Jeksenbi, 5 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Bilik 6022 20 pikir 3 Mausım, 2020 sağat 13:02

Prezident: Eşbir Odaqqa qosılmaymız...

Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev orıstağı «Komsomol'skaya pravda» gäzetine swhbat beripti. Eksklyuzivti swhbat. Eldegi qos bilik turalı, orıstar men orıs tildiler turalı, «Qırım scenariyi», «Qıtay qaupi» t.b. turalı aytıptı. Prezident basqa tağı ne ayttı? Ret-retimen jazayıq...

Resey strategiyalıq seriktes el

Kazahstan i Rossiya mogut protivostoyat' geopolitiçeskim igram v ...

«Bizdiñ eldiñ azamattarı üşin Resey eñ jaqın memleket bolğan jäne solay bolıp qala beredi. Bizdiñ halqımızdıñ arasındağı özara tüsinistik pen senim ğasırlar boyı jalğasıp keledi. Biz eñ auır da, qiın kezeñderde birge bolğanbız. Köp qazaqstandıq pen reseylikti özara tuıstıq, dostıq, käsibi qarım-qatınastarı baylanıstıradı.

Mwnı äleumettik saualnamalar da rastap otır. Qazaqstandıqtardıñ sizderdiñ elge degen senimi köp jıldan beri 75 payızdan tüspey keledi. Bwl öte joğarı jäne eñ mañızdısı twraqtı körsetkiş. Bizdiñ qoğam üşin Resey strategiyalıq seriktes el».

Eşbir Odaqqa qosılmaymız

«Qazaqstan Resey jäne Belarus'pen ekijaqtı formatta da, integraciyalıq birlestikter (EAEO, WQŞW, TMD) ayasında da tığız jwmıs jürgizip keledi. Resey men Belarus' siyaqtı Odaqtas memlekettiñ qwramına qosılu bizdiñ josparımızda joq. Joğarıda atalğan wyımdar ayasında äriptestikti odan äri damıtu basım bağıtımız.  EAEO äleuetin tek ekonomikalıq odaq retinde küşeytuge müddelimiz. Kooperaciyalıq baylanıstardı damıtu, tauarlardıñ, qızmetterdiñ jäne jwmıs küşiniñ ortaq narığın qwru, atalğan odaqqa müşe memleketterdiñ investiciyalıq tartımdılığın arttıru arqılı EAEO-nı jahandıq auqımdağı tiimdi qwrılımğa aynaldıra alar edik. Bwl bağıttağı jwmıstar jüyeli türde ilgerileude. 2025 jılğa qaray ortaq energetikalıq jäne qarjılıq narıq qalıptasadı. Äsirese, cifrlıq ıqpaldastıq perspektivalı bağıt bolmaq. Keyde EAEO-da, tipti eñ joğarı deñgeyde, qızu pikirtalastar boladı, biraq bwl talqılaular odaqtı neğwrlım tabıstı, bedeldi, tartımdı etuge degen ortaq talpınıstı bildiredi. Al oğan nemqwraydı qarau – anıq degradaciyanıñ belgisi».

Eşqanday qos bilik joq

Prezident Kazahstana Kasım-Jomart Tokaev: «Pervıy prezident Nursultan Nazarbaev – figura istoriçeskogo masştaba, osnovatel' sovremennogo Kazahstana.» Foto: RIA Novosti

«Twñğış prezident Nwrswltan Nazarbaev – qazirgi Qazaqstannıñ negizin qalauşı, auqımı keñ tarihi twlğa. Jaqında (6 şilde) biz Elbasınıñ 80 jasqa tolğan mereytoyın atap ötemiz. Ärine, onıñ elimiz ben halıqaralıq qauımdastıq aldındağı eñbegi jöninde aytamız. Biz üşin onıñ tarihi jäne sayasi mwrasın saqtap qalu mañızdı. Bwl Qazaqstannıñ memlekettiligin nığaytu üşin asa qajet. Sondıqtan, meniñ saylaualdı bağdarlamamnıñ alğaşqı punkti sabaqtastıq dep ataldı. Qazirgi kürdeli jağdayda N.Nazarbaev meniñ dağdarıstan jedel şığu, jaña ekonomika qwrıp, azamattarğa materialdıq kömek beru jönindegi bağıtıma naqtı qoldau körsetti. Eşqanday qos bilik joq. Bwl turalı Nwrswltan Äbişwlınıñ özi de birneşe ret ayttı jäne qoğamdı qazirgi Prezidenttiñ aynalasına biriguge şaqırdı».

Qazaqstanda «az wlttar» degen tüsinik joq

Prezident Kazahstana Kasım-Jomart Tokaev: Kazahstancı, nezavisimo ot ih etniçeskogo proishojdeniya, sçitayut sebya edinım narodom, edinoy naciey. Foto: Press-slujba Prezidenta Kazahstana

«Bizdiñ pikirimizşe, etnosaralıq kelisim – işki sayasi twraqtılıqtıñ mañızdı faktorı. Onsız eldiñ ornıqtı damuı mümkin emes. Qazaqstan – Resey tärizdi köpwlttı memleket. Men mwnı ülken strategiyalıq artıqşılıq dep sanaymın. Biz «Birlik – sanaluandıqta» qağidatın wstanamız. Şın mäninde, qazaqstandıqtar etnikalıq şığu tegine qaramastan, özderin birıñğay halıq, birtwtas wlt sanaydı. Qazaqstanda «az wlttar» degen tüsinik joq. Qazaqstanda 3,5 millionnan astam orıs twradı. Jalpı halıq sanı boyınşa olardıñ ülesi şamamen 19% qwraydı. Elimizde twratın orıstar bizdiñ halqımızdıñ ajıramas böligi sanaladı jäne barlıq qwqıqtarğa ie. Jaqında şeteldik analitikalıq materialdardıñ birinen «Qazaqstandağı orıs diasporası» degen sözdi közim şalıp qaldı. Şındıqqa qayşı keletin mwnday sözderdi müldem qoldanbau turalı özimizdiñ ideologtar men sarapşılarğa eskerttim. Orıstar – bizdiñ halqımızdıñ bir böligi. Olar Qazaqstannıñ qalıptasuına, damuına zor üles qostı. Onı wmıtuğa bolmaydı. Köptegen orıs esimderi bizdiñ tarihımızda altın ärippen jazılğan: Grigoriy Potanin, Pavel Zenkov, Evgeniy Brusilovskiy, Aleksandr Zataeviç, Aleksandr Baraev, Sergey Luganskiy, Ivan Şuhov, Ivan Panfilov, Ivan Pavlov, Nikolay Makievskiy. Bwlardan bölek, basqa da köptegen azamattar bar. Olar – Qazaqstannıñ maqtanışı. Gennadiy Golovkin, Aleksandr Vinokurov, Ol'ga Rıpakova sekildi qanşama ataqtı sportşılarımız älemniñ sport arenalarında Qazaqstannıñ namısın qorğap, abıroyın asqaqtatıp jür».

Biliktiñ maqsatı orısşa ataulardıñ bärin alıp tastau emes

«Twtas eldi mekenderdiñ atauın jappay özgertu jürip jatqan joq. Birqatar eldi mekender men köşelerdiñ bayırğı atauları qaytarılıp jatır. «Teplovoznaya», «Prikanal'naya» sekildi Sovet däuirinen qalğan jäne jergilikti twrğındar arasında tanımal emes, ündespeytin ataular, toponimder tarih qoynauına jiberildi. Ärbir ataudı özgertu aldında tüsindiru jwmıstarı jürgizilip, tarihi negizdeme, saualnamalar men jinalıstarda aytılğan azamattardıñ pikirleri eskeriledi. Bilik orısşa ataulardıñ bärin alıp tastaudı maqsat etpeydi. Jaqında ğana Qarağandıda Grigoriy Potanin men Aleksandr Zataeviç köşeleri payda boldı. Memlekettik qızmetke twrğısı keletinderdi kemsitu turalı pikirmen de kelise almaymın. Büginde slavyan jäne özge de etnikalıq top ökilderi ükimettik mekemelerde, Parlamentte jäne mäslihattarda qızmet etip otır. Orıstar şağın jäne orta biznesti, önerkäsip pen auıl şaruaşılığın damıtuğa eleuli üles qosuda. Konstituciya boyınşa orıs tili memlekettik organdarda resmi türde qoldanıladı».

Latın qarpine birtindep köşemiz

Latınğa köşu – jañğırudıñ bastauı

«Bwl üderisti bizdiñ Twñğış Prezidentimiz Nwrswltan Nazarbaev «Ruhani jañğıru» twjırımdaması ayasında köterdi. Ol latın qarpine köşudiñ tek qazaq tiline qatıstı ekenin, orıs tiliniñ jağdayına äser etpeytinin birneşe ret mälimdedi. Jaña tehnologiyalardıñ jedel engiziluine baylanıstı jahandıq aqparattıq keñistik te qarqındı türde özgerip keledi. Negizgi aqparattar latın grafikasına negizdelgendikten, bizdiñ balalarımız jaña jağdayğa beyimdelui kerek. Qazaq älipbiin jañğırtu qazaq tiliniñ kommunikaciyalıq mümkindikterin arttıru nietinen tuındağan. Sonımen qatar biz Ortalıq Aziya memleketteriniñ täjiribesin eskere otırıp, latın qarpine birtindep köşemiz. Qoldan jedeldetuge jol berilmeydi. Sebebi, mwnda kirillicadan latınğa jay ğana köşu emes, qazaq tiliniñ orfografiyasın qayta qwru jöninde aytılıp otır. Odan bölek, qazaq ädebietiniñ klassikteriniñ barlıq mañızdı eñbekteri kirillicada jazılğanın, köptegen qazaq wrpaqtarınıñ kirill älipbiinde bilim alğanın jäne qazir de oqıp jatqanın esten şığaruğa bolmaydı. Asığıs qadam jasau mwnday ülken iske ziyanın tigizip, şalıs bastıruı mümkin. Sondıqtan bwl mäseleni aqılğa salıp, parasattılıqpen şeşu kerek».

Qazaqstan men Reseydiñ salıq jüyesi köp damığan elderge qarağanda oñtaylı

«Salıq jüktemesin jeñildetu, bwl – Qazaqstannıñ da, Reseydiñ de aldına qoyıp otırğan strategiyalıq maqsatı. Bwl – ekonomikanıñ bäsekege qabilettiligin arttırıp, investiciyalıq ahualdıñ tartımdılığın qamtamasız etudiñ mañızdı faktorı. Qazaqstandağı salıq mölşerlemesi TMD elderimen salıstırğanda tömen. Bwl jeke käsipkerler men zañdı twlğalardıñ tabıstarına salınatın salıqtarğa, qosımşa qwn salığın, jeke twlğalardıñ tabıs salığın qamtidı. Sonımen qatar, Qazaqstan men Reseydiñ salıq jüyesi köptegen damığan elderge qarağanda birşama oñtaylı, eñ aldımen, ol şağın jäne orta biznesti qoldauğa bağıttalğan. Käsipkerlerdiñ qazınaşılıq organdarımen baylanısınıñ minimaldı deñgeyde boluı – bizdegi salıq jüyesiniñ artıqşılığı. Salıqtıq äkimşilendiru räsimderin aqparattıq jüye arqılı jüzege asıruğa boladı jäne bwl qajetti şara. Qazaqstandağı salıq organdarına käsipkerlik qızmetke aralasuğa zañ boyınşa tıyım salınğan. Salıqtıñ arnayı rejimderin qosa alğanda, käsipkerlerge türli salıq jeñildikteri wsınılğan. Biz mikro jäne şağın biznes sub'ektilerin üş jılğa tabıs salığın töleuden bosattıq, salıqtıq tekseru jürgizuge moratoriy de jariyalandı».

«Qıtay ekspansiyası» turalı...

Qıtay astanasında Qazaqstan men QHR ıntımaqtastığı boyınşa otırıs ...

«Ortalıq Aziya, Qıtay jäne Resey halıqtarı ğasırlar boyı bir-birimen belsendi sauda jasasıp, ruhani ilim-bilimderin almasıp keledi. Sondıqtan Wlı Jibek jolı aymaqtıñ tarihi simvolına aynaldı. Ortalıq Aziyanıñ geostrategiyalıq ornalasuı men onıñ auqımdı äleueti älemdik qauımdastıqtıñ jäne Qıtaydıñ da nazarın özine audartıp otırğanı sözsiz. «Bir beldeu – bir jol» bastaması Ortalıq Aziyada tartımdı jobalardı qolğa aluğa mümkindik berdi. Olardıñ köpşiligi Aziya infraqwrılımdıq investiciyalar banki men Jibek jolı qorınıñ kömegimen jüzege asırıldı. Ärine, «Bir beldeu – bir joldıñ» qwrlıqtıq qwramın Qıtay men Europanı, Tayau Şığıstı baylanıstırıp otırğan Qazaqstan jäne aymaqtağı basqa da eldersiz elestetu mümkin emes. Qıtaydan tartılğan investiciya men ekijaqtı sauda kölemi twraqtı türde ösip keledi. 2018 jılı aymaqtıñ bes eline jinaqtalğan Qıtaydıñ tikeley investiciyası 15 milliard dollarğa juıqtadı. Bıltır Ortalıq Aziyanıñ Qıtaymen jalpı tauar aynalımı 33 milliard dollardan astı. Eki tarap ta sauda-ekonomikalıq jäne investiciyalıq ıntımaqtastıqtı damıtuğa müddeli. Sondıqtan «Qıtay ekspansiyası» turalı pikir istiñ naqtı jağdayına säykes keledi dep oylamaymın».

Qıtay – Qazaqstannıñ mañızdı ekonomikalıq seriktesi

«Qıtaymen ıntımaqtastıqtı damıtuda Twñğış Prezidentimiz Nwrswltan Nazarbaev jemisti eñbek etti. Qazirgi uaqıtta eki memleket arasındağı qarım-qatınastar wzaq merzimdi strategiyalıq seriktestik deñgeyine jetti. Joğarı sayasi deñgeydegi baylanıstardıñ oñ qarqını qalıptastı. Bıltır qırküyek ayında Si Czin'pinmen jürgizilgen kelissözder barısında eki el arasındağı ıntımaqtastıqtıñ basım bağıttarın ayqındaytın Birlesken mälimdeme qabıldandı. Biz halıqaralıq jäne aymaqtıq wyımdarda (BWW, ŞIW, AÖSŞK) tığız jwmıs isteymiz. Qıtay – Qazaqstannıñ mañızdı ekonomikalıq seriktesi. 2019 jılı ekijaqtı tauar aynalımı 14,5 milliard dollarğa jetti. COVID-2019 pandemiyasımen kürestegi ıntımaqtastıq pen körsetilgen özara kömekti seriktestik tarihındağı jarqın sät dep aytuğa boladı. Qazaqstan Uhan'ğa medicinalıq gumanitarlıq kömek jiberdi. Telefon arqılı söyleskenimizde Törağa Si Czin'pin «Dos basıña is tüskende tanıladı» degen maqaldıñ däl osınday sätte özekti ekenin ayttı. Koronavirus tolqını Qazaqstanğa kelgende Qıtay tarapı da dereu gumanitarlıq kömek körsetip, Qazaqstanğa bilikti mamandar tobın jiberdi».

AQŞ-tıñ äskeri bazasın salu turalı...

Qazaqstan AQŞ-pen auıl şaruaşılığı salasında jaña kelisimge qol qoydı

«Qazaqstanda AQŞ-tıñ äskeri bazasın salu talqılanıp jatqan joq jäne bwl mäsele kün tärtibinde twrğan joq. Sonımen birge, Qazaqstan men Amerika Qwrama Ştattarı arasındağı ıntımaqtastıq energetika, investiciya, tehnologiya siyaqtı strategiyalıq salalarda tabıstı damıp keledi. Biz qarusızdanu jäne yadrolıq qarudı taratpau mäseleleri boyınşa wdayı baylanıstamız. Oğan qosa, biz Almatıdağı bwrınğı obağa qarsı institut bazasında biologiyalıq qauipsizdik salası boyınşa da jwmıs istedik. Biraq qazir kelisimşarttıñ ayaqtaluına baylanıstı amerikalıqtar zerthanadan ketip, onda tek qazaqstandıq mamandar byudjet qarajatı esebinen jwmıs isteydi. Osı saladağı zertteulerdiñ özektiligin eskere otırıp, biz reseylik mamandarmen de tığız ıntımaqtastıq ornatuğa dayınbız».

Bayqoñır – bükil adamzattıñ igiligi

Prezident Kazahstana Kasım-Jomart Tokaev: «Naşe vzaimodeystvie v kosmiçeskoy sfere i sovmestnoe razvitie goroda Baykonur – eto naglyadnıy primer mnogogrannogo sotrudniçestva Kazahstana i Rossii.» Foto: Shutterstock

«Ğarış salasındağı birlesken özara is-qimıldar men Bayqoñır qalasın birlesip damıtu isi – Qazaqstan men Reseydiñ köpjaqtı ıntımaqtastığınıñ ayqın körinisi. Ğarış aylağınıñ tirşiligi men onıñ tiimdi damu mäselelerin Ükimetaralıq komissiya qarastıradı. Äsirese, baylanıs, televiziya jäne ğılımi zertteuler salasında qoldanılatın azamattıq ğarış apparattarın qwru mäselesine basımdıq beriledi. «Gagarin startı» jobası boyınşa birlesken jwmıstar atqarıluda. Ğarışqa jol aşqan osı tarihi alañdı jañğırtuğa Qazaqstan, Resey jäne BAÄ investorları qarajat saluğa nietti. «Bäyterek» birlesken jobasınıñ maqsatı – ulı otınmen wşırılatın «Proton» zımıranınıñ ornına ekologiyalıq qauipsiz tasımaldauşı apparat wşıruğa arnalğan zımıran-ğarıştıq keşenin qwru. Eki el ekonomikasınıñ damuına aytarlıqtay üles qosa alatın «Bayqoñır» erkin ekonomikalıq aymağın qwru turalı Qazaqstannıñ bastamasın erekşe atap ötkim keledi. Biıl qazan ayında ğarış aylağınıñ salınğanına 65 jıl toladı. Bizdiñ elderimiz bwl ataulı datanı layıqtı därejede atap ötui kerek dep sanaymın. Öytkeni Bayqoñır – bükil adamzattıñ igiligi. Onıñ älemdik kosmonavtikadağı tarihi röli zor».

Abai.kz

20 pikir