Seysenbi, 26 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 8969. Jazılğandar — 4613. Qaytıs bolğandar — 35
Jañalıqtar 2407 0 pikir 2 Şilde, 2012 sağat 08:41

QWJATTAR SÖYLEYDİ (jalğası)

EKİNŞİ BÖLİM

 

QWJATTAR SÖYLEYDİ

Otqa saldıñ otırdım jiger qaynap,

Tordağı arıstanday közim jaynap.

Şıñdalıp şar bolattay şıqtım mine

Otırmın öziñmenen külip-oynap.

Qayım MWHAMEDHANOV

Tot, kto ne pomnit svoego proşlogo, obreçen na to, çtobı perejit' ego vnov'.

Djordj SANTAYANA

V etom razdele privedenı sohranivşiesya dokumental'nıe svidetel'stva1 toy epohi. Eto pis'ma Kayuma Muhamedhanova v zaşitu literaturnoy şkolı Abaya i uvekoveçeniya ego imeni v istorii i kul'ture stranı. Eto stat'i i vıstupleniya raznıh avtorov, vırajavşih svoyu poziciyu po otnoşeniyu k tvorçeskomu naslediyu Abaya. Pis'ma, dokumentı bolee çem poluvekovoy davnosti otrajayut istoriyu stanovleniya literaturnogo processa v Kazahstane, bor'bu idey na fone politiçekogo razvitiya stranı. V etih sobıtiyah proyavlyaetsya istinnaya sut' lyudey.

EKİNŞİ BÖLİM

 

QWJATTAR SÖYLEYDİ

Otqa saldıñ otırdım jiger qaynap,

Tordağı arıstanday közim jaynap.

Şıñdalıp şar bolattay şıqtım mine

Otırmın öziñmenen külip-oynap.

Qayım MWHAMEDHANOV

Tot, kto ne pomnit svoego proşlogo, obreçen na to, çtobı perejit' ego vnov'.

Djordj SANTAYANA

V etom razdele privedenı sohranivşiesya dokumental'nıe svidetel'stva1 toy epohi. Eto pis'ma Kayuma Muhamedhanova v zaşitu literaturnoy şkolı Abaya i uvekoveçeniya ego imeni v istorii i kul'ture stranı. Eto stat'i i vıstupleniya raznıh avtorov, vırajavşih svoyu poziciyu po otnoşeniyu k tvorçeskomu naslediyu Abaya. Pis'ma, dokumentı bolee çem poluvekovoy davnosti otrajayut istoriyu stanovleniya literaturnogo processa v Kazahstane, bor'bu idey na fone politiçekogo razvitiya stranı. V etih sobıtiyah proyavlyaetsya istinnaya sut' lyudey.

Segodnya mı imeem vozmojnost' izuçat' i analizirovat' istoriçeskie dokumentı, kotorıe sohranila predannaya supruga Farhinur Ahmetjanovna. K sojaleniyu, otdel'nıe dokumentı za davnost'yu vremeni imeyut neçetkoe izobrajenie dlya razmeşeniya ih v skanirovannom vide, poetomu neskol'ko tekstov akkuratno nabiralis' s originalov.

 

 

BOR'BA ZA ABAYA

 

Predsedatelyu Soveta Ministrov Kaz. SSR

tovarişu UNDASINOVU N.D.

Sekretaryu CK KP(b)K

tovarişu OMAROVU I.O.

Prezidentu Akademii nauk Kaz. SSR

akademiku SATPAEVU K.I.

 

Opıt dvuh yubileev Abaya - 1940 i 1945 gg. - pokazal, çto kajdıy raz podgotovka yubileya proizvodilas' naspeh, v rezul'tate çego ryad nameçavşihsya meropriyatiy ili vovse ne bıl vıpolnen ili vıpolnen neudovletvoritel'no.

Eto, prejde vsego, kasaetsya naibolee trudoemkih rabot, po svoemu harakteru trebuyuşih vremeni dlya ispolneniya. V osnovnom - eto stroitel'stvo kapital'nıh memorial'nıh soorujeniy, a takje nameçavşiesya meropriyatiya po hudojestvennomu uvekoveçeniyu Abaya.

Şirokaya programma etih meropriyatiy, utverjdennaya Pravitel'stvennım i oblastnım yubileynımi komitetami, s okonçaniem yubileynıh torjestv, bıla zabıta. Odnako, po svoemu soderjaniyu ona ostaetsya aktual'noy i dlya nastoyaşego vremeni. Ee mojno i neobhodimo vıpolnit' k 50-letiyu so dnya smerti Abaya - v 1954 godu. Dlya etogo neobhodimo pristupit' k ee vıpolneniyu, zaranee naçav podgotovku uje v tekuşem godu:

1.     Soorujenie obşenacional'nıh pamyatnikov:

a)     postroyka mavzoleya nad mogiloy Abaya;

b)    soorujenie bronzovogo pamyatnika v g. Semipalatinske i g. Alma-Ate;

Vvidu otvetstvennosti zadaç bılo bı celesoobrazno ob'yavit' zakrıtıy konkurs eskizov s dostatoçnımi premiyami dlya privleçeniya luçşih arhitektorov i hudojnikov Soyuza. Pri uslovii ob'yavleniya konkursa v 1950g. so srokom ispolneniya eskizov k koncu 1951g. sama postroyka mojet bıt' osuşestvlena v 1952-54 godah.

2.     Restavraciya zimovki Abaya v Jidebae i ee ozelenenie.

V 1945 godu bıli sostavlenı proekt i smeta. V zimovke Abaya neobhodimo otkrıt' memorial'nıy dom-muzey Abaya - po tipu mestnıh domov-muzeev Puşkina, Lermontova, Tolstogo, Çehova i dr. Rabotı mogut bıt' osuşestvlenı v 1950-51 gg.

3.     Ustanovlenie 4-h memorial'nıh dosok, v domah, gde jil Abay i 12 nadgrobnıh plit na mogilah druzey Abaya.

Vvidu otsutstviya dekorativnogo kamnya v Semipalatinske neobhodimo zakazat' trebuemıy kamen' na Urale ili v kar'erah Turksiba.

4.     Hudojestvennoe uvekoveçenie Abaya v skul'pture i jivopisi.

Byustı:

a)     bronzovıy byust Abaya na granitnom postamente dlya ustanovki vo dvore muzeya Abaya;

b)    komnatnıy byust Abaya v dereve dlya muzeya Abaya;

v)     komnatnıe bronzovıe i gipsovıe byustı Abaya dlya massovogo potrebitelya;

g)     kabinetnıe nastol'nıe farforovıe byustı Abaya dlya massovogo potrebitelya (zakaz Lomonosovskomu farforovomu zavodu v Leningrade).

Kartinı (maslo i akvarel') na temı:

1)    Abay-poet;

2)    Abay v russkoy şkole;

3)    Abay i Tokjan;

4)    Abay i ego russkie druz'ya;

5)    Znakomstvo Abaya s Mihaelisom;

6)    Abay i Abdrahim (priezd Abdrahima iz SPB);

7)    Abay i Kunanbay (bor'ba s feodal'nım mirovozzreniem) i drugie temı.

Kartinı imeetsya v vidu ispol'zovat' dlya ekspozicii v muzee Abaya i v gosudarstvennıh i nauçnıh uçrejdeniyah Kazahstana.

Opıt pokazal, çto pospeşnıe yubileynıe zakazı hudojestvennıh proizvedeniy ne dayut udovletvoritel'nogo rezul'tata. K nim trudno takje privleç' ser'eznıh hudojnikov. Mejdu tem abaevskie temı interesuyut i kazahstanskih hudojnikov (Kasteev, Hodjikov, Urmançe, prof. Çerkasskiy, Ural Tansıkpaev) i moskovskih (laureat Stalinskoy premii Çuykov, skul'ptor Manannikova i dr.).

Dlya ih privleçeniya i sozdaniya usloviy dlya uspeşnogo tvorçeskogo ispolneniya neobhodimo, prejde vsego, predostavit' hudojnikam dostatoçno vremeni (2-3 goda) dlya ispolneniya. Vo-vtorıh, neobhodimo sozdat' organizovannıy zakaz.

Dlya etogo mı sçitaem celesoobraznım:

1)     dlya byustov Abaya i naibolee vajnıh jivopisnıh tem ob'yavit' v 1950-51 gg. konkurs;

2)     dlya drugih proizvedeniy sozdat' postoyannıy denejnıy fond na priobretenie naibolee udaçnıh iz nih v hudojestvennom otnoşenii.

Priobretennıe v takom poryadke hudojestvennıe proizvedeniya mogut bıt' peredanı muzeyam, gosudarstvennım i nauçnım uçrejdeniyam Kazahstana.

Programma meropriyatiy po monumental'nomu i hudojestvennomu uvekoveçeniyu Abaya, prinyataya reşeniyami Pravitel'stvennogo i oblastnogo yubileynıh Komitetov eşe v 1945g., ne poteryala svoey aktual'nosti, a v svyazi s predstoyaşim 50-letiem so dnya smerti Abaya v 1954g. priobretaet osoboe znaçenie.

Interes k Abayu v samıh şirokih krugah rastet ne tol'ko u nas v Soyuze, no i v zarubejnıh stranah, osobenno posle vıhoda v svet romana laureata Stalinskoy premii M.O.Auezova.

Rabotniki muzeya Abaya po svoemu polojeniyu bolee çem drugie çuvstvuyut v svoey ejednevnoy rabote etot priliv şirokogo interesa k Abayu.

V 1954g. na predstoyaşuyu 50-letnyuyu godovşinu so dnya smerti Abaya, mı mojem ojidat' pribıtiya delegaciy iz zarubejnıh demokratiçeskih stran. Esli ne pristupit' seyças je k podgotovitel'nım rabotam, to mı vnov' mojem okazat'sya v nelovkom polojenii kak v 1945g., kogda pri prazdnovanii yubileya na rodine poeta - gostyam ne prişlos' daje pokazat' mogilı Abaya: mogila i, osobenno, zimovka bıli v sostoyanii polnogo zapusteniya i razruşeniya. Oni ne ispravlenı i po sey den'.

Mı doljnı prinyat' vse merı k tomu, çtobı monumental'noe uvekoveçenie Abaya sootvetstvovalo deystvitel'nomu mestu, zanimaemomu im v razvitii kazahskoy kul'turı i tomu poçetu, s kotorım imya Abaya çtitsya v serdcah sovetskih narodov.

 

Direktor Gosudarstvennogo

Literaturnogo Muzeya Abaya

Akademii nauk Kaz. SSR

G.Muhamedhanov

 

14.06.1949

 

Prim. sost. V konce pis'ma K.Muhamedhanov sdelal otmetku, çto kopii etogo pis'ma bıli otoslanı M.Auezovu i B.Kenesbaevu dlya informacii.

 

 

IZ PISEM UÇITELYU

 

Kayum Muhamedhanov, çto svoystvenno tol'ko podlinnım uçenım, bıl predel'no toçen i akkuraten v rabote s pervoistoçnikami. S bol'şoy otvetstvennost'yu i akkuratnost'yu on otnosilsya k poruçeniyam Muhtara Omarhanoviça Auezova, kotorıy doveryal svoemu uçeniku. Kayum otmeçal dlya sebya v raboçih zapisyah, kakoe zadanie vıpolnil i çto eşe nado utoçnit', nayti v arhivah, podgotovit' v srok, çtobı ne podvodit' svoego Uçitelya. I prejde çem izlojit' pis'mo na çistovik, on neizmenno sostavlyal k nemu çernovik. Nije privodyatsya fragmentı pisem Uçitelyu i Drugu, çudom sohranivşiesya v semeynom arhive Muhamedhanovıh:

"Muhtar-aga! YA otpravil Vam spravku, v kotoroy predstavlena polnaya informaciya iz arhivov muzeya i drugih istoçnikov o jizni i tvorçestve N.I.Dolgopolova. Boris Aleksandroviç (B.A.Akerman. - Prim. sost.) s'ezdil v Moskvu i poznakomilsya s sem'ey i rodnımi Nifonta Ivanoviça. Oni vıslali nam knigi o Dolgopolove i ego fotografii. A v proşlom godu doç' N.I.Dolgopolova napisala vospominaniya ob otce i prislala ih vmeste s ego fotografiyami.

Mı takje poluçili otvet na naş zapros iz oblastnogo muzeya goroda Gor'kiy. V muzee est' razdel Dolgopolova. V gorode est' ulica i bol'nica, nazvannıe imenem Dolgopolova. Eti svedeniya govoryat o tom, çto N.I.Dolgopolov projil dostoynuyu jizn'.

Mı budem prodoljat' rabotu v dannom napravlenii.

Odnim slovom, nam ne sleduet sluşat' raznıe sluhi o Dolgopolove. Nam neobhodimo zaşitit' Dolgopolova. Çto je kasaetsya Jirenşina - on jivoy i smojet zaşitit' sebya sam. On budet stoyat' na svoem...

Sobaku ya vıkormil iz şenka -

I zubı ee ispıtal.

Metkosti ya obuçil strelka

I sam mişen'yu stal!2

(Abay)

28 iyunya 1950 g. Kayum"

(perevod s kazahskogo).

 

*  *  *

Uvajaemıy Muhtar aga!

Segodnya, 19 oktyabrya poluçil Vaşe pis'mo iz Moskvı. Moi mısli Vı i sami prodoljili. Odnako, u menya est' svoi soobrajeniya na sey sçet.

YA nahodilsya doma, bolel. A Vaşe pis'mo priobodrilo menya. Teper' i otnıne ne dumayte, çto Vaş bratişka Kayum utomilsya pisat'.

Doma vse normal'no. V etom pis'me ne stanu pisat' o domaşnih delah, a srazu soobşu ves'ma neobhodimoe dlya romana.

Muhtar-aga, çitali li Vı knigu N.I.Dolgopolova "Köktemdegi köben jemis" o L.N.Tolstom i knigu H.Şura "Vospominaniya"? Iz etih dvuh knig oçevidno, çto N.I.Dolgopolov i L.N.Tolstoy bıli znakomı, vstreçalis' drug s drugom. I voobşe, esli u Vas budet vremya, to eti dve knigi - nebol'şie po ob'emu, kak i delo Dolgopolova, Vam nujno obyazatel'no prosmotret'! Eto Vı i sami znaete. Esli posçitaete neobhodimım, to ya vışlyu i eti materialı.

YA vıslal Vam vıpiski iz raznıh mest knigi H.Şura "Vospominaniya", çto yavlyaetsya dokazatel'stvom znakomstva N.I.Dolgopolova s L.N.Tolstım.

Hasya Şur. "Vospominaniya", izdanie avtora. Kursk 1928 g. Tiraj 2000 ekz.

Na vnutrenney storone napisano: "Posvyaşaetsya pamyati N.N.Narimanova".

HV glava, 213 stranica. Privoju otrıvki iz etoy knigi. YA ukazıvayu k nim vse stranicı. Materialı idut s naçala i vse oni svyazanı s L.N.Tolstım:

"Vskore mı doljnı bıli pereehat' iz Kurska v Tulu, gde jilos' tyajelo. (Posle vozvraşeniya iz ssılki. - K.M.). Poetomu probıli mı tam nedolgo i pereselilis' v Moskvu (str. 173).

Upomyanu, mejdu proçim, çto v Tule mı blizki bıli s çrezvıçayno cennımi obşestvennikami - P.P.Belousovım, izvestnım svoimi trudami po statistike i novımi prikladnımi praktiçeskimi rabotami v etoy oblasti, i domaşnim vraçom L'va Nikolaeviça Tolstogo - Mariey Mihaylovnoy".

(otrıvok pis'ma, sohranivşegosya

v semeynom arhive, perevod s kazahskogo)

Eto poyasnenie, sdelannoe K.Muhamedhanovım k sohranivşemusya v ego liçnom arhive otrıvku pis'ma M.Auezovu: "Fragment moego otveta (obşiy ob'em - 14 stranic) na pis'mo Muhtara ot 19 oktyabrya 1949 goda iz Moskvı. Pis'mo otpravleno Muhtaru 12 noyabrya 1949 goda".

 

***

 

"...YA ÇIST DUŞOY, NE V ETOM LI PRIÇINA

USERD'YA TEH, Ç'YA SOVEST' NE ÇISTA?" 3

 

Kak napişet mnogo let spustya v svoey knige "O moem vremeni" bıvşiy lider Kazahstana D.A.Kunaev (1992g., s. 76-77), "...nado otmetit', çto v poslevoennıy period ne prekraşalis' neobosnovannıe repressii protiv vidnıh deyateley kul'turı i nauki Kazahstana. Bıli arestovanı i osujdenı na dlitel'nıy srok istoriki E.Bekmahanov, B.Suleymenov. Takje arestovali uçenıh-filologov E.Ismailova i K.Muhamedhanova, poslednego - za "nacionalistiçeskie oşibki" v voprosah izuçeniya literaturnoy şkolı Abaya..." Dinmuhamed Ahmetoviç Kunaev podçerkivaet, çto J.Şayahmetovım bıli dopuşenı "...krupnıe oşibki po otnoşeniyu k luçşim predstavitelyam nacional'noy intelligencii. Eti oşibki osobo usugubilis' i priobreli tyajkiy harakter v 1951-1954 gg., kogda sekretarem CK po ideologii rabotal M.Sujikov. Çego stoili, naprimer, pogromnıe postanovleniya CK KP Kazahstana o tak nazıvaemoy antinarodnoy suşnosti luçşih obrazcov eposa, svyazannıh s nimi nauçnıh trudov mnogih uçenıh, istorikov, filologov i celıh nauçnıh kollektivov. Razgromu podvergalis' luçşie proizvedeniya hudojestvennoy literaturı. Takie, naprimer, kak roman M.Auezova ob Abae v redakcionnoy stat'e "Kazahstanskoy pravdı" v iyune 1953 goda. Odnovremenno naryadu s tyajelımi obvineniyami v peçati, na sobraniyah obşestvennosti posledovali i arestı izvestnıh deyateley, pereçislennıh vışe. Obstanovka bıla nastol'ko nesterpimoy, çto M.Auezov, A.Jubanov i drugie pokinuli respubliku.

Vposledstvii, kogda posle smerti Stalina obstanovka izmenilas' i pervım sekretarem CK stal Ponomarenko, on publiçno osudil karatel'nıe merı Şayahmetova i Sujikova protiv kazahskoy intelligencii". (S. 77).

I posle takih razgromnıh postanovleniy, izdannıy "Kazgoslitizdatom" v 1951 godu "Sbornik proizvedeniy poetov abaevskogo okrujeniya" (predislovie - M.Auezov; sobiranie, sostavlenie biografiy i tekstologiçeskie kommentarii - G.Muhamedhanov) uje skoro stal bibliografiçeskoy redkost'yu. Podgotovlennaya je na osnove dissertacii monografiya "Uçeniki Abaya" bıla iz'yata iz peçati, a ee nabor - rassıpan. Eta kniga K.Muhamedhanova uvidela svet tol'ko çerez 42 goda - v 1993-m, kogda bıl opublikovan pervıy tom 4-h tomnika nauçnıh biografiy, ustanovlennıh avtorom, i provedennogo im tekstologiçeskogo analiza proizvedeniy uçenikov Abaya. Posledniy (çetvertıy) tom vışel v svet v 1997-om. Segodnya dannıy trud sçitaetsya osnovoy nauçnogo abaevedeniya i uspel stat' hrestomatiynım posobiem.

V Vestnike AN KazSSR (№4, 1953g.) v polnom ob'eme opublikovana stat'ya S.Nuruşeva "Do konca iskorenit' burjuazno-nacionalistiçeskie izvraşeniya v izuçenii tvorçestva Abaya". V dannoy knige privedenı liş' otdel'nıe vıderjki iz etoy stat'i.

V etom je nomere Vestnika razmeşena stat'ya M.Gabdullina "O sostoyanii i zadaçah izuçeniya kazahskogo eposa", napisannaya po itogam sostoyavşeysya v 1953 godu diskussii po kazahskomu eposu. Eto znamenatel'noe obsujdenie otkrıl Prezident AN KazSSR D.Kunaev, a osnovnım dokladçikom bıl M.Gabdullin. Na protyajenii dvuh dney Auezova tretirovali vse uçastniki konferencii. Togda Muhtar Omarhanoviç bıl nazvan "burjuaznım nacionalistom" i "propovednikom feodalizma". Dalee posledovalo ego osvobojdenie ot zanimaemıh doljnostey v Sovete obşestvennıh nauk AN KazSSR, ot doljnosti starşego prepodavatelya filologiçeskogo fakul'teta KazGU. Voznikla ugroza aresta organami KGB. I esli bı molodıe uçenıe i pisateli pod rukovodstvom Anuara Alimjanova ne organizovali taynıy ot'ezd pisatelya v Moskvu, neizvestno, çto proizoşlo bı s vıdayuşimsya literatorom, laureatom Stalinskoy premii.

 

Do konca iskorenit' burjuazno-nacionalistiçeskie

izvraşeniya v izuçenii tvorçestva Abaya 4

 

...Abaevedenie ne stoyalo na meste, i, v sootvetstvii s razvitiem vsey naşey obşestvennoy jizni ono razvivalos'. Ob etom govorit diskussiya po voprosam abaevedeniya, provedennaya v 1951g. Na diskussii mnogie voprosı bıli podnyatı na principial'nuyu vısotu. Eta diskussiya i nekotorıe drugie meropriyatiya, provedennıe posle nee v oblasti abaevedeniya, yavlyayutsya neposredstvennımi rezul'tatami blagotvornogo vozdeystviya na ego dal'neyşee razvitie trudov tovarişa Stalina po voprosam yazıkoznaniya i reşeniy CK VKP(b) i CK KP(b)K po ideologiçeskim voprosam. Tol'ko etim ob'yasnyaetsya znaçitel'nıy perelom, nametivşiysya v abaevedenii posle diskussii, kogda bıla osujdena i razgromlena poroçnaya "koncepciya" M.Auezova o tak nazıvaemoy "literaturnoy şkole" Abaya, razrabotan ryad meropriyatiy po dal'neyşemu osvobojdeniyu abaevedeniya ot nacionalistiçeskih oşibok i izvraşeniy...

...Prejde vsego sleduet otmetit', çto ne poluçila svoego dal'neyşego razvitiya naçataya na diskussii bor'ba mneniy. Oçişenie abaevedeniya ot nacionalizma ne poşlo dal'şe osujdeniya razoblaçennoy "koncepcii" o "şkole" Abaya. Pravil'noe reşenie nekotorıh problem abaevedeniya trebovalo ot nas i vpred' ishodit' iz marksistskogo polojeniya o tom, çto obnarujennıe protivoreçiya, oşibki sleduet ne sglajivat', a vskrıvat' ih suşnost', priçinı i skoree ih izjivat'. Nekotorıe abaevedı ne sumeli dobit'sya v etom principial'nosti i posledovatel'nosti. V rezul'tate çego uje posle diskussii imeyutsya popıtki snova ojivit' razoblaçennıe na ney poroçnıe "koncepcii". Tak, ostalsya neosujdennım nacionalistiçeskiy roman M.Auezova "Aqın ağa", propagandiruyuşiy "koncepciyu" o "şkole" Abaya. (Vıdeleno nami. - Sostaviteli.). Dolgoe vremya vel kurs abaevedeniya v universitete M.Auezov, nesmotrya na to, çto vsya sistema ego vzglyadov svyazana s etoy i drugimi "koncepciyami" i "teoriyami", oşiboçnost' kotorıh on do sih por ne priznal po suşestvu...

...Eto pokazıvaet s polnoy oçevidnost'yu, çto bez glubokoy principial'noy kritiki vzglyadov M.Auezova, ot kotorogo ishodit naçalo mnogih izvraşeniy tvorçestva Abaya, nevozmojno osvobodit' abaevedenie ot burjuaznogo nacionalizma...

...Ser'eznıe oşibki M.Auezova, kotorıe on dopuskal kak v hudojestvennom tvorçestve, tak i v literaturovedenii, yavlyayutsya otrajeniem ego ideynıh ustanovok, vozzreniy, vsey politiçeskoy i literaturnoy deyatel'nosti v predrevolyucionnıe godı. Nakanune i v moment Oktyabr'skoy socialistiçeskoy revolyucii on bıl odnim iz redaktorov burjuazno-nacionalistiçeskogo jurnala "Abay". Burnaya deyatel'nost' M.Auezova v etom jurnale svyazala ego sud'bu s sud'boy kontrrevolyucionnoy partii "alaş"...

..."Issledovaniya" Auezova, posvyaşennıe tvorçestvu Abaya, imeyut odnu harakternuyu osobennost'. Oni uvodyat Abaya nazad k reakcionnım tradiciyam Vostoka i k starine voobşe. V etih celyah vokrug Abaya v kaçestve ego "uçenikov" Auezov razmestil vsevozmojnıh mull, celuyu gruppu alaş-ordıncev i vragov naroda, samomu Abayu pripisal reakcionnıe stihi i t.d. Dlya çego vse eto nujno Auezovu, kak ne dlya togo, çtobı poddelat' tvorçestvo Abaya pod starinu i izolirovat' ego ot russkoy kul'turı, ot proishodyaşih v ego vremya v Rossii grandioznıh sobıtiy...

...M.Auezov yavlyalsya redaktorom pervogo toma istorii kazahskoy literaturı - poroçnoy knigi, pronizannoy duhom burjuaznogo nacionalizma. M.Auezov povinen v tom, çto avtorı etoy knigi ignorirovali reşenie CK VKP (b) po ideologiçeskim voprosam i reşenie CK KP(b)K "O grubıh politiçeskih oşibkah v rabote Instituta yazıka i literaturı AN KazSSR", v kotorom podvergnut surovoy kritike i osujden ryad poroçnıh "teoriy" i "koncepciy" v kazahskom literaturovedenii, v tom çisle "koncepciya" M.Auezova o "zarzaman" (epohe skorbi)...

...Oşibki nacionalistiçeskogo haraktera M.Auezov dopuskal ne tol'ko v oblasti kazahskogo literaturovedeniya. Tak, v noyabre 1952g. na zasedanii redakcionnoy kollegii "Oçerkov ustnogo narodno-poetiçeskogo tvorçestva kazahov" on zayavil, çto "Kazahstan i seyças yavlyaetsya agrarno-industrial'noy stranoy, a togda (do revolyucii. - S.N.) on bıl isklyuçitel'no agrarnoy stranoy": I eto skazano v 1952g., kogda Kazahstan davnım-davno stal industrial'no-agrarnoy socialistiçeskoy respublikoy, a kazahskiy narod vmeste so vsem sovetskim narodom pobedonosno stroit kommunistiçeskoe obşestvo...

...Dlya togo çtobı usilit' svoi poroçnıe ideynıe pozicii, M.Auezov pıtaetsya uproçit' v kazahskom literaturovedenii svoi antinauçnıe "koncepcii". S etoy cel'yu on tşatel'no podgotovlyaet dissertaciyu K.Muhamedhanova o "şkole" Abaya, v kotoroy v koncentrirovannom vide predstavlenı vse proşlıe oşibki i izvraşeniya Auezova. Dissertaciya okazalas' predel'no nasışena antimarksistskimi materialami (Vıdeleno nami. - Sostaviteli.), kotorıe danı v otkrıtoy i v zamaskirovannoy forme. Odnako i na etot raz Auezovu ne povezlo. Reşenie uçenogo soveta, prisudivşego Muhamedhanovu uçenuyu stepen', bılo otmeneno, a avtor ee razoblaçen kak vrag naroda... (Vıdeleno nami. - Sostaviteli.).

...Poziciya, zanyataya M.Auezovım v istorii s etoy dissertaciey, ves'ma pokazatel'na. On vıstupil ne tol'ko kak ideynıy vdohnovitel' i rukovoditel' etoy vrednoy rabotı, no kak yarıy ee zaşitnik. M.Auezov bıl i rukovoditelem i opponentom dissertanta odnovremenno. On vıstupal v ego zaşitu i v sektore literaturı Instituta yazıka i literaturı, i na uçenom sovete instituta, i na zaşite v ob'edinennom uçenom sovete gumanitarnıh nauk AN KazSSR. Vse eto govorit o liçnoy glubokoy zainteresovannosti M.Auezova v podgotovke i protaskivanii zavedomo poroçnoy dissertacii... (Vıdeleno nami. - Sostaviteli.).

...M.Auezov ne tol'ko povinen v ser'eznıh oşibkah i izvraşeniyah, no i v tom, çto yavlyalsya ih propagandistom. On postoyanno pıtalsya i pıtaetsya sgruppirovat' vokrug sebya ideyno neustoyçivıh, politiçeski blizorukih lyudey. Tak, oşibki M.Auezova povtoryal i pomogal emu v provedenii ih v jizn' M.S.Sil'çenko. Vsled za Auezovım on vıstupal v zaşitu dissertaciy Muhamedhanova i, takim obrazom, sposobstvoval vremennomu prodvijeniyu ee vezde, gde ona obsujdalas'...

S.N.NURUŞEV

kandidat filologiçeskih nauk

 

*  *  *

 

...1951 jılğı «Ädebiet jäne iskusstvo» jurnalınıñ 8 nömirinde S.Mwqanov «Abaydıñ aqın şäkirtteri» degen maqalasında Abaydıñ ädebi mektebi jöninde üş kün ğılımi aytıs bolğanın ayta kelip: "Abaydıñ bizdiñ tarihımızdağı alatın ornın tömendetetin qwnsız zertteuler de kezdesedi. Olardın biri - Q.Mwhamedhanovtıñ «Abaydıñ ädebi mektebi» dep atalatın sätsiz dissertaciyası Q.Mwhamedhanov Abay şäkirtteriniñ sanın 20-ğa jetkizedi. (Onıñ ğılımi jetekşisi M.Äuezov osı jalğan pikirdi tolıq qoldaydı). Söytip, halıq dwşpanı bolğan qaydağı bireulerdi qazaq ädebietiniñ tarihına engizbek boladı", - dep jazadı. Q.Mwhamedhanovtıñ isi sotqa berilgeni, söytip, 25 jılğa sottalıp ketkeni de belgili M.Äuezov qudalaudan, Q.Mwhamedhanov türmeden 1956 jılğı SSRO Joğarğı sotınıñ şeşiminen keyin ğana qwtıldı. Biraq, ol ekeui de nebir qiın-qıstau kezeñderde Abay mwrası jönindegi konceptualdıq pikirlerinen tayğan joq.

 

Swluşaş TÖRETAEVA,

M.Äuezov atındağı Şımkent

pedagogika instiutı qazaq ädebieti

kafedrasınıñ ağa oqıtuşısı

"Jibek jolı", №3 (4), naurız 1991 j.

***

 

Semipalatinskiy literaturnıy muzey Abaya

 

VIPISKA IZ PROTOKOLA №28

zasedaniya Prezidiuma Akademii nauk Kazahskoy SSR

gor. Alma-Ata 28 avgusta 1951 g.

 

O sostoyanii Semipalatinskogo literaturnogo muzeya Abaya AN KazSSR.

 

Dokladçik:

kandidat istoriçeskih nauk T.Eleuov.

 

V obsujdenii voprosa prinyali uçastie: akademik-predsedatel' Otdeleniya obşestvennıh nauk AN KazSSR N.T.Sauranbaev, zav. otdelom Instituta yazıka i literaturı AN KazSSR I.Dyusembaev, naç. planovo-finansovogo otdela AN KazSSR V.I.Sokolov, Upravlyayuşiy delami AN KazSSR G.V.Neçitaylo, zav. sektorom Instituta yazıka i literaturı AN KazSSR kandidat filologiçeskih nauk M.S.Sil'çenko, Prezident AN KazSSR akademik K.I.Satpaev.

Prezidium Akademii nauk Kazahskoy SSR otmeçaet, çto so vremeni perehoda literaturnogo muzeya Abaya v vedenie Akademii nauk Kazahskoy SSR, provedena izvestnaya rabota, kak po oborudovaniyu Muzeya v celom, tak i po privedeniyu ego rabotı v nadlejaşiy poryadok.

Muzey imeet bol'şoe koliçestvo cennıh eksponatov, rukopisnıh i arhivnıh materialov, harakterizuyuşih jizn' i deyatel'nost' Abaya i ego epohu. Ekspoziciya muzeya uluçşena otdel'nımi cennımi eksponatami i ih nadlejaşim oformleniem. Zanovo pereoborudovana komnata Abaya. Proizveden kapital'nıy remont doma Muzeya, postroen vodoprovod i ozelenena territoriya Muzeya.

Muzey osuşestvlyaet nauçno-issledovatel'skuyu i kul'turno-vospitatel'nuyu rabotu. Nauçnımi sotrudnikami Muzeya podgotovlen k peçati pervıy tom proizvedeniya demokratiçeskogo pisatelya, posledovatelya Abaya - Sabita Dunentaeva. V teçenie 1950 goda kollektivom Muzeya bıl proçitan ryad lekciy, organizovano 8 vıstavok, opublikovano 6 statey na stranicah oblastnıh gazet, obslujeno 6662 posetitelya, v tom çisle 2734 ekskursanta.

V biblioteke Muzeya imeetsya ryad cennıh proizvedeniy: pervoe izdanie trudov Abaya 1909 goda, vtoroe izdanie 1922 goda, komplektı starıh literaturnıh jurnalov - "Sovremennik", "Oteçestvennıe zapiski", "Biblioteka dlya çteniya", "Russkaya mısl'" i drugie.

Naryadu s etim, Prezidium Akademii nauk Kazahskoy SSR konstatiruet, çto v rabote literaturnogo Muzeya Abaya za istekşiy period imelis' ser'eznıe nedostatki i ideologiçeskie oşibki, a imenno:

1.     Rukovodstvo Muzeya Abaya v lice direktora tov. Muhamedhanova G. i uçenogo sekretarya t. Akermana B. v napravlenii i soderjanii rabotı muzeya otoşli ot marksizma.

Burjuazno-nacionalistiçeskaya antinauçnaya koncepciya "Şkolı Abaya" okazalas' v centre nauçno-issledovatel'skoy i propagandistskoy rabotı Muzeya. Muzey sobiral i eksponiroval materialı v sootvetstvii s etoy koncepciey, oformlennoy:

a)     v dissertacii direktora Muzeya tov. Muhamedhanova G.;

b)    v osobom stende "Poetiçeskaya şkola Abaya".

Eto privelo k populyarizacii politiçeski somnitel'nıh lic i vragov naroda.

2.     Rukovodstvo Muzeya ne spravilos' so svoey osnovnoy zadaçey pokaza literaturno-obşestvennoy deyatel'nosti Abaya i ego roli v kul'turno-ekonomiçeskom sblijenii kazahskogo i russkogo narodov.

3.     Vo vvodnom otdele ekspozicii Muzeya ne bılo podçerknuto progressivnoe znaçenie prisoedineniya Kazahstana k Rossii, v otdele "Detstvo i yunost' Abaya" ne pokazıvalas' ego uçeba v russkoy şkole; v razdele, pokazıvayuşem vliyanie na Abaya russkoy obşestvennoy mısli, slabo osveşalos' progressivnoe vliyanie peredovoy russkoy kul'turı i ee predstaviteley; v ekspoziciyah Muzeya slabo pokazana istoriçeskaya preemstvennost' demokratiçeskogo mirovozzreniya v kazahskoy literature dorevolyucionnogo perioda.

4.     Ekspoziciya nekotorıh razdelov Muzeya bıla ideologiçeski nevıderjannoy i traktovala ryad momentov epohi Abaya v burjuazno-nacionalistiçeskom duhe. Eksponatı pervogo razdela bıli posvyaşenı duşitelyu kazahskogo naroda Kenesarı Kasımovu, kotorıy prepodnosilsya kak zaşitnik kazahskogo naroda. V razdelah "Rodstvenniki Abaya", "Sem'ya Abaya" idealizirovalis' patriarhal'no-rodovıe perejitki, citirovalis' vıderjki iz aforizmov Kunanbaya - zleyşego vraga trudyaşihsya kazahov. V pervıh dvuh razdelah bıli vıveşenı portretı, fotosnimki hanov, sultanov, biev, aksakalov, mul, volostnıh upraviteley, aul'nıh starşin i carskih kolonizatorov, a v razdele "Literaturnaya şkola Abaya" eksponirovalis' portretı i proizvedeniya politiçeski somnitel'nıh liçnostey.

5.     Ekspoziciya Muzeya peregrujena ploskostnım tekstovım materialom, çto çrezvıçayno snijaet ee emocional'nuyu vırazitel'nost', delaet ee skuçnoy i ne privlekayuşey vnimanie posetiteley. Tekstı-nadpisi na mnogih eksponatah ne otveçayut trebovaniyam segodnyaşnego dnya.

6.     Biblioteka Muzeya ploho ukomplektovana, ne imeet postoyannıh çitateley. V ney imeetsya ryad knig, v çastnosti 302 toma vostoçnıh knig, ne imeyuşih pryamogo otnoşeniya k Abayu i Muzeyu.

7.     Rukovodstvo Muzeya soverşenno ne udelyaet vnimaniya i ne delaet neobhodimıh vıvodov iz poleznıh pojelaniy posetiteley i ih otzıvov. Rukovodstvo Muzeya ne proyavlyaet iniciativı v dele privleçeniya organizovannogo posetitelya, ne svyazano tesno s obşestvennımi organizaciyami goroda Semipalatinska.

8.     Rukovodstvo Muzeya boleznenno reagiruet na pravil'nuyu kritiku partiyno-sovetskoy obşestvennosti, ne prinimaet reşitel'nıh mer k ustraneniyu ser'eznıh nedostatkov i oşibok v rabote Muzeya. Rukovodstvo Muzeya ne obespeçilo vıpolnenie postanovleniya Prezidiuma AN KazSSR ot 17 maya 1951g. o korennoy perestroyke rabotı Muzeya, do sih por ne predstavilo novogo plana ekspozicii Muzeya i meropriyatiy direkcii po perestroyke rabotı Muzeya.

9.     Prezidium sçitaet, çto vışeizlojennıe ser'eznıe nedostatki i oşibki v rabote literaturnogo Muzeya Abaya yavlyayutsya sledstviem slabogo rukovodstva i kontrolya za ego deyatel'nost'yu so storonı Otdeleniya obşestvennıh nauk AN KazSSR.

 

Prezidium Akademii nauk Kazahskoy SSR POSTANOVLYAET:

1.     Sçitat' osnovnoy zadaçey Muzeya Abaya AN KazSSR istoriko-literaturnuyu razrabotku i osveşenie voprosov jizni i tvorçestva Abaya i ego tradiciy v posleduyuşey dorevolyucionnoy literature i literature sovetskogo perioda.

2.     Utverdit' novıy tematiçeskiy plan ekspozicii literaturnogo muzeya Abaya, sostavlennıy predstavitelem Prezidiuma - kandidatom istoriçeskih nauk T.Eleuovım i rukovodstvom Muzeya, odobrennım na soveşanii v Otdele propagandı i agitacii Semipalatinskogo Obkoma KP(b)K - 23 maya 1951g.

3.     Prinyat' k svedeniyu soobşenie kandidata istoriçeskih nauk T.Eleuova o prinyatıh im merah po ustraneniyu nedostatkov i oşibok v rabote Muzeya i o snyatii s ekspozicii Muzeya ryada eksponatov, ne imeyuşih pryamogo otnoşeniya k profilyu literaturnogo Muzeya Abaya.

4.     Za neobespeçenie rukovodstvom deyatel'nosti Muzeya i v sootvetstvii s reşeniem Semipalatinskogo Obkoma KP(b)K ot 2 avgusta 1951g. osvobodit' ot zanimaemoy doljnosti direktora literaturnogo Muzeya Abaya - MUHAMEDHANOVA G. i uçenogo sekretarya Muzeya - AKERMANA B.

5.     Dlya okazaniya praktiçeskoy pomoşi Muzeyu komandirovat' s 1 sentyabrya 1951g. zaveduyuşego otdelom literaturı Instituta yazıka i literaturı t. Dyusembaeva Iskaka v gor. Semipalatinsk, srokom na odin mesyac.

6.     V svyazi s osvobojdeniem ot zanimaemoy doljnosti direktora Muzeya - t. Muhamedhanova, obyazannost' direktora literaturnogo Muzeya Abaya vremenno vozlojit' na tovarişa Dyusembaeva Iskaka do naznaçeniya novogo direktora.

Poruçit' t. Dyusembaevu I. podbor kandidatur na meste na doljnost' direktora i uçenogo sekretarya Muzeya i predstavit' ih na utverjdenie Prezidiuma AN KazSSR i Semipalatinskogo Obkoma KP(b)K.

7.     Prosit' Otdel propagandı i agitacii Semipalatinskogo Obkoma KP(b)K okazat' pomoş' predstavitelyu AN KazSSR tov. Dyusembaevu Iskaku v podbore rukovodyaşih rabotnikov Muzeya iz çisla kommunistov, sposobnıh obespeçit' partiynuyu liniyu v rabote Muzeya.

8.     Poruçit' tov. Dyusembaevu I. perestroit' ekspoziciyu Muzeya po novomu tematiçeskomu planu, razrabotannomu Prezidiumom AN KazSSR.

9.     Poruçit' akademiku-predsedatelyu Otdeleniya obşestvennıh nauk AN KazSSR, deystvitel'nomu çlenu AN KazSSR - N.T.Sauranbaevu ustanovit' postoyannıy kontrol' za rabotoy Muzeya Abaya, okazıvaya emu pomoş' v okonçatel'nom ustranenii nedostatkov i oşibok i v dal'neyşem uluçşenii vsey rabotı Muzeya v celom.

10.           V svyazi s ispolnyayuşimsya v 1954 godu pyatidesyatiletiem so dnya smerti klassika kazahskoy literaturı Abaya Kunanbaeva, Institutu yazıka i literaturı AN KazSSR provesti sleduyuşie meropriyatiya - podgotovit' i pereizdat' na russkom i kazahskom yazıkah:

a)     polnoe sobranie soçineniy Abaya Kunanbaeva;

b)    nauçnuyu biografiyu Abaya;

v)     slovar' poezii Abaya.

11.           Poruçit' Otdeleniyu obşestvennıh nauk AN KazSSR podgotovit' materialı dlya predstavleniya pravitel'stvu KazSSR:

a)     o soorujenii pamyatnika Abayu Kunanbaevu v g. Alma-Ate;

b)    o soorujenii nadgrobnogo pamyatnika na meste pogrebeniya poeta.

12.           Prosit' Sovet Ministrov Kazahskoy SSR vozbudit' hodataystvo pered Soyuznım Pravitel'stvom:

a)     o rasprostranenii na Semipalatinskiy literaturnıy Muzey Abaya AN KazSSR prav nauçno-issledovatel'skogo uçrejdeniya;

b)    utverjdenie bezvozmezdnoy peredaçi s balansa Semipalatinskoy oblastnoy kontorı Gosbanka na balans Akademii nauk Kazahskoy SSR zdaniya, zanimaemogo Muzeem Abaya.

13.           V konce noyabrya 1951g. zasluşat' na zasedanii Prezidiuma doklad Akademika-predsedatelya Otdeleniya Obşestvennıh nauk AN KazSSR N.T.Sauranbaeva i sodoklad direktora Muzeya Abaya o vıpolnenii nastoyaşego postanovleniya.

 

p.p. Prezident Akademii nauk

KazSSR akademik

 

(K.I.Satpaev)

 

Akademik-sekretar'

Akademii nauk Kazahskoy SSR deystvitel'nıy çlen AN KSSR

 

(I.G.Galuzo)

 

VERNO:

 

Prim. sost. Na dokumente imeetsya otmetka K.Muhamedhanova: "Poluçeno 13/IX-51g. G.Muhamedhanov".

Predlojeniya po uvekoveçeniyu imeni Abaya osnovanı na razrabotannıh rukovodstvom muzeya rekomendaciyah

 

***

 

V Prezidiume Akademii nauk Kazahskoy SSR

i Prezidiume Soyuza sovetskih pisateley Kazahstana

 

Ob itogah diskussii po nauçnomu izuçeniyu

jizni i tvorçestva klassika kazahskoy

literaturı Abaya Kunanbaeva

 

V dele kommunistiçeskogo vospitaniya trudyaşihsya ogromnuyu rol' igraet kritiçeskoe osvoenie kul'turnogo naslediya proşlogo. Otdelyaya v istorii kul'turı progressivnoe ot reakcionnogo, mı berem iz kul'turnogo nasledstva vseh narodov, vseh epoh tol'ko demokratiçeskie i socialistiçeskie elementı, "berem ih tol'ko i, bezuslovno, v protivoves burjuaznoy kul'ture, burjuaznomu nacionalizmu kajdoy nacii" (Lenin).

Vajneyşee mesto v kul'turnom nasledii kazahskogo naroda prinadlejit vıdayuşemusya progressivnomu deyatelyu kazahskoy kul'turı vtoroy polovinı XIX - naçala XX vekov poetu Abayu Kunanbaevu.

Tol'ko s Velikoy Oktyabr'skoy socialistiçeskoy revolyucii naçalos' glubokoe i ser'eznoe izuçenie poetiçeskogo naslediya Abaya.

Postanovleniyami CK VKP(b) i CK KP(b) po ideologiçeskim voprosam bıli ukazanı vernıe puti izuçeniya istorii kazahskoy literaturı.

Voorujennıe rukovodyaşimi ukazaniyami partii, pisateli i uçenıe Kazahstana dobilis' izvestnıh uspehov v etom otnoşenii. Izdanı soçineniya Abaya, stat'i i monografii o nem, perevedenı na russkiy yazık i yazıki drugih bratskih narodov SSSR izbrannıe proizvedeniya poeta. Şiroko izvesten roman M.Auezova "Abay", v kotorom dana vernaya kartina social'no-ekonomiçeskih usloviy jizni kazahskogo naroda vo vtoroy polovine XIX veka i pokazano razvitie Abaya v peredovogo mıslitelya i poeta. Odnako do nastoyaşego vremeni vse eşe net issledovaniy, vsestoronne, s marksistskih poziciy osveşayuşih jizn' i tvorçestvo Abaya.

Do poslednego vremeni otdel'nıe literaturovedı Kazahstana dopuskali grubuyu politiçeskuyu oşibku, propoveduya antinauçnuyu, burjuazno-ob'ektivistskuyu koncepciyu tak nazıvaemoy poetiçeskoy "şkolı Abaya". (Vıdeleno nami. - Sostaviteli.).

Eta koncepciya, protivoreçaşaya istoriçeskoy deystvitel'nosti i yavlyayuşayasya vımıslom, vredna tem, çto ona, ograniçivaya vliyanie Abaya uzkim krugom vtorostepennıh i nepriznannıh narodom poetov i vklyuçaya v ih çislo daje burjuaznıh nacionalistov (Şakerim i Turagul), po suşestvu prinijaet rol' samogo Abaya i abaevskih tradiciy v istorii kazahskoy literaturı.

Koncepciya "şkolı Abaya" vpervıe bıla vvedena v istoriyu kazahskoy literaturı professorom M.Auezovım. (Vıdeleno nami. - Sostaviteli.). Takogo je roda politiçeskaya oşibka dopuskalas' S.Mukanovım, H.Djumalievım, E.Ismailovım, A.Jirenşinım, kotorıe v ryade rabot i uçebnikov, otoydya ot marksizma, rassmatrivali istoriko-literaturnıy process v duhe reakcionnoy teorii "edinogo potoka".

Delo doşlo do togo, çto v aprele 1951 goda ob'edinennıy uçenıy sovet gumanitarnıh institutov Akademii nauk Kazahskoy SSR prinyal i osuşestvil zaşitu politiçeski vrednoy dissertacii G.Muhamedhanova "O literaturnoy şkole Abaya", gde pod vidom "uçenikov" Abaya prevoznosyatsya daje burjuaznıe nacionalistı, kotorıe, dojiv do perioda sovetskoy vlasti prevratilis' v yarıh ee vragov. (Vıdeleno nami. - Sostaviteli.).

Daje posle postanovleniya CK KP(b) Kazahstana ot 21 yanvarya 1947 goda "O grubıh politiçeskih oşibkah v rabote Instituta yazıka i literaturı Akademii nauk Kazahskoy SSR" obşee sostoyanie nauçnoy razrabotki naslediya Abaya prodoljalo ostavat'sya na nizkom ideyno-teoretiçeskom urovne. V izdaniyah proizvedeniy Abaya, v stat'yah i monografiyah, v programmah i uçebnikah ne bıli izjitı grubıe politiçeskie oşibki.

Osnovnoy priçinoy etogo yavlyaetsya to, çto v Institute yazıka i literaturı Akademii nauk Kazahskoy SSR nedostatoçno razvertıvaetsya bol'şevistskaya kritika i samokritika i vsledstvie etogo imeyut mesto primirençestvo i terpimoe otnoşenie ko vsyakogo roda ideologiçeskim izvraşeniyam. Çast' literaturovedov otstala v svoem ideyno-teoretiçeskom roste, ploho izuçaet marksistsko-leninskuyu teoriyu, çto privelo k oslableniyu ih bditel'nosti.

Na nedavno provedennoy diskussii po izuçeniyu nasledstva Abaya bıla razoblaçena antinauçnost' i politiçeskaya vrednost' koncepcii poetiçeskoy "şkolı Abaya", vıyavilos' otsutstvie uglublennogo izuçeniya obşestvenno-politiçeskih i filosofskih vozzreniy Abaya, istokov ego tvorçestva, ukazanı tekstologiçeskie oşibki v izdaniyah proizvedeniy Abaya, politiçeskie i faktiçeskie oşibki v biografiyah, kommentariyah i spravoçnıh materialah, podvergnuta kritike periodizaciya tvorçestva Abaya, osobenno v predelah 1856-1880 godov.

Izuçiv i obobşiv materialı diskussii, Prezidium Akademii nauk Kazahskoy SSR i Prezidium Soyuza sovetskih pisateley Kazahstana priznali, çto polojenie s nauçnoy razrabotkoy jizni i tvorçestva klassika kazahskoy literaturı Abaya Kunanbaeva yavlyaetsya neudovletvoritel'nım. Abaevedenie do nastoyaşego vremeni ne osvobojdeno ot grubıh politiçeskih oşibok.

Koncepciya tak nazıvaemoy "şkolı Abaya" osujdena kak lojnaya, ne imeyuşaya niçego obşego s istoriçeskoy deystvitel'nost'yu i yavlyayuşayasya, v suşnosti, burjuazno-ob'ektivistskoy.

Prezidium Akademii nauk Kazahskoy SSR i Prezidium Soyuza sovetskih pisateley Kazahstana obyazali literaturovedov pokazat' narodu blagorodnıy oblik Abaya i raskrıt' vo vsey polnote ego rol' v processe sblijeniya kazahskogo naroda s velikim russkim narodom.

V celyah obespeçeniya plodotvornoy nauçnoy razrabotki naslediya Abaya, Prezidium Akademii nauk Kazahskoy SSR i Prezidium Soyuza sovetskih pisateley Kazahstana predlojili provesti sleduyuşie meropriyatiya:

K pyatidesyatiletiyu so dnya smerti Abaya, Institutu yazıka i literaturı Akademii nauk Kazahskoy SSR sovmestno s Soyuzom sovetskih pisateley Kazahstana izdat' v 1954 godu akademiçeskoe sobranie soçineniy poeta i ego nauçno-populyarnuyu biografiyu.

Institutu yazıka i literaturı Akademii nauk Kazahskoy SSR predusmotret' v tematiçeskih planah na 1952-54 godı razrabotku sleduyuşih problem jizni i tvorçestva Abaya: tekstologiçeskoe izuçenie naslediya Abaya, vıyavlenie avtografov, zapisey, ustnıh variantov; vliyanie russkoy klassiçeskoy literaturı na tvorçestvo Abaya; poetiçeskie tradicii Abaya v dooktyabr'skoy demokratiçeskoy literature i v tvorçestve sovetskih poetov i pisateley.

Institutu istorii, arheologii i etnografii sovmestno s Sektorom filosofii predusmotret' v tematiçeskih planah na 1952-54 godı razrabotku voprosa o meste i roli Abaya v istorii obşestvennoy mısli Kazahstana.

Otdeleniyu obşestvennıh nauk Akademii nauk Kazahskoy SSR predlojeno:

1)    razvernut' rabotu po sistematiçeskomu sboru vseh dostovernıh materialov, kasayuşihsya jizni i tvorçestva Abaya;

2)    obsudit' dannoe postanovlenie Prezidiuma Akademii nauk Kazahskoy SSR i Prezidiuma Soyuza sovetskih pisateley Kazahstana na rasşirennom zasedanii Instituta yazıka i literaturı, Instituta istorii, arheologii i etnografii i v drugih uçrejdeniyah Otdeleniya, prinyav neobhodimıe merı k ispravleniyu vseh dopuşennıh oşibok v voprosah issledovaniya jizni i tvorçestva Abaya;

3)    opublikovat' v teçenie 1951-52 godov v periodiçeskoy peçati, jurnale Soyuza pisateley i v seriynıh izdaniyah Akademii nauk ryad statey, pravdivo osveşayuşih jizn' i tvorçestvo Abaya.

Gazeta "Kazahstanskaya pravda",

№242, 13 oktyabrya 1951 g., str. 2

(Jalğası bar)

«Abay-aqparat»



1 Vse privedennıe v knige dokumentı danı v hronologiçeskoy posledovatel'nosti v sootvetstvii s orfografiey i stilistikoy originalov.

2 Poetiçeskiy perevod Vs.Rojdestvenskogo. - Sost.

3 Ibn Sina.

4 Stat'ya opublikovana v Vestnike Akademii nauk KazSSR. - Alma-Ata. 1953. №4, S. 3-13. - Sost.

0 pikir