Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12511. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Tarih 2636 0 pikir 18 Mamır, 2020 sağat 12:52

Qara Ospan jäne Dariğa qız añızı

(Qara Ospannıñ temir noqtadan bosap şığuı) 

Äueli Qara Ospan degen kim degenge keleyik. Sebebi köp adamdar Ospan batırdı Qara Ospan dep jür. Ör Altayda üş ospan bolğan. Olar – töre Ospan, qara Ospan, batır Ospan. Qara Ospan deui, töre emes, qaradan şıqqan Ospan degenge qaratılğan.

Ospan Beysenbiwlı (1825-1916) äkesi Beysenbi Altay betindegi Dönenbaywlı tört bidiñ biri ğana emes, aytulı küyşi bolğan. 1872 jılı äkesi qaytıs bolğan soñ, Ospan ornına otırıp 44 jıl el bilegen.

Qara Ospan haqında tarihşı Asqar Tatanaywlı bılay deydi: «Ospan Beysenbiwlı, Mämi Jwrtbaywlı, Baybaq Topanwlı, Ömirtay Naşınwlı qatarlı Altaydıñ bilikti bileri Qasımhandı elde qaldırıp, özderi Şi ambınıñ aldına baradı. Bwl törteuiniñ işinde alğan betinen qaytpaytın mıqtısı, erjürek, batırı Ospan eken. Bala küninen äkesi Beysenbiniñ ädil biligin körip ösken Ospan halıqşıl eken. Zor deneli, ülken ötkir közdi, alğan betinen qaytpaytın jürekti bolğandıqtan jwrt onı «batır» dep te ataptı. «Qara Ospan dep ataluına kelsek, Zakariya töreniñ äkesi Ospanmen qatar öskendikten qaradan şığıp han bolğan degen sözden «Qara Ospan» atanıp ketken körinedi. Köp jasap, bilik basında wzaq otırğandıqtan jäne halqı üşin otqa küyip, suğa tüsip ädil bilik jürgizgendikten biler onı «ağa» dep ataptı». (A.Tatanaywlı «Tarihi derek, keleli keñes» Şınjañ halıq baspası, Ürimji, 1987 jıl. 127-128 better).

1882 jılı (key derekte 1888 jılı) Man-Çiñ ökimetiniñ ämiri boyınşa, Tarbağataydıñ Kep ambısı Şäueşek qalaşığınıñ sırtın qorşap Jambıl (qorğan) saldıru üşin Altay qazaqtarınan 500 jigit jäne köptegen mal berudi bwyıradı.

Bwğan qarsı şıqqan Qara Ospan: «Altay eli Ejenmen kelisip sarı noqtanıñ salığın beretin bolğanda, tek mal arqılı salıq tapsıratın bolıp kelisken, adamnan alman alamız degen söz eşqaşan aytılmağan. Mal bersek beremiz, adamnan alman bere almaymız!» dep qasarısadı.

Altaydağı elbasşılarına bas bolıp, bwğan könbegen Ospan Beysenbiwlı Şäueşekte türmege qamalıp, basına temir noqta salınıp, köşe aralatılıp masqaralanadı. Üş jıl Şi ambınıñ qamauında otıradı. Sonda da aytqanınan qaytpaydı.

Onıñ qamaqta otırğanda arttaığ el-jwrtına jazğan öleñi de auızdan-auızğa taraydı. Onda mınaday joldar bar:

Jegeni Kep ambınıñ qauın-qarbız,

Swralğan Şerik üşin Oşıñ jalğız.

Zamanım älde qalay boladı dep,

Elime aq qağazben aytqan arız.

 

Qıs ötti Kep ambımsen talasuda,

Hat jazdım kökek-mamır arasında.

Dos-jaran, qwdandalı, tuıs-tuğan,

Sälemim el qazaqtıñ balasına!...

Hat el işine jetkesin, halıq dümpui men arız-şağımı arqılı Ospan qamaqtan bosap şığadı. Sonda da adam alımın bermey, mal salığın beretin boladı.

Elin, jerin qanattığa qaqtırmay, twmsıqtığa şoqıttırmay wsauda Ospannıñ bwdan basqa da erliig köp.

1904 jılı Altay bileuşisi Çi Çıñsay alman-salıqtı köbeytpekşi bolğanda, Ospan oğan da qarsı şığıp, salıqtı küşinen qaldırtadı. Ospan 1916 jılı qaytıs bolıp onıñ mwragerleri Türkistan Qasenwlı (1916-1919), Käken Qasenwlı (1919-1940), Dutıp Käkenwlı (1940-1947), Aşıran Käkenwlı (1947-1949) täyji bolıp bilik jalğadı.

Qara Ospan Altay betinde añızğa aynalğan adam. Onı joğarı bağalauşılar jelkesinen qwymışağına deyin tüsip twratın qwlınnıñ jalınday jalı bar eken desedi.

Şäueşek jambılınınıñ salınuı men Qara ospanğa qatıstı el işine tarağan äñgime öte köp. Sonday añızdıñ biri bılay dep şertiledi:

Tarbağataydıñ jambılın salğanda Tarbağatay gubernatorı hat jazıp, kereyden kömek swraptı. Kerey bileri Mämi men Qara Ospan aqıldasıp, Tarbağataydan bölinip şığudı oylap, Qara Ospan: «kereyden järdem  bergizbeymin» dep, Mämi «järdemdeseyik» dep, sonımen kerey ekige bölinip, «äli birlikke kele almay jatırmız» dep habar berip, jwmıstı ädeyi keyingige soza beripti. Osıdan barıp Altay kereyleri men Tarbağatay wlıqtarı arasındağı düldarazdıq wlğaya tüsipti. Sonda bi äri şeşen Jäke:

– Mämi ketse kereyden aqıl ketedi, Ospan ketse Kereyden aybar ketedi, – dep bağa bergen eken desedi.

«Kereyden Mämi ketse  aqıl ketedi, Qara Ospan ketse aybar ketedi» degen söz Altay eliniñ mäteline aynalğan.

Bir jolğı bir jiında bireu Bıqış şeşennen:

– Kereydiñ tört bii maldı qalay aladı? – dep swraptı desedi. Sonda Bıqış:

Mämi ayğaylamay, qwraylap aladı;

Ömirtay wrışa quıp, qasqırşa jırıp aladı;

Qara Ospan aqırıp jiberip apşıñdı quırıp, artınan kuäy-kuäylap aladı.

Jaqıp jonıñdı basıp, küliñdi şaşıp aladı, – degen eken deydi.

Endi bir añızdar boyınşa joğarıdağı «Jäke aytıptı» deytin sözdi Bıqışqa telitinder de bar. Onda bılay delinedi:

Kereydiñ tört bii turalı Bıqış:

Ospan ketse kereyden aydın ketedi,

Mämi ketse aqıl ketedi.

Jaqıp bir jağı wrlığımen, bir jağı zorlığımen aladı.

Ömirtay basında bılqıldatadı, ayağında artıñdı tırqıldatadı, – deydi eken desedi. Mwndağı «mal alu» degeni sol kezdegi bilerdiñ halıqtan alatın alman-salığın meñzeydi.

Qara Ospan «Şäueşek jambılına adam alman bermeymin» dep temir noqta kigizdirilip, üyine qaytıp kelgennen keyin el adamdarı tügel amandasa baradı. Qazıbek Laq bi bastatqan bir top adam otırğanda, olardıñ üstine tağı da birneşe adam keledi. Sonda ayu terisiniñ üstinde qws jastıqta şalqalap jatqan Qara Ospan: «Oy, Laqay, mına kelgenderiñ kim?» – deydi basın kötermesten.  Basın kötermegeni, bir jağınan, temir noqta kidirilgenine qorlanuı bolsa, endi bir jağınan, kereydiñ betke wstar adamdarına «meni qwtqarıp almadıñdar» deytin işki ökpe-nazı bolsa kerek.

Sonda Laq:

– E, sizge amanğa kelip otırğan mına bes Şaqabaydıñ adamdarı ğoy, –  deydi. Qara Ospan:

– E, onda kimiñ bar eken? – deydi tağı.

Laq:

– E, onda kimiñ bar eken deysiñ ğoy,

Sonau örde Bwlğın men Mayqantasta

Kölbay menen Tarı bar.

Onan beri qwldasañ,

Qaratüñke Dürede

Baypaq penen Sarı bar.

Odan beri qwldasañ,

Burıltoğay, Biteuirgede

Üristem men Mämi bar.

Odan beri qwldasañ,

Esağası qazıbekti qospasañ

Bes Şaqabay – bäri bar.

Bas jağıñ Juanterek,

Ayaq jağıñ Aqtübek.

Qwnan şabıs jerdegi,

Az ğana Jädigiñmen,

Oğan süyenip şirengeniñmen,

Jañağı Bıqañ aytqan naqıl emes pe?

Aydınnıñ twrağı aqıl emes pe?

Seniñ küş-quatıñ kerey emes pe?

Oğan süyenu merey emes pe?

Osı küş-quattan aydınıp,

Aydar qoyğan qıtay emes pe?

Asıp ketseñ basıñda qıtaydıñ aydarı bar şığar.

Aydar qoyğızğan kereydiñ aybarı bar şığar.

Kösilgen ayağıñdı tartıp, aydarlı basıñdı köter.

Mına abaq kerey el-jwrtıñmen amandas! – degen eken. Sonda Qara Ospan:

– Kerey, sen üşin basımdı bäy tiktim emes pe?  Aydınıñnan, aybınıñnan, aybarıñnan aynaldım, kerey! – dep basın kötergen eken desedi.

Qara Ospanğa jasalıp jatqan aman-sälemniñ endigi bir kezeginde oğan  amandasuğa botaqara Tölebay aqın baradı. Amandıqtan keyingi äñgimeniñ bir ärediginde Qara Ospan Tölebayğa:

– Töke, mınau Tarbağataydan äkelgen qınım edi, – dep qının körsetip maqtansa kerek. Sonda Tökeñ:

Qınıñnıñ sırtı qızıl, işi appaq,

Jondı eken qanday şeber mwnı baptap.

Qara qazan, sarı bala tileuinde,

Keldiñ be aman-esen qwday saqtap?! – degen eken.

El işinde bwdan basqa da añız-äñgime öte köp. Sonıñ bärinen Ospan Beysenbiwlınıñ jaulassa jaulıqqa şıdaytın, söylese sözben baltalasatın, äzil-qaljıñdı da älinşe bağalay biletin dala wlınıñ ojar, er minezdi, darqan bolmısı körinip otıradı.

Qara Ospan haqında A.Tatanaywlınıñ «Tarihi derek, keleli keñes» kitabında, M.Razdanwlınıñ «Altaydıñ aq iıqtarı» romanında, Buırşın audanınıñ auız ädebieti toptamaları men tarihi materialdar jinağında, Jädik ruınıñ şejirelik kitaptarında köptegen derekter qamtılğan.

Ospanğa qatıstı endigi bir hikaya onıñ qızı Dariğanıñ Qobda betine Sügirbay auılına wzatıluı haqında boladı.

Dariğanıñ körisi

1910 jıldarı Altaydağı Qara Ospannıñ ülken qızı Dariğanı Sügirbaydıñ üyine wzatqandağı bolğan oqiğa. Qara Ospan qartayğanda minip jüreyin dep elu qoyğa bir qara jorğa at satıp alıptı. Bwl habardı Qobdadağı Sügirbay estipti. Sol kezde Qara Ospan men Sügirbay qwda eken. Sügirbay kelin tüsiretin bolğanda qara jorğa attı swraptı. Biraq auıl-aymaq bolıp «Oşıñ minip jürgen bir attı qaytedi? Ökpe qılmas» dep, sol üşin qızğa on bes jorğa mingizip, on bas tüye artqızıp beripti. Altaydan wzatqan qız Qobdağa asıp, «Jılandı» degen jerge barğanda bireu: «kelin kele jatır» dep, Sügirbaydan süyinşi swrap barıptı. Sügirbay sonda on bes adam aldınan şığarıptı:

– Qara jorğanı mingizbegen bolsa, Ospannıñ qatının sol jerden auılğa keltirmey qaytarıñdar, – depti.

Bwyrıq boyınşa barğandar qwdalardıñ aqıl-esin alıp, sözben qağıp, jorğalardı jamandap, tüyelerin jaqtırmay, «bir tüyeniñ közi soqır eken» dep ilmelegende Dariğa qız:

– Äy, maldıñ soqırı twrmaq adamnıñ soqırında maldanıp otırsıñdar ğoy, – dep Sügirbaydı meñzepti. Sügirbay bir közine aq toqtap qalğan kisi eken.

Sonımen Ospannıñ bäybişesin sol jerden üyine qaytarıptı.

Sonda Dariğanıñ jol ortadan Altayğa qaytqan şeşesimen köriskeni:

Şatır tiktim qazıqtı-ay,

Äye apam bergen azıqtı-ay.

Aldan şerik tosatın,

Boldıñız neden jazıqtı-ay.

On toğız tüye artqanım,

Jibekten arqan tartqanım.

Alıstan şarşap Äye apam,

Jol üstinen qaytqanıñ!

Taypaltıp mindim swr jorğa,

Mibeydi bolsa kim jorğa.

Jön bilmeske kez bolğan,

Amalım bar ma qu sorğa?!

Şapan bir kidim ayşıqtay,

Bıltırğı qwlın tayşıqtı-ay.

Jılandığa kelgende.

Sügirbay degen jau şıqtı-ay!

Kişkene wrşıq qorğasın,

Qorğasın altın bolmasın.

Apamdı joldan qaytartqan,

Sügirbay soqır oñbasın!

Kelgen jerim Qobda edi,

Mingenim on bes jorğa edi.

Osınday qorlıq köretin,

Äye apam neden sorlı edi.

Jelbirep noqa jelegim,

Köşken elden kelemin.

Adamsınğan al keude,

Osı ma bar öneriñ.

Jasauıl, jaraq saylattıñ,

Sauıt, semser baylattıñ.

El-jwrtıña daq qoyar,

Qatınğa qılğan qayratıñ.

Köktemes şalğın qamıssız,

Aytılmas köris dabıssız.

Jalğız tayğa ar satqan

Sügirbay netken namıssız.

Şapan bir kidim jağalap,

Jorğa bir mindim tağalap.

Bir tay üşin bergendi,

On bes jorğa bağalap.

Könbesten äke, söziñe,

Qarsılıq qıldı-au öziñe.

Jemeñger eken Sügirbay,

Topıraq kirsin köziñe!

Beruşi-eñ äke, batañdı,

Keşire kör qatamdı.

Qaytardıq joldan amal joq,

Şarşap kelgen apamdı.

Äkemniñ atı Ospandı-ay,

Bäygege jüyrik qosqandı-ay.

Ne jazğanı bar edi,

Aldınan şerik tosqanday?

Ağamnıñ atı Battaldı-ay,

Tolıqsıp topqa attandı-ay.

Sudan qarsı şıqqanı-ay,

Atalı jauın tapqanday.

Qobdanıñ boyı keruen,

Altayda qwrdım seruen.

At aylanğıs kereyden,

Qanday jerge berip eñ?

Emegeyti jaylauın,

Jağalap bie baylauın.

Aldınan şerik tartqızıp,

Artınan dauın saylauın.

Jılandı – Küyten jer eken,

Sañırau baqat el eken.

Kelispegen is istep,

Kereyge nesin der eken?

Äkemniñ edim balası,

Köziniñ aq pen qarası.

Alıs boldı amal ne,

Eki auıldıñ arası.

At jaraydı kermeden,

Er jaqsısı elmenen.

El bilegen adamnan

Esirik mwnday körmegem.

Sügirbay käri qaqpasım,

Qwdayım senen saqtasın.

Sıylamadıñ bolmasa,

Äyemniñ jasın, aq şaşın.

Aytqanıñdı, Äye, bwrmayın.

Ädepsizdik qılmayın.

Astamnan qorlıq körgende

Ayanıp ta twrmayın.

Qanastay şalqar kölim-ay,

Jağalay jatqan elim-ay.

Körmegen qorlıq körsetti-au,

Sügirbaydıñ şerigi-ay!

Äyem, endi aman bol,

Amandıq bersin wzaq jol.

Atı bar äkem alaşqa,

Doyırğa mwnday bolmas qor.

Jük arttım tüye kilemdey,

Ösedi jılqı küreñdey.

Oylap pa ediñ Äye-apam,

Osınday bolıp jürem dep?

Äye-apam ediñ ayaulı,

Asıqpay jürgen bayaulı.

Qadirdi bilmes teksizden

Köñiliñ ketti-au qayaulı!

Körermin qanşa keseldi,

Jibermespin esemdi.

Ayırılar jerim bolsa osı,

Aman bol Äyem, qoş endi!

Kelesi jıl uağında ağası Battal artınan amandasa kelipti. Dariğanıñ sondağı körisi:

Aman ba, ağa, aman ba?

Köp oylap köñilim alañda.

Şağayın körgen qorlıqtı.

Kelgen soñ ağay amanğa.

Alıstan ağa keldiñiz,

Aman ba tügel eliñiz.

Qarayıp alda otır ğoy.

At baylar bolğan belgiñiz.

Asqar beldey ağa ekem,

Bauırğa ağa baq eken.

Bıltırğı körgen qorlıqtı

Öziñe ağa zar etem.

Äye apam edi-au, ayaulım,

Şıqpaydı şañı jayaudıñ.

Wmıtılar küni bolar ma,

Jürekke tüsken qayaudıñ?

Aytayın mwñımdı ağağa,

At süyener tağağa.

Aldımnan şerik oyrandap,

Kelgendey boldı dalağa.

Äye apam qayttı qasımnan,

Körmegen isim jasımnan.

Qayırdı kelip köp şerik,

«Perdenke», «peren» asınğan.

Osınday josın körip pe eñ,

Swmpayı jerge berip pe eñ.

Kempir-keşek, balağa,

Qwraldı şıqtı şerikpen.

Toptı şerik at qoydı,

Qwyılıp betten lap qoydı.

Kelgen köşke küş qılıp,

Köñilge qayau sap qoydı.

Äye apam mingen swr jorğa,

Şıqqan eken swm jolğa.

Şerikpen zorlap qaytardı.

Amalım bar ma qu sorğa?!

Alıstan ağa keldiñ be?

Ayañdamay jeldiñ be?

At aylanğıs kereyden

Osınday jerge berdiñ be?

Asıldıñ ediñ sınığı

Ardaqtı jannıñ wrığı.

Sügirbaydıñ elirgen,

Netken jaman qılığı.

Ağanı bauır sağındı,

Aytayın ağa şağımdı.

Jol üstinen qaytarıp,

Äye apam sonşa nağıldı?

Aydadıñ jılqı adırdan,

Ağa ekem ediñ qadirden.

Ötkenge isti oylasam,

Sögiledi-au qabırğam.

Şağayın, ağa, mwñımdı,

Demeñiz qalay mwnımdı.

Qorğap qalğan köp malın,

Sügirbay netken jırındı.

Esiktiñ aldı jarma edi,

Aynalar jerim tar ma edi.

Bererine osınıñ

Äye apam meniñ zar ma edi?!

Ötken is boldı armanda,

Tausılmas arman jalğanda.

Qanday küyde boldıñdar,

Äye apam qaytıp barğanda?

Üyinde äkem bar ma edi,

Oyladı-au şirkin är neni,

Han artınan jwdırıq.

Kempirge keldi-au därmeni.

Atanıp Qobda arğı bet,

Körsetkendey sıy-qwrmet.

Qasımda sonda bolsañız,

Bolar ed ne keremet.

Sağındım, ağa, körgenşe,

Artımnan izdep kelgenşe.

Köñilimnen qaytip ketedi,

Osınday qorlıq ölgenşe.

Qwndızdı börik basımda,

Tolıqsıp kelgen jasımda.

Sügirbayğa teñemen

Twqımım tügel asılda.

Jılandı degen jer eken,

Jağalay qonğan el eken.

Bir tayğa sonşa doldanıp,

Äkeme nesin der eken.

Wşırdıñ qıran sonarda,

Aylanıp qolğa qonar ma?

Osı körgen qorlığım,

Tiride wmıt bolar ma?

Äueden wşar bwldırıq,

Qoğadan şığar uıldırıq.

Zorlıqpen joldan qaytardı,

Äyemniñ sağın sındırıp.

Şapan bir kidim tüymelep,

Päueske şektim küymelep.

Äye apamnıñ aldınan,

Qwzğınday şıqtı üymelep.

At wstadım kermelep,

Dombıra şerttim pernelep.

Osındayğa kez boldıq,

Jılandı degen jerge kep.

Kilemdi jasau jaynattım,

Samauır, şäugim qaynattım.

İzdep barıp aldımen,

Auılına at oynattım.

Aşumen bolğan şayqasım,

Aqılın öziñ aytasıñ.

Körmey-aq onıñ kespirin,

Öz üyimnen qaytasıñ!

Aşpañız onıñ esigin,

Tigizip beker kesirin.

Ayağına bas wrma

Ardaqtı tuğan esilim!

Jılqı işinde qwlın-tay,

Aqılğa bolar bilim say.

Arıstannıñ qasında,

Jata almaysıñ köñiliñ jay.

Tülki almaytın qıran bar,

Qwyrığı şolaq qwlan bar.

Jay jarasıp jatarlıq,

Qay kelisken qwdañ bar?

Äueden wşar kez qwyrıq,

Kezekti jerde söz jüyrik.

Egilmey ağa, atqa min,

Osılay bolğan bir bwyrıq!

Dariğağa baylanıstı qıtay jäne moñğoliya jağında är türli derekter saqtalğan. Eki el jağında jariyalanğan köristiñ keybir joldarı da wqsamaydı. Aytalıq, Şınjañ jağında kezikpeytin:

Buırşın degen toğayım,

Älimbek degen noğayım.

Älimbekten ayırılıp,

Şıqpağan jannıñ oñayın.

Janqaltam tolğan örigim,

Älimbek meniñ serigim.

Älimbekten ayırılıp,

Şıbınday jannıñ berigin.

Kişkene wrşıq – qorğasın,

Älimbek meniñ joldasım.

Apamdı joldan qaytarğan,

Sükirbay soqır oñbasın (Wlıqpan Qamanwlı, «Aqılına körki say Dariğa qızdıñ körisi» «Abay-aqparat»), – degen joldar bar. Şınjañ jağımen salıstırğanda, qazaq qızı men kelinine tän emes bwl nwsqa qasaqana bwrmalanğan boluı mümkin degen de oy tuadı.

«Tektiden tekti tuadı» maqalasında Merzethanwlı Ğılım: «bwl jırdı Dariğa emes, sol kezde el işindegi quşıkeş, jağalbay Äbdirahman degen kisi şığarğan dep te aytadı. Qalay bolğanda da bwl jır el arasına keñ taralıp aytılıp, bügingi künge jetken» deydi. (Merzethanwlı Ğılım «Tektiden tekti tuadı»).

M.Ğılım maqalasında Äbdikerim (Ätikey) Mardanwlına toqtaladı. Onıñ jalalı bolıp Wlanbator türmesine tüskenin, şeşesi Dariğa Ätikeydi izdep barıp «anda-sanda bolsa da közben körip, şay-tamaq tasıp twram» dep Nalayhan atalğan qazaq auılına barıp twrıp, sonda qaytıs bolğanın jazadı. Altayıñ aq bas şıñdarınıñ bauırında tuğan Dariğa añızı söytip Qobdadan Wlanbatorğa jalğasıp, topıraq sol jerden bwyırğan eken. Wrpaqtarı qaytıs bolğan jerine keyinnen eskertkiş taqta ornatıptı.

Mardan men Dariğadan – Äbdikerim (Ätikey), Azamat, Alaş, Düken attı tört wl tuğan.

Azamatwlı Kämen qazir Kökşetauda twradı. Ol kisi: «Äjem Dariğa Ospan qızı 1962 jılı, meniñ bes jastağı kezimde Nalayhanda 70 jasında bizdiñ üyde ömirden ötti. Äkelerimiz öz qolınan jerledi. Äjemdi köre qalğandardan men ğana qaldım» deydi.

Ätikeydiñ (Äbdikerimniñ) alğaşqı äyelinen – Gongor, keyingi äyelinen Kommunizm, Marksizm, Socializm jiını tört wlı bolıptı. Kommunizm Kökşetauda, Marksizim Astana irgesindegi Sarobada, Socializm Bayan-Ölgeyde twradı eken.

Şınjañ jağında jarıq körgen «Dariğanıñ körisi» – Altay aymaqtıq birliksap böliminiñ qızmetkeri Mwrathan Keleswlınıñ el auzınan jazıp alğanı boyınşa, 1986 jılı QHR ŞWAR-da şıqqan «Mwra» jurnalınıñ 1-sanında jariyalanğan. Keyinnen, yağni, 1991 jılı Qıtay eli boyınşa auız ädebieti toptamaların jinau barısında, bwl nwsqa «Altay qalasınıñ halıq öleñ-jırları» toptamasına da berildi. Osı nwsqa 2008 jılı Almatıda meniñ qwrastıruımmen jarıq körgen «Tolğauı toqsan qızıl til» (J.Şäkenwlı qwrastırğan «Tolğauı toqsan qızıl til» – şeşendik sözder. Almatı: Düniejüzi qazaqtarınıñ qauımdastığı, 2008 jıl. 79-bet) kitabına kirgen.

M.Razdanwlınıñ «Altaydıñ aq iıqtarı» romanında da Dariğa qız oqiğası egjey-tegjeyli bayandalğan. Şınjañdıq jazuşı Qabdeş Janäbilwlı Dariğa ömirin arqau etip, «Tekti kelin» attı derekti äñgime, «Dariğa» attı kitap jazğan. Atalğan ädebietterdiñ bärinde «Dariğanıñ körisi» Şınjañdıq ülgi boyınşa jariyalanıp otırğan.

Paydalanılğan ädebietter:

A.Tatanaywlı «Tarihi derek, keleli keñes» Şınjañ halıq baspası, Ürimji, 1987 jıl. 127-bet.

Şäkenwlı Jädi. «Qıtaydağı qazaqtar». Almatı: Düniejüzi qazaqtarınıñ qauımdastığı, 2007 jıl.

 «Mwra» jurnalı 1986 jıl. 1-san. QHR ŞWAR Ürimji.

«Altay qalasınıñ halıq öleñ-jırları» toptaması. 1991 jıl. Altay qalası. 184 bet.

J.Şäkenwlı qwrastırğan «Tolğauı toqsan qızıl til» – şeşendik sözder. Almatı:Düniejüzi qazaqtarınıñ qauımdastığı, 2008 jıl. 79-bet.

Wlıqpan Qamanwlı, «Aqılına körki say Dariğa qızdıñ körisi» «Abay-aqparat».

Merzethanwlı Ğılım «Tektiden tekti tuadı» 29 Qazan 2019  

Kämen Azamatwlınıñ auızşa aytqan derekteri.

Jädi Şäkenwlı

Jazuşı, Akademik.

Abai.kz

0 pikir