Jwma, 25 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107590. Jazılğandar — 102360. Qaytıs bolğandar — 1699
Ädebiet 3334 6 pikir 4 Tamız, 2020 sağat 13:18

Qatigezdik (äñgime)

Wstaz jwmıs üstelinde jatqan kitaptarğa köz tastap, arasınan kişkene ğana sarı qağazdı qolına alıp qaradı. Bügin üş sabaq ötkizui kerek eken. Solardıñ biri – «Qws jolı» virtualdı universitetindegi ğalamşararalıq qoğamtanu. Bwl – «Ğalamşararalıq qoğamtanu jäne transğalamşarlıq policiya küşteri» mamandığında oqıp jatqan doktoranttar üşin mindetti pän. Atalğan sabaq barısında keyde türli örkeniet ökilderi arasında mañızdı äri tartıstı dialogtar örbidi. Aytılğan pikirlerdiñ birşaması wstazdıñ jaña zertteu eñbegine qwndı material retinde qoldanılatındıqtan, ol bwl pänge asqan qızığuşılıqpen qaraydı. 

Wstaz jwmıs üsteli aldındağı orındığına ıñğaylanıp otırdı da, virtualdı ekrandağı batırmalardı belgilengen tärtippen basıp şıqtı. Nätijesinde, birneşe minuttan keyin üş ölşemdi virtualdı auditoriyadağı studentterdiñ aldınan şığa keldi. 

Şäkirtter de birtindep orındıqtarına jayğastı. Universitettiñ erejesi boyınşa, näsilşildiktiñ aldın-alu maqsatında däriste doktoranttardıñ atı-jöni jäne öz kelbeti aşıq körsetilmeydi. Olar sabaqqa birdey keyipte, biraq bir-birinen ajıratu üşin türli-tüsti reñkke enip, qatısadı. Tek wstaz ğana şäkirtterdiñ şınayı beynesin körip, esimderin biledi. 10 student jinalğan soñ, oqıtuşı sabağın bastadı. 

Ol ornınan twrıp, studentterge talqılanatın taqırıptı tanıstırdı: «Bügin genderlik zorlıq-zombılıq jöninde söz qozğaymız. Äñgime Jer ğalamşarındağı äyelder köretin qatigezdik turalı bolmaq».

Auditoriyadağılar özara kelispey, küñkildese bastadı. Wstaz säl kidiristen soñ, sözin jalğastırdı: "Qws jolındağı özge ğalamşarlarda erlerge, beytarap jınıstılarğa, qos jınıstı nemese köp jınıstılarğa qarsı qatigezdik bar ekenin bilesizder. Sondıqtan nege däl Jerdegi äyelder jayında talqılaymız dep oylaularıñ orındı. Bwl jäyttardıñ bärine de sabaq barısında toqtalatınımızdı birden eskertip aytayın. Alayda genderlik zorlıq-zombılıq Jerde özge ğalamşarlarğa qarağanda anağwrlım keñ etek jayğan. Mwnıñ tamırı tım äride jatqan sıñaylı».

Osılay degennen keyin oqıtuşı üsteline jaqındap, orındığına otırdı. Ekrandağı birneşe batırmanı bastı da, «Mına suretterge nazar audarıñızdar», – dedi. Ekranda Afrika bazarlarında küñdikke satılıp jatqan äyelder men boyjetkenderdiñ; besikten beli şıqpay jatıp, qalıñdıq kiimin kigen nemese bala kötergen kişkentay qızdardıñ; soqqığa jığılıp, üsti-bası kökala qoyday bolğan kelinşekterdiñ; özine qol salğan jäne twrmıs auırtpaşılığınan tım erte qartayıp ketken äyelderdiñ suretteri kezek-kezek körsetilip jattı. 

Suretter bitkende, kabinetti qwlaqqa wrğan tanaday tınıştıq bastı. 

Wstaz özge ğalamşarlıq studentterdiñ tañdanıp, tipti, şoşınıp otırğanın kördi. Al Jer twrğındarına bwl oqiğalar tañsıq bolmağandıqtan, jüzderinde eşqanday özgeris bayqalmay, salqın ğana qabıldadı.

Oqıtuşı söz tizginin aldımen Jer studentterine bergisi kelgen joq. Öytkeni, basqa ğalamşarlardıñ şäkirtteri olardı tanıp qoyıp, däris eki adamnıñ dauına aynalıp ketui mümkin edi. Sondıqtan: «Pikirtalastı mınaday swraqtarmen bastayıq: Genderlik zorlıq-zombılıq degen ne jäne o basta qaydan şıqtı?» –dedi.

Bäri de bir sätke oylanıp qaldı. 

Wstaz studentterdi janarımen şolıp şığıp, «Bwl saualğa jauap bere alatındarıñ bar ma?» –dep swradı. 

Şäkirtterdiñ köbi közqarasın aytu üşin qolın köterdi. Sirä, bwl mäseleni tım qarapayım äri wğınıqtı dep qabıldasa kerek. 

Oqıtuşı Al'fa ğalamşarınıñ sarı tüsti studentin nwsqap, pikir bildiruge şaqırdı. Ol ornınan twrıp: «Qatigezdik degenimiz – döreki adamnıñ fizikalıq nemese odan tıs küşti paydalanu arqılı jınısı basqa jandı öz talap-tilegin orındauğa mäjbürleui» – dedi. 

Wstaz kelisetinin meñzep, basın izedi de: «Iä, bwl – qatigezdiktiñ klassikalıq sipattaması. Öte jaqsı» – dedi. Oylanğan keyipte tört-bes qadam jürgen soñ, ekinşi swrağın qoydı: «Kelesi saual – qatigezdiktiñ neşe türi bar?».  

Bwl jolı eki-üş student qana qol köterip, jauap beruge niet bildirdi.  Oqıtuşı solardıñ birine rwqsat berdi. Kök tüsti student ornınan twrıp, bılay dedi: «Reakciya twrğısınan qatigez äreket pen oğan qatınastı jetige bölip qarastıruğa boladı:

1, Bireu qatigezdik jasaydı, biraq ol japa şekken adam tarapınan qatigezdik sanalmaydı. Alayda odan adam zardap şegedi; 

2, Bireu qatigezdik jasaydı, biraq ol japa şekken adam tarapınan qatigezdik sanalmaydı. Odan eşkim zardap şekpeydi; 

3, Bireu qatigezdik jasaydı. Japa şekken adam onı qatigezdik dep sanaydı. Biraq zardap şekpeydi; 

4, Bireu qatigezdik jasaydı. Japa şekken adam onı qatigezdik dep sanaydı. Jäne odan zardap şegedi; 

5, Adam qatigezdik jasamaydı. Biraq qarsı tarap onıñ qatınasın qatigezdik dep sanaydı; 

6, Adam öziniñ qatigezdik jasağanın bilmeydi. Biraq japa şekken adam öziniñ qatigezdikke wşırağanın biledi; 

7, Adam öziniñ qatigezdik jasağanın bilmeydi. Japa şekken adam da öziniñ qatigezdikke wşırağanın bilmeydi».

Wstaz külimsirep, studentti «Jaraysıñ!» – dep maqtadı da, auditoriyadağı basqa studentterden: «Osı jeti jäyttıñ qaysısı bärinen qauipti?» – dep saual tastadı. Bwl swraqqa jauap bermek peyilmen tek bir student qana qol köterdi. Wstaz jınıstıq bölinu twrğıdan kürdeli qwrılımğa ie Beta ğalamşarınıñ qara tüsti studentine söz berdi. Ol ornında otırğan qalpında: «1 men 6-ğa deyingi jağdaylardı anıqtap, zañmen qudalauğa boladı. Sondıqtan jetinşisi eñ qaterli jäyt. Öytkeni onı äşkerelep, tekseru oñay emes. Mwnday jağdayda qatigezdik wdayı qoğamnıñ tereñ qatparlarında eş qarsılıqsız nemese bögetsiz jüzege asa beredi. Äyteuir bir küni zäbir körsetuşi nemese jäbirlenuşi şekten tıs qatigezdik jasağanın, ne bolmasa, körgenin tüsinetindey därejege jetkende, ädette zwlımdıqtıñ aldın-alu tım keş boladı», – dedi. 

Oqıtuşı studenttiñ jauabına qanağattanğanın bildirip, basın izedi de: «Qatigezdik neden bastau aladı?» – dep swradı. Qara tüsti student: «Mwnday qatigezdik key qauımdardıñ mädenietinde tamırın tereñge jayğan qate senimnen bastau aladı», – dep jauap berdi. Qara tüsti şäkirttiñ janında otırğan jasıl tüsti student qolın köterdi. Wstaz oğan da söyleuge mwrsat berdi. Jasıl tüsti şäkirt: «Men bwl pikirmen kelispeymin. Tereñ senim degen joq. Bärin talqılauğa boladı», – dedi.

Sabaqtıñ ötu barısı wstazğa wnadı. Endi Jer ğalamşarınıñ şäkirtterin pikirtalasqa tartatın kez keldi. Ol ornınan twrıp, jerlik studentterdiñ biriniñ janına bardı da: «Sender nege ündemey otırsıñdar? Közqarastarıñ qanday?» – dep swradı. 

Qızıl tüsti student selqos qana: «Bwl taqırıpta pikir talastırudıñ qajeti joq dep oylaymın. Men qatigezdikke qarsımın. Biraq ne bolsa sonı qatigezdikke balau dwrıs emes. Bizdiñ bolmısımızdı körsetetin ädet-ğwrpımız ben salt-dästürimizdi saqtauımız kerek. Keybir jağdaylarda bwl qatigezdik emes, bizdiñ mädenietimiz», – dedi. 

Studenttiñ bwl sözi auditoriyada dau tudırdı. Külgin tüsti şäkirt rwqsat swramastan, öre türegelip: «Qoğamdağı ädet-ğwrıptı halıq qalıptastıradı. Sondıqtan onı özgertu de öz qolında», – dep ayqayladı. 

Jer planetasınıñ sarğılt tüsti studenti: «Sender basqa ğalamşardansıñdar. Sol sebepti, Jer planetası men adamzat qoğamı turalı dwrıs bilmeysiñder. Jerde er adamdar fizikalıq jäne ruhani jaratılıs twrğısınan artıq qabiletke ie jäne qiın jağdaylarda şeşim qabıldağanda, er adamnıñ pikiri joğarı twratınına tarihi täjiribe jüzinde köz jetti. Bwl bir tabiği artıqşılıq», – dep jauap berdi. 

Osı üş student bir-birine dauıs kötere söylep, dau örşip ketti. Ärqaysısı öz közqarasın türli derektermen däleldeuge tırısıp baqtı. Olardı ünsiz ğana tıñdap twrğan wstaz pikirtalastı toqtatuğa äldeneşe ret oqtalğanmen, batpadı. Oqıtuşı aqırın ğana üsteliniñ janına barıp, orındığına jayğastı da, birneşe minut studentterge qarap otırıp, oyğa şomdı. Bir mezgilde bügingi sabaqtı tüyindeytin sättiñ jetkenin wqtı. Säl oylanıp, eñ jaqsı tüyin sabaq beru erejesin bwzıp, qorıtındı jasaudı är studenttiñ öz erkine qaldıru dep şeşti. 

Wstaz ekran betindegi birneşe belgini basıp, daulasıp jatqan studentterdiñ şınayı bet-jüzin körsetti. Qızıl jäne sarğılt tüsti studentter – Jer planetasında twratın er adamdar, al külgin tüsti şäkirt sol ğalamşardıñ äyel twrğını bolıp şıqtı. 

Auditoriyadağı basqa studentter Jer planetasınan şıqqan er jäne äyel studentterdiñ qızu talqısına tañdana qarap qaldı. 

Qara tüsti student janındağı jasıl tüsti şäkirtke aqırın ğana: «Endi ne oylaysıñ?» – dep külimsiredi. 

Wstaz jımiğan küyi virtualdı auditoriyadan şığıp ketti. Ol orındıqtan twrıp, ğarış qalaşığındağı şağın päteriniñ aspazhanasına qaray bet aldı... Osı kezde qwlağına «Anaşım, Jerden apam telefon soğıp jatır» degen ün jetti. 

Irädj Fazelbahşeşi, parsı jazuşısı

Parsı tilinen audarğan: Gauhar Omarhanova 

Abai.kz

6 pikir