Senbi, 4 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Jañalıqtar 3692 0 pikir 21 Qırküyek, 2012 sağat 07:44

Zertteu: Nan qanşa twradı?

Biılğı jılı Qazaqstanda dändi daqıldar aldıñğı jıldarmen salıstırğanda  şamamen  13 mln. tonna. jinaldı. Älemdegi astıqtıñ tömen bolğandığı biday men nan bağasınıñ kezekti köterilui turalı qauesetti joqqa şığardı. Qaueset sözder kezekti bağa köteriluimen rastalıp otıradı. Jergilikti bilik ortalıqtağı atqaruşı organdardıñ qısımımen bağanı şamaları kelgenşe wstap bağadı. Osığan wqsas jağday 2007 jılı qalıptasqan edi. Ol kezde, «biliktiñ talpınısına» qaramastan, elimiz bastı tağamsız qala jazdağan, al bağa tek nanğa ğana ösip qoyğan joq, özge de azıq-tülikke de (süt tağamdarı, et, makaron önimderi) köterildi.

«Äleumettik nan»[1] bağasınıñ kezekti ösuin «Reyting.kz» zertteu agenttigi «Kazpotrebnadzor» QB birlese otırıp, Qazaqstannıñ iri qalalarındağı «äleumettik nan» bağasınıñ monitoringi jönindegi pilottı zertteu jürgizdi. Osı jobanıñ şeginde aldağı uaqıtta nan bağasınıñ özgeru dinamikasın jäne negizdigin qadağalau jürgiziledi.

 

ZERTTEU NÄTIJELERİ

Zertteu nätijesi boyınşa elimizdiñ iri qalalarınıñ köpşiliginde nan pisiruşiler sol nemese özge jağdaylarda nan qwnın mınalardıñ esebinen köteretindikteri anıqtaldı:

Memorandum boyınşa közdelgen bağanı köteru;

Biılğı jılı Qazaqstanda dändi daqıldar aldıñğı jıldarmen salıstırğanda  şamamen  13 mln. tonna. jinaldı. Älemdegi astıqtıñ tömen bolğandığı biday men nan bağasınıñ kezekti köterilui turalı qauesetti joqqa şığardı. Qaueset sözder kezekti bağa köteriluimen rastalıp otıradı. Jergilikti bilik ortalıqtağı atqaruşı organdardıñ qısımımen bağanı şamaları kelgenşe wstap bağadı. Osığan wqsas jağday 2007 jılı qalıptasqan edi. Ol kezde, «biliktiñ talpınısına» qaramastan, elimiz bastı tağamsız qala jazdağan, al bağa tek nanğa ğana ösip qoyğan joq, özge de azıq-tülikke de (süt tağamdarı, et, makaron önimderi) köterildi.

«Äleumettik nan»[1] bağasınıñ kezekti ösuin «Reyting.kz» zertteu agenttigi «Kazpotrebnadzor» QB birlese otırıp, Qazaqstannıñ iri qalalarındağı «äleumettik nan» bağasınıñ monitoringi jönindegi pilottı zertteu jürgizdi. Osı jobanıñ şeginde aldağı uaqıtta nan bağasınıñ özgeru dinamikasın jäne negizdigin qadağalau jürgiziledi.

 

ZERTTEU NÄTIJELERİ

Zertteu nätijesi boyınşa elimizdiñ iri qalalarınıñ köpşiliginde nan pisiruşiler sol nemese özge jağdaylarda nan qwnın mınalardıñ esebinen köteretindikteri anıqtaldı:

Memorandum boyınşa közdelgen bağanı köteru;

Nan salmağınıñ sipatın saqtamau.

Jergilikti bilikter jeke müddeleri üşin nemese nemqwraylılıqpen «sausaq arasınan» qaraydı jäne barınşa osı täjiribeni biliktiñ ortalıq organdarınan jasırıp bağadı.

Tek Qızılorda da ğana resmi qarastırılğan bağadan nan bağası edäuir tömen. Şımkent pen Pavlodarda memorandumda belgilengen jäne naqtı bağa özara teñ. Kestede körinip twrğanday, barlıq özge qalalarda keybir sebepterge baylanıstı  nannıñ resmi bağasınan joğarı.

Bir bölke nan qwnınıñ 55 teñgeden asatın (ortaşa körsetkişi 49 teñge bolğanda)
qalalar autsayderler tobın qwradı. Eger Almatı nemese Aqtauda bağanıñ köterilui şamalı ğana bolsa, Oralda (154%) jäne Kökşetauda (158%) ol aqılğa siyarlıq şektiñ barınan joğarı.

Osı kezde Kökşetaudıñ biligi respublikalıq basılımdarğa bağanı wstap twru ürdisi jetistikte ekendigi turalı jetkizgen. Atap aytqanda tamız ayınıñ basında BAQ memorandumğa qol qoyılğandığı turalı aqparat jariyalandı, osığan oray salmağı 550 gramm bölke nannıñ bölşek bağası 40 tg aspau qajet (ölşem kezinde bölkeniñ salmağı 500 gramm bolğanda bağası 60 tg.).

BARLIQ İS - SALMAQTA

Zertteu Qazaqstanda «äleumettik nan» üşin biriñğay salmaq standartınıñ joq ekendigi ayğağın rastadı: oblıstıq ortalıqtarda ol 500-den 650 gramm aralığında. Osı tağamnıñ halıqtıñ  az qamtılğan toptarı üşin mañızdılığın eskere otırıp, äleumettik memleket qwruğa basımdılıq niettengen  jäne onıñ qwrılısınıñ twtas sipatı, öte mañızdı mäseleniñ ortalıqtandıra rettey almauı tañqalarlıq.

Zertteu nätijeleri körsetkendey, jergilikti bilik bağa twraqtılığınıñ saqtaluın körsetu üşin nan salmağın jasırın tömendetu ädisin ıntalı qoldanadı (16 qalanıñ 9 bölkeniñ naqtı bağası 600 grammdı qwraydı).

 

Qala

Memorandum boyınşa salmağı

Nannıñ naqtı salmağı

(twtınuşılardıñ ölşemi boyınşa)

Qızılorda

500

650

Şımkent

net

500

Pavlodar

600

600

Astana

net

600

Qarağandı

net

532

Aqtau

net

500

Almatı

650

650

Qostanay

600

600

Taldıqorğan

650

650

Öskemen

550

550

Taraz

500

500

Petropavlovsk

600

550

Aqtöbe

600

570

Atırau

500

500

Oral

600

600

Kökşetau

550

500

 

«Nan salmağı» kriteriyi boyınşa top basşı  - Almatı, Taldıqorğan jäne Qızılorda (650 gramm) qalaları bolıp tabıladı. Soñğısı memorandum boyınşa közdelgennen nannıñ naqtı salmağı artıq bolğan birden-bir qala ( 500 ornına 650 gramm).

Zertteu nätijesi körsetkendey, Qazaqstan qalalarındağı nannıñ naqtı salmağı memorandum şeginde resmi jariyalanğannan jii özgeşe boladı. Bwl Petropavl, Aqtöbe jäne Kökşetauğa qatıstı.

Köptegen jağdayda äkimdik qızmetşileri memorandumğa säykes nan salmağı turalı aqparattı habardar etude selqostıq tanıtadı. 16 äkimdiktiñ 4-inde memlekettik qızmetşileriniñ qwlıqsızdığınan «Kazpotrebnadzor» QB salmaq norması turalı aqparat ala almadı. Tört qalanıñ üşeuinde (Şımkent, Aqtau, Qarağandı) memorandumğa säykes nan salmağı turalı derekter jinau mümkin bolmadı, onıñ salmağı 600 gramm tömen boldı. Bwl nan salmağın qadağalau ürdisinde äreketsizdik faktisin äşkere etuge jol bermeu üşin derekterdi jasıru turalı janama kuälendiredi.

QANŞA ARTIQ TÖLEYMİZ?

Zertteu nätijesi boyınşa «Kazpotrebnadzor» QB qızmetkerleri elimizdiñ qalalarındağı nan bağasınıñ är türliligin anıqtadı:  35 teñgeden  60 teñgege deyin. Osı kezde, resmi standart pen bağası saqtalğan jağdayda naqtı bağası men mölşerlemesi arasında  ayırmaşılıq boluı qajet.

YAğni, kün sayın milliondağan qazaqstandıqtar nannıñ joq grammı üşin tölem jasaydı. Mäseleniñ auqımdılığın ayğaqtau üşin «ädil bağa» eseptelindi [2].

 

Qala

Bölke nannıñ ağımdağı naqtı bağası

Bölken nannıñ ädil bağası

(tüzetilgen salmaq pen memorandumğa qatıstı bağanı köteru)

Qızılorda

40

46

Şımkent

35

35

Pavlodar

50

50

Astana

50

49

Qarağanda

42

41

Aqtau

55

53

Almatı

60

57

Qostanay

45

42

Taldıqorğan

50

43

Öskemen

55

47

Taraz

40

33

Petropavlovsk

45

36

Aqtöbe

50

39

Atırau

45

34

Oral

60

39

Kökşetau

60

38

 

Elimiz boyınşa ağımdağı naqtı bağa men «ädil» bağa arasındağı ortaşa ayırmaşılıq 6 teñge. qwraydı. Eger är qazaqstandıq ortaşa statistika boyınşa künine jartı bölke nan jese, onda qazaqstandıqtardıñ bir jılğa nanğa artıq tölem jasauı şamamen 17,5 mlrd teñgeni (şamamen 117 mln dollar) qwraydı. Jäne öndiruşilerdiñ bastapqı öndiru bağası şındıq bolğan jağdayda küdikti tudıradı, alayda onı tekseru mümkin emes.

Nan öndiruşiler är kez tabıssızdıq şeginde jwmıs jasaytındıqtarına şağımdanıp jüredi, salada bäsekelestik ortası qalıptasqan. Osı biznes türiniñ joğarğı kommerciyalıq qızığuşılıq bar ekendigin körsetedi.

BAĞA DÄLELDİLİGİ

Nan bağasınıñ, soğan oray wnnıñ köterilui dästürli dän bağasınıñ ösuimen tüsindiriledi. Mwnday jağdayda wn men nan bağası är eldi-mekende birdey boluı qajet. Alayda, zertteu nätijeleri olay emes ekendigin ayğaqtap otır.

 

Qala

Nannıñ ağımdağı naqtı bağası

"Qazagromarketing"- joğarğı swrıptı wn bağası (1 kg)

«Qagromarketing"- birinşi swrıptı wn bağası (1 kg)

Joğarğı swrıptı wn men nanğa bağanıñ qatıstığı

Qazaqstan boyınşa ortaşa mäni

49

76

62

1,6

Qızılorda

40

70

62

1,8

Şımkent

35

70

66

2

Pavlodar

50

65

50

1,3

Astana

50

110

82

2,2

Qarağandı

42

86

70

2

Aqtau

55

69

56

1,3

Almatı

60

95

76

1,6

Qostanay

45

64

50

1,4

Taldıqorğan

50

74

62

1,5

Öskemen

55

80

66

1,5

Taraz

40

64

58

1,6

Petropavlovsk

45

65

56

1,4

Aqtöbe

50

70

53

1,4

Atırau

45

71

61

1,6

Oral

60

75

52

1,3

Kökşetau

60

90

70

1,5

 

Köptegen qalalarda äleumettik nan bölkesiniñ bağası joğarğı swrıptı wnnıñ kilogramm bağasına bölşek bağasına jaqın (kestede mwnday qalalar qızılmen körsetilgen). Bwl bir kilogramm wnnan birneşe bölke nan pisiruge bolatındığı bolıp otır.

Bir kilogramm wn qwnınıñ bağası nan bağasınan eki esege artıq ekendigin Astana, Qarağandı, Şımkent jäne Qızılorda qalalarında tirkelgen körsetkişter rastap otır.

 

Sonımen, zertteudiñ şeşuşi sätteri «äleumettik nan» bağasınıñ jalpı bağasın qwraytın wn (biday) ülesin anıqtau boldı. Zertteu barısında, otandıq nan pisiruşilerdiñ bağa qwru sayasatı «jeti mörli qwpiya» bolıp tabılatındığı anıqtaldı. Bwl jağdayda, söz eñ äleumettik azıq turalı bolıp otırğanda, kommerciyalıq qwpiyanı saqtaudıñ jöni joq siyaqtı körinedi.

Ärine, är öñirdegi nan bağası är türli faktorlardıñ äserinen belgilentindigi belgili. Wn bağasınan basqa onıñ qwramına enetinderi: kölik şığıstarı, JJM bağası, eñbek aqısınıñ ortaşa deñgeyi, kommunaldıq tarifter bağası, halıqtıñ tığızdığı jäne köptegen özge de sebepteri. Osığan qaramastan, naubayhanalar biday (wn) bağasınıñ jiıntıq bağasın köteriluin jasırğandı jön köredi.

Tağı bir köñil böletin fakt - Qazaqstan qalalarındağı wn bağasınıñ ülken ayırmaşılıqtarı. «Qazagromarketing» AQ derekteri boyınşa Qazaqstan qalalarındağı wn bağası öte ülken ayırmaşılıqpen aynaluı:  Taldıqorğanda 64 teñge , Astanada 110 teñgege deyin jetedi. Qarapayım tüsinik boyınşa, wn bağasınıñ ösuine astıq ösiretin öñirdiñ eldi mekennen alıs ornalasu faktorı äser etui qajet. Al täjiribede keri jağdaydıñ körinis aluı jii qaytalanıp twradı. Mısalı, Taraz, Qızılorda, Şımkent, Aqtau (64-70 tg.) qalalarında wn bağası tömen). Al, töñireginde qazaqstandıq astıqtıñ basım köpşilik böligi ösiriletin Astana, Kökşetau, Qarağandıda bağa körsetkişi (86-110 tg) jetti.

 

NEGİZGİ TWJIRIMDAR

Qazaqstandıqtardıñ tabısınıñ twraqtı ösui halıqtıñ kedey böliginiñ ömirine az äser etedi. Täuelsiz sarapşılardıñ derekteri boyınşa Älemdik norma üylesimi 1=5 teñ bolğanda, Qazaqstandağı bay men kedey ömir süru deñgeyiniñ arasındağı ayırmaşılıq üylesimi 1=30 jetedi. YAğni qazaqstandıqtardıñ basım böligi öz kün köristerin qamtamasız etumen aynalısadı. Bwl qazaqstandıqtardıñ  kün köru mölşerin qamtamasız etedi. Nan-bäliş önimderi qazaqstandıqtardıñ asqa degen alğaşqı swranıstarın qanağattandıratın azıq qatarına enedi.

Ükimet nömiri birinşi azıqqa bağa qwrılu mäselesiniñ mañızdılığın tüsingendigi de quantarlıq. Bwl öñirlerdegi «äleumettik nan» bağasınıñ deñgeyin baqılauda körinis alıp otır.

Eşkimge de qwpiya emes, Qazaqstannıñ iri astıq eksportqa şığaruşı memleket bolıp tabıladı. Soğan qaramastan, astıq az bolğan jılı nan bağasın wstap twruğa qoldanıstağı tetikter mümkindik bermeydi. Täjiribe körsetkendey, mwnday jıldarı nan bağası eleuli ösedi, al astıq mol jinalğan jılı, ädettegidey, aldıñğı deñgeyde saqtalınadı nemese şamalı tüsedi. Bwğan ökiletti jäne atqaruşı bilik tarmaqtarında mol astıq qorınıñ saqtalğandığı kuälendiredi.

 

ZERTTEU NÄTIJELERİNEN BAYQALĞANI:

Nan bağasına äser etetin wn bağası ayqındauşı faktor bola almaydı.

Reytingtegi Qızılorda men Şımkenttiñ top bastau bağıtı, äleuetti sayasi belsendi öñirlerde bağanı wstap twruğa biliktiñ basımdılığı turalı kuälendiredi.

Petropavlovda, Aqtöbe jäne Kökşetauda ölşem nätijesi boyınşa barlıq nan memorandumğa qarağanda tömen, bwl jergilikti biliktiñ jwmıs sapasınıñ tömendigin janama bildiredi.

Negizgi astıq ösiretin öñirden qalanıñ alıs ornalasuı onıñ ağımdağı deñgeyine äser etpeydi.

 

NWSQAULAR:

Aldağı uaqıtta jergilikti biliktiñ onı tömendetuin boldırmas üşin nannıñ salmağınıñ respublikalıq jalpı  standartın (600 gramm) ortalıq deñgeyde belgileu;

 

Öndiruşilerdiñ «äleumettik nan» salmağın saqtauına jauapkerşilikti jergilikti äkimderge jükteu;

Nan bağası köterilgen jağdayda, bağaqwrıluınıñ ağımdağı sayasatınıñ sandıq körsetkişin keltire otırıp bağanıñ ösu sebepteri turalı BAQ egjey-tegjey aqparat beruge jergilikti bilikti mindetteu;

 

Wndı tasımaldau kezinde kölik şığıstarın tömendetu üşin şara qabıldau.

 

ZERTTEU ÄDİSTEMESİ

Zertteu Qazaqstannıñ 14 oblıstıq ortalıqtarında, sonday-aq, respublikalıq mañızı bar qalalarda (Almatı jäne Astana) jürgizildi. Zertteudiñ negizine «äleumettik nannıñ» bağası, onıñ salmağı, sonımen qatar, wn bağası alındı.

Derekterdi jinau äleumettik jelilerdi qoldanumen volonterler arqılı jürgizildi. Barlıq derekter öñirlerdiñ naqtı közderi arqılı salıstıra tekserildi. Osı jağdayda, «Reyting.kz» zertteu agenttigi zertteu jürgizuge ıqpal etken youvision.kz  saytına alğıs bildiredi.

Sonımen qatar, salıstıru üşin «Qazagromarketing» AQ saytnıñ «Qazaqstan qalaları bazarlarındağı azıq-tülik tağamdarınıñ bölşek bağaları» kestesindegi  resmi derekteri paydalandı. Osığan qarağanda, biliktiñ ortalıq organdarı solar boyınşa azıq-tülik tağamdarınıñ ağımdağı bağa deñgeyin bağalaytın siyaqtı.

Memorandumdarğa säykes resmi közdelgen biday nanınıñ qwnı turalı derekterdi jinau jergilikti äkimdikterge telefon şalu arqılı jürgizildi. Ökinişke oray, äkimşilikterdiñ keybireuleri biday nanınıñ rettelgen salmağı turalı aqparattı wsına almadı. Twtınuşılardıñ müddesin qorğaytın wyımdardıñ qoñırau şalu kezinde äkimdik qızmetşileriniñ aqparat wsınu jauapkerşiligin özderinen aluğa tırısıp bağatındıqtarı köñilge qayau tüsiredi. «Kazpotrebnadzor» QB basşıları Prezidenttiñ tapsırmalarına säykes elimizdiñ qatardağı azamattarı üşin memlekettik organdar jwmısınıñ maksimaldı aşıqtığına qol jetkizu üşin tınbay jwmıs jürgizuge nietti ekendikteri turalı habardar etedi.

Qorıtındı reyting jasau üşin nannıñ bir kilogramınıñ bağası bölke nannıñ naqtı salmağına bölindi jäne zertteu nätijesi körsetkendey nannıñ naqtı bağasına salıstırıldı.



[1] Bwl jağdayda äkimşilik ädispen ıqpal etu arqılı baqılau qalıptasqan «kirpiş» twrpattı biday nanı alınıp otır

[2]Bwl «Qazagromarketing» AQ derekterine jäne sörelerdegi nannıñ naqtı bağaları men salmağına säykes nan bağasın salısıtırmalı alınğan nätijesi

"Reyting.kz" zertteu agenttigi

0 pikir