Düysenbi, 10 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 99442. Jazılğandar — 72523. Qaytıs bolğandar — 1058
Anıq-qanığı 1338 3 pikir 30 Mausım, 2020 sağat 12:52

Botagöz Töleş: Bwl müsinniñ Abayğa eş qatısı joq!

Osıdan üş-tört kün bwrın Abai.kz aqparattıq portalında «Şalabaevanıñ «şala» Abayı» attı maqala jariya boldı. Onda Almatıdağı Ä.Qasteev atındağı öner mwrajayınıñ aulasına ornatılğan tas müsin turalı aytılğan edi.

Şındığında twğırdağı tas müsinnen äleumettik jelidegi jwrt Abaydıñ beynesin tanıp jattı. «Qazaqtıñ bas aqınınıñ basın ğana qıltitıp qoyıp, mwnşalıq qorlauğa bola ma», dedi biraz jwrt. «Jañaşa ülgidegi» müsinge jwrt türli teñeu aytıp jattı. Narazılıq bildirdi. Müsindi alıp tastaudı talap etti. Keyin, mwrajay basşılığı resmi aqparat tarattı. «Ol – Abay emes! «Abız ata» degen kompoziciya», - dedi. Jwrt oğan da sengen joq. Aqırı Almatı äkimdigi tas müsinniñ betin şüberekpen bürkep, jwrt közinen tasalap qoydı.

Jasıratın joq, biz de äydik müsinnen äueli Abay Qwnanbaywlınıñ beynesin kördik. Sosın jazdıq. Biz sekildi ondağan sayt jazdı. Jelide qanşama jwrt şuladı. Müsin avtorı – Şoqan Töleş degen kisi eken. Müsinşi Şoqan Töleştiñ qızı Botagöz Töleş dau tudırğan müsinge qatıstı Abai.kz aqparattıq portalına egjey-tegjeyli mağlwmat bergen edi. Marhabat...

(Botagöz Töleş)

- Äueli eskertkiştegi kim? Abay ma, emes pe?

- Äueli bwl – eskertkiş emes! Jwrt osığan nazar audarsa eken deymin. Bwl jeke adamnıñ tvorçestvalıq jwmısı. Öziniñerkin oyı, fantaziyasımen jasalğan avtorlıq kompoziciya. Barlıq aqparatta eskertkiş dep aytıldı, jazıldı. Jurnalisterge de ökpeleytinimiz – aqparattı jariyalarda bwl neğılğan müsin, onıñ avtorı kim t.b. bilip aluı kerek edi ğoy. Bwl eskertkiş emes – kompoziciya! Orısşa aytqanda – art ob'ekt! 

(Kompoziciya eskizi)

- Qaşan jasalğan?

- Ideyanıñ özi sonay 90-şı jıldarı tuğan. 1994-95 jıldarı alğaşqı eskizderi jasalğan. Men sol jıldardağı eskizderdi de tauıp, özimniñ äleumettik jelidegi paraqşamda jariyalağan edim. Ol jerde anıq jazılıp twr. Kompoziciyanıñ atauı – «Qariya» nemese «Abız ata» dep körsetilgen.

(Eskiz jobası)

- Abayğa qatısı joq...

-Iä, ol jerde Abay atamızğa eşqanday qatısı joq. Al endi jwrt ol müsinnen Abaydıñ obrazın köre me, joq basqa adamnıñ obrazın köre me, ol är adamnıñ öz talğamına, oy-örisine baylanıstı ğoy. Bwl art ob'ektiniñ biiktigi 5,5 metr. Nege ülken etip jasalğan? Jañağı «Abız atanıñ» alıptığın körsetu üşin...

- Mwrajay taratqan aqparatta biiktigi 3,5 metr dep aytıldı ğoy...

- Iä, ol jerde qate ketip qalğan eken. Negizi 5,5 metr.

- Bwl müsiniñ Abayğa eş qatısı joq ekenin mwrajay basşılığı da ayttı. Qazir siz de aytıp otırsız. Bwl teristeme aqparatta da jariyalanldı. Biraq, köp jwrt mwnı – aqtalu dep qabıldadı...

- Ras, köbisi aqtalıp jatır deydi. Aqtalu degen sözdiñ özi orınsız dep esepteymin. Sebebi biz aqtalıp twrğan joqpız. Biz aqiqatın aytıp twrmız. Bwl müsin – zamanaui türde jasalğan. Klassikalıq emes, akademiyalıq emes. Abay atamızğa arnalğan eskertkiş emes ekenin de jariyalap jatırmız. Eskertkiş deuge de kelmeydi. Biraq, sonımızdıñ özin aqtalu dep qabıldap jatır.

- Bwl müsin Ä.Qasteev mwrajayınıñ aulasına qaşan qoyıldı?

- Qaraşa ayında. Qıs kezinde. Äkemiz habarlasıp, ayttı keşe. Ol kompoziciyanıñ bitpegen jerleri bar eken äli. Qısta ornatılğandıqtan, onıñ üstine şığıp, wsaq detal'darın jasauğa mümkindik bolmağan eken. Sosın, kün jılınğanın kütip, master klass wyımdastırıp jasamaq bolıptı. Biraq, aqpan ayında Kiprden şaqırtu kelgendikten, sol jobağa ketken. Qazir jwmıs uaqıtşa toqtap twr.

- Bwl müsin äkimdiktiñ tapsırısı ma?

-Joq. Bwl äkimdiktiñ tapsırısı emes. Jalpı eşkimniñ tapsırısı emes. Äkemniñ öz qarajatına jasalğan dünie. 2011 jılı bastalıp, 2019 jılı ğana ayaqtaldı. 8-9 jılday uaqıt jwmsaldı. Ideya men alğaşqı eskizi 1994 jılı jasalğanın joğarıda ayttım. Alğaşqı müsini qoladan jasalğan edi. 50-60 sm. ğana bolğan. Ol müsin satılıp ketken.

(Suret arasha.kz saytınan alındı)

- Nege swrap otırmın... Daulı diskussiyadan keyin äkimdik müsindi şüberekpen bürkep qoyıptı...

- Iä, mına dau şığıp, halıq şulağannan keyin jergilikti äkimdik ol müsinniñ betin matamen jauıp tastadı. Är adamğa jeke-jeke jetkizip, tüsindiru mümkin emes qoy. Avtorı halıqqa aqparat berip, män-jaydı tüsindirsin degen şığar. Özim jelide jazdım. Swhbat berdim. Mwrajay basşılığı da, biz de äkimdikke hat jazıp, jağdaydı tüsindirgen soñ qazir müsinniñ betin aştı.

- Eger ol äkimdiktiñ aktivinde bolmasa, jeke adamnıñ jeke körmege qoyğan kompoziciyası bolsa, ol jeke mülik qoy. Äkimdiktiñ onıñ betin bürkep nemese ornınan alıp tastauğa qwqı bar ma?

-Meniñ oyımşa onday qwqı joq. Men zañger emespin. Ol jağın naqtı ayta almaymın. Men de öner adamımın. Qalayşa önerdi tüsinbeytin, önerden mülde habarı joq adamdardıñ sözin tıñdap, önerdiñ betin jauap, twmşalap tastauğa boladı? Sonı oylaymın...

Bir jağınan biz qalada twrıp jatqandıqtan, öziniñ bir zañdılıqtarı bar şığar. Bükil halıqqa wnamay jatqan soñ, onday şarağa baruı mümkin. Biraq, onday  şarağa barardıñ aldında äkimdik te män-jayın bilip aluı kerek dep oylaymın.

- Biıl Abaydıñ 175 jıldığı. Osığan baylanıstı sizderge jergilikti nemese basqa öñirlerdegi äkimdikterden tapsırıs tüsti me?

- Abay turalı ayta keteyin... Osıdan birneşe jıl bwrın Franciyanıñ Ren degen qalasında Abay atamızğa byust qoyamız dep konkurs jariyalandı. Sol konkursqa meniñ äkem de qatıstı. Sol konkursqa 2 eskiz wsınğan. Biraq, ol kezde biz jeñip twrıp, basqa adam ötip ketti. Ol jarıs, ol sayıs bolğandıqtan oğan tüsinistikpen qaradıq. Dau quğan joqpız.

(Konkursqa dayındalğan Abay byustiniñ jobası)

(Konkursqa dayındalğan Abay byustiniñ jobası)

Al bügingi künde eşqanday tapsırıs tüsken joq. Äkimdikten de, basqasınan da. Abayğa arnalğan eskertkiş jasau degen tapsırıs bolğan joq.

Tağı bir ayta ketetini - klassikalıq janrda jasalğan müsin be, joq zamanaui, stilizaciyalanğan jwmıs pa, basqa forma ma,  äueli sonı ajıratıp almay, qalay eskertkiş dep jariyalauğa boladı? Anıq-qanığına jetpey qalayşa balağattauğa boladı? Soğan renjulimiz.

- Teristeme berildi ğoy...

- Maqsat Tolıqbay degen jurnalist... Daudıñ bası sol kisiniñ paraqşasınan bastaldı. Men ol kisige habarlastım. Ol jigitke män-jaydı tüsindirdim. Ol kisi közi jetken soñ, öz paraqşsında aqparattı tüzep jariyaladı. Sol aqparattı taratqan basqa da kisiler jay ğana paraqşasınan öşirdi, biraq teristeme bergen joq. Sol Maqsat Tolıqbaydıñ paraqşasındağı suret barlıq aqparattarda jariyalandı. Ol özekti taqırıp bolıp, jandarına batıp bara jatsa nege sol mwrajaydıñ aulasına barıp, sol müsindi özderi tüsirmedi? Nege öz közderimen barıp körmedi? Nege avtordı izdemedi? Nege bizden swrağan joq?..

- Körmege qoyılğan dedik qoy. Körme qaşan ötip edi?

- Aqparatta: «Bwl Abaydıñ 175 jıldığına arnap qoyılğan» degen söz boldı. Şındığında olay emes. 2019 jıldıñ jeltoqsanında äkimizdiñ ülken körmesi ötken edi. 65 jıldığına arnalğan. Sol körmege qoyılğan. Ol jerde tek jañağı «Abız atamızdı» ğana körip qaptı. Ol mwrajaydıñ aulasında basqa da müsinder twr ğoy. Olardıñ da forma, stilderi özgeşe...

Mısalı barlığı daurıqtı. «Abay  atamızğa eskertkiş qoyıptı» dedi. Maqwl! Abayğa eskertkiş qoyıptıq delik. Biraq, onıñ öz reglamenti boladı ğoy. Eger ol Abayğa arnalğan eskertkiş bolatın bolsa, oınñ aşılu räsimin jergilikti äkimdik wyımdastıradı. BAQ ökilderi men ziyalı qauım jinaladı. Resmi aşıluı jasaladı. Mwnıñ biri de bolğan joq. Öytkeni, ol eskertkiş emes, körmege qoyılğan kompoziciya! Biz özimiz qalap, qalanıñ kez kelgen jerine aparıp eskertkiş aşa salmaymız ğoy... Sondıqtan, bwl müsınnıñ Abay atamızğa eş qatısı joq ekenin aytqım keledi.

- Uaqıt bölip, pikir bergeniñizge rahmet!

- Sizderge de rahmet!

;feature=youtu.be

Älihan Janarbek

Abai.kz

3 pikir