhammedke ümbet bop...

«Lää iläähä ilallah,

Mwhammädur rasulollah»

Degen senim diñgek bop!..

 

Sol jol - jol bop mineki,

Allah jar bop auılğa,

Şattıq sıylap qauımğa,

Baqıt äkep bauırğa...

Kelin keldi, köriñder.

Bwrınğınıñ jolı eken,

Körimdigin beriñder!

 

Kelin bolıp kelgen soñ,

Sen de, şıraq, bol esen.

Kelin tüsse bet aşu,

Ata-baba jolı eken.

 

Öleñimdi qaşayın,

Jırdan şaşu şaşayın.

Ayday betin kelinniñ,

«YA, Allah» dep aşayın!

 

Kelin bolsañ körik bol,

Jigitiñe serik bol.

Bes parız bar Allahtan,

Bes parızğa berik bol.

Şınşıl kelin atalıp,

Osı auılğa körik bol!

Äueli madaq Allahqa,

Rizası üşin Allahtıñ,

Haq Allahqa bir tağzım!

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Sauısqannan saq kelin.

Jwmırtqadan aq kelin.

Sözime meniñ baq kelin:

Kelgen jeriñ, kelinjan,

Otırarı qazaqtıñ.

Köbi osınnan bastalğan,

Qazaqqa tän ğajaptıñ...

 

Bwl meken be, bwl meken,

Farabidiñ mekeni.

Bwl meken be, bwl meken,

Şäşti Äzizdiñ mekeni.

Bwl meken be, bwl meken,

Arıstan-bab mekeni.

Bwl meken be, bwl meken,

Iassauidiñ mekeni.

Bwl meken be, bwl meken,

Sansız babtıñ mekeni.

Bwl meken be, bwl meken,

Tümen babtıñ mekeni...

 

Au kelinjan, kelinjan,

Oñ jağıñnan abayla,

Sol jağıñnan abayla,

Al jağıñnan abayla,

Art jağıñnan abayla!..

 

Äne, sonday, bwl meken,

Ieliler mekeni.

Äne, sonday, bwl meken,

Kieliler mekeni.

Äne, sonday, bwl meken,

Nwrlılardıñ mekeni.

Äne, sonday, bwl meken,

Sırlılardıñ mekeni.

Äne, sonday, bwl meken,

Äulielerdiñ mekeni...

 

Au, kelinjan, kelinjan,

Sol babalar siyaqtı,

Jolın wstap Allahtıñ,

Imanıña berik bol!

Imandılıq belgisi,

Dwrıs kiip kiimdi,

Dwrıs wstap üyiñdi,

Äues quıp şiritpey,

Aqılıñ men miıñdı,

Nwrlı jigit süyiktiñ,

Süyiktiñe serik bol!

Kelgen eliñe körik bol!..

Rizası üşin Allahtıñ,

El men jerge bir sälem!

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Sauısqannan saq kelin.

Jwmırtqadan aq kelin.

Haqpen keldiñ bwl üyge,

Sözime meniñ baq kelin:

Ülkennen bwrın söz söylep,

Söz söyleseñ tez söylep,

Jürme atanıp «jaq» kelin!..

 

Anadan qız bop tuğan soñ,

Wzatılu orındı.

Kelin bolıp kelgen soñ,

Sıyla kelgen töriñdi!

Sıyla kelgen eliñdi!

Sıyla kelgen jeriñdi!

Rizası üşin Allahtıñ,

Şañıraqqa bir sälem!

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Sözime meniñ baq kelin:

Erte twrıp eneñnen,

Otıñdı öziñ jaq kelin!

El-jwrt, atañ, anañ bar,

Tuıs, bauır, ağañ bar.

Bolğannan soñ el işi,

Jaqsı da bar, jaman bar...

Bolğannan soñ el işi,

Jüyrik te bar, şaban bar...

Bolğannan soñ el işi,

Aqıldı bar, nadan bar...

Aq kelin-au, aq kelin,

Periştedey päk kelin.

Köñilin, äne, solardıñ,

Aqılıñmen tap kelin!

Jaña kelgen wyaña,

Mineziñmen jibektey,

Aradan eş qıl ötpey,

Jaqsı isiñmen jaq kelin!

Rizası üşin Allahtıñ,

Köpşilikke bir sälem!

 

Au, halayıq, halayıq,

Kelin keldi baq twnıp...

Basına üki taqtırıp.

Ata-ananıñ köñilin,

Quanışpen şat qılıp.

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Sözime meniñ baq kelin:

Äueli sıyla atañdı,

Atañnan al köp batañdı.

Sıylasañ, kelin, atañdı,

Allah keşer qatañdı...

Rizası Allahtıñ -

Razılığanda atañnıñ.

Rizası üşin Allahtıñ,

Atañızğa bir sälem!

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Sözime meniñ baq kelin:

Atañnan soñ sıyla eneñdi,

Eki etpe eneñ degendi.

Kelin bop jelek kigesin,

Bala emessiñ sen endi.

Rizası Allahtıñ -

Razılığında eneñniñ.

Rizası üşin Allahtıñ,

Eneñizge bir sälem!

 

Au, kelinjan, kelinjan,

Ay dese auzı köringen,

Kün dese közi köringen,

Şıraqtaysıñ jaynağan.

Öz ağañnan kem emes,

Sıylay alsañ qaynağañ.

Jönsiz külip, jayrañdap,

Taylaqtayın tayrañdap,

Köñilderin oyrandap,

Attap ata saltınan,

Qiıp ötpe aldınan.

Rizası üşin Allahtıñ,

Qaynağaña bir sälem!

 

Au, kelinjan, sen üşin,

Sıylasuğa eñ kerek,

Sıylasa alsañ egerde,

«Abısın» dep, «jeñge» dep,

Mwñdasatın dosıñ bar.

Sırlasatın dosıñ bar.

«Kelin» deytin qosındar,

Bir-biriñdi tosıñdar.

Aqılğa aqıl qosıñdar.

Sender tatu bolsañdar,

Bwzılmas jol-josındar...

Rizası üşin Allahtıñ,

Abısındarıña bir sälem!

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Sauısqannan saq kelin.

Jwmırtqadan aq kelin.

Sözime meniñ baq kelin:

Qara narday qayıspas,

Nağaşıñ bar arqalı.

Nağız erler, nar erler,

Nağaşığa tartadı.

Olar seni eşqaşan,

Jamandıqqa qimaydı.

Sen sıylasañ ol jwrttı,

Allah seni sıylaydı...

Rizası üşin Allahtıñ,

Nağaşığa bir sälem!

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Sauısqannan saq kelin.

Periştedey päk kelin.

Sözime meniñ baq kelin:

Sılbır bolmay salpı etek

Tetik bolıp, tezdeñiz.

Jamandıqtı sezbeñiz.

Jaqsılıqtı közdeñiz.

Öz ağañday ol dağı,

Sıylassañız jezdeñiz.

Rizası üşin Allahtıñ,

Jezde ağaña bir sälem!

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Periştedey päk kelin.

Sauısqanday saq kelin.

Sözime meniñ baq kelin:

Qwdayı iske jaq bolsañ,

Jarıña adal, aq bolsañ,

Baqıt qonğan basına,

Kelin bolmas tap sendey.

Qayınbikeñ sıylasañ,

Ol dağı öziñ äpkeñdey.

Şın sıylasqan adamğa,

Irıs kem be, baq kem be-ey?!

Rizası üşin Allahtıñ,

Qayınbikeñe bir sälem!

 

Au, kelinjan, kelinjan,

Şığıstan şıqqan küniñdey,

Aumaytın öz iniñdey,

Qayındarıñ bar tağı.

«Jeñgemiz dep süykimdi»,

Özdi-özine tartadı.

Jeñgetaylap qoyatın,

Äzilderi bar tağı...

Jaqsı jeñge bola alsañ,

Ümitterin artadı.

Ümitterin jer etpey,

Tabısa bil olarğa,

Imandı, erke jar, tağı.

Rizası üşin Allahtıñ,

Qayındarıña bir sälem!

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Periştedey päk kelin.

Sauısqanday saq kelin.

Sözime meniñ baq kelin:

«Äzil eken» dep qalmay,

Jaman söz betin qaq kelin.

Basqa qonğan baq kelin.

«Küyeu» degen bir jwrt bar,

Şetterinen qaljıñbas.

Attap ketpey wyattan,

Ädeppenen qaljıñdas.

Rizası üşin Allahtıñ,

Jaqsı iske jaq bol da,

Jaman iske bolğın qas!

Küyeulerge bir sälem!

 

Aq kelin-au, aq kelin,

Periştedey päk kelin.

Sauısqanday saq kelin.

Jwmırtqaday aq kelin.

Sözime meniñ baq kelin:

Bwl auılda tağı da,

Şetterinen wyattı,

Şetterinen miyattı,

Añız bolğan qazaqqa,

Qızjibekter siyaqtı.

Qayın siñlileriñ bar,

Öz siñiliñ siyaqtı.

Rizası üşin Allahtıñ,

Solarğa da bir sälem!

 

Au, kelinjan, kelinjan,

Erkelegen qız ediñ,

Kelin boldıñ kerilip.

Süygeniñe qosıldıñ,

Qos aqquday örilip.

Kelgen jeriñe suday siñ,

Iqılaspen berilip.

Iman, salttan, baqıttan,

Qwr qalmañız erinip.

Altın besik el işi,

Twratın jauhar sebilip.

Aqılıñdı istet, aq kelin,

Bwl sözimniñ tegin wq...

 

Salt bolğan soñ atadan,

Saqtasın, Allah, qatadan!..

Torımasın mañıñdı,

Jaman piğıl jat adam...

Jar bolsın Özi, jar bolsın,

Bar isiñe Jasağan!

«Ämin!» dep qol jayıp,

Swrayıq bata atadan.

«A, Qwdaylap» bergesin,

Baqıt kelmek batadan!

 

Jırdan şaşu şaşayın,

Äbes sözden qaşayın.

«Allah Öziñ jar bol» dep,

Kelin betin aşayın!

 

Au, kelinjan, kelinjan,

«Aşıldı eken betim» dep,

«Bwl oñdı, - eken, - şeşim» dep,

Saqta mınanı esiñde:

Wyat qalmay jürmesin,

İsiñ, söziñ, betiñde!..

 

Bwl bir josın, biraq ta,

Şığu tegi jıraqta...

Ar, imanıñ saqtay bil,

Jetem deseñ mwratqa!

 

Allahıña bas wrıp,

Qwlşılığıñdı asırıp,

Jür, kelinjan, ibamen

Auratıñdı jasırıp.

 

Däretsiz Jer baspağın,

Ädepten eş aspağın.

Söytkendi Allah wnatpaq,

Jwrttı imanğa bastağın!

 

Au, kelinjan, kelinjan,

Bolğıñ kelse baqıttı,

Bolğıñ kelse taqıttı,

Qwlşılıqsız ötkizbe,

Är küngi altın uaqıttı.

 

(Allah sonı bilgizdi...):

Bolıp jatsañ wl-qızdı,

Emizbe äste däretsiz,

Bolsın deseñ jwldızdı!..

 

Au, kelinjan, kelinjan,

Wqsaysıñ jas qwraqqa.

Wqsaysıñ nwr şıraqqa.

Keldiñ eken kelin bop,

Tek osında twraqta.

Ösietim soñğı bwl,

Qwyıp alğın qwlaqqa.

«Bismilläh» dep istey bil,

Külli isiñdi, biraq ta!

Söytseñ sözsiz jetesiñ,

Eki älemdik mwratqa!

 

Au, halayıq, halayıq,

Kelin keldi, kördiñder.

Körimdigin berdiñder.

Aq saqaldı atalar,

Aq samaylı analar,

Kelin beti aşıldı.

Allah nwrı şaşıldı.

Aq kelindi wyaltpay,

Päk kelindi wyaltpay,

Qaytadan bir köriñder.

Körimdikke «Allah» dep,

Aq bir bata beriñder?!

Ämin,

Allahu äkbar!

 

Bata:

Bismillähir-Rahmanir-Rahim!

Lää iläähä ilallah,

Mwhammädur-rasulollah!

Allahtan basqa täñir joq,

Mwhammed Onıñ elşisi!

Haqtan tüsken haq Qwran,

Adamzattıñ enşisi!

Barlıq madaq Allahqa!

Barlıq qwdiret Allahta!

Qwl baqıtın tappaq-tı,

Özin jalğap Allahqa!

Bwl nekeni qosqan Haq,

Haq qosqandı tosqan baq...

Keneliñder sol baqqa,

Haqtıñ jolın, qoş, tañdap!

Ämin,

Allahu äkbar!

 

Abai.kz

0 pikir