Särsenbi, 23 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107450. Jazılğandar — 102219. Qaytıs bolğandar — 1699
Körşiniñ köleñkesi 5554 16 pikir 21 Säuir, 2020 sağat 13:09

Resey «revanşizm» jolına tüsti

Keñes Odağınıñ küyreuiniñ 25 jıldığına arnalğan is-şarada onıñ birinşi äm soñğı prezidenti M.Gorbaçev jurnalisterdiñ özine qoyğan «KSRO qalpına keltiru mümkin be?», degen saualına: «Men Odaq üşin soñına deyin tırmıstım. Odaqtı reformalau, jañğırtu äri mümkin, äri qajet edi... Keñes odağına – joq desem, Odaqqa – iä deymin. Jaña Odaq bwrınğı şekarası, bwrınğı qwramı boyınşa erikti türde qwrıluı kerek dep sanaymın», - dep mälimdegen bolatın.

Al, 2014 jılı, Djimmi Karter prezident bolğan kezde onıñ sayasi keñesşisi bolğan, «80 jıldardıñ soñında KSRO qwlaydı», dep aşıq mälimdegen Zbignev Bjezinskiy Putinniñ Qırımdı basıp aluına baylanıstı jurnalister saualına: «Ol HH ğasırdıñ wlı qırğını dep Keñes Odağınıñ küyreuin ayttı. Oy jügirtip qarañızdar bwnıñ astarında ne jatır? Birinşi düniejüzilik soğıs – milliondardı jalmadı. Ekinşi düniejüzilik soğıs – milliondardıñ ömirin qidı, bwğan Holokosttı qosıñız. Adamzat balasın yadrolıq apat qauipimen qwrtıp jibere jazdağan – qırği-qabaq soğıs tağı bar. Jo-joq, özi KGB-nıñ qwpiya tıñışısı bolğan oğan bwnıñ bäri joq bolğan memleketke qarağanda eş mañızdı emes. Ol Keñes Odağın qayta qalpına keltirgisi keledi. Äri Ukraina – sonıñ qwnı. Eger ol Ukrainanı öz uısına tüsire alsa, onda ol öz armanın jüzege asıruğa barınşa tırısadı», - dep jauap bergen eken.

Sodan keyin Putinniñ armanına aynalğan bwl taqırıptı kimder kötermedi deseñizşi?!

Iä, KSRO keñes adamı sanasınan joyıluı üşin – onı közimen körgen soñğı jan dünieden ötui kerek. Batıs sankciyası Reseyge öziniñ bwrınğı otarlarına aqparattıq soğısın keñinen öristetuge, el twtastığına sına qağatın mälimdemeler jasauğa tabılmas sıltau boldı. Qazir Ortalıq Aziyada, Armeniya, Äzerbayjan jäne Belaruste keñestik däuirden qalğan üş belgi: keñestik byurokrattıq apparat mwragerligi, ğılım-bilim salasındağı tildik russizm jäne tek Mäskeuge ğana qaraytın orıs Proslav Şirkeui saqtalıp otır.

Tildik russizmnen tek Armeniya men Äzerbayjan ğana qwtıla aldı. Ortalıq Aziya men Belarus ilim-bilimi ana tilderinde onşa öristep damımay, ğılımi-tehnikalıq köresini körip keledi. Osılayşa bwrınğı odaqtas respublikalardıñ 8-i Reseydiñ «imperiyalıq ömirlik müddesiniñ» aymağına aynaldı. Bwl arada osı memleketterdegi jergilikti elitanıñ kezinde Reseyde bilim aluı – eñ bastı faktor bolıp tabılatındığın da eskergenimiz jön. Äri KSRO-nıñ orısşıl moduli TMD da, basqada bwrınğı metropoliyamen aradağı sayasi-äskeri jäne ekonomikalıq odaqtar da atalğan elder üşin asa qauipti geosayasi faktor bolıp sanaladı.

Bwğan kekildiler eş könbedi. Jerinen ayırılsa da, wlttıq namısınan ayırılğan joq. Osı orayda, ukrain jurnalisi Roman Cimbalyuk: «KSRO-nı körinen twrğızıp tiriltu üşin Reseyge 1991 jılğı küyreudi zañsız dep mälimdeui kerek. Sodan keyin Mäskeu bwrın Keñes Odağı baqılauında bolğan aymaqtarda soğıs otın twtandıradı...  mısal üşin twp-tura Donbastağıday», - deydi. 

Biz qanşa jerden täuelsizdik aldıq desek te Reseydiñ «wzın – arqan, keñ –twsau» şırmauındamız. Osı şırmaudan qwtıla almay jürgende Resey sayatkerleri soñğı bes jıldan beri ese qaytaruşı «revanşizm» jolına mıqtap tüsti. Bwrın tek «Kreml' sanduğaştarı» Jirinovskiy, Zyuganov, Limonov, Bogdasarov, Kalaşnikov, Juravlev, Solov'ev, Skabeeva, Kiselev siyaqtı jeke sayatkerler men BAQ serkeleri ğana söz etetin bolsa, endi Resey Prezidenti älemge jar sala aşıq mälimdey bastadı. 

Sonımen Reseydiñ «imperiyalıq ömirlik müddesiniñ» bir tarmağı Ortalıq Aziya aymağı elderiniñ täuelsizdigine qatıstı soñğı bes jıl işinde ne aytılıp, ne qoyıldı. Soğan şamalı toqtala keteyik. 

Bes jıl boyı «KSRO dep» kökuşilerdiñ imperiyalıq ambiciyalarına may qwyğan faktor atı añızğa aynalğan AQŞ köripkeli Edgar Keystiñ: «XXI ğasırdıñ basında Keñes Odağı qayıra tüleydi. Reseyge kün-ray men jer reñiniñ tosın apattarı özgelerge qarağanda az zardabın tigizedi», degen sandırağı boldı. Orıs älemi men Reseylikterdiñ sanasın ulap jatqan: «Mir podhodit k global'noy voyne. Nado vossozdat' SSSR», «Vossozdanie SSSR - nesbıtoçnaya meçta» jäne «Poçemu narodı SSSR gotovı k ob'edineniyu?» sındı taqırıptar boyınşa jazılğan materialdardı äm teleşoulardıñ sanınan jañıla bastadıq. Är jıl sayın osı mäsele boyınşa öz oyı men pikirin ortağa salıp, Ortalıq Aziya elderine ses körsetuşiler sanı eselep arta tüsti.

Solardıñ qatarına jatatın Aymaqtıq problemalar Institutınıñ direktorı Dmitriy Juravlev, resey diplomatı, sayasattanuşı, tarih ğılımdarınıñ doktorı, MGU-diñ halıqaralıq sayasat kafedrasınıñ meñgeruşisi, «Za novıy socializm» qozğalısınıñ jetekşisi Nikolay Platoşkinder: «Respublikalar KSRO qwramınan zañsız şıqtı», degen tezisti wstanıp keledi.

Atalğan sanduğaştardıñ barılğı da biriniñ auzına biri tükirip qoyğanday köpten beri aytatın tağı bir sandırağı 17 naurız 1991 jılğı referendum qorıtındısın alğa tartıp, «KSRO-nı halıq qalaydı, al, jergilikti elita – qarsı», degen wstanımı öz nätijesin berip, RF jwrtşılığı olardıñ müläyim ötirigine kämil sene bastadı. Bwrın tek Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtı mise twtuşılar endi: «Euraziyalıq ekonomikalıq odaq  degenimiz – bwl teñgesin joğaltqısı kelmeytin, orıstarmen birge bolğısı da kelmeytin äm orıs pen armerikalıqtarmen terezesi teñ boludı qalaytın qazaqtarğa arnalğan keri şeginis», degendi alğa tarta bastadı

Osıdan bir jıl bwrın sayasatker, «Krımskiy proekt» eksperttik tobınıñ jetekşisi Igor' Ryabov: «Meniñ oyımşa, kelesi jılı jaqın aralıqta Resey mañına Putin biriktire bastaytın äldebir ülken missiyanıñ nışan-belgisin añğaratın bolamız. Öz oyımşa, bwl bwrın Keñester Odağı dep atalğan memlekettiñ qayıra tüleuiniñ jarqın nışanı bolıp tabıladı. Bwl qayta qalpına keltirilu respublikalardı reintegraciyalap, qazirgige qarağanda äldebir berik odaqpen biriktiredi», degen oy aytadı

2010 jıldardan keyingi Keñes Odağın qalpına keltiru procesiniñ birinşi ümitkeri – Belarus, odan keyin Resey qwşağına Qırğızstan, Şığıs Ukraina, Armeniya, Qazaqstan oraladı-mıs. Derbes ömir süre almağan Gürjistanda adasıp kelip üyirin tabadı degen pikirlerde jañbırdan keyingi sañırauqwlaqtay qaptap ketkendgi de jasırın emes.

Osınday bassızdıqtarğa Ukrainadan basqa birde-bir memleket toytarıs bermey keledi. Sondıqtan Reseydiñ betimen ketken sayasatkerleri elimizdiñ täuelsizdigine qatıstı oyına ne kelse sonı aytatın boldı. Bir sözben aytqanda Oralıq Aziya biligi tarapınan «qoy der qoja, äy der äje» tabılmay twr.

2016 jıldan bastap Arsen Movsesyan «halıqtıq socializm» men «taptıq socializm» terminderin eş şatastıruğa bolmaydı, dep özi jobalağan SSSR-21-diñ matematikalıq esepteulerin, äleumettik qağidattarın alğa tarta bastadı

Eñ soraqısı 2016 jıldıñ 24 jeltoqasındağı Resey, Ukraina, Belorus, Moldova, Qırğızstan, Estoniya, Donbastıñ ökilderi äm Saji Umalatova bastağan bwrınğı KSRO Halıq deputatarı men RF Memlekettik Dumasınıñ  deputatı Evgeniy Fedorovtardıñ qatısuımen qol qoyılıp jazılğan «KSRO-nıñ şekarasın qalpına keltiru rezolyuciyasınıñ Jobası» boldı. 

Soñğı 5 jıldağı KSRO-nı kökseuşilerdiñ tizimin soza beruge boladı. 

Batıs pen AQŞ-ta da sayasatkerler tarapınan Resey qaru qoldanıp, qorqıtıp-ürkitip «KSRO-nı qalpına keltire ala ma?» degen saual qoyıla bastadı. Bwğan berilgen jauaptan töbe şaşıñ tik twradı eken. Sarapşılar äskeri tehnikalıq jaqtan Putindik Reseydiñ bwrınğı KSRO elderin bir tudıñ astına jinay aladı, dep esepteydi. Ol üşin eşkimge jaltaqtamay, ketetin şığın men qarjı jağınan alañdaymay jedel iske kirise boldı

Putin mälimdemesi bilikke ğana emes, elimizdegi sayasi partiyalar men qozğalıstarğa oy saldı. Qıtayğa nota tapsırğanday biz RF nota tapsıra alamız ba? 

Äbil-Serik Äliäkbar

Abai.kz

16 pikir