Jwma, 18 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107134. Jazılğandar — 101610. Qaytıs bolğandar — 1671
Körşiniñ köleñkesi 3130 15 pikir 7 Tamız, 2020 sağat 15:08

Putin qanday «tosın sıy» jasamaqşı?

August 3, 2020. - Russia, Moscow. - Russian President Vladimir Putin during a meeting with Yuri Slyusar, General Director of the United Aircraft Corporation, at Moscow's Kremlin.

Älem nazarı tağıda «Mäskeu men Minsk» arasındağı teketireske audı. Osı mäselege qatıstı CNBC mediabasılımında Frederik Kempidiñ (Frederick Kempe) «Köziñdi aşıp, Putinniñ tamızdağı tosın sıyına zer sal» attı maqalası jarıq kördi.

Frederik Kempi bwğan deyin «The Wall Street Journal»-da şeteldik tilşi bolıp 25 jıldan astam eñbek etken.  Atlantikalıq keñestiñ äm prezidenti, äm bas direktorı, AQŞ «oy tamızıq» ortalıqtarınıñ jahandıq mäseleler boyınşa bedeldi sarapşısı.

Biz Kempidiñ joğarıdağı maqalasın «Abai.kz» oqırmandarına wsınğandı jön kördik.


Frederik Kempidiñ maqalası:

«Amerika-Qıtay» arasındağı körigi qıza tüsken alauızdıq jwrt nazarın özine audartqanımen, bäribir osı jazdağı Batıs üşin tosın sıy Reseydegi Vladimir Putin tarapınan boladı.

Sebebi biıl 21-jılğa ayaq basqan Putin basqaruındağı Reseydiñ halıqaralıq ambiciyası men işki irip-şirui arasındağı qarama-qayşılıqqa qwrılğan tüzilim qaşanda onıñ mümkindigi men özge töndirer qaupin aldıñğı qatarğa şığarıp otıradı.

Onıñ memlekettik bandokratiyası äskeri modernizaciyalaudı keñ kölemde öristetip, öz qwramına tayauda ğana elge mälim bolğan jasandı jer serigine qarsı ğarıştıq qarudıñ sınaluın qosıp otır.

Bwdan bölek, aldıñğı qatarlı äskeri tehnologiyaları jäne tiimdiligi tömen tehnologiyamen jasaqtalğan jaldamalı armiyalarda oñtaylı kädege jaraytın giperdıbıstıq tehnologiya salasındağı älemdik barlau is-şaraları men ondağı jetistikteri keñinen jarnamalanuda.

Eldiñ demografiyalıq qarttıq qaqpanına tüskeni, ekonomikasınıñ twralağanı, mwnay bağasınıñ tüsui onıñ şañırağın şayqaltıp ta ketti.  Älemdik bank halqınıñ 12,3%-ı nemese 18 mln. adamı kedeylik şeginde ömir sürip jatqan Reseydiñ İJÖ 2020 jılı 6%-ğa kemidi dep boljap otır.

AQŞ-tıñ koronaviruske, eldegi ekonomikalıq dağdarısqa äm näsildik apalañ-topalañğa nazarınıñ birjola auıp, Europanıñ özi işindegi alauızdıq pen qaraşadağı saylauğa qatıstı jeke basımen qayğı boluı Putin üşin eñ ülken mümkindikterdiñ kökjiegin aştı desek te boladı. «Dosı» sanalatın prezident Tramptıñ qaraşadağı saylauda wtılıp qaluı da ğajap emestigin bek jaqsı biletin Putin säti kelip twrğan mümkindikti qwr jibermeytini de aqiqat.

Tötesinen tuğan qauip qiır şığıstağı Habarovsk qalasında orın alğan protestik akciyalardıñ keñ kölemdi äri wzaqqa sozıluı bop tabıladı. «Levada» jürgizgen saualnamada reseylikterdiñ 45%-ı tayauda ötken antikremldik protester tolqının qwptaytının jazıptı. Putinniñ qarsılastarı da temirdi qızğan kezinde soğıp, tekke qarap jatpaytını da belgili.

Bwl arada tamız tosın sıyı bolatın-bolmaytının kesip aytu öte qiın desek te, onıñ biri AQŞ-tağı qaraşada ötetin saylaudıñ aldında boy körsetetindigi Reseydiñ zor äleueti, bolmasa älsizdigi sındı eki faktordıñ qoyındasıp ketuine baylaulı.

Bwdan bwrında Mäskeudiñ alğa basqan qadamı keyin ketken kezde, Putin öziniñ işki baqılauın bekemdey tüsu üşin şeteldegi avantyurğa jüginetin.

2008 jılğı tamızdağı orıs-gürji soğısı, 2014 jılğı Qırımdı anneksiyalauı, 2015 jıldan bastau alğan Reseydiñ Süriyanıñ azamat soğısına äskeri aralasuı, Europadağı elektoraldı äri jalğan aqparattıq belsendilik, äsirese osı jılğı qañtardağı AQŞ-tağı saylauğa kiligui sındı tosın sıydı kütuge bola ma?

Osı bağıttağı Reseydiñ qadamı 9 tamızdağı belarus' saylauına bilek sıbana kirisuden bastaldı.

Europalıq sayasatşı YAnuş Bugayksi Putin belarus'ti qaqalmay jwtudıñ sätin öz paydasına jaratıp, wlttı azat etuşi keypine enip, «Belarustağı tolqudıñ ösui men eldegi daulı prezidenttik saylaudı» öz kädesine jaratuı mümkin, dep sanaydı.

Osı aptada 32 reseyliktiñ Minsk mañındağı sanatoriyde qamauğa alınğanınan keyin, öz elinde üş birdey oppoziciyalıq toptıñ qıspağında qalğan Belarus' prezidenti Aleksandr Lukaşenko: «Kreml'men ım-jımı bir äskeri merdigeri Vagner saylau aldında elde twraqsızdıq ornatu üşin öziniñ 200 jaldamalı jendetin jiberdi», dep ayıptadı.

Bir närse tüsinikti: Ol – Putinniñ Lukaşenkomen qarım-qatınası qattı suısıp, soñğısı Mäskeu basımdıqqa ie bolıp otırğan, Resey üşin öte tiimdi eki memlekettiñ bir odaqqa biriguine öz qarsılığın aşıq bildirdi. Lukaşenko bwğan deyin Europa jäne AQŞ-pen tığız baylanısqa tüsip, memhatşı Mayk Pompeonıñ aqpandağı is-saparında asqan qonaqjaylıq tanıtqan.

Putin köbine öz jerindegi kremldik bilikti azıp-tozdıratın, Lukaşenkonıñ basın ala qaşuı nemese batıstıq qwndılıqtarğa, Gürjistan men Ukrainağa büyregi bwratın oppoziciyalıq is-äreket tärizdi kez kelgen bas köteruge qarsı şığadı.

Keybir sarapşılar Putinniñ tap osınday avantyurağa baruına täbeti qaytıp, jüni jığılıp qaldı degendi söz etedi. Biraq ol äli künge deyin AQŞ-tı, Europanı nemese özge de elderdi közge ilmeytindigin tanıtıp jür.

Ötken aptada Tramp öziniñ «Axios on HBO» telearnasına bergen swhbatında: «Resey Auğanstandağı amerika soldattarın öltiru üşin talibterge aqşa tölep otır degen barlau mälimeti boyınşa, Putinmen sözge kelispey qalğanım joq», dep mälimdedi. Tramp aqpan ayınıñ ayağında qolına kündelikti barlau mälimeti tüskennen keyin Putinmen wzın sanı segiz ret söyleskenin ayttı.

Eger ötkenniñ sabağı – keleşektiñ tälimi boladı desek, onda ekonomikalıq sırqat Reseyde Putinniñ basına qara bwlt üyiriledi deytin batıs danışpandarınıñ armandarına qosıla qoymaymız.

Bäri bir ol öziniñ halıqaralıq tabıstarımen qanattanıp, beti qaytıp körmegen tentek mektep oquşısı sekildi keñes däuiriniñ däureniniñ üziluin ädiletsizdik dep sanap, onı qalpına keltiru jolındağı jwmısın özine oñtaylı täsilmen jalğastıra beretin boladı.

Financial Times tilşisi Katrin Bilton (Catherine Belton) jazğan «Putin's People: How the KGB Took Back Russia and Then Took On the West» kitabında bolaşaq prezident öziniñ mansap jolınıñ är kezeñinde KGB ädis-täsilderin keñinen kädege jaratqanın aşıp köresete alğan», - dep Enn Epplbaum recenziya jazadı.

Tağı bir biz süyenetin derekközi Konstantin Malofeevpen birge Europa boyınşa balamalı demokratiya men europalıq integraciyalıq wyımdı qwrğan reseylik biznesmen Vladimir YAkunin atalğan kitaptıñ avtorı Boltonğa: «Reseydiñ jahandıq jağdayın qalpına keltiru bastı maqsatımız», degeni.

Öz kezeginde Resey boyınşa amerikalıq sarapşı Andjela Stent: «Resey öziniñ şekteuli ekonomikalıq mümkindigine qaramay, äli künge deyin beldi halıqaralıq oyınşı bolıp tabıladı. Bwğan sebep, AQŞ-tıñ senimdiligine qatıstı öz odaqtastarı arasındağı tuındap, öristey tüsken kümän»,- dep jazadı.

Vaşingtonnıñ Putin turalı keñinen tarağan «baskeser – diktator» degen pikirine qaramay, onıñ jahandıq äriptesteri, onıñ işinde Tayau Şığıstıñ joğarı şendi şeneuinikteri onıñ (Putinniñ) boyınan biznes jürgizuge asa senimdi pragmat köşbasşını köretindikterin aşıq söz etedi. Olar Süriyada Iranğa qarağanda Reseydiñ, Liviyada Türkiyağa qarağanda Reseydiñ boluın qwptaytındarın joqqa şığarmaydı.

Jazğı «bombanıñ» jarıluına baylanıstı Stent: «Bäri twraqtı bolıp köringenimen, ayaq astınan bäriniñ özgerip sala berui orıs tarihına tän dünie. Putin jwrttı tañ qaldırudan jañılmay keledi. Ayaq astınan asığıs wyımdastırğan referendum däl osınıñ däleli. Qanşa degenmen özine qatıstı eşkim kütpegen şaqırularmen betpe-bet kelip, bilik tizginin belgisiz uaqıtqa deyin saqtap qala bildi»,- dep jazadı.

Al, endi osı tamızğa qatıstı söz etetin bolsaq, eger bwl tosın sıy bolatın bolsa, onda ol Putinniñ tañdauı bolğanı dep bäs tiguge barmın.

Dayındağan Äbil-Serik Äliakbar

Abai.kz

15 pikir