Jeksenbi, 9 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 98701. Jazılğandar — 72273. Qaytıs bolğandar — 1058
Aqmıltıq 2975 25 pikir 3 Şilde, 2020 sağat 14:00

Prezidentpen kelisetin mäselem qaysı?..

Suret: sputniknews.kz

Redakciyadan: Belgili kinorejisser, Qazaqstannıñ Kinematografister odağınıñ törağası Ermek Twrsınov öziniñ Facebook jelisindegi jeke paraqşasında: «Bwl tolğanısımdı basuğa täuekel etetin basılım şığa qoymas, sol sebepti eşkimge salmaq salmastan, osında – öz paraqşama jariyalayın dep şeştim. Köşirip basam deuşiler bolsa – marhabat», - dep jazıptı.

Biz Ermek Kärimjanwlınıñ atalğan maqalasın Abai.kz oqırmandarına wsınğandı jön kördik. Öytkeni, onda bizdiñ wlttıq kinomızğa, wlttıq kinonı qoldau ortalığına qatıstı köp mañızdı mäsele köterilgen eken. Endeşe, marhabat!


– Bwl jolğı aytpağım ne? Aytar sözdi prezidenttiñ özi tauıp berdi.

Qasım-Jomart Kemelwlı – şın jürekten qwrmetteytin, bağalaytın adamım – öz söziniñ birinde, ökinişke qaray, kinematografister ortasında «dau küşeyip», onıñ «işki aytıs-tartısqa äbden bökkenin» ayttı. Prezidenttiñ bwl sözimen tolıq kelisemin. Daudıñ «küşeygeni» de, ortanıñ «aytıs-tartısqa bökkeni» de ras. Biraq tüsindire ketkendi jön sanaymın – nege «küşeydi», nege «bökti»? «Dau-damaydıñ» sebepterin prezident spriçrayterleri bile bermese kerek. Sondıqtan, naqtı derekterge süyene otırıp, birneşe mısal keltireyin (bwl derekter qwpiya emes, ekiniñ biri aşıp köre aladı). Sonda tek Qasım-Jomart Kemelwlı ğana emes, osı jayttan beyhabar jannıñ bäri de mäseleniñ jay-japsarın tüsiner degen ümittemin.

— 2019 jıldıñ 1 qaraşası küni NAO GCPNK (Wlttıq kinonı qoldaudıñ memlekettik ortalığı) memlekettik satıp alu portalında «Evraziya Fil'mprodakşn» JŞS-men (atap aytqanda, onıñ direktorı Ahmetğaliev Nwrlan Bolatwlımen) 69-nomerli şart jasasıp, qol qoyıstı. Ortalıq törayımınıñ jäne atalğan JŞS direktorınıñ äkeleriniñ atınıñ säykes kelui kezdeysoq emes. Bwl – Gülnara Bolatqızı Särsenovanıñ tuğan bauırı. Şart 380 mln. teñgege jasalğan. Aqşa bölingen. Eskerte ketetin bir jayt: «Nartay» jobasınıñ rejisseri de, prodyuseri de – Särsenovanıñ özi.

Bwl jerde memlekettik qızmetker etikasına tompaq keletin bir kiltipan bar. Turasın aytqanda, Särsenova hanım ne özdiginen bas tartıp, jeke jobasımen ğana aynalısuı kerek edi, ne jobanı birjola qoyıp, ortalıq törayımınıñ qızmetin ğana atqaruı kerek edi. Ol mwnıñ ekeuin de jasağan joq. Meyli, ol jağın Särsenova hanımnıñ arına qaldırayıq.

Äri qaray kettik.

— 2019 jıldıñ 10 jeltoqsanında, qwjat boyınşa, şart orındalğan. Esep jiberilgen. Aqşa sätimen igerilgen. Alayda mwnda da bäri mültiksiz emes.

Ertesine, «Evraziya» JŞS şotına aqşa tüsken soñ, 347,5 mln teñge Gülnara Bolatqızınıñ jeke şotına audarılğan. Jäne «qarjılay kömektiñ qaytarımı» degen uäjben audarılğan. Äytpese bwl naqtı maqsatqa jwmsaluğa tiis aqşa edi. Eskertip öteyin, bwl – byudjettiñ aqşası bolatın. Bwğan qaramastan, jiberilgen esepti ministrlik eşbir swrausız qabıldap alğan.

Odan äri jıljiıq.

— Biılğı 25 mamırda Särsenova BAQ betinde jalındı ündeu jariyaladı. Onda tarihımızdağı osınday auır kezeñde eldiñ patriotı bolğan jön ekenin ayta kelip, 380 mln teñgeni aşıq türde keri qaytarğan. Biraz uaqıttan keyin Gülnara Bolatqızı, sirä, patriottıq sezimi örşip twrsa kerek, älgi 380 mln-ğa tağı 40 milliondı qosıptı...

Osı bir «atımtay jomarttıqtıñ» ar jağında äldebir sır jatqanın işki tüysikpen sezdim. Şınında da, solay bop şıqtı. Söytsek, sıbaylas jemorlıqqa qarsı küres komiteti G.B.Särsenovanıñ üstinen qılmıstıq is qozğaptı. Alayda Gülnara Bolatqızı bwl turalı läm dep auız aşqan joq. Komitet qızmetkerleri onı tergeuge şaqırıp, kütip otırğanda, ol asqan swñğılalıq tanıtıp, auruhanağa jata qaldı, täjiribeli advokattarı «päleli aqşanı qaytarıp qwtılğanıñız dwrıs» dep aqıl qostı. Särsenova bwğan qwlaq astı da, bükil elge jar salıp, älgi aqşadan ädemi qwtılmaq boldı.

Jalğastıramız.

— 2019 jıldıñ 1 qaraşasında NAO GCPNK men «Bozokfilm» JŞS arasında 71-nomerli memlekettik satıp alu turalı şart jasaldı. «Bozokfilm» jağınan şartqa Navkeeva Aynura qol qoydı. Şarttıñ soması 109 mln teñge. Keyinirek, 2020 jıldıñ 18 säuirinde osı qatısuşılar arasında memlekettik satıp alu turalı 39-nomerli qosımşa şart jasaldı. Soması 644 608 150 teñge.

Mwndağı kiltipan nede? Mınada: Navkeeva Aynura Beyimbetqızı – NAO GCPNK törağasınıñ orınbasarı Aydarhan Ädilbaevtıñ äyeli. Bwğan qosa «Bozokfilm» merdigerleriniñ qatarında sol Ädilbaevtıñ özine tiesili «Kanaydar» kompaniyası da jür.

Äri qaray kettik.

— 2019 jıldıñ 2 qaraşasında NAO GCPNK men «Satay fil'm» kompaniyası arasında soması 500 mln teñge bolatın 72-nomerli şart jasalğan. Bwl – «Bokser» jobası. Al sol jıldıñ 7 jeltoqsanında «Satay fil'm» älgi 500 mln-nıñ esebin berip te ülgergen. Sonda bir ayğa da jetpeytin uaqıtta atalğan kompaniya bükil byudjetti igerip tastağan ba? Onıñ üstine, aqşa, ädette, birden, sol küni audarıla salmaydı ğoy. Täjiribeli kinoger retinde aşıq mälimdeymin: bwl mülde mümkin emes şarua. Osınşa aqşanı az uaqıt işinde igeru aqılğa sıymaydı. Mwnı käsibi mamandar jaqsı tüsinedi.

Alayda sol jıldıñ 20 jeltoqsanı küni älgi şartqa qosımşa 22 mln 885 mıñ teñgege kelisim jasalğan. Sol bayağı «Bokser» jobası üşin.

Odan äri jıljiıq.

— 2019 jıldıñ 20 jeltoqsanında «Atlas interteynment» JŞS-men soması 20 mln teñge bolatın 87-nomerli şart jasalğan. Nege ekeni belgisiz, portalda, Kinonı qoldau ortalığınıñ paraqşasında bwl şartqa älgi «Bokserdiñ» şığın limiti men tehnikalıq specifikaciyası qıstırıla qalıptı. Qalayşa bwlay bolğanın tüsindire almaymın. Mwnıñ artında da jwmbaq äri kümändi äldene bar.

— 2019 jıldıñ 1 qaraşasında «Tanaris prodakşn» JŞS-men, direktorı S.J.Äzimovpen 75-nomerli şart jasalğan. Soması 20 mln. 822 mıñ 545 teñge. Jobanıñ atauı – «Wstazdıñ oraluı». Esep 2019 jıldıñ 7 jeltoqsanında-aq jiberilip qoyılğan, al fil'mniñ özi – joq. Tüsirilmegen. Jalpı, bwl Sergey Jwmabaywlına äbden tän jayt. Esimde, 2018 jılı ol «Oralhan Bökey» derekti fil'mine 19 mln. 943 mıñ teñge alğan bolatın. Qarjınıñ jwmsalu esebin ministrlik qabıldap aldı, al fil'mdi körgen adam joq.

Jalğastıramız.

— 2019 jıldıñ 28 qazanında NAO GCPNK men «Bayahmetov K» IP arasında soması 16 mln. 560 mıñ teñge bolatın 68-nomerli şart jasalğan jäne 2020 jıldıñ 23 qañtarında 2-nomerli tap osınday şart 66 mln. 240 mıñ teñgege sol Bayahmetovpen jasalğan. Bwl şart GCPNK ornalasqan ofisti jaldau üşin jasalğan. Sırttay qarağanda mwnda twrğan da eşteñe joq boluı mümkin, biraq azamat Bayahmetov K. – Gülnara Bolatqızınıñ jeke jürgizuşisi. Jalpı, 36 adamdıq ofisti jaldau üşin jılına 66 mln. töleu de, meniñşe, tım artıq sekildi...

Endi Wlttıq kinonı qoldau ortalığı qızmetkerleriniñ eñbekaqısı jöninde bir auız söz.

Mäselen, ortalıq törayımınıñ keñesşisi Anna Kaçkonıñ (şetel azamatşası) jalaqısı – ayına 6 mln. 300 mıñ teñge. Jalaqı mölşeriniñ ärqilı boluı mümkin ekenimen kelisemin. Ärine, mamannıñ eñbegi sol jalaqığa say bolsa ğana. Eger Anna Kaçko, aytalıq, Stiven Spilberg bolsa, onıñ aqıl-keñesi üşin men bwdan da köp töler edim. Alayda Anna Kaçko Spilberg bolmağandıqtan, kökeyimde köp swraq tuındaydı.

Tüptep kelgende aytarım:

MVK (vedomstvoaralıq komissiya) törayımı bolıp mädeniet ministri Aqtotı Rayımqwlova otır. Fil'mdi öndiriske jiberu turalı aqırğı şeşimge ministr qol qoyadı. «Ministrdiñ Wlttıq kinonı qoldau ortalığınıñ qızmetine degen osınşama beyildi közqarasına ne sebep? Qordıñ jibergen esepteri nege tez qabıldanadı?» degen swraqtar basıma talay ret keldi. Söytsem, mwnıñ da sebebi bar eken. «Nartay» jobasınıñ kompozitorı qazirgi Mädeniet jäne sport ministri A.R.Rayımqwlova bolıp şıqtı.

Endi.

Osı mäseleniñ astarında biz bilmeytin talay sır bar dep boljauğa, onıñ jay-japsarın swrauğa, ol saualdardı eñ joğarğı jaqqa – mäselen, Qasım-Jomart Kemelwlına joldauğa haqım bar ma, joq pa? Bar dep oylaymın. Eger meniñ osı jazbada üstirt qana aytıp ötkenderim qılmıs bolmasa, qılmıs degen ne sonda? Eger bwl sıbaylas jemqorlıq bolmasa, onda ne?

Aytpaqşı, Sıbaylas jemqorlıqqa qarsı küres komiteti qılmıstıq is qozğadı. Onı eşkim japqan joq. Tergeu-tekseru jalğasuda. Anıqtalıp jatqan jayttardan adam şoşidı. Biraq Wlttıq kinonı qoldau ortalığındağı adamdar tük bolmağanday öz orındarında jwmıstarın jalğastırıp otır. Mwnı qalay tüsinemiz?

Osığan oray aytpağım ne?

Eger bilik kinogerlerdiñ sözin tıñdamay, uäjine qwlaq aspay, mañızdı orındarğa mülde kezdeysoq adamdardı tağayındaudı jalğastıra berse, kino qoğamdastığı «işki aytıs-tartısqa böge tüsip», äri qaray da «daudan» köz aşpaytın boladı. Sondıqtan da men Rayımqwlovanıñ, Särsenovanıñ, Seyitovanıñ, Ädilbaevtıñ jäne tağı basqalardıñ tağayındaluı sıbaylas jemqorlıqtı örşitip qana qoymaydı, bükil Qazaqstan mädenietine ziyan keltiredi dep esepteymin. Bilik meniñ osı sözderimdi eskerip, odan qorıtındı şığarmayınşa bwl pikirimnen qaytpaymın. Osınday qatelikterdi boldırmau kerektigi jöninde, äytpese jemqorlıq qaupiniñ zor ekeni turalı men Prezident mañayındağı jauaptı adamdarğa «mıñ-mil'on» ret aytqanmın da. Biraq sözime qwlaq asqan jan bolmadı. Amal joq, mäseleni bükil qoğam aldına şığarıp, «kördiñizder me, aqırı ne bolğanın?» dep aşıq aytuğa mäjbürmin. Rasında da, Prezident kinoqoğamdastıqtı ayıptasa, kinoqoğamdastıq osı saualdardı Prezidentke qoyuğa haqılı. Saldar degen bar, sebep degen bar. Sebep – kadr sayasatında jatır. Ädil iriktey almauda jatır. Aramşöp egip alıp, rauşangül ösip şığadı dep kütu – aqımaqtıq.

Endi ne isteymiz?

Birinşiden, osınıñ bärine toqtau salu kerek. Eş aqılğa sıymaytın jayttar bolıp jatır. Kinoqoğamdastıq bärin körip-bilip, biraq añısın añdıp qana, ünsiz otır, al bilik eşteñe jasamaydı.

Ekinşiden, meniñşe, pitçing nätijelerin joyıp, ötinimderdi qayta qarau qajet. Jäne onı basqa sarapşılar keñesi qarauğa tiis. Qazirgi keñes Wlttıq kinonı qoldau ortalığı basşılarınıñ «bwlıñğır» äreketteriniñ jeteginde ketip, öz qauqarsızdığın tanıttı.

Sarapşılar keñesine tek käsibi mamandardı ğana emes, nağız ädil, principti adamdardı da tartu kerek. Jay änşeyin qara köbeytip otırğandar ädil törelik ete almaydı. Ortalıq basşılığınıñ mädeniet ministriniñ rwqsatımen «tıqpalap ötkizgen» solaqay şeşimderine belgili bir därejede sonday jigersiz sarapşılar da kinäli.

Men Ortalıqtıñ qazirgi basşılığı bükil qwramımen ornınan ketuge tiis dep esepteymin.

Men pitçing nätijelerin joyumen birge, bükil wsınılğan ötinimderdi qayta qarau kerek dep esepteymin, öytkeni talay nağız mıqtı jobalar sırt qalıp qoydı. Şeşuşi kezeñge mülde tüsiniksiz biraz naşar kartinalar ötip ketti. Keybir jobalar finalğa tipti sarapşılar keñesin aynalıp ötti. YAğni, köp närse sarapşılar bas qosqan kabinette emes, mülde basqa kabinetterde şeşildi. Aqırında sarapşılar keñesinde şeşuşi dauıs joq bolıp şıqtı. Ol tek keñes berumen nemese pikir qosumen şekteledi. «Keñesi» men «pikiri» eş eskerilmese, onday keñestiñ keregi ne?

Äri qaray kettik...

Jalğası bar...

Ermek Twrsınov, Qazaqstan Kinematografister Odağınıñ törağası. 

Abai.kz

25 pikir