Beysenbi, 6 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 94882. Jazılğandar — 67031. Qaytıs bolğandar — 1058
Ädebiet 1930 1 pikir 13 Şilde, 2020 sağat 10:55

Dekrettegi erkek

(Äñgime)

Auıldağı ağayınımız isti bolıp qalıptı. Sonıñ şaruasımen Astanadan ädilet izdep kele jatqan äkemniñ habarı özinen üş kün bwrın jetken. Vokzaldan kütip aldım. Äkem jalğız emes, janında inisi Ertay ağa bar. Jaña ğimarattıñ işi bwlıñ-bwlıñ. Bir köterilip, bir tüsip, üşeumiz qosaqtalıp wzaq jürdik. Jan-jağıñnıñ bäri äynek, ayağıñnıñ astı da aynaday jaltıraydı. Äkemniñ ayağı şatqayaqtay bergen soñ qoltığınan demep aldım. Äupirim degende jıljımalı esikke jettik-au. Sapırılısqan jwrtpen birge sırtqa wmtıldıq. Jañbır sabalap twr eken.

- Oypırmay, toq işekke tüsip ketkendey bolıp, dalağa äreñ jettik-au!,- dep äkem dañğaraday ğimarattıñ wzın-wzın dälizderinen äreñ şıqqanına narazılıq bildirdi.

- Älemdik standartpen saldıq degen vokzalı osı ma?,- dep Ertay ağam da köñil tolmağan sıñay tanıttı.

- Deni sau, ayaq-qolı bütin biz äreñ jol tauıp sırtqa şıqtıq, mügedek bauırlar men qarttardıñ jağdayı ne bolar eken mında,- dep äkem äli bwrqıldap keledi.

Twraqta közi kögerip tizilip twrğan «ekotaksidiñ» birimen kelisip üyge tarttıq. Artqı orındıqtağı ağayındı ekeui jan-jaqtarına qarap, «mınau – älgi jaña meşiti», «mınau – mwrajay ğoy», «al mınau – Aqorda»,- dep bir-birine tanıstırıp keledi.

- Özderiñiz qalanı jaqsı biledi ekensizder ğoy?,- degen meniñ tañğalısıma:

- Kök jäşik aman bolsın! Bärin sodan körip, bilip alamız,- dep qoyadı. Esildiñ üstindegi köpirge kelgende äkem:

- E, jarıqtıq Esil! Ğasırlar boyı Sararqanıñ halqın asırap kele jatqan wlı däriyamız!,- dep betin sıypadı.

Ağay da ırımın jasadı. Men qaytaladım. Wlı özenge täu etkenderi bolar. Köpirden oñğa bwrılıp, köp wzamay üyge jettik. Meniñ balalarım men jarım aldarınan dalağa şığıp qarsı alıp, betterinen süygizip arqa-jarqa bolıp jatır. Ettiñ iisi pod'ezdi alıp, qonaq kütip otırğan päterge şaqıradı. Äkem törge divanda qos jastıqtı qwşaqtay jayğasıp, biz auıl-aymaqtı tügendep swrap, jienderi erkelep jatsa da qabağında bir kirbiñ bar. Köñili alañdaulı. Süt pisirim kezde tiegi ağıtıldı-au!

- Erğanattıñ şaruası tura men keler kezge qarap qalıp pa?,-dep.

Astanağa jol alğanın aldın-ala aytsa da äkesin kütpey şet el asıp ketken wlğa ökpesi qara qazanday. Auılda qırıq jıl bala oqıtqannan mañdayına köldeneñ tört sızıq, ezuine tereñ eki sızıq, köziniñ aynalasına jıpırlağan köp sızıq tüsipti. Meniñ bala künimde taraqtap oynaytın qayrattı qalıñ şaşı sirep, aq burıldanğan. Künge totıqqan jüzindegi är tañba şam jarığımen tipti anıq körinedi. Qalıñ qası tüyilip, ortasın siriñkeniñ şırpısınday tiginen qadalğan sızıqtar ajıratıp twr. Ülken basında qos qwlağı qaraqşıday qalqiyadı. Dastarhan jasap jürip sol suretti sağınışpen alıstan sipay qarap jürmin.

- Köke, memlekettik qızmet degen solay. Ayaq astınan bir jaqqa aydap jiberedi, sodan ketkeniñ wşarıñdı jel, qonarıñdı say bilip,- dep meniñ küyeuim qaynatasına wldıñ ketken mänisin wqtırğan boladı.

- Ağa, nesin qamığasız, eñ negizgisi – qayda jürse de aman bolsın. Öz şaruamızdı özimiz-aq bitiremiz. Tek Jaqsıbaydıñ balasın tapsaq boldı, ol da bir jaqqa saparlap ketpey,- dep Ertay ağatayım senimdi otır.

Ağasınan bir müşel kişi, Mañday men janarınıñ mañayın örmekşi torınday äjim iz salıp, jazda tıqırlap alğızğannan endi ğana ösip kele jatqan şaşı aq tikenge wqsap otırğanımen jan-düniesi äli baladay. «Äy-küyeu!,- dep qoyıp Joldastı sözben şımşılap, äzildeydi.

Imırt üyirilip, qas qaraya äkemnen tuılğandar bizdiñ şañıraqqa jinala bastadıq. «Jwmıstan jetkenim osı, köke!,- dep kişi qızı keldi aldımen bala-şağasımen ulap-şulap. Artınşa ülken äpkem de jetti, jezdemizge qosa eki nemeresin alıp. Kempir-şaldıñ bauırında ösken erketotay qız, äkesiniñ qarındası siyaqtı.

- Ağa! Wldıñ şañırağına barmay, qızdıñ üyine tüskeniñizge jol bolsın!,- dep äzildey keldi.

Bärimizdiñ ortamızda qarqaraday qasqayıp otırsa da, jalğız wldıñ joqtığı janın jep, kelinniñ de keşikkeni qanın qaynatıp jatsa kerek.

- Äkem keledi eken,- degen wl körmedim. Şeşesi poyızdan tosıp aladı deuşi edi maqtanıp, Ertay ekeumizdiñ neden jazıqtı bolğanımızdı qaydam,- dep qitığa til qattı.

Astau tolı etti ortağa ala bergende mañdaydağı jalğız kelin qos wlın jetektep tabaldırıqtan attadı..

- Papa, qoş keldiñiz! Maqsat! Ashat! Atalarıña barıñdar!,- dep ayalı janarınan nwrı tögilip, balaların aldına sala qaynatasına jaqındap qolın berip, mañdayınan süygizdi.

Nemereleri eki jağınan kelip qwşaqtay alğanda ğana bizdiñ qara şaldıñ qabağı aşılğanday boldı. Ekeuin wzın qoldarımen oray bauırına qısıp, mekirenip töbelerinen süydi. Qos tizesine jayğasqan qos nemereniñ iisi is saparğa ketken jalğız wldıñ ornın toltırğanday.

Ertesine äkem men ağamdı alıp Jaqsıbaydıñ balası Ermekti izdep Ädilet ministrligine tarttıq. Sonda qızmet isteydi dep, isti bolğan ağayınına ädilet izdep keldi ğoy ekeui. Meniñ jurnalist bolğanım mwnday jaqsı bolar ma. Äytpese, auıldan kelgen eki şalmen qızmetkerlerin bılay qoyıp, esiktegi küzetşileri de söylespegendey eken. Özderi tekseruden ötip, telefondarın kişkentay jäşikke qaldırıp kirip jatır. «Tañ azannan barayıq ta, erte qolğa tüsirip söyleseyik, äytpese, şaruası köbeyip qabıldamay qoyıp jürer»,- dep kelgennen äkem qwlağımnıñ etin jedi. Sonıñ ızıñımen ministrlikke sağat segiz jarımda kelgenbiz. Sırttan kirgen däu esiktiñ aldında twrmız. Qızmetkerler ötip jatır. Küzetşiler bizge neğıp jürgen sandalbaylar degendey jaman közderimen qarap qoyadı. Qabıldauğa kelgenderge qoyğan ba, üş-tört orındıq qoyıptı. Ülken kisilerdi soğan otırğızdım da özim ministr men orınbasarlarınıñ, basqarma basşılarınıñ qabıldau kestelerin qarap twrdım.

Ermek Jaqsıbaevtı äkeme auıldan osı ministrliktiñ bir basqarmasın basqaradı dep jazıp bergen eken. Täp-täuir qızmeti bar adamdı oñay tabamız ğoy degenim beker boldı. Qabıldau kestesinen onday atı-jön körmedim. Oñ jaqta twrğan küzetşige barıp swrap edim, «onday adamdı tanımaymın, sırtqa şığıp «rwqsatnama byurosı»,- degennen swrap köriñiz»,- dep jol siltedi. Äkeme «anığın bilip keleyin»,- dedim de sırtqa jöneldim. «Birden ol kisini swramayın, jurnalistik kuäligimdi körsetip, sol basqarmağa barayın»,- dedim de basşınıñ atı-jönin jazıp aldım. Rwqsatnama byurosındağı äyelge basqarma basşısına swhbat aluğa baratınımdı ayttım. Tölqwjatımdı swradı da, eşteñe demey rwqsat qağazın jazıp berdi köp jasağır.

Äkeme:

- Köke, aldımen men kirip tanısıp, sizderge mınanday rwqsat qağaz jazdırıp şığuım kerek bolıp twr,- dep tüsindirdim de, tekseruden ötip, telefonımdı wyaşıqqa qaldırıp işke endim.

İzdegen basqarmam üşinşi qabatta bolıp şıqtı. Aldımen qabıldau bölmesine barıp, hatşıdan özimiz izdep kelgen Ermek Jaqsıbaywlın swradım. Meniñ atı belgili bwqaralıq aqparat qwralınan kelgenimdi bilgen soñ qası-közi süzilgen ädemi qız oñ jauap berdi:

- Ermek Jaqsıbaywlı jartı jıl boldı demalısta,- dedi.

- Osınday wzaq demalıs bola ma?,- dep tañdanıs bildirdim.

- Iä, ol kisi,- dep qıbıjıqtap barıp,- dekrettik demalısta...

- Özi me, äyeli me?,- közim baqırayıp, qızdıñ auzına qaradım.

- Özi...

- Qalay?,- dedim, taqımdap swrağanım wyat bolsa da.

- Äyeliniñ ornında,- dep kümiljip til qattı.

Arı qaray tağı birnärse swrağanım ıñğaysız bolar dep:

- Jeke telefonın beriñizşi, auıldan äkem izdep kelip edi,- dep şınımdı ayttım.

- Keşiriñiz, bizge jeke telefon nömerin beruge tıyım salınğan,- degen jauap alğan soñ, qoştasıp jönime kettim.

Baspaldaqpen tüsip kele jatıp äkeme ne dep jetkizerimdi bilmey qinalıp kelemin. Janına barğanda:

- Köke, ol kisi eñbek demalısında eken,-dep äreñ mälimdedim.

- Qap, osı üyden şıqqannan bir qırsıq aynaldırdı, ataña nälet! Özi de bir jolı auır bayqws eken,- dep isti bolğan ağayınğa qapalanıp mağan erip keledi.

Tüski asta jezdem kelip qaldı añqıldap:

- Köke, sizderge şañıraq körsetip jibereyik,- dep.

- Eşqayda barmaymın, ketem!,- dep äkem bwldandı.

- Qoyıñız, «wlıñız kelgenşe kezek pe kezek bağa twrayıq,- dep şeştik osındağı bajalar. Ülken qızdıñ küyeui bolğan soñ qayınatasına erkin söyleydi.

- Arnap kelgen is bitpedi, erteñ auıldağı ağayınğa ne betimdi aytam. Jaqsıbaydıñ balası demalısta, öz balam – şet elde eken desem, olar «nemene, külli ökimet qıdırıp ketip pa?»,- dep senbeydi ğoy,- dep moyıp, wnjırğası tüsip qalıptı.

- Ne boptı, küzdiñ qarasuığında demalıs alıp,- dep kele jatqan jezdemdi ımdap sırtqa şaqırdım.

Balalardıñ bölmesine aparıp alıp, Ermektiñ dekrettik demalısqa şıqqanın aytıp edim, alañğasar jezdem:

- Dekreti nesi? Qatın bolıp ketken be?,- dep dauıstap jiberdi. Jeñinen jwlqıp:

- Tınış! Kökem estise, qan qısımı köteriledi, tüsinbey, men Ermektiñ telefonın taba almay jatırmın. Eñ bolmasa, söylesip, keñes alıp bereyin desem,- dedim, sasqan üyrek artımen jüzedi degenniñ kerin jasap.

- Qazir Joğarğı sotta isteytin Däuletten alıp berem, bir bolsa soda boladı,- dedi de wldıñ tösegine otıra qalıp telefonın şwqılay bastadı.

Men qonaqtarımnıñ jayın bilmekke törgi bölmege jügirdim. Ağalı-inili ekeui bärinen ümitterin üzip, bir-bir jastıq alıp divanğa jayğasıptı. Jatıstarın kördim de, demalsın dep esikti aqırın jauıp, şığıp kettim. Jezdeme qayta kelsem, daudırlap bireumen söylesip jattı. Endi ashanağa tarttım. Köp ötpey jezdem tasırañdap ashanağa jetip kelip:

- Baldız, taptım, mine!,- dep quanıp telefonın wsındı.

Vatsappen kelgen Ermek Jaqsıbaywlınıñ telefonın özime jolday salıp:

- Qazir tüski as kezi ğoy, endi bir jartı sağattan soñ habarlasayın dedim de üyilip qalğan ıdıstardı juumen aynalısıp kettim. «Ne dep aytam, qaytip bastaymın, keliñder dese baramız ba?»,- degen oylarmen aralastırıp jürip, tüski astan şıqqan tau ıdıstı juıp, orındarına qoyıp ülgerdim.

Ermek Jaqsıbaywlı ağam twtqanı özi köterdi. Äkemniñ atın aytıp edim, bälendey ınta tanıtpadı. «Aqtamnan, körşileriñiz. Osındağı Maqswt Manarbekovtıñ äkesi,- degenimde barıp, ağamdı tanıp:

- Manadan Maqañnıñ äkesi demeysiñ be!,- dep dausı özgerip, anıqtau şıqtı,- Maqañ özi nege habarlaspaydı?,- dedi.

- Şetelde is saparda jür edi. Ülken kisiler ayaq astınan kelip qaldı. Onıñ üstine sizge arnayı jolığamız dep kelipti,- dep jedeldete jetkizdim.

- Men qazir jwmısta emespin ğoy,- dedi dausı bäseñdep.

- Bilemiz, tüske deyin qızmet ornıñızğa bardıq. Eñ bolmasa, telefonmen äkeme keñes beresiz be?,- dep men öz bwyımtayımdı jantalasa jetkizdim.

- Ol ne şarua eken?,- dep säl oylanıp barıp, - Äkesine telefonmen keñes bergenimdi Maqañ estise wyat bolar. Men barıp amandasıp keleyin odan da,- dedi.

- Uaqıtıñız bolsa, jaqsı bolar edi,- dep quanıp qaldım.

- Meken-jayıñdı jazıp jiber, bir sağattıñ köleminde barıp qalamın,- dedi.

Ol kisi kelgenşe äkem jata twrsın dep oyatpadım, esik qoñırauınan özi twrıp, qol juatın jaqqa şıqtı. Men qonaqtı qarsı aldım. Jiñişke qara mwrt pen ieginiñ astına jwqalap saqal qoyğan, wzın boylı, sızdanıp qalğan kisi mağan:

- Sälemetsiz be?,- dep resmileu amandastı. Balalar bölmesinen şıqqan jezdem:

- O, Ermekjan keldi!,- dep daudırlap qolın alıp, törge bastadı.

Äkem men bauırım, jezdem mına zañgerdiñ kelgenine sonşa quanıp, esteri şıqtı. «Swrağanıñ aldıñnan izdemey-aq tabılar degendey»,- boldı desip qoyadı. Onıñ ağamnıñ atın estip, sonıñ dañqınıñ buımen kelip otırğanın qaydan bilsin. Sızdanğan türin işimnen jaqtırmay, şäy qwyıp otırıp sözderine qwlaq saludamın. Özara el-jwrttıñ amandığın swrasıp, üy işiniñ hal-jağdayın bilisti. Äkem:

- Ermekjan, demalısta bolsañ da wzamapsıñ, äkeñniñ közin körgen ağalarıñnıñ aldına kelgeniñe rahmet, balam!,- dep rizaşılıq bildirdi.

- Ağa, men jartı jıldan beri dekrettik demalıstamın,- dedi zañger oyına eşteñe almay.

- Dekreti nesi? Äyelderge bermeuşi ma edi onday demalıstı,- dep äkem şoşıp ketti. Dausı jarıqşaqtanıp jaman estildi. Janarı alayıp mısıq mwrtqa jaman qaradı. Jezdem mırs etti. Bauırım özi baqırayğan közi odan äri alaqanday bolıp, zañgerdiñ jipsigen janarına qadalıp qalıptı. Ol bolsa, qadalğan janarlardan ığatın emes, mañday şaşın bir sıypap qoyıp:

- Ağa, keliniñiz «Qazmwnaygazda» isteydi. Qazir Wlttıq kompaniyalardıñ qızmetkerleriniñ aylığı jaqsı. Bölimdegileriniñ özi bizdiñ ministrden joğarı aladı. Keliniñiz bolsa, menen üş ese artıq eñbekaqı aladı. Ekinşi wldı bosanğan soñ köp wzamay jwmısqa qayta şıqtı. Meniñ tiın-tebenimdi mensinbey, balañmen öziñ otır, dekretti sağan jasayıq dedi,- dep ırsañ-ırsañ etedi.

Mañayındağılardıñ biri tañırqap, ekinşisi jaqtırmay, üşinşisi mısqıldap qarağanımen jwmısı joq. Bar jağdayın tolıq mälimdedi. Aldındağı maylıqpen jipsigen mañdayın sürtip alañsız otır. Äkem ülken ümitpen, auıldağı ağayınına ädilet izdep kelip otırğan Ermek Jaqsıbaywlınıñ bala bağıp, dekretke şığıp üyinde otırğanınan jan-düniesi şoşıp:

- Sonda endi jwmısqa şıqpaysıñ ba?,- dedi. Ertay ağamda ün joq, esi şığıp ketkendey.

- Jartı jıldan beri otırmın, endi köktemge qaray jwmısqa şığam,- dedi zañger.

- Biz senen ädilet izdep kelip edik. Auıldağılardıñ bäri Jaqsıbaydıñ balası Ädilet ministrliginde däu bastıq, bir bilse – sol biledi,- dep jiberip edi,- dep salı suğa ketti.

- Ağa, sizdiñ balañız bizdiñ töbemizden qarap otır emes pe?! Qanday mäseleni de bir qoñıraumen-aq şeşedi,- deydi zañger tağı ırs-ırs külip.

- Maqswttıñ onday qwdreti bar ma?,- dep Ertay ağama til bitti.

- Bolğanda qanday! Maqswt Manarbekwlınıñ bir auız sözi – bir adamnıñ tağdırın şeşedi. Sizder äli balalarıñızğa şarualarıñızdı aytpağansızdar ma?,- dep endi meniñ eki äkemdi kinalay bastadı.

- Şırağım, seniñ isteytin jeriñ – Ädilet ministrligi dep atalatın bolğan soñ, ädilet izdep keldik emes pe,- dedi äkem dauısın nığızay söylep.

- Ağa, sol Ädilet ministrliginiñ de üstinen qarap otıratındar boladı. Sizdiñ wl däl sol bölimdi basqaradı joğarıdan,- dep äkeme üyretip tastadı.

- Auıldağı ağayındar bizdi sağan jiberdi, eñ bolmasa qanday jwmıspen kelgenimizdi bilseñ etti,- dep keyidi Ertay ağam.

Men özderi oñaşa tüsinissin dep tezdete dastarqanımdı jinap zaldan şığıp kettim. Ertay ağam auıldan äkelgen qağazdarın üstel üstine jayıp salıp tüsindire bastadı. Jezdem de öziniñ osı otırısta artıq ekenin sezdi de, «baldız, keşke ülken kisilerdi alıp bizge keliñder»,- dep tapsırma berip jwmısına zıttı.

Zañger kökemiz ülken kisilerge köp keñes bere qoymadı, süt pisirim uaqıtta ağalarımen qoştasıp jönine ketti. Men äkemnen şaruañız bitti me dep swrauğa batpadım.

Keşte ülken äpkemniñ üyindegi basqosuda äkem:

- O, toba! Ülkender ata twrıp wl söylegennen bez deuşi edi, äyel twrıp erkek bala bağıp, dekretke şıqqandı da kördik. Qatınınıñ etegine oralıp, tabısın maqtanış etip otırğan aqımaqtan keñes swrap kelip, is bitiredi dep otırğan biz de aqımaqpız ğoy. Jaman ädet jwqqış keledi deuşi edi, endi er-azamattarımızdı qatındarı asırap, özderi dekretke şığıp ketpese bolar edi şetinen,- degeninen ümiti üzilgenin tüsindim. Ağayın senim artıp jibergen is siırqwymışaqtanıp bara jatqan soñ äkem wlınıñ is sapardan oralğanın kütpey, auılğa qaray jolğa şıqtı.

Säule Dosjan 

Abai.kz

1 pikir