Beysenbi, 24 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107450. Jazılğandar — 102219. Qaytıs bolğandar — 1699
Özgeler 1255 18 pikir 12 Tamız, 2020 sağat 11:22

Lukaşenkonıñ «jeñisi» häm halıq narazılığı...

Tamız ayınıñ basındağı älem nazarın özine audarğan bastı oqiğa Belarustağı saylau boldı. Osı saylaudan keyingi el ortalığı Minsktegi äm iri qalalardağı eki küngi dürbeleñ sayasatkerlerge türlişe bal aşqızdı.

Atalğan saylauda 5 ümitker bağın sınadı. Lidiya Ermoşina basqaratın OSK-nıñ mälimdeui boyınşa, saylauğa 5,79 mln. respublika twrğını, yağni, 84,23% saylauşı qatısıp, öz dauıstarın qazirgi prezident Aleksandr Lukaşenkoğa – 80,08%, Svetlana Tihanovskayağa – 10,09%, Anna Kanopackayağa – 1,68%, Sergey Çereçen'ge – 1,13%, Andrey Dmitrievke – 1,04% bergendigi resmi jariya etildi. Bärine qarsı dauıs bergender – 6,02%-dı qwradı.

Aleksandr Lukaşenko özi saylauğa dauıs bergennen keyin jurnalister qauımına qarata öziniñ bastı qarsılası Svetlana Tihanovskayağa qatıstı: «Sender onı, meniñ bastı qarsılasıma aynaldırdıñdar! Al ol öziniñ ne istep, ne qoyatının bilmeytinin aşıq moyındap ta otır» dep bir şüyligip alğan soñ, qarsılasınıñ saylau aldı bağdarlamasın: «Äueli ädiletsiz saylauda jeñip şığamız, sodan soñ sayasi, ekonomikalıq qılmıs jasağandardı, esirtki twtınuşılardı, qılmıskerlerdi türmeden bosatamız» dep özinşe sınay sızdandı.

Türiktiñ Cumhuriyet basılımınıñ jornalşısı Deniz Berktay «Tınımsız mezet» attı maqalasında tömendegidey: «...ol basqarğan 26 jıldıñ işinde eldegi özgeristi qalaytın jaña buın ömirge keldi. Lukaşenkoğa qarsılas bola alatındardıñ keybiri ärtürli ayıp tağılıp türmege toğıtılıp, ne bolmasa elden bas sauğalap ketuge mäjbür boldı. Adam kütpegen oqiğa orın alıp, twtqınğa alınğan ümitker Sergey Tihanovskiydiñ jwbayı Svetlana Tihanovskaya öz kandidaturasın wsındı. Onı şettetilgen oppoziciyalıq liderler tügeldey qoldap, nätijesinde Tihanovskaya oppoziciyanıñ eñ mıqtı ümitkerine aynaldı. Tihanovskaya öziniñ saylau aldı bağdarlamasında bilikke kelgen soñ sayasi qısım jasaudı kelmeske ketirip, odan keyin öz prezidenttik ornın täjiribesi bar janğa tabıstaytının öte jii mälimdedi. Bwdan bölek, Tihanovskaya eşqanday sayasi äm ekonomikalıq mäselelerdi kötermey, tek barlığın bostandıq taqırıbı töñiregine toğıstıruı onıñ mañayına qarapayım halıqtı toptastırıp, Lukaşenkoğa qarsılardıñ bäri onıñ janınan tabıldı» dep birşama oyğa qonımdı öz pikirin alğa tartadı.

Kelip tüsken şağımdarğa qatıstı OSK törağası Lidiya Ermoşina «...şağım köp bolsa da, nazar salatını azın-aulaq qana» dese, baqılauşılardı basqarğan TMD Atkom hatşısı Sergey Lebedev «Bwl saylauda közge wrğan zañsızdıq bolğan joq» dep jar saldı.

Svetlana Tihanovskayanıñ Ştabı jariya etilgen OSK nätijesin moyındamay beybit jolmen bilikti jeñiske jetken oppoziciyalıq kandidatqa berudi ötinip, OSK-ğa öz şağımın tüsirdi. Bwdan bölek ümitkerler Andrey Dmitriev pen Sergey Çereçen' de saylaudıñ ädiletsiz ötkenine şağımdanatındarın ayttı.

11 tamızda Tihanovskaya elden ketip, Litvağa taban tiredi. Ol öziniñ beyne ündeuinde öziniñ nege elden ketkenine tüsinikteme berdi. Osı beyneündeuge qatıstı Litvanıñ SİM Linas Linkyaviçus Azattıq Radiosınıñ orıs qızmetine bergen swhbatında«Biz orın alıp jatqan oqiğa barısına äri saqtıqpen, äri tañqala köz saludamız. Eldiñ köşbasşısı saylaudı – mereke dep sanasa, qalıñ bwqara özderin qorlau men mazaq etu dep sezinedi. Bwl arada ortaq til tabısu öte qiın. Adamdar özderiniñ sözderine qwlaq asu men pikirlerin sıylauğa layıqtı. Biraq bilik ortaq til tabısudıñ ornına juan jwdırıqqa jüginip otır» dep öz oyın ortağa saladı.

«PolitNavigator» tilşisi Memdumanıñ «ER» partiyasınıñ deputatı Evgeniy Fedorovtıñ «Belrusinfo» YouTube arnasındağı: «Halıqaralıq qwqıq twrğısınan Belorussiyanıñ öz memelekettigin  saqtap qaluınıñ eş mümkindigi joq, sondıqtan birden bir jalğız nwsqa tek Reseymen birge bitwtas Otannıñ ömir süruin qalpına keltiru ğana» degen arandatuşı mälimdemesin jariya etti.

Belgili orıs sayasattanuşısı Gleb Pavlovskiy Lukaşenko äri Mäskeuge, äri Bryusselge kürmeui qiın problema tauıp berip otırğandığın söz etedi. «Europadağılar ne isterin bilmey äri säri küyge tüsip, bastarı dal bolsa, bw jağınan Mäskeudiñ de jağdayı oñıp twrğan joq. Mäskeu öziniñ eñ soñğı, eñ mıqtı odaqtasınan ayırıladı. Ne bolmasa, öz aqşasımen qalıptasqan jağdaydı odan arı qarjılandıra tüsuge mäjbür bolıp, özin-özi wstap twruğa qauqarsız rejimdi aqşamen qamtamasız etuin odan arı jalğastıradı...

 Bwl jağınan alğanda Mäskeu üşin töñkeristiñ orın alğanı tipten jaqsı. Öytkeni, bilikke basqa toptağılar keledi. Biraq däl qazir onday top joq. Demek, biz äli de Lukaşenkonıñ kez-kelgen uaqıtta ne sırttan, ne işten ajal qwşatın öte-möte dimkäs rejimimen istes bolamız. Şının aytar bolsaq, bizdiñ batıstağı şekaramızda orasan zor bilik vakuumı payda boladı» dep Ukrainadağı YAnukoviçtiñ tarihınan keyin auzı küygen Mäskeu aqır ayağına deyin Lukaşenkonı qorğau men qoldauğa mäjbürligin aşıq tanıtadı. 

«Lukaşenkonıñ bolaşağı men Belorus tağdırı» Reseydiñ kün tärtibindegi bastı problemağa aynalğanın sayasattanuşılar Andrey Suzdal'skiy, Dmitriy Oreşkin jäne Il'ya Graşenkovtardıñ pikirlerin jariya etken «Novıe Izvestiya» basılımda joqqa şığarmaydı.

2010 jılı jeltoqsanda ötken saylauda Aleksandr Lukaşenko 40% ğana dauıs jinap, resmi saylau qorıtındası 72,03% dep bwrmalanğan kezde 40 mıñnan asa jwrt Minskdegi Oktyabr' alañına ereuildep şıqqanın Mäskeu wmıta qoyğan joq. 

«Öz basım köşe protesteri rejimdi toñqalañ asıradı dep oylamaymın. Soltüstik Koreya nemese Albaniyadağı siyaqtı wzaq uaqıtqa deyin aziattıq despotiya ömir süretin boladı» - deydi Dmitriy Oreşkin.

Belarustağı saylau AQŞ-tı da bey-jay qaldırmağanın «Amerika dauısı» radiosınıñ orıs qızmetiniñ tilşisi Anna Plotnikova elde orın alıp jatqan oqiğalarğa qatıstı jergilikti sarapşılardıñ pikirin «Belorus sarapşıları –protestik äleuet pen Mäskeudiñ kiligui jayında» attı radio swhbatına arqau etedi. 

Düysenbi küni orın alğan oqiğalarğa qatıstı «Amerika dauısı» radiosınıñ orıs qızmeti sayasattanuşı Pavel Usovtıñ «...bügingi Belarus' biligi eldiñ sayasi keñistigin tolıq tazalauğa qauqarsız. 2006 jäne 2010 jıldarı bilik bastı oppozicionerlerdi türmege otırğızıp, OMON jasaqtarı ereuildeuşilerdi qañbaq qwrlı körmese, qazirgi jağday onday küşke saludı kötermeydi müldem bölek.

Dağdırıs bilik paydasına şeşilip otırğan joq. Olar orın alğan jağdaydı tolıq baqılap otırğan joq, äri jağdaydıñ qojayını bolıp ta tabılmaydı. Tayau arada kimniñ küş alıp, sayasi alañda qalatını belgili boladı. Moraldıq äm psihologiyalıq jaqtan äzirşe özderin türe quıp tarqatsa da, wrıp-soqsa da, türmege toğıtsa da betteri qaytpağan azamattar jeñiske jetude. Nätijesinde qalıptasqan jüye odan arı şatqayaqtanadı» degen pikirin keltiredi.  

«Evropeyskaya Belarus'» azamattıq kampaniyasınıñ koordinatorı Andrey Sannikov: «Biz Svetlana Tihanovskayağa alğıs aytuımız kerek... Ärine, Lukaşenko özin bärin baqılap otırğanday bolıp körsetuge tırısadı, şın mänisinde jağday onıñ uısınan şığıp ketti. Ol däl qazir alas wrıp, janın qoyarğa jer tappauda, öytkeni, ereuildi jıldamdatıp basa almadı. Äri bükil halıqtıñ alapat qozğalısı orın aladı dep eş kütken joq». Bwl qozğalıstıñ jeke wyımdastıruşıları joq, jwrt erikti türde özi qwrğan ıntalı toppen diktaturağa öz qarsılığın bildirip jatır.

Eki sarapşı da reseydiñ «jasıl adamdarınıñ» töbe körsetuin joqqa şığarmaydı. Birinşi jolı – Lukaşenkonıñ Odaqtas memleketterdiñ äskeri-tehnikalıq kömegine jüginui bolsa, ekinşi jolı – Belarustıñ jeke aymaqtarındağı DNR/LNR scenariyiniñ orın alıp, äkimşilik ğimarattarın  öz betimen basıp alğan toptıñ Vladimir Putinge ötiniş jasauı. Biraq DNR/LNR scenariyi orın alatınday jikşildikke bwl elde jol joq. 

Sannikov bwl jayında:  «YA liçno takoy opasnosti ne viju. A esli u kogo-to poyavitsya takaya mısl', to nujno vspomnit', çto Belarus' – eto partizanskiy kray № 1 v mire. Eto – strana, ne rasteryavşaya pamyat' ob etih deystviyah, i v kajdoy sem'e, naverno, est' svoi legendı o partizanskom dvijenii na territorii stranı.

I potom ya ne viju neobhodimosti v etom. Koneçno, esli bıt' takim je neadekvatnım, kak Lukaşenko, to mojno zaslat' “çeloveçkov”, no eto auknetsya oçen' sil'no. U nas – nikakih zacepok, çtobı vesti dela po ukrainskomu scenariyu, – net ni Krıma, ni Donbassa, kotorıe slavilis' sil'nım prisutstviem “russkogo mira” i ottorjeniem vsego nacional'nogo ukrainskogo. A u nas esli i vest' razliçiya mejdu zapadom i vostokom stranı, to oni ne kardinal'nı», – deydi.

Iä, eldegi oqiğanıñ auqımı men wzaqqa sozıluı oğan qatısuşılar men biliktiñ is-äreketine baylanıstı. Adamdar özderine qarsı qoldanılğan räzeñke oqtan jaraqattanıp jatır. Eger küş qoldanu üdey tüsse, oğan qarsılardıñ qarası molıqpay qoymaydı.

Minskidegi Reuters tilşisi Andrey Mahovskiy: «Belorus policiyası halıqqa qarsı  suatar, jas şığarğış gaz jäne säueleli şu granataların qoldandı. Mıñdağan adamdar Minsk jäne basqalardıñ köşelerine oppoziciyağa ıntımaqtastığın bildirdi. Keybireuler qoqıs baktarınan barrikadalar jasadı»,- dep jazadı.

«Belarus' qalarındağı soğıs. Lukaşenkoğa qarsı akciya jalğasuda» degen atpen berilgen radio habar Belarustağı orın alıp jatqan oqiğanı äskeri jağday men azamat soğısı arasındağı äldenege balaydı. Minsk jäne basqa qalardıñ köşeleri äskeri is-äreket orın alğan eldi eske saladı. Bükil tün ereuildeuşiler men küş qwrılımdarı arasındağı teketiresten twrdı. Resmi bir adamnıñ qaza bolğanı jariya etildi. 

Omon räzeñke oqpen "Naşa niva" gazetiniñ tilşisin jaradar etti. Büginge deyin onğa tarta jurnalist qamauğa alındı.

Gomelde küş qwrılmdarı birinşi küni 10-20 adam jinalğan jerge jetip kelip, bas salıp sabap, äyel azamattardıñ sömkelerin tekserip, wyalı telefondarın tartıp alıp jatsa, kelesi küni halıq olarğa qarsı otşaşu men "Molotov kokteylin" laqtıra bastadı. 

Protest Belarustıñ barlıq iri qaların jaylap, stihiyalı halıqtıq qozğalısqa aynaldı. Adamdar köşede bir-birlerimen kezdesip, aqparat almasıp, ne istep ne qoyatındarın birlesip şeşude. 

«Köp qorqıtadı, tereñ batıradı» atalı sözdiñ rastığın belarus wlttı älemge osılayşa tanıtıp jatqan jayı bar.

Äbil-Serik Äliakbar

Abai.kz

18 pikir