Beysenbi, 16 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 65188. Jazılğandar — 39066. Qaytıs bolğandar — 375
Jañalıqtar 2422 0 pikir 29 Qazan, 2012 sağat 13:32

El Ükimeti qazaq animaciyasına kömek berui qajet

Bile-bilsek, animaciyalıq fil'm, yağni mul'tfil'm mıqtı ideologiyalıq qaru. Bwl qarudı tiimdi paydalanğan el älemdi bileytin türi bar. Sebebi animaciya bala sanasın jaulaumen aynalısadı. Olay bolsa bizdiñ balalarımız jat eldiñ ideologiyasınıñ qwrbanına aynalıp baradı. Balalar arasındağı qılmıstıñ orın aluı, besikten beli şıqpağan balanıñ ata-anasına qarap anayı sözder aytuı siyaqtı türli jağımsız jayttar sol şeteldik mul'tfil'mderdiñ «arqası» emes dey almaymız.

Bile-bilsek, animaciyalıq fil'm, yağni mul'tfil'm mıqtı ideologiyalıq qaru. Bwl qarudı tiimdi paydalanğan el älemdi bileytin türi bar. Sebebi animaciya bala sanasın jaulaumen aynalısadı. Olay bolsa bizdiñ balalarımız jat eldiñ ideologiyasınıñ qwrbanına aynalıp baradı. Balalar arasındağı qılmıstıñ orın aluı, besikten beli şıqpağan balanıñ ata-anasına qarap anayı sözder aytuı siyaqtı türli jağımsız jayttar sol şeteldik mul'tfil'mderdiñ «arqası» emes dey almaymız.

Bwğan basqa emes, özimiz jol berip qoydıq. Otandıq telearnalarımız da «üles qosıp» jatır. Sebebi olar otandıq mul'tfil'mderdi körsetuge qwlıqsız. Aytar sıltauları otandıq mul'tfil'm qımbat degenge sayadı. Qwday-au, deysiz mwndayda, bala bolaşağınan, wlt qauipsizdiginen qımbat närse boluşı ma edi? 
Bwl bizdiñ ğana emes, otandıq animator­lar­dıñ janayqayı. Qazaqstan animatorları qauım­dastığınıñ törağası, rejisser-ani­mator Batırhan Däurenbekovtiñ aytuınşa, qazirgi tañda memleket qoldauımen kinoin­dustriya damıp kele jatqanımen, animaciya salası kenje qaldı. Sonıñ saldarınan balalarğa arnalğan mul'tfil'mder az tüsirilip jatır. Balalar şeteldiñ şaldır-şatpaq düniesin körip äure. 
«Ideologiyalıq twrğıdan alğanda anima­ciyalıq fil'mderdiñ bala tärbiesinde mañızı zor. Al bügingi küni öskeleñ wrpaq şetel tuın­dıların körip ösip keledi. Olar bolmısımızğa jat, salt-dästürimizge kereğar dünieler ğoy» deydi qauımdastıq törağası. 
Bwğan animaciyanı damıtuğa jetkilikti deñgeyde köñildiñ bölinbeui sebep boluda. Endi küni keşe ğana qwrılğan Qazaqstan anima­tor­lar qauımdastığı osı mäselege qoğam nazarın audarudı maqsat etip otır. «Jalğızdıñ üni şıqpas, jayaudıñ şañı şıqpas» degendi tüsingen bolsa kerek, elimizdegi on şaqtı animaciyalıq jekemenşik studiyalar bir wyımnıñ astına birigip, resmi sayttarın aşıp, qoğam pikirin de eskerip äreket etuge beldi bekem bayladı. Olar animaciyalıq fil'mderge közqarasın özgertip, siresken mwzdıñ kübesi sögilip, memleket otandıq mul'tfil'm­der­den qarjı ayamasa, wlttıq tuındılardı tu­ğızuğa saqaday-saymız deydi.

«Qazir Qıtay, Japoniya, Franciya, Germaniya siyaqtı elder bwl salağa stra­tegiyalıq twrğıda män berip otır. Al körşi Resey memleketi osı jılı ani­maciya salasına 300 mln dollar köleminde qarjı böldi. Bizdiñ elde de osınday qol­dau körsetilse deymiz. Bizde sapalı mul't­fil'mder jasaytın mamandar, anima­torlar barşılıq. Olardıñ köpşiligi qol­dau bolmağandıqtan, mümkindikterin iske asıra almay, basqa salalarda jür. Sol mamandardıñ jetistikterin elimiz­diñ bolaşağı - balalarımızdıñ tär­biesine jwmıldıruımız kerek» deydi B.Däu­ren­bekov. 
Alayda otandıq mul'tfil'mderdiñ sapası sın kötermeydi, wyqıñdı kel­tiredi, dublyajı tartımsız degen pikir de joq emes. Biraq soñğı jıldarı anima­ciya salası ayağınan twrğanın aytuı­mız kerek. Sapalı fil'mder sapqa qosılıp jatır. Alayda sol mul'tfil'mderdi otan­dıq telearnalar körsetkisi kelmeytin körinedi. «Olar «Tom men Djerri», «Spanç Bobtı» körsetedi. Osınau bir tüsiniksiz jwmsaq ısqış, dwrısı qwbı­jıq barlıq wlt wrpağınıñ ülgi twtar bey­nesine aynaldı. Bwl mul'tfil'mdi ba­lalarğa körsetuge şekteu qoyu qajet» dey­di animator Aday Äbildinov. Onıñ pikirinşe, qazaq fol'klorı «Disney», «Dreamworks Animation», «Marvel» ki­no­studiyalarınıñ taspalarında joq bire­gey äri barınşa qızıqtı beynelerge bay. Ol keyipkerlerdi batıstıq stereotipti basıp tastaytınday qızıqtı etip beruge boladı. 
Ras, animaciya inemen qwdıq qaz­ğan­day auır eñbek, sekundına 24 suret sa­lınuı kerek. Endi esepteñiz, bir mi­nut­ta 60 sekund bar, al 10 minutta 600 se­kund bo­ladı. Sol 10 minuttıq mul't­fil'm üşin 14400 suret salınuı kerek. Osın­day qajırlı eñbekpen tuğan tuın­dını telearnalarğa kimniñ tegin bergisi keledi deysiz? «Sondıqtan olar biz wsın­ğan bağadan bes ese arzan şeteldiñ mul't­fil'mderin aladı. Onda da prokatınıñ merzimi äldeqaşan ötip ketken ortan­qol dünielerin aladı. Atın aytpay-aq qoyayın, mağan bir telearnanıñ basşısı «Tom men djeri» mul'tfil'miniñ bir jıldıq seriyasın 7 mıñ teñgege satıp aldıq dedi. Ärine, biz Uolt disneymen ta­lasa almaymız, biraq sol Uolt disneydiñ qoymasında şañ basıp jatqan fil'mdi körsetuden wtarımız ne?» deydi Ba­tır­han Däurenbekov. Onıñ aytuınşa, Qıtay memleketi özge eldiñ mul'tfil'm­derin elge engizuge tıyım salğan. Al bizdiñ ba­la­larımız üşin «Şrek», «Spanç Bob», «Bet­men», «Örmekşi adam», «Kung Fu Panda» äldeqaşan idealğa aynalıp ketti. Olardan Er Töstik, Tolağay turalı sw­rasañ müdirip qalatını da sodan. 
«Bärimiz de bala boldıq. Keñes za­ma­nındağı mul'tfil'mderdi körip östik. Ol mul'tfil'mderde aq pen qaranıñ küre­sinde qaşanda aq jeñip şığadı, sodan da bolar sol zamanda patriottar tärbie­lendi. Biz memleket basşılarına osını jetkizgimiz keledi, bala bolaşağımız desek, animaciya salasın damıtuımız ke­rek. Bir sağattıq mul'tfil'mmen-aq tw­tas buındı tärbieleuge boladı», - deydi B.Däurenbekov. 
T.Jürgenov atındağı öner akademiya­sı animaciya kafedrasınıñ meñgeruşisi Qayırğali Qasımovtıñ el Ükimetiniñ qazaq animaciyasına kömek beretin kezi tudı dep sanaydı. «Memleket ekonomika­sın bir jüyege qoyıp alğanşa özimizşe äreket jasadıq, al endi memlekettiñ qa­zaq mul'tfil'mine qoldau körsetu arqılı qazaq balasına köñil böletin kezi jetti. Bizdiñ qazaq ertegileri men fol'klorında balanı qalay tärbieleu kerek ekeni ja­zılıp twr. Biz mul'tfil'mderge sol dü­nielerdi negiz etip alsaq ta jetip ja­tır. Sonımen qatar balalar jazuşı­ları men dramaturgterdi tartqımız ke­ledi» deydi ol. 
Ayta keteyik, juırda «Saq» kinostu­diyası jazuşı Säule Dosjanovanıñ «May­maqqaz» attı scenariyine mul't­fil'm jasap şıqtı. Scenariy avtorı mul'tfil'mge nemerem arqılı keldim deydi. «Bizde balalar ädebieti kenje qa­lıp otır. Balalardı dwrıs tärbieleu üşin jaqsı mul'tfil'mder tüsirilui ke­rek. Üydegi bala köz aşqannan teledi­dar­dıñ aldınan şıqpaydı. Soğan jaq­sı mul'tfil'm kerek, bwğan jazuşı­lar da atsalısuı tiis» degen pikirin ayttı S.Dos­janova. 
Bizdiñ tüsingenimiz, animaciya salası­na qarjılay qoldau bolsa, jetip jatır. Sonıñ bir mısalı, «Qazaqfil'mniñ» tapsırısı boyınşa «Saq» kinostudiyası tüsirgen «Qoşqar men teke» animaciyalıq fil'mi. Büginde bwl fil'mniñ muzıkası balalardıñ wyalı telefondarında jür. Mine, däl osı kinostudiya jılına 15 mi­nuttıq 10-15 mul'tfil'm şığaruğa qau­qarlı. Alayda tapsırıstıñ azdığınan jılına eki-aq mul'tfil'm şığaruda. 
Animatorlar 1 sağattıq mul'tfil'm­der jasağısı kelgenimen, oğan jeke studiyalardıñ aqşası jetpeydi eken. Son­dıqtan memleketten qoldau kütedi. Olardıñ esebinşe, ortaşa sapadağı 1 sağattıq jaqsı mul'tfil'mge 5 mln dol­lar kerek eken. Osı twsta ayta keter­ligi, memleket qoldauımen jasalıp jatır degen «Er Töstik» animaciyalıq fil'miniñ ekranğa qaşan şığarı belgisiz körinedi. 2010 jılı qolğa alınğan bwl joba arı ketse bir jarım jılda ekranğa şığadı dep edi. Alayda arada üş jılğa tayau uaqıt ötti, Er Töstikti ekrannan köre almay otırmız. Al jekemenşik studiyalar sol fil'mdi 1-aq jılda jasap berer edik degendi aytadı. 
Aytqanda, animator Aday Äbildinov tüsirgen «Añşı» mul'tfil'mi 2010 jı­lı Resey men Ukraina birigip ötkizetin «KROK» festivalinde maytalman anima­torlardıñ oñ bağasın alıptı. Bwl fes­tival'ge soñğı 20 jılda birinşi ret qa­tısqan osı fil'm bolıptı. Al bıltır atalğan tuındı «Bastau» festivalinde bas jüldeni jeñip alğan. Eñ qızığı, şet­el moyındap, jülde alğan mul'tfil'mdi bizdiñ telearnalar körsetkisi kelmeydi. Sonıñ saldarınan balalarımız dema­lıs sayın şeteldiñ mul'tfil'mderine telmiruge mäjbür. Sonda bizdiñ tele­ar­nalar qay elge qızmet etedi?! 
Animatorlar qauımdastığı memle­ketten qoldau kerek degenimen, qolda­rında qazaq animaciya salasın damıtuğa bağıt­talğan qanday da bir jwmıs jospar­ları joq bolıp şıqtı. Özek jarğan mäse­lelerin de äli künge birde-bir depu­tatqa aytıp körmegen. Bwl mindetti bas­pasöz-mäs­lihatına kelgen BAQ ökilderine ısıra saldı. Al bizdiñşe, animaciya sa­lasın damıtu mäselesi «Aqparattı Qa­zaqstan -2020» bağdarlamasın talqı­lauğa wsınıluı kerek sekildi. Sebebi atal­ğan bağdarlamanı talqılau kezinde qazkontent mäselesi de ötkir köterilgen bolatın. Sol mäseleni şeşuge anima­tor­lar da tartılsa, qos taraptıñ da qala­-ğanı jüzege asar ma edi?.. 

Halima BWQARQIZI

Astana

"Ayqın" gazeti

 

0 pikir