Jeksenbi, 27 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107659. Jazılğandar — 102530. Qaytıs bolğandar — 1699
Ğılım-bilim 1353 4 pikir 7 Tamız, 2020 sağat 12:49

Joğarı bilim beru jüyesine qanday özgerister engizilmek?

Prezident Qasım-Jomart Toqaev ministrlikke joğarı oqu orındarınıñ akademiyalıq derbestigin odan äri keñeytu boyınşa jwmıstı jürgizudi tapsırdı.

2018 jılı joğarı oqu orındarına akademiyalıq jäne basqaruşılıq erkindik beretin zañ qabıldandı. Osı zañnıñ jobasına jauaptı bolğanmın, sondıqtan onı qabıldau qanşalıqtı mañızdı qadam bolğanın jaqsı bilemin. Odan beri eki jıl ötti. Qazirgi uaqıtta osı bağıttağı jwmıstı odan äri jalğastıru qajettiligin bayqap otırmız.

Osı rette ministrliktiñ qanday wsınıstarı bar?

Joğarı bilim beru jüyesin odan äri jañğırtuğa jäne onıñ bäsekege qabilettiligin arttıruğa negiz bolatın «Joğarı bilim berudi damıtudıñ dağdarısqa qarsı josparı» äzirlendi.

Üş qadamdı qamtitın jospardı sarapşılar tobı ağımdağı jıldıñ naurız ayınan beri talqılap jatır. Endi tolığıraq toqtalsam.

Birinşi qadam:

1) Bilim beruge biznes pen öndiris ökilderin, şeteldik oqıtuşılardı tartu, öñiraralıq deñgeyde mamandardıñ almasuın ıntalandıru öte mañızdı. Bilim beru jüyesi bilim aluşılardı narıq talaptarına say dayındap, odan qalıs qalmauğa barınşa tırısuı tiis. Osığan baylanıstı därejelilikke, ştatqa, biliktilikti arttıruğa jäne bazalıq bilim beruge qatıstı talaptardı qayta qarau qajet dep sanaymın. Bwl ölşemderdi joyu mindeti twrğan joq, degenmen olar joğarı oqu orındarınıñ erkindigin şektemeui kerek. Atap aytsaq, meyramhana isi, buhgalteriya, turizm, qızmet körsetu, qarjı, IT, jurnalistika, qoğammen baylanıs, standarttau jäne sertifikattau siyaqtı oqıtu bağıttarı boyınşa ştattıq talaptar men därejelilikti talap etudiñ mäni joq, säykesinşe bwl praktikterdi oqıtuşılıqqa tartu ürdisin qiındatadı.

2) Dästürli kündizgi oqumen üylesetin qaşıqtan jäne aralas oqıtu türlerin engizu. Naqtı qay formatta oqitının studenttiñ özi tañdaytın boladı. Wsınılatın oqu türi köktemde bolğan jağdaydan özgeşe bolmaq, öytkeni, qaşıqtan oqıtu nısanı bastapqıda uaqıtşa şeşim retinde engizildi. Ärine, bwl jwmıstardı oqıtuşılardı qayta dayarlaumen jäne bilim beru bağdarlamaların jañartumen wştastıru qajet. Qaşıqtan oqıtu nısanın tolıq beyimdeu üşin zañnamalıq özgerister qajet.

3) Sonday-aq JBP cikli boyınşa tiptik oqu bağdarlamaların naqtı oqıtu nätijeleri körsetilgen şekti formatta qaldıru wsınıladı. Ol nätijelerge JBP igeru qorıtındıları boyınşa qol jetkizu qajet boladı.

Bügingi tañda tiptik bağdarlamalarda tek nätijeler ğana emes, sonımen birge olarğa qol jetkizu ädisteri de sipattaladı. Ministrlik bwğan aralaspauı kerek, akademiyalıq erkindik tolıqqandı boluı tiis.

4) Köp wzamay doktoranttar da basqa studentter siyaqtı jaña oqu jılın bastaydı. Bügingi normativtik aktilerge säykes doktoranttar oqudıñ birinşi semestrinde dissertaciyalarınıñ taqırıbın bekituleri kerek. Bwl is jüzinde ğılımi zertteudiñ bağıtın anıqtauda qolaysızdıq tudıradı. Doktorant pen onıñ jetekşisi dissertaciya taqırıbın bekitu merzimin jwmıstıñ pısıqtaluına qaray özderi anıqtauı tiis. Bilim men ğılımda formaldı közqaras bolmauı kerek! Bwl doktoranttardıñ jeke oqu josparların (JOJ) bekitu merzimderine de qatıstı. BĞM mwnday qwjattardıñ merzimderi men mazmwnın ayqındamauı tiis. Biz joğarı oqu orındarındağı eseptilikti azaytu üşin odan äri jwmıstı jalğastıratın bolamız.

5) OJSB-nı joyu. Baqılaudıñ bwl türi eşqaşan asa tiimdi bolğan emes. Akademiyalıq derbestigi keñeygen ärbir JOO öz bilim beru bağdarlamasın dayındağanda OJSB-nıñ is jüzinde qajettiligi joq.

Bağdarlamanıñ ekinşi qadamı:

Qazirgi uaqıtta BĞM men joğarı oqu orındarınıñ mindeti – bilim beru sapasınıñ joğarı deñgeyin qamtamasız etip qana qoymay, bilim aluşılardıñ qarjılıq jüktemesin de azaytu. Men qazirdiñ özinde joğarı oqu orındarında oqu aqısın kötermeu turalı wsınıs jasadım. Bwl twrğıda joğarı oqu orındarına da jağday jasau kerek.

Osığan baylanıstı dağdarısqa qarsı şaralardıñ kelesi paketi wsınıladı:

1. Joğarı oqu ornınıñ aqılı negizde bir bilim aluşığa şığatın eñ tömengi şığındarı men grant qwnınıñ araqatınası boyınşa talaptıñ küşin joyu. Memlekettik grant qwnı arttı. Sondıqtan, joğarı oqu orındarınıñ bağa sayasatına bwl keri äser etpeui tiis.

2. Mindetti türde ğılımi därejesiniñ boluı jönindegi talaptar men täjiribege bağdarlanğan dayarlıq bağıttarı üşin ştatta jwmıs isteu boyınşa qoyılatın talaptardı joyu.

3. Oqıtuşılar sanınıñ studentter sanına qatınası boyınşa talaptardı joyu. Bilim berudi damıtudıñ jaña jağdaylarında bwl talap özektiligin joyıp otır.

4. Qorıtındı baqılau nısanı boyınşa talaptıñ küşin joyu. Qarjı, buhgalterlik esep, IT, meyramhana isi bağıttarı boyınşa oqu nätijeleri diplomdıq jwmıspen emes, naqtı täjiribedegi jwmıs dağdılarımen, demonstraciyalıq emtihandarmen nemese jobalarmen rastaladı. Bwl keybir JOO-da tek «bar bolsa boldı» degen qağidamen jazılğan kurstıq jwmıstarğa da qatıstı.

5. Pandemiya kezeñinde oqudı bitirgennen keyin bir jıl işinde jwmısqa ornalasu turalı talap tek taldau jürgizu üşin eskeriletin boladı. Endigi kezekte biz tülekterdiñ jwmısqa ornalasuın ğana emes, sonımen qatar osı tülekterdiñ jaña jwmıs orındarın aşuın da eskeretin bolamız.

6. JOO ielenui tiis materialdıq aktivterdiñ türleri boyınşa talaptardı qayta qarau qajet. Aktivterdiñ türleri emes, bilim beru sapasın qamtamasız etu üşin qajet jağdaylardıñ boluı asa mañızdı.

Bağdarlamanıñ üşinşi qadamı:

Eñ bastısı, bilim sapasın baqılau qajet. BĞM «şañsorğış» joğarı oqu orındarın anıqtau sayasatın jalğastıra berui tiis. Keyde jwmıstarın adal atqarıp jürgen joğarı oqu orındarı da memlekettik baqılaudıñ qatañ sayasatınan zardap şegedi. Osığan baylanıstı bwrın-soñdı WQSK otırısında aytılğan joğarı oqu orındarın ligalar boyınşa saralau boyınşa wsınıs qoldau taptı.

Birinşi sanatqa halıqaralıq deñgeyde bäsekege qabiletti JOO-lar enedi. Olar üşin bastı kriteriy – ğılımi zertteulerdiñ joğarı deñgeyde boluı. Olar – ğılım salası bilim beru bağdarlamalarına ün qosatın jäne el ekonomikasına äser etetin joğarı oqu orındarı. Mwnday joğarı oqu orındarında akademiyalıq erkindik 100% boladı. Memlekettik baqılaudan bosatu olarğa tekseru jwmıstarına alañdamauğa mümkindik beredi. Olarda tolıq senim bildiru prezumpciyası boladı.

Ekinşi sanatqa wlttıq deñgeydegi bäsekege qabiletti joğarı oqu orındarı enedi. Olar birinşi sanattağı joğarı oqu orındarımen birdey akademiyalıq erkindik deñgeyine ie boladı. Sonday-aq olar da tekserulerden bosatıladı.

Üşinşi sanat boyınşa. Öñirlik JOO respublikalıq deñgeyde bäsekelese almaydı, alayda, öñirlerdegi studentter üşin tiisti deñgeyde bilim beredi jäne oqıtu barısında «öziniñ» bilim aluşısına bağdarlanadı. Öñirlik nemese salalıq joğarı oqu orındarı (üşinşi sanat) ülken akademiyalıq erkindik kölemine ie boladı. Bwl joğarı oqu orındarında täuekelderdi bağalau jüyesi boyınşa ğana tekseris jürgiziletin boladı.

Al qalğan JOO-lar törtinşi sanatqa enetin boladı. Olar tolıq kölemde memlekettik baqılauğa tartıladı, sapa men senimniñ tömen deñgeyde boluına baylanıstı olarğa qatıstı köptegen talaptar men normalar qoldanılatın boladı.

Joğarı oqu orındarın tört sanat boyınşa saralau negizinde joğarı oqu orındarındağı bilim men ğılımnıñ sapasın arttırudağı bäsekelestigi jatır, al bäsekelestik, özderiñiz biletindey, ärqaşan paydalı.

Jalpı alğanda, biz osı üş qadamdı jüzege asıru elimizdegi joğarı bilim beru salasına qosımşa serpin beretindigine senimdimiz. Al, akademiyalıq erkindiktiñ arqasında bilim berudiñ naqtı tiimdiligine negizdelgen bäsekelestik joğarı oqu orındarınıñ sapasın jaqsartadı jäne nätijesinde olardıñ tülekterine odan äri bäsekege qabiletti boluğa kömektesedi dep sanaymız, sonıñ işinde halıqaralıq deñgeyde.

Men bwl wsınıstardıñ ärtürli qabıldanuı mümkin ekendigin tüsinemin. Degenmen, qazirgi uaqıtta osınday şeşimder qabıldanuı qajet dep sanaymın. Biz bir-birimizge, joğarı oqu orındarına, studentterge jäne oqıtuşılarğa barınşa senim artuımız kerek. Tek osılay ğana oñ özgeristerge qol jetkizuge boladı.

Ashat Aymağambetov,

QR Bilim jäne ğılım ministri.

Abai.kz

4 pikir