Beysenbi, 13 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 101372. Jazılğandar — 76756. Qaytıs bolğandar — 1269
Jañalıqtar 1889 0 pikir 27 Aqpan, 2013 sağat 10:23

Öner adamdarınıñ elden ketui sänge aynalıp bara ma?

 

Kündelikti küybeñ tirlik bäribir pendeni aytqanımen jürgizip, aydağanına köndiredi-au... Tipti jer-jahandı dür silkintken jandar, meyli änşi, meyli kinojwldız, meyli talantımen tas jarğan tağı bireu, közden ketse bolğanı, köñilden de öşe bastaytını ötirik emes. Redakciyamızğa tayauda bireu habar­lastı, salğannan-aq «osı Ayanat qayda jür özi?» dep bastadı äñgimesin. Äy-şay joq sözdi osılay bastağan soñ, biz oylanıp ülgermey qaldıq «Ayanat... kimdi aytıp twr?» dep tosırqay qaldıq. Sodan soñ barıp birtindep köñil tükpirinde kömeskilenip bara jatqan «Köşpendiler» jadımızda qayta jañğırdı.

 

 

Kündelikti küybeñ tirlik bäribir pendeni aytqanımen jürgizip, aydağanına köndiredi-au... Tipti jer-jahandı dür silkintken jandar, meyli änşi, meyli kinojwldız, meyli talantımen tas jarğan tağı bireu, közden ketse bolğanı, köñilden de öşe bastaytını ötirik emes. Redakciyamızğa tayauda bireu habar­lastı, salğannan-aq «osı Ayanat qayda jür özi?» dep bastadı äñgimesin. Äy-şay joq sözdi osılay bastağan soñ, biz oylanıp ülgermey qaldıq «Ayanat... kimdi aytıp twr?» dep tosırqay qaldıq. Sodan soñ barıp birtindep köñil tükpirinde kömeskilenip bara jatqan «Köşpendiler» jadımızda qayta jañğırdı.

 

Esmağanbet pen Mwhammedti elde qaldırıp, Kisenbay men Kerey şetel asıp ketti

Su tübinde jatqan tastı jel tolqıtsa şığatının kezinde Asanday atamız aytıp ketkendey, bir ğana jayt, keyde basqa da köp­tegen düniege qozğau salıp ketedi. Ayanattı izdegen kezdeysoq bir qoñıraudan keyin biz jalğız ol jaylı emes, jalpı qazir körinbey ketken «jwldızdar» jaylı oylanıp kettik. Qazaq tauday ümit artqan tarihi tuındı «Köşpendilerdiñ» bastı rölin jüzdegen, mıñdağan dämeli qızdar­dıñ arasınan suırıp alıp ketken Ayanat­tıñ bağı emey nemene? «Nağız qazaq qı­zına tän boyauın joğaltıp almağan körki üşin aldıq» dep rejisserler tüsinikteme bergen edi, «fil'mniñ bastı keyipkeri retinde özine artılğan jauapkerşilik jü­gin sezine almağan, nege basqa bireudi tañ­da­madı?» degen körermen sınına. Oğan deyin Ayanat Esmağambetova Satıpaldı Na­rım­betovtiñ «Qız jılağan» attı tra­gediyalıq fil'minde köringeni este bolar. Ol kezde nebarı 14 jasta bolsa, arağa eki jıl salıp Ayanat qız 16 jasında «Köş­pen­dilerge», al 20-ğa tolğanda «Wljan» attı tağı bir kinokartinağa tüsip ülgergen. Onıñ rejisseri - «Oskar» sıylığınıñ iegeri Fol'ker Şlindorf. Qısqaşa ayt­qan­da, Ayanattıñ 20 jasına deyin tındır­ğan isi - osı, yağni aytuğa twrarlıqtay. Alay­da qazaq körermenin däl qazir «Ayanat qayda?» degen swraq mazalap jürse kerek. Sonımen swrau salıp körsek, qızımız şekara asıp ketkenine köz jetkizdik. Atap aytqanda, AQŞ-tıñ beldi bir qalası N'yu York kinomektebinde oqıp jürgenge wq­say­dı. Aytpaqşı, Ayanattı qazir Esmağam­beto­va degen tegimen izdeseñiz tappaysız, se­bebi ol öz tegin Kisenbay dep özgertip jiber­gen.

Tegi degennen şığadı, osı bizdiñ qazaq önerpazdarı şetel assa nege atı-jönin özger­tedi eken? Eñ birinşi osı ürdisti jez­tañday änşimiz Mayra Mwhamedqızı bas­tap edi. Europanıñ şaqırtuımen än salu­ğa ketken, ketisimen Kerey bolıp şığa keldi. «Onısı nesi, äkesiniñ atınan ruı artıq bop ketti me, tipti qazaq bolğannan göri kerey bolğandı artıq sanadı ma?» dep üdere köterilgen eldiñ swrağına änşi­niñ bergen jauabınan añğarğanımız, euro­palıqtar Mayra Mwhammed dep ay­tuğa qiınsınadı-mıs. Bwl - bir, ekin­şiden, Mwhammed degen teginen el şoşı­na­dı-mıs. Äsirese, 11 qırküyektegi oqi­­ğadan soñ degenge sayadı. Bwl, negizinen, qisınsızdau, sebebi Payğambarımız (s.ğ.s) Mwhammedtiñ esimi europalıqtarğa jat emes, tipti däl sonday esimdi qara näsildi boksşı Kasius Kley islamdı qabıldağannan keyin özine esim etip alıp, büginde «Mwhammed Äli» atanğanınan külli ğalam habardar.

İz-tüzsiz ketken bir änşi, bir bişi...

Qazaqta äli klip onşa joq kezde «Zvez­dnıe noçi» degen äniniñ beyneklipimen jarq etip ekranğa şığa kelgen Rahat Twr­lı­hanovtıñ jası da sonda 15-te bolatın. Artın­şa-aq birden «Asıl äjem» dep qazaq­şağa köşken Rahat «Botagöz», «Sa­ğın­dım, ayaulım seni» sekildi birneşe hit änderdi nöserşe töpeletti de, köp wzamay kökjiekten joğaldı. Şını kerek, körer­men onı jaqsı körip ülgergen, sondıqtan öñ men tüstiñ arasında añ-tañ boldı da qaldı. Biraq Rahat jay joq bolıp ketpep edi, Wlıbritaniya astanası Londonğa oquğa tüskenin estip, «jön» destik.

Osılayşa, ornın sipatıp ketken bir twlğa - bişi Şwğıla. Qazaq sahnasına mıñ bwralğan biimen kelgende jarq etip tañ atqanday bolıp edi. Bilegende tura buın-buını bılqıldaytın tumatalanttı körşiles Qıtayda jürgen jerinen eline arnayı aldırğan Elbasımızdıñ özi bolatın. Al büginde sol Şwğıla qayda? Bi önerin şınımen tastap ketkeni me? Nege bwlay deymiz, sebebi bir-eki ret än salıp, klipimen şıqqanın körgenimiz bar, biraq tağı da basqa atpen. Anıq-qanığın özinen sw­rayın desek, elden swrap äzer qol jetkizgen nömir­ge qoñırau şalsañız, «bwl nömir ua­qıtşa söndiruli, keyinirek habar­la­sıñız» degen operator dausı örekpigen köñiliñizdi su sepkendey basıp tastaydı. Al el Şw­ğı­lasın sağınıp jür...

Aytpaqşı, osıdan birşama jıl bw­rın qazaqtıñ jap-jas balerini Dastan Şı­nı­baevtıñ şetelge sap-sau ketip, süyegi oralğanı esiñizde bolar. Qırşın ket­ken qayran jastı sonda birimiz izdedik pe? «Qayda, qanday halde jür, aş pa, toq pa?» dep birimiz oyladıq pa? Kezinde iz­demegen soñ, artınan ökingenmen ne pay­da? Qısqası, bir Ayanattan bastalğan äñgi­me, talay şerdi tolqıtıp, biraz jayttı qoz­ğap ketti. Ärine, izder bolsa, önerde de at­tarı mwnda atalmağan talay twlğaları­mız bar, basqa salanı aytpağannıñ özin­de. Bir auız sözben tüyindegende, ayta­rı­mız - közden ketse, köñilden de ketire salmay, öz perzentterimizdi izdey jüreyik te. «Balam deytin jwrt bolmasa, jwrtım deytin bala qaydan bolsın» dep Ahañ, Ahmet Baytwrsınov tekke eskertip ketken joq qoy?!.

Twrsınovtı ne tülen türtti?

Biılğı jıl «Şal» sekildi kesek tuın­dı tüsirip, qazaqtıñ qara şalın kayta ti­rilt­ken, körermenniñ közine jas aldırğan kinorejisser Ermek Twrsınov kenet eldi selt etkizer mälimdeme jasaması bar ma? Ol ne mälimdeme dersiz? «Elden ketem!» degen. Ärine, däl qazir emes, zeynet jası­na jetkende. Nege? Sebep, «Öziniñ qartta­rına qwrmet körsete almaytın mwnday eldi men de qwrmettey almaymın. Sondıq­tan zeynet jasına jetisimen bwl elden ke­tem» dedi ol «Megapolistiñ» qoyğan swra­ğı­na bergen jauabında. Büginde 51-ge kel­gen Twrsınov, şınında «ketem» dep şeş­se, onda onıñ bwl eldi tastap ketuine köp qalğan joq. Biraq şınında kete me? Kü­män­danuımızğa sebep Ermek Twrsınov­tıñ öz sözi. Gazetimizge bergen swhbatınan üzindi keltirsek: « - Siz qanşama jıl şet­el­de, atap aytqanda Siriya, Yor­daniya sekildi islam elderinde ömir sürdiñiz. Şette ömir sürgen adam eldegi adamnan göri elin, Otanın äldeqayda keñirek tanitını sözsiz. Sol jat elde ömir sürgen kezderiñizde, qazaq eli, Qazaqstan jaylı ne oy tüydiñiz? Bizdiñ özge elderden qay qırımız artıq, qay jağınan bizge qarnıñız aştı? Elge qayta kelgen soñ qanday sezimde boldıñız? Qaytadan şekara asıp ketkiñiz kele me, älde qanday da bolsa osı elde süyegiñizdiñ qalğanın qalay­sız ba?

- Eşqayda ketpeymin, ketpek te emespin. Bwl - meniñ jerim, men öz üyimde jürmin. Esimde, AQŞ-ta ömir sürgen bir jılımda öñ men tüs arasındağıday küy keştim. Araladım, tanıstım, oqu-şoqu­men aynalıstım, Al odan soñ... odan soñ tuğan topıraqtı añsay bastadım... Özime jaylı jwmıs, jaqsı ömir wsınğan jat mem­lekette tıp-tınış jata beruime bolar edi. Kinonı ol jaqta da tüsiruge bola­dı. Töñkeris jasaymın degen de oyım joq. Bireuge öz dünietanımımdı tañıp, üyretkim kelmeydi. Tek öz kümänimdi ortağa salamın. Tek... kinomızdı qazir bäri ezip jatır... Şielenisken şarua je­ter­lik. Alayda bir närseni aşıp ayta ala­mın. Eldiñ bäri şetelge qaşıp jatqanda meniñ şetelden oraluımnıñ da sebebi son­da...»

Biz Twrsınovtıñ osı sözine senemiz, sondıqtan onıñ «ketem» degenin özi üşin emes, qarttardıñ qamı üşin aytqanın se­zip twrmız, yağni osı sözi arqılı ol el tizginin wstağandardan bastap, qarapayım twrğındarına deyin qarttarğa degen qwrmetin oyatudı közdep otır. Bwl - bir, ekinşiden, öz qarttığın da oylap otır­ğa­nı bolar: «twla boyda küşim barda kerek­pin, al erteñ sol küşimdi sarqıp bergen soñ, kerek bolmay qalsam, mwnday elden ne qayran dep?» Al bwl jalğız Ermektiñ emes, bärimizdiñ janımızdı auırtıp, tün wyqımızdı böletin oy boluğa tiis.

Jalpı, bir emes, birneşe jıldan beri üzdiksiz jüzege asıp jatqan qazaq önerpaz­da­rınıñ şetelge ketip qaluınıñ sırın tüsi­ne qoyu qiın. Astarına üñilgimiz keldi. Qazaqta «Arqada qıs jaylı bolsa, arqar auıp nesi bar?» degen söz barın bilemiz. En­deşe elde bäri jaqsı bolsa, önerlileri­miz nege elden ketedi? Kimge, nege ökpe­ley­di? Osı swraqtı birneşe jıldan beri eli­miz­de töbe körsetpey ketken kinorejisser Ardaq Ämirqwlovqa qoyıp ta körip edik, bir kezdeskende. («Alaş aynası, 24 qara­şa, 2012 jıl»)

Ardaq Ämirqwlov, kinorejisser:

- Halqımız az, «kişkentay» ğana el­miz» deysiz. Onda, Siz, ülken twlğa bol­sañız, nege eliñizde twrmaysız? Nege bizdiñ köp­tegen öner adamdarımız, twlğaları­mız mwnda el-jwrtı ruhani, mädeni jağınan qiın jağdayda twrğanda, şetelge ketip, sonda şalqıp ömir süredi? Ketpes bwrın nege eñ bolmağanda joğarı jaqqa elimizdiñ öner jağdayın aytıp, aşıq hat jazbaydı? Älde elge degen ökpesin solay ündemey ketu arqılı bildirgileri kele me?

- Özgelerdıñ nege ketip jatqanın tübe­geyli tüsindiru mümkin emes, sebebi är­kim­niñ öz sebebi bar. Qazir men olar jaylı bir­deñe der bolsam, sırtınan sıbağandıq boladı. Biraq biletinim, jalpığa ortaq problema - aqşa. Bir jamanı, bizde elde jürseñ sıyıñ bolmaydı da, elden ketip, sodan soñ sırtta jürip jaqsı tuındı jasasañ, sosın barıp özimizdikiler sağan jaqsı aqşa wsınıp, şaqıradı. Sondıq­tan, meniñşe, ketip jatqan adamdar tek aqşa üşin ğana emes, öz boyındağı darı­nın, öz mümkindigin körsetu üşin ketuge mäjbür bolatın siyaqtı. Al öz basıma kelsek, men eşqayda ketkenim joq, osı Almatıda ömir süremin. Tek, jeke biznesi­me baylanıstı şetelge jii şığatınım bolmasa. Ünsiz jatqanım, ketip qalğanım bolmasa kerek. Sizder oylağanday, meniñ astamsıp ketkenim joq. Ömirdi sizder qa­lay sürseñizder, men de solay süremin. Bälkim, öz aldıma jeke is, jeke käsibim bolğanğa «asıp-tasıp ketti» dep oylaytın şığarsızdar? Bilgileriñiz kelse aytayın, men negizi şığarmaşılıqpen aynalısudı armandağan adammın. Al endi jaqsı twrmıstı, jaylı ömir keşudi añsamaytın adam joq şığar. Biraq meniñ qalauım tek ol ğana bolğan emes, qazir de özgergen joq. Tek, bizde şığarmaşılıqpen ayna­lı­su öte qiın. Birinşiden, bizde bäseke joq. Sondıqtan qarqın da joq.

Avtor: Märiyam ÄBSATTAR

"Alaş aynası" gazeti

0 pikir