Jwma, 5 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12067. Jazılğandar — 6606. Qaytıs bolğandar — 52
Jañalıqtar 1883 0 pikir 21 Qırküyek, 2012 sağat 09:44

ELİMİZDE KINO JOQ, AL KINOFESTIVAL'DER KÖP

Elimizdegi eñ iri kinostudiya basşılarınıñ biri baspasözge bergen pikirinde «kinoğa ideologiya qajet emes, kinodan tek öner izdeuimiz kerek» degendi aytıp, auzı küygen edi. Bwl söz kino salasındağı maytalman mamannıñ auzınan şığatın söz emes siyaqtı. Ne dese de, kino öndirisin ideologiyasız közge elestetu äste qiın. Auzı dualılardıñ aytuınşa, nağız kino - ideologiyanı arqasınan tastamay arqalap jüretin öner. Kino - tek öner, tek köñil köteruşi qwral ğana emes, ol qazirgi tañda aqparat qwralına da jatadı eken.

Elimizdegi eñ iri kinostudiya basşılarınıñ biri baspasözge bergen pikirinde «kinoğa ideologiya qajet emes, kinodan tek öner izdeuimiz kerek» degendi aytıp, auzı küygen edi. Bwl söz kino salasındağı maytalman mamannıñ auzınan şığatın söz emes siyaqtı. Ne dese de, kino öndirisin ideologiyasız közge elestetu äste qiın. Auzı dualılardıñ aytuınşa, nağız kino - ideologiyanı arqasınan tastamay arqalap jüretin öner. Kino - tek öner, tek köñil köteruşi qwral ğana emes, ol qazirgi tañda aqparat qwralına da jatadı eken.

«Basqa päle tilden» degen tämsil osındaydan şıqsa kerek. Alayda, kinonı - ideologiyanıñ qwralına jatqızğısı kelmeytinder sapalı fil'm tüsiruge de talpınbaytını tüsinikti. Sodan da bolar, soñğı kezde elimizde ekranğa jol tartqan fil'mderdiñ köbi körermender tarapınan qattı sınğa wşıradı. Atap aytqanda, «Nesiege mahabbat», «Eh, erkekter», «Qaroy», «Kelin», «Qayrat - çempion», «Mahabbat tälkegi» t.b. fil'mderdiñ qoğamdıq sınğa alınuı körermen deñgeyiniñ tım tömendiginen emes, qayta qazaq kinosınıñ zamanaui, nağız käsibi joğarğı talaptarğa say kele qoymaytındığınan. Tipti osı kino salasınıñ bilgir mamandarınıñ köbiniñ ortaq pikirinşe, qazirgi tañda qazaq kinosı bar dep maqtanarlıq küyimiz joq! Osı twrğıda belgili kinosınşı Bauırjan Nögerbekten artıq ayta almaymız. Ol baspasözge bergen pikirinde: «Birinşiden, kino turalı zañ qazaq wlttıq kinosınıñ statusın anıqtauı kerek. Ekinşiden, wlttıq kinogerlerdiñ tuındıların qwqıqtıq qorğau mäselelerin şeşu kerek. Qazirgi tañda bizdiñ wlttıq kinoprokat basqa elderdiñ kino önimine qızmet jasaydı. Odan tüsken payda tek qana jekemenşik kinoteatr ieleriniñ müddesine jarap jatır. Al Franciyada şeteldik kinodan tüsken qarajattıñ bir mölşeri wlttıq kinonı damıtuğa jwmsaladı. Kezinde Resey de wlttıq fil'mderdi salıqtan bosattı. Al bizde jeñil-jelpi syujet, erotika, töbeles basıp ketti. Sondıqtan da «Qayrat devstvennik» siyaqtı fil'mder tüsiriledi. Jäne olar köbeymese, azaymaydı. Ol fil'mder turalı biz nege jazbaymız? Öytkeni jazuğa twrmaydı...», - degen eken. 
Esesine, osınday kinosı joq Qazaq­stan­da kinofestival'der köp-aq. Bizdiñ elimizde «Şäken jwldızdarı», «Euraziya» kinofestivali ünemi wyımdastırılıp keledi. Ara-twra ekşn-fil'mder festivali de jalauın jelbiretip qoyadı. Bwl janrda basqa eldermen jarısqa tüsetin fil'm de joqtıñ qası. Mwnday qisınsızdıqqa qazir tañğalmaytın da boldıq qoy. Kinoöndirisi damığan, kino tüsiruden oq boyı ozıq twrğan elderde atalmış kinofestival'der saltanatpen ötkizilip jatsa, tüsinuge boladı. Maqtaulısın körsetip, körermenderdi qanday jaqsı tuındılarımen quantatının keñinen nasihattap jatsa, nesine qızğanamız? Ökiniştisi de sol, qazaq kinofestival'derinde köbinese basqa elderdiñ fil'mderiniñ bağı janıp jatadı. Al biz kinofestival'derdi solar üşin wyımdastırıp jürgen siyaqtımız. 
Iä, büginde körşiles Resey, Özbekstan, Qırğızstan memleketteri kino tüsiruden köş ilgeri. Salıstırmalı türde aytsaq, oq boyı ozıq twr dese boladı. Olar 8-şi ret wyımdastırılıp otırğan «Euraziya» kinofestivalinde de bir şoğır fil'mderin körermen nazarına wsınbaqşı. Keybir jas rejisserler debyut fil'mderine bata alsa, endi bir maytalman mamandar jüldeli orındardan dämeli. Aytpaqşı, kinofestival'ge arnayı qonaq retinde şaqırılğan şeteldik akterler de Alaş jerinde alşañ-alşañ basadı. Jıldağı dästür osı. 
Aytpağımız da bwl emes. Jwrttıñ köbin mazalaytın jayt - otandıq sapalı fil'mderdiñ joqtığı. Älgindey jwrtqa masqara bolarlıq dünielerdi tüsirgennen jastarğa qanday tälim-tärbie beremiz? Tipti sonı basqa elderde ötetin kinofestival'derge qatıstırudan qısılmaymız da. Bäzbireulerdiñ betke barınşa maqtap, sırtımızdan mısqıldap jürgenine de nazar audarmaymız. Osıdan keyin «Biz kinofestival'derdi nege jäne kim üşin wyımdastırıp jürmiz?» degen zañdı saual tuındaydı eken. 
Kino - qaru. Qaru bolğanda da adamdardı bir-birlep qwlatatın oqmıltıq emes, ä degennen tobır-tobırmen swlatatın asa qauipti jarılğış. Japoniyanıñ eks-prem'er-ministri YUkio Hatoyamo bir sözinde: «Biz saya­satta jürip, adamdardıñ sanasına jetkize almaytın wğımdardı keybir rejisserler bir fil'm arqılı ğana tüsindiredi. Sondıqtan men sayasattan göri kino küşti dep aytar edim», - depti. Sol siyaqtı Qıtay da öz körermenderine adamzatqa ortaq gumanistik qwndılıqtar men memlekettik sayasatı wştasqan öner tuındıların wsınudı bas­tı maqsatı sanaydı. Al biz kino salasına ideologiyanıñ bastı qaruı retinde qaraudı qaşan üyrenedi ekenbiz?

Dinara MIÑJASARQIZI

"Türkistan" gazeti

0 pikir