Särsenbi, 27 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 8969. Jazılğandar — 4613. Qaytıs bolğandar — 37
Jañalıqtar 1703 0 pikir 26 Qazan, 2012 sağat 10:57

«Jañaözen» oqiğasınıñ kuägeri: «Policiya sap tüzep kele jatıp äyel, bala-şağa demesten aşıqtan-aşıq oq jaudırdı»

 

«Jañaözen» oqiğasınıñ kuägeri: «Policiya sap tüzep kele jatıp äyel, bala-şağa demesten aşıqtan-aşıq oq jaudırdı»

Jañaözen qasiretiniñ kuägeri äri jäbirlenuşi

Şolpan ÖTEKEEVA:

Ölgender men jaralılardı

kiizge salıp tasığandı kördim

 

Endi az uaqıtta Jañaözen qasiretiniñ orın alğanına bir jıl toladı. Aqiqat birden aşılmasa da, meyli sotta bolsın, meyli qanday da bir jiında bolsın, är kez bir şındıq aytılıp, jwrtşılıqqa jetude. Oğan eldegi oppoziciya qwrğan Qoğamdıq baqılau komissiyasınıñ ıqpalı az emes. Osı jolı ülken jiın üstinde tağı bir jan türşigerlik ayğaqtı jwrt kuägerdiñ öz auzınan estidi. Adamdardı sebepsiz qamau men wrıp-soğu, türli jäbir-japa körsetip, qorlau jağınan Jañaözendegi qandı qırğın 1986 jılğı 16 jeltoqsandı eriksiz eske saldı. Biraq qoğam qazirgidey oyau bolsa, Jañaözen aqiqatı Jeltoqsan siyaqtı şirek ğasır boyına jabulı qalmaytınğa wqsaydı. Jiırma bes jılıñız ne, Jañaözen qandı qırğınınıñ aşı şındığı tayau aradağı bes jılğa da jetpey aşılatınğa wqsaydı. Osı qandı qırğınnıñ ortasında bolğan kuäger Şolpan Ötekeevanıñ sözin biz özgertpesten jariyalap otırmız.

 

 

«Jañaözen» oqiğasınıñ kuägeri: «Policiya sap tüzep kele jatıp äyel, bala-şağa demesten aşıqtan-aşıq oq jaudırdı»

Jañaözen qasiretiniñ kuägeri äri jäbirlenuşi

Şolpan ÖTEKEEVA:

Ölgender men jaralılardı

kiizge salıp tasığandı kördim

 

Endi az uaqıtta Jañaözen qasiretiniñ orın alğanına bir jıl toladı. Aqiqat birden aşılmasa da, meyli sotta bolsın, meyli qanday da bir jiında bolsın, är kez bir şındıq aytılıp, jwrtşılıqqa jetude. Oğan eldegi oppoziciya qwrğan Qoğamdıq baqılau komissiyasınıñ ıqpalı az emes. Osı jolı ülken jiın üstinde tağı bir jan türşigerlik ayğaqtı jwrt kuägerdiñ öz auzınan estidi. Adamdardı sebepsiz qamau men wrıp-soğu, türli jäbir-japa körsetip, qorlau jağınan Jañaözendegi qandı qırğın 1986 jılğı 16 jeltoqsandı eriksiz eske saldı. Biraq qoğam qazirgidey oyau bolsa, Jañaözen aqiqatı Jeltoqsan siyaqtı şirek ğasır boyına jabulı qalmaytınğa wqsaydı. Jiırma bes jılıñız ne, Jañaözen qandı qırğınınıñ aşı şındığı tayau aradağı bes jılğa da jetpey aşılatınğa wqsaydı. Osı qandı qırğınnıñ ortasında bolğan kuäger Şolpan Ötekeevanıñ sözin biz özgertpesten jariyalap otırmız.

 

- Sälamatsızdar ma, qwrmetti azamattar men azamatşalar! Men bügin Jañaözennen kelip otırmın. Mwnayşınıñ zayıbımın. Zayıbım Düysen Rüstembekov. Özim 2011 jılı 15-16-17 jeltoqsan künderinde közimmen körgen oqiğalardı aytqım kelip otır.

15 jeltoqsan küni Jañaözendegi alañda kiiz üyler tigildi. Kiiz üyler jaqın jerdegi eldi mekenderden äkelindi. Qalanıñ özinde kiiz üyler joq. Alañğa kiiz üyler tigilip jatqanda, men apalardıñ janına barıp: «Sizder bwl jerge qalay kiiz üy tigesizder? Alañda jeti aydan beri mwnayşılar twr emes pe? Qalay dätteriñiz baradı?» - dedim. Olarmen söyleskende meniñ bilgenim - ol ülken kisiler mwnayşılardıñ äli de alañda twrğanın bilmegen! Olar maşinamen jetkizilgen kiiz üylerin tüsirgileri kelmey: «Mınauımız obal bolar» dep, kiiz üylerin tikkileri kelmedi. Söytip olar keri qaytatın boldı. Sol kezde är kiiz üydiñ aynalasına jiırma şaqtıdan policiya qoyıldı. Olar kiiz üylerdi tüsirtkizdi. Alañnan ketkisi kelgender kete almadı. Tek bir maşina ğana alañnan şığıp kete aldı. Jiırma şaqtı kiiz üy alañnıñ ortasına tigildi. Alañda bir närse bolatını turalı tidi-qaştı äñgimeler boldı. Biraq ne bolatının eşkim bilgen joq, sezgenderi bolmasa... Kiiz üylerdiñ ielerin sol sätinde qala äkimi Sarböpeev şaqırıp alıp: «Erteñ, 16 jeltoqsan küni senderdiñ kiiz üyleriñe bir närse bolsa, är kiiz üyge eki millionnan aqı töleymin», - depti, tipti qolhat ta bergen...

Söytip ülken ayğay-şumen kiiz üyler tigildi. Men qattı aşulanıp, renjip, alañnan ketip qaldım. Mwnayşılar da taradı. Olar: «Eger alañda erteñ, 16 jeltoqsan küni qanday da bir jağday orın alsa, biz oğan jauaptı emespiz» degen qolhattarın da tapsırıp tastadı.

15 jeltoqsan küni jergilikti basşı ataulı kiiz üylerge jinalıp, qonaqasın asqızıp, bilgenderin jasadı. 16 jeltoqsan küni mwnayşılar alañğa qaytadan keldi. Meniñ joğarı sınıpta oqitın qızıma mektep mwğalimderi: «Erteñ jılı kiinip, alañğa keliñder» dep tapsırma beredi. Studentterge de sonday tapsırma berilgen. Studentterdiñ, mektep oquşılarınıñ qoldarına jalauşalar da taratadı. Täuelsizdik merekesi dep bükil qala halqın alañğa jinaydı. Söytip, er-azamat, bala-şağa, äyelder bärimiz alañda boldıq.

Bäri ayaq astınan boldı. «Halıqtıñ auzı - qazına» deydi ğoy, halıq bir-birinen estip, bärin bilip otır. Mäselen, kiiz üyde et jep otırğan bir basşı bir süyekti alıp, cellofan qaltağa salıp: «Jeti aydan beri aş twrğan mwnayşılarğa aparıp beriñder!» degen. Mwnı öz közimen körgen bir ağamız ayttı. Basqa kiiz üydegiler de solay jasağan. «Özenmwnaygazdıñ» direktorı Kiikbay Eşmanov 20-30 jasöspirimderge qalıñ küpäyke kigizip, arandatuşı toptı dayındağan. Olar sahnağa şığıp, qwral-jabdıqtardı, alañdağı şırşanı qwlatadı. Avtobusqa şabuıldaydı. Mwnıñ bäri jeti aydan beri neşetürli ädiletsizdik pen moral'dıq qısım körip twrğan mwnayşılarlıñ qarsı äreketin tuğızadı. Bäri osı jerden bastaldı.

Şırşa qwlap, bir jeñil avtokölik qwlap, avtobus örtenip jatır. Alañdağı adamdar qayşılasıp, ärli-berli jügirip ketti. Bireuler kiiz üylerin jinauğa kiristi, bireuler balasın, bireuler men siyaqtı küyeuin izdep, halıq sapırılısıp ketti. Osı kezde eşbir eskertusiz alañğa qaray policiya sap tüzep kele jatıp oq attı! Kädimgidey adamdardı alañnıñ ortasına üyirip qoyıp, äyel, bala-şağa demesten aşıqtan-aşıq oq jaudırdı! Men alañnıñ şet jağında esimdi jiya almay twrıp qaldım: policiya sap tüzep, adamdarğa qarata däl bir faşister siyaqtı oq jaudırıp kele jattı! Osı kezde olardan keri qaray jügirgen azamattar bir-birin qwşaqtap, jetektep jügiredi! Öytkeni oq ärkimniñ är jerine tiip jatqan! Bäri osılay boldı...

Policiya keyin şegingen boladı da, qayta alğa jürip, qaytadan oq jaudıradı! Olar bwl äreketti eki-üş qaytara qaytaladı. Biz ornımızdan qozğala almay qarap qalıppız... Bir kezde mağan jaqındau jerde bir jigit şalqasınan qwladı. Men şıdamsızdau adammın, jügirip älgi jigitke kelip, onı demep jibergim keldi. Ol şalqasınan jatır eken, janarları jartılay aşıq qalıptı. «Tirisiñ be?» dep betinen wrıp, moynındağı küre tamırın wstadım. Ol bir jwtındı da, öñi qaşıp ketti... Qarasam, oq qaq mañdayınan tigen eken! Men qolımdağı oramalmen jigittiñ mañdayın tañıp, jaqın mañdağı adamdarğa: «Kömektesiñder!» dep ayğayladım. Biraq men ol jigitke şın oq tidi dep oylağan joqpın, änşeyin jaraqattaytın rezeñke oq dep oylap jürmin! Adamdar kömekke kelgenşe, bizge qaray oq jaudırıp kele jatqandarğa arqamdı berip, jigittiñ janında otırdım. «Rezeñke oq tise, arqama tisin» dep oyladım... Oqtıñ dausı estilip jatır, men onı rezeñke oq dep oyladım, söytip olarğa tu sırtımdı berip otıra berdim. Osı kezde meniñ dausıma jeti-segiz jigit jügirip kelip, jigitti köterip ala jöneldi. Men olarğa: «Oq basınan tigen, basın wstañdar!» dep jatırmın. Jigitter älgi balanı jaqın twrğan üydiñ ar jağına jetkizip, jerge jatqızdı da, bäri twrğan orındarında twrıp qaldı: bala jan tapsırğan eken! Balanıñ bas kiimi meniñ qolımda qalıp qoydı. Bas kiimniñ jelke jağı kädimgi adamnıñ qanına bılğanğan! Bas kiimdi qısıp wstap, şırşa twrğan ortağa qaray jügirdim. Küyeuimdi, qızımdı izdep jügirdim. Bärimiz sol alañda jürmiz ğoy... Biraq adamdardıñ bir-birin tabuı, tanuı mümkin emes! Bir qarasam, kiiz üylerdiñ işindegi tamaq jasalğan alasa üstelderdi qalqalap, jigitterdiñ twrğanın kördim. Policiya äli de bolsa oq atıp, äkimdiktiñ üyine qaray jaqındap keledi. Ekinşi jaqqa qarasam, jaraqat alğandardı kiiz üydiñ işinen alınğan alaşalarğa salıp, äketip jatır eken! Olardı sahnanıñ artına qaray tasıp äketip jattı... Osı kezde mağan bir apay wyalı telefonğa qoñırau şalıp: «Şolpan qaydasıñ?» dey berdi. Baylanıs sol kezdiñ özinde birde estilip, birde estilmey twrdı. Älgi apaydıñ mağan: «Sahnağa qaray... Düysen.. ayağı...» - degen sözderi üzilip-üzilip estildi. Men solay qaray jügirdim. Sahnanıñ sırtında twrğan apay anaday jerde twrğan uazikti körsetti: «Küyeuiñniñ ayağına oq tidi» dedi. Jügirip maşinağa keldim. Kelsem, maşinanıñ işine adamdardı biriniñ üstine birin salıp, tiep tastağan. Artqı jağında  meniñ küyeuim jatır: oñ ayağınan oq tiip, süyegin şaşıp jibergeni sonşa, ayağı teris qarap qalğan! Kädimgi äskeri avtomattan atılğan oq! 1-8 santimetrdey süyegi ornında joq! Jaralı adamdardı äli tiep jatır. Endi maşina jürer kezde: «Bir äyel adam minsin!» - dedi bireu. «Meniñ küyeuim osında, men barayın», - dep kölikke äzer qıstırılıp mindim. Ayaq basatın jer joq. Ayta keteyin, alañda jedel järdem degen bolğan joq. Aldıñğı jaqta mwnayşılardan Nwrlıbek degen jigitti kördim. Oq keñirdeginen tiip, iığı arqılı jauırınınan şıqqan! Tağı bir jigit: «Qarındas, men mwnayşı emespin, biraq mağan eki jerden oq tidi», - dep söylep jattı, özgelerinde ün joq, bäri swlq tüsken, qan ketip jatır...

Oq atılıp jatqan jerden aynalıp ötip, tasa-tasamen emhanağa jettik. Maşinadan sekirip tüsip: «Kömektesiñder! Mwnda adam köp. Nosilka kerek!» - desem, emhananıñ aldı qaraqwrım adam eken. Bizge deyin de jaralanğandar äkelinipti. Nosilka jetispeydi. Söytip, adamdardı alaşamen tüsirip, tasi bastadı. Biz kelgen kölikke kelgen fel'dşer me, bireu eki adamnıñ tamırın wstap körip: «Mına ekeuin morgqa!» - dedi... Sonda bizben birge eki ölik barğan. Söytip meniñ köz aldımda üş adam öldi!

Üş qabattı emhananıñ barlıq qabatındağı dälizderdiñ bärinde jaraqat alğan adamdar jattı!

Palatalardağı jüre alatın nauqastardı tez üylerine qaytarıp, jaralılardı ornalastırıp jattı. Biz ornalasqan palatağa qosımşa tösekter qoyıldı, keybir palatada adamdar edende de jattı. Därigerlerdiñ özderi kimge ne isterlerin bilmey, esteri şığıp ketti. Özderi jetispey de jatır... Jaraqattarı janına batıp ayğaylağan adamdar... Bwl - 16 jeltoqsan küni emhanada orın alğan jağday... Keşke qaray Aqtaudan jeti-segiz jedel järdem jetti. Jolğa jaramaytındar qalıp, jol jüruge jaraytındardıñ tizimine iligip, Aqtauğa kettik. Küyeuimnen qan köp ketip, türi kögerip ketti...

Özim biletin mwnayşılarğa tigen oqtıñ bäri kileñ avtomattıñ oğı bolıp şıqtı. Tapanşadan atılğan oq twrıp qaladı eken. Oqtı aluğa bolmaydı. Oq jwlınına twrıp qalğan Sansızbay degen jigit qazir mügedek. Tağı bir jigittiñ san etine kirgen oq küre tamırğa twrıp qalğan, äli künge deyin aldıra almay jür, Almatığa qanşa ret barıp keldi. Qayrat, Amanqos degen jigitterdiñ ömirine balta şabıldı. Ekeui de jas jigitter!

17 jeltoqsan küni de jaman boldı. 17-si küni ükimettiñ adamdarı bankomattı tonadı, magazindi tonadı. Ükimettiñ adamdarı degenimiz - policiyalar ğoy jürgen! Qala tas qarañğı, jarıq joq, telefon joq, wyalı telefondar öşirilip tastalğan! Osı kezde tonau jürip jatqan. Al köşede beysauıt ketip bara jatqan adam bolsa, ol äyel me, bala ma, qız ba qaramastan, qolın qayırıp maşinağa salıp, podvalğa qamay bergen!

Podvalğa qatıstı söz öz aldına: ondağı äyel bolsın, qız bolsın şeşindirip, bilgenderin jasağan! Jasöspirim balalardı garajğa qamap, ayazdı küni şeşindirip, suıq su şaşıp, olarğa da dubinkamen bilgenlerin jasağan! Söytip äbden qorlap, üylerine jibergen. Solardıñ arasında bolğan Bazarbay degen jigit bar. Mine, bar qorlıqtı körip jatqan tek qarapayım halıq, bizdermiz. Bügin Jañaözende eşnärse özgergen joq. Äli künge qısım körip otırmız, äli de qudalap jatır. Keşe kuäger bolğan jas balanı öltirip tastadı. Onıñ ne jazığı bar? Arandatuşı top äli jwmıs jasap jatır. Arandatudı wyımdastırğan jergilikti qalalıq, oblıstıq basşılar jäne qwzırlı organdar! Alañda twrğan mwnayşılar olardıñ közine şıqqan süyeldey boldı. Olardı alañnan qalay ketirudiñ jolın izdedi! Osınıñ bärin wyımdastırğan - kompaniya basşıları: joğarıdan tömen qaray, tegis... Keldi de, halıqtı tek qırıp ketti! «Baylanıstı qossın, Jañaözendegi atıstı toqtatsın!» - degenderi üşin Şetpede de däl osını qaytaladı! Şetpede jaraqat alğandar äli tiesili tölemaqısın da alğan joq! Mügedek bolıp qalğandar qarausız qaldı!

Bizdiñ swraytınımız - dwrıs qoğamdıq komissiya qwrılıp, osılardıñ bärin aralap şığu kerek! Qamauda jazıqsız otırğandardıñ şığuına qol wşın beriñizder! Bizdi tüsinetin ükimet joq!

Dayındağan -

Gülmira TOYBOLDINA

«Obşestvennaya poziciya»

(proekt «DAT» № 38-39 (166-167) 25 qazan 2012 jıl

0 pikir