Jeksenbi, 7 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12511. Jazılğandar — 7135. Qaytıs bolğandar — 53
Äne, kördiñ be? 3813 45 pikir 20 Mamır, 2020 sağat 16:17

Prezidenttiñ sözi nemese odaqtastardıñ oyı ne?

Küni keşe Euraziyalıq ekonomikalıq integraciyanı odan äri damıtu strategiyasın talqılağan jiın ötken. Odaqqa müşe memleket basşıları onlayn otırıp, «2025 jılğa deyingi EAEO-nıñ strategiyalıq damu bağıttarı turalı» qwjattı aqıldasqan.

Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev atalğan qwjattıñ keybir bölimderin qayta qarap, pısıqtau kerektigin aytıptı. Söytip, qwjattı onlaynda emes, jüzbe-jüz kezdeskende qabıldau kerektigin aytıp, keyinge ısırıptı.

«Aqorda» saytı qazaq Prezidentiniñ sözderin jariyaladı. Sonımen, EAEO jiınında Qasım-Jomart Toqaev qanday mäselelerge toqtaldı? Äueli sonı jazayıq...

Qayta pısıqtau kerek

«Jalpı alğanda, onı qabıldau ideyasın qolday otırıp, men qosımşa talqılau men pısıqtaudı qajet etetin mäseleler bar dep sanaymın. Aldağı jıldarğa arnalğan integraciyanıñ negizgi konturların körsetetin osı qwjattıñ erekşe mañızdılığın eskere otırıp, onı äli de talqılap, betpe-bet kezdesu barısında qabıldağan jön. Erte me, keş pe, biz bir-birimizben kezdesemiz», - depti Prezident.

Äuelgi kelisimniñ mänine qayşı keledi

Äri qaray, odaq ayasındağı ekonomikalıq, äleumettik, gumanitarlıq qatınastarğa toqtalıp:

«Atalğan mäselelerdi besjaqtı formatta Euraziyalıq ekonomikalıq komissiyanı qatıstıra otırıp qarastıru, onıñ naqtı iske asuın qiındatadı. Densaulıq saqtau, bilim jäne ğılım salaların Euraziyalıq ekonomikalıq komissiyanıñ qwzıretine tolıq kölemde beru, onıñ ekonomikalıq bağıtın aytarlıqtay özgertip jiberui mümkin. YAğni, 2015 jılğı Euraziyalıq ekonomikalıq odaq qwru turalı kelisimniñ mänine qayşı keledi», - deydi Toqaev.

Wlttıq qwqıqtıq jüyeniñ erekşelikterin eskeruge tiis

Prezident Toqaevtıñ aytuınşa, integraciyalıq jwmıs wlttıq qwqıqtıq jüyeniñ erekşelikterin eskeruge tiis äri wlttıq zañnamanı üylestiru jäne birizdendiru mäselelerin qarastıru kezinde «jetkilikti qajettilik» qağidatın wstanuı kerek.

«Strategiyada wsınılğan zañnamanıñ «üylestiruge jäne birizdendiruge» qatıstı qwqıqtıq jauapkerşilik ornatu bölimindegi äkimşilik jäne qılmıstıq, keden isi, tehnikalıq retteu, twtınuşılardıñ qwqığın qorğau siyaqtı birqatar sala, bizdiñ pikirimizşe, aqılğa qonımdı jetkiliktilik qağidatına äli de tolıq jauap bermeydi. Al bwl wlttıq qoğamdıq oy-pikirdiñ Strategiyanı qabıldamauına alıp keledi. Öytkeni Strategiya ükimetter men parlamentterdiñ derbes qwqığın şekteydi», - deydi Prezident.

EEK ökilettigin keñeytu mäselelerine mwqiyat bolu kerek

Sonımen qatar Qasım-Jomart Toqaev Euraziyalıq ekonomikalıq komissiyanıñ ökilettigin keñeytu mäselelerine mwqiyat boluğa şaqırdı.

«Euraziyalıq ekonomikalıq odaqqa müşe memleketterdiñ qızmet körsetu, özara sauda mäseleleri boyınşa üşinşi elmen ötkizetin ekijaqtı kelissözderine Komissiyanıñ qatısu qwqığın beru qosımşa zertteudi qajet etedi», - dedi Ol.

«Biz aldağı bes jılğa arnalğan Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ damuın anıqtaytın mañızdı strategiyalıq qwjat qabıldaudı josparlap otırmız. İs jüzinde bwl ülken tarihi oqiğa, ol barlıq jağınan mwqiyat dayındıqtı talap etedi. Bwl - qwjattıñ özi bolsın, älde wyımdastıruşılıq jäne hattamalıq qwjattama ma, aqparattıq qoldau bolsın, asa mañızdı», - dedi Prezident.

Ortaq köbeyip keledi

Söytip, alqa-qotan jinalıs soñı atalğan qwjat komissiya men odaqqa müşe memleket ükimetterine qayta pısıqtauğa jiberildi. Strategiyalıq qwjat jalpı otırısta maqwldanğanımen, qabıldanbağan. «Euraziyalıq bestiktiñ» köşbasşıları Joğarı Euraziyalıq ekonomikalıq keñestiñ kelesi otırısın 2020 jıldıñ küzinde Minsk qalasında ötkizuge uağdalastı.

Jalpı äuelde «ekonomikalıq odaq boladı», dep qwrılğan bwl odaqtıñ jüre kele sayasilanıp bara jatqanın birazdan beri jazıp kelemiz. Dabıl qaqtıq. Dat ayttıq! «Odaqta «ortaq» köbeyip keledi» dedik. Ortaq odaq, ortaq ekonomika, ortaq biznes, ortaq keden, ortaq futbol, ortaq mädeniet, ortaq tarih, ortaq äsker t.s.s. Bwl ortaqtardı bügin tizip bitpespiz... Älginde ortaq aqşa turalı da ayttı. Endigisi ne? Ortaq rämiz ben ortaq şekara ma?

Lukaşenkonıñ narazılığı

Osıdan eki-üş jıl bwrın Aleksandr Luaşenko «demarş» jasağan. «Resey müddesine ğana qızmet etetin mwnday odaqtıñ keregi joq», dep söylegen. 2017 jıl. Halıqaralıq sayasat birde aq, birde kök desek te, sol jolı Lukaşenko arındap söyledi. EAEO-dan da, Kedendik odaqtan da şığıp, tipti Resey men Belorussiya qarım-qatınasına toqtau qoyatının aytqan. Bat'kanıñ osı mälimdemesinen keyin, RF men ekiarada şekara qayta ornatıldı. Bwrınğıday emin-erkin kiris-şığıs toqtadı. Jalpı Lukaşenko osı odaqtağı Putinniñ birjaqtı «monologına» bağınbay, ara-twra qatu söylep, «qaharlanıp» qoyatın jalğız-jarım adam. Ras, öz esebin tügendeu üşin desek te, mwnday diskussiyalar öli odaqqa jan bitirgendey äser qaldıratın.

Rasında, Kedendik äm Euraziyalıq ekonomikalıq odaqqa müşe elderdegi ekonomikalıq mäselelerdiñ mäz emestigin jazıp jürmiz. Teñ bäsekelestiktiñ joqtığınan, elder ekonomikası qwldırap, tauar aynalımı tömendegen. Bwl jerde kädimgi monopoliya. Al Kreml'  sol monopoliyadan şıqqısı kelgenderge aşıqtan-aşıq qoqan-loqı jasağan künder de boldı.

2016 jıl. Belorussiya-Qırğızstan «demarşı». Bwl jolı EAEO-nıñ jaña kedendik kodeksine qol qoyıluı kerek edi. Qırğızstan jaña kodekske qol qoymadı. Al Belorussiya sammitke mülde qatıspadı. Sebep bireu - odaqtağı aşıq kedendik jüye işki narıqqa tiimsiz.

 Atambaev pen Medvedev aytısı

2016-2017 jıldar. Peterbordağı bas qosuda qırğızdıñ sol kezdegi prezidenti Almazbek Atambaev EAEO-dağı teñsizdik turalı aşıq ayttı. «Armeniya odaqqa tek ortaq äsker üşin kirdi», dep söyledi. Odaqtıñ oyranı şığar kün alıs emestigin eskertken Atambaev bes jılğa tolar-tolmas uaqıt işinde Reseyge 15 milliard dollar berip qoyğanın aytıp küyindi. Söytti de, «orıspen odaqtı üzem», dedi.

Osınıñ barlığın ünsiz tıñdağan Medvedev  Kreml'diñ resmi poziciyasın jayıp saldı. «Odaqtan şıqqılarıñ kelse, bizdiñ gazdı europalıq bağamen satıp alasıñdar», dedi tötesinen.

Reseydiñ «rwqsatı»

2018 jıl. Reseydiñ Sırtqı ister ministri Sergey Lavrov: «Qazaqstan AQŞ-pen vizasız rejim ornatuı üşin bizben aqıldasuı kerek edi. Mwnday mäsele mindetti türde kelisim jasaudı talap etedi. Sebebi, Euraziyalıq odaq ayasında da vizasız rejim ornağan. Adamdar emin-erkin kelip-ketip jür», - dep şala bülingen.

KSRO-nı qayta qwru

Al biıl Kreml'diñ qojayını Vladimir Putin bwrınğı Sovet odağın qayta qwrğısı keletinin aşıq ayttı. «Rossiya 1» arnasına. «Moskva. Kreml'. Putin» deytin bağdarlamada. «Birigu - bwrınğı Sovet odağı elderiniñ barlığına payda äkelmese, ziyanı joq»,dep söyledi.

Putin ne dedi?

«Ötken şaqtıñ, äsirese Sovet odağınıñ, Sovet imperiyasınıñ qayta qwrıluına qatıstı qanday da bir ürey-qorqınıştan arılğan soñ, küş biriktirudiñ barlığı üşin paydalı ekeni turalı tüsinik tuadı. Bwl mümkindikti, bwl basımdıqtı processtiñ barlıq qatısuşıları körip, bilip otır. Biz äri qaray jıljıp, jaña qadam jasap, alğa basıp kelemiz», - depti Vladimir Putin.

Resey prezidenti öz sözinde: «birikken kezde ğana bäsekege qabilettilik degen boladı. Bwrınğı KSRO elderi üşin de solay», - dep söylepti.

«Bizdiñ ortaq tilimiz bar. Wltaralıq, memleketaralıq qarım-qatınas tili - orıs tili. Barlıq elde orısşa erkin söyleydi. Bwl ülken basımdıq. Bizde bwrınğı ortaq memleketimizden qalğan ortaq transport, ortaq energetika,  ortaq baylanıs infraqwrılımdarı bar. Bwl tağı bir basımdıq», - deydi Putin.

Biz bwlardı ne üşin eske tüsirip otırmız. Ekonomikalıq odaq sayasi sipat alıp bara jatqanın bwl jolı prezident Toqaevtıñ özi aytıptı, äne. Putin sekildi: «Odaqtağı ortaq tilimiz – orıs tili», - dep tötesinen soqpasa da, sayasi tilmen söylepti.

«Densaulıq saqtau, bilim jäne ğılım salaların EEK qwzıretine tolıq beru, onıñ ekonomikalıq bağıtın aytarlıqtay özgertip jiberui mümkin. YAğni, 2015 jılğı EAEO qwru turalı kelisimniñ mänine qayşı keledi», - depti Toqaev.

Prezident Toqaevtıñ bwl sözinen keyin orıstıñ aytaqtağı attanşıları biraz şulaytını aytpasa da tüsinikti. Solov'ev, Skabeeva, Kiselev sekildi jaldamalı jauşılar jatta kep jamandauğa kirisedi. «Qazaqstanda orıstardıñ qwqığı şektelip jatır», «Orıs älemine qauip tönip twr», «AQŞ-tıñ Almatıdağı zerthanası», «Qırım scenariy» sekildi söz şığarıp, qızıl keñirdek boları da şın. Dese de, Prezident bwl jolı köpke wnaytın söz aytıptı. Sayasilandıru processine toqtau jasar bağıt wstanıptı. Siz ne deysiz?

Nwrbike Bekswltanqızı

Abai.kz

45 pikir