Särsenbi, 5 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 94882. Jazılğandar — 67031. Qaytıs bolğandar — 1058
Jañalıqtar 2725 0 pikir 29 Aqpan, 2012 sağat 14:29

Nwrğali Jüsipbay. Hojalı qırğını - tügel Türkiniñ qaytpağan kegi

 

2012 jıl Astananıñ «türki äleminiñ mädeni astanası» atanğan jılı bolıp tarihqa endi.

Osı tarihi is-şarağa qatıstı Türki tildes elderden kelgen öner tarlandarı jiırma törtinşi aqpan küni dürkiretip öz önerin älemge paş etse, jiırma besinşi aqpanda şığarmaşılıq toptardıñ halıqaralıq  festivali ötti.

Al, osıdan däl jiırma jıl bwrın, dälirek aytsaq, 1992 jıldıñ jiırma besinşi aqpanınan jiırma altınşı aqpanğa qarağan tüni bauır el Äzerbayjannıñ Hojalı kentine Armeniya (366-polktıñ qatısuımen) basa köktep kirip, eñbektegen baladan eñkeygen kärige deyin asqan qanişerlikpen, ayausız qırıp salğan edi.

Taulı Qara Baqtağı jalğız äuejay äzerbayjandar twratın  Hojalıda bolatın, negizgi avtotrassa da osı jerden ötetin. Sondıqtan da Armyandarğa osı kentti basıp alu strategiyalıq jağınan wtımdı bolsa, sayasi jağınan türkilerdiñ sağın sındıru, ruhın basıp-janşu, qorqıtu, taptau, ses körsetu boldı. Soraqısı, qwddı faşistik lagerdegi jendetter sekildi qolğa tüsken säbilerdiñ terisin tiridey sıpırdı, süyekterin suırıp alıp, ärtürli därilerdi egu  arqılı ärtürli sınaqtar jürgizdi.

 

2012 jıl Astananıñ «türki äleminiñ mädeni astanası» atanğan jılı bolıp tarihqa endi.

Osı tarihi is-şarağa qatıstı Türki tildes elderden kelgen öner tarlandarı jiırma törtinşi aqpan küni dürkiretip öz önerin älemge paş etse, jiırma besinşi aqpanda şığarmaşılıq toptardıñ halıqaralıq  festivali ötti.

Al, osıdan däl jiırma jıl bwrın, dälirek aytsaq, 1992 jıldıñ jiırma besinşi aqpanınan jiırma altınşı aqpanğa qarağan tüni bauır el Äzerbayjannıñ Hojalı kentine Armeniya (366-polktıñ qatısuımen) basa köktep kirip, eñbektegen baladan eñkeygen kärige deyin asqan qanişerlikpen, ayausız qırıp salğan edi.

Taulı Qara Baqtağı jalğız äuejay äzerbayjandar twratın  Hojalıda bolatın, negizgi avtotrassa da osı jerden ötetin. Sondıqtan da Armyandarğa osı kentti basıp alu strategiyalıq jağınan wtımdı bolsa, sayasi jağınan türkilerdiñ sağın sındıru, ruhın basıp-janşu, qorqıtu, taptau, ses körsetu boldı. Soraqısı, qwddı faşistik lagerdegi jendetter sekildi qolğa tüsken säbilerdiñ terisin tiridey sıpırdı, süyekterin suırıp alıp, ärtürli därilerdi egu  arqılı ärtürli sınaqtar jürgizdi.

Osı bir qandı qırğın turalı armyan prem'er-ministri Serj Sarkisyan öz pikirin «Qara baq» kitabınıñ avtorı Tomas de Valğa bergen swhbatında bılayşa qısqaşa tüyindeydi: «Do Hodjalı azerbaydjancı dumali, çto s nami mojno şutki şutit', oni dumali, çto armyane ne sposobnı podnyat' ruku na grajdanskoe naselenie. Mı sumeli slomat' etot stereotip»...

Al, Hojalı şabuılına qatısqan Reseylik äskeri barlau bölimşesiniñ bastığı V.Savel'ev bwl qırğındı bılayşa moyındaydı: «YA ne mog ne napisat' pro vse eto. Ne mogu zabıt' prostrelennıe tela lyudey, detey i jenşin, beremennıh, nevest. Pust' azerbaydjancı menya prostyat za to, çto ne smog niçego sdelat' vo vseh etih sobıtiyah s krovavım i bespoşadnım ishodom. Tol'ko liş' napisannuyu mnoyu sekretnuyu spravku poslal i v Kreml', i generalam Glavnogo razvedıvatel'nogo upravleniya Ministerstva oboronı SSSR. Çitayte, skazal. Posmotrite, kak oporoçena naşa russkaya oficerskaya çest'». («Sekretnaya spravka» kitabınan.)

Äskeri tilşi YUriy Romanov bolsa, öz kitabında bılay dep türşige jazadı: «YA vıglyadıvayu v krugloe okoşko i bukval'no otşatıvayus' ot nepravdopodobno straşnoy kartinı. Na jeltoy trave predgor'ya, gde v teni eşe dotaivayut serıe lepeşki snega, ostatki zimnih sugrobov, lejat mertvıe lyudi. Vsya eta gromadnaya ploşad' do blizkogo gorizonta useyana trupami jenşin, starikov, staruh, mal'çikov i devoçek vseh vozrastov, ot grudnogo mladenca do podrostka... Glaz vırıvaet iz mesiva tel dve figurki - babuşki i malen'koy devoçki. Babuşka s sedoy nepokrıtoy golovoy lejit licom vniz ryadom s kroşeçnoy devoçkoy v goluboy kurtoçke s kapyuşonom. Nogi u nih poçemu-to svyazanı kolyuçey provolokoy, a u babuşki svyazanı eşe i ruki. Obe zastrelenı v golovu. Poslednim jestom malen'kaya, let çetıreh, devoçka protyagivaet ruki k ubitoy babuşke».

Bwl qılmıstıñ nätijesinde 613 beybit twrğın öltirildi, oqqa wşqan 1000-ğa juıq adam jarımjan mügedekke aynaldı. 106 äyel, 63 säbi, 70 aqsaqaldıñ ömiri qiıldı. 8 äulet tügelimen öltirildi. 25 bala äkeden de şeşeden de ayrılıp,  jetim qaldı, 130-bala äkesiz yaki anasız qaldı. Twtqındalğan 1275 adamnıñ 150-i turalı mälimet osı künge deyin müldem joq.

Äzerbayjandarğa jasalğan bwl qılmıs qatıgezdigi twrğısınan äskeri qılmıs bolıp tabıladı. Olay deuge sebep te joq emes.

Birinşiden, beybit twrğındardı jappay qıru operaciyasında arnayı tehnikamen jabdıqtalğan 366-nşı äskeri polki kenttiñ kirisi men şığısın tolığımen bekitip (halıqaralıq soğıs erejesi boyınşa äskeri qimıldan bwrın arnayı jasalğan däliz arqılı beybit halıq soğıs aymağınan şığarıluı tiis), beybit eldi nısanağa aynaldırğan, qolğa tüskenderge ayausız qinau äreketteri jasağan.

Ekinşiden, bwl qırğın kezinde 1)Jeneva konvenciyasınıñ, 2)BWW-nıñ  «Adam qwqığınıñ jalpı dekloraciyasınıñ», 3) Azamattıq pen sayasi qwqıq konvenciyasınıñ, 4) Äskeri soğıs kezi men uaqıtşa toqtau kezinde äyel adamdardı jäne ana men balanı qorğau konvenciyaları bwzılğan.

Sonday-aq, armiyan qarulı küşteriniñ äzerbayjandıqtardı wlttıq jäne dini erekşelikterine baylanıstı jappay joyu maqsatında jasağan bwl jantürşigerlik äskeri qılmısın «genocid» dep bağalauğa tolıq negiz bar. Öytkeni, 1948 jılı BWW-nıñ «Genocittik qılmıstıñ aldın alu jäne jazağa tartu konvenciyasında» genocid resmi türde adamzatqa jasalğan qılmıs bolıp tabıladı. Al, osı konvenciyada körsetilgen bes baptıñ üş kategoriyası Hodjalıda jauızdıqpen orındalğan.

Olar: a) Qanday da bir top ökilderiniñ öltirilui.

Negiz: Öltirilgendiñ barlığı da äzirbayjandıqtar bolıp tabıladı.

ä) Qanday da bir top ökilderine auır türde dene nemese psihologiyalıq zardap keltiru.

Negiz: Säbilerdiñ jilik süyekteriniñ suırılıp alınuı, olarğa därilik sınaqtardıñ jürgizilui, tiridey terileriniñ sıpırıluı, denelerine krest belgisin basu t.b.

b) Qanday da bir toptı tolığımen nemese bir bölşegin joyu maqsatında ömir süru şartın qasaqana özgertu.

Negiz: 613 beybit twrğın öltirildi, oqqa wşqan 1000-ğa juıq adam jarımjan mügedekke aynaldı. 106 äyel, 63 säbi, 70 aqsaqaldıñ ömiri qiıldı. 8 äulet tügelimen öltirildi. 25 bala äkeden de şeşeden de ayrılıp,  jetim qaldı, 130-bala äkesiz yaki anasız qaldı. Twtqındalğan 1275 adamnıñ 150-i turalı mälimet osı künge deyin müldem joq

Armeniyanıñ Hojalıda äzirbayjandarğa qarsı jasağan jantürşigerlik qılmısı üşin Armeniyanıñ swrqiya sayasatın adami jäne azamattıq twrğıdan ayıptaymın jäne ädiletti ornatu üşin Türki älemin birlik pen auızbirşilikke şaqıramın.

Sarkisyannıñ joğarıdağı közqarasınan qattı şoşınıp, arnayı tekseru-zertteu jwmıstarınıñ nätijesinen jağasın wstasa kerek,  AQŞ Kongresi Hodjalı qırğının «1992 jıldıñ eñ auır tragediyası» dep jariyaldı. Al, Islam Intımaqtastıq Wyımına müşe elu bir eldiñ parlamentteri Hojalı qırğınınıñ adamzatqa jasalğan qılmıs retinde tanıluı üşin memlekettik jäne halıqaralıq qoldau körsetu turalı şeşimin qabıldadı.

«Memorial» sekildi köptegen halıqaralıq wyımdar öz poziciyaların  aşıq jariyalap keledi...

Biraq, äli de bolsa Qara baq mäselesi beybit jolmen öz şeşimin tapqan joq, Hojalı qırğını äzirbayjan halqına jasalğan genocid retinde älemdik deñgeyde moyındalmay keledi, äli de bolsa, ädildik öz tağına ornıqqan joq, qılmısın aşıq türde jariyalağan Sarkisyandar tayrañdap, sayrandap jür...

Biıl qazaq eliniñ bas qalası türki jwrtınıñ mädeni astanası atandı. Dwrısı, Qazaqtıñ Astanası türki älemi üşin tek mädeni emes, sonımen qatar, ädilettiñ, ädildiktiñ, danalıqtıñ, beybit şeşimniñ Astanası bolıp tarihqa enui tiis.

«Abay-aqparat»

0 pikir