Jeksenbi, 7 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12511. Jazılğandar — 7135. Qaytıs bolğandar — 53
Bizdiñ şeneunik 2540 15 pikir 29 Naurız, 2020 sağat 18:44

Halıqqa Djeki Çannıñ emes, därigerdiñ sözi kerek, Birtanov mırza!

Koronavirus derti dendep baradı. Keşe bir täulikte elde 78 nauqas tirkeldi. Osıdan-aq, indettiñ beti qattı ekenin bayqauğa boladı. Elde tötenşe jağday jariyalanğalı jartı ayğa juıqtasa da, virustıñ uın sezinbey jürgen qazaqstandıqtar äli bar.

Şının aytu kerek, el ükimeti tötenşe jağday kezinde naqtı aqparat taratuda sarañdıq tanıtıp otır. Köpşiliktiñ arqanı keñge salıp, köşede jüruiniñ bir sebebi osı bolsa kerek. Resmi aqparattar uaqıtında jariyalanbağandıqtan, halıq äleumettik jelidegi jazbalarğa senedi. Onıñ üstine, halıq ükimettiñ sözine senuden de qalğan. Beybit künde jalğan esep berip, ötirikşi bolğandar endi tötenşe jağdayda halıqtı şın sözine sendire almay otırğanı da şındıq.

Biraq tötenşe jağdaydıñ atı - tötenşe jağday. Mwnday sätte halıq pen bilik bir jağadan bas, bir jeñnen qol şığarıp, birige jwmıs atqaru kerek-aq. Qwzırlılar halıqqa şınayı aqparat jetkizip, naqtı ne isteu kerek ekenin wğındıruı tiis-ti. Al halıq eldiñ amandığı üşin biliktiñ bergen nwsqauın bwljıtpay orındauı kerek. Bwl jartı älemdi jayılğan virustı jeñudiñ birden bir jolı ekeni aytuday-aq, aytılıp jatır.

Al qazirgi kartina qalay? Qazir bilik ieleriniñ bergen aqparattarı jetkiliksiz. Kündelikti estip-körip jürgenimiz: qay öñirden, qanşa adam virus jwqtırdı, onıñ qanşası jazıldı degen aqparat qana. Bitti. Tipti pälen oblıstan bir adam virus jwqtırdı degenimen, nauqas adam ol oblıstıñ qay qalası, qay auılında ekeni de aytılmaydı. Nauqastıñ kim ekenin, kimmen baylanısta bolğanın aytu etikağa jat degenderi jön şığar, tım qwrığanda ol nauqastardıñ qalay auırıp, qalay jazılğanı turalı aqparat taratıluı kerek qoy.

Däl qazirgi aqparat boyınşa, elimizde 18 nauqas ayığıp şıqtı. Bwğan öte quanıştımız. Biraq bwl kisilerdiñ qanşa uaqıt auırğanı, qanday em-dom qabıldağanı, qanday däri-därmek paydalanğanı mülde aytılğan joq. Tek qaytıs bolğan bir nauqastıñ jası, twrğılıqtı jeri, virustı qaydan jwqtırğanı, kimdermen kezikkeni aytıldı. Sonda naqtı aqparat adam ölse ğana (mwnıñ betin arı qılsın) aytıla ma?

Virus älemge taralıp jatqanına üş aydan astı. Elimizge jetkeli de jiırma künge jaqındadı. Biraq äli künge deyin birde-bir otandıq ğalım nemese däriger, virusolog el aldına şığıp keñes bergen joq. Ğılımi twjırım aytqan joq. Arnayı mamandardıñ keñesi kemşil bolğandıqtan, köpşilik baylanıs qwraldarında tarağan «piyaz jeu kerek», «adıraspanmen alastau kerek», «dwğa oqu kerek» degen «keñesterge» senip jür.

(İİM azamattardı äleumettik jelilerde payda bolğan qauesetter men jalğan oy-pikirlerge qwlaq aspauğa şaqıradı. Memlekettik organdardıñ resmi mälimetterine ğana negizdelu qajet ekenin aytadı. Eger äleumettik jelide jalğan aqparat taratsa 7 jılğa deyin bas bostandığınan ayıru jazası közdelgenin mälimdedi). 

Halıq Densaulıq saqtau ministrligine senim artıp otır. Atalğan ministrliktiñ jwmısın joqqa şığarudan aulaqpız. Biraq basta aytqanımızday, naqtı aqparat pen ğılımi payım az bolıp twr. Mäselen eldegi emhanalardıñ jay-küyi qalay, qay oblıs qanşa nauqas qabılday aladı, tehnikalıq mümkindikteri qanday, qanşa maman bar, virus köp taralğan öñirlerge özge aymaqtardan bilikti mamandar şaqırtıldı ma... Mwnıñ bäri öte mañızdı. Köpşiliktiñ el medicinasına degen senimi az ekeni äuelden belgili. Sondıqtan ministrlik öz mümkindikterin jariyalap, halıqtıñ «virus jappay tarasa, jağdayımız qalay boladı» degen alañ köñiline demeu bolğanı jön edi.

Alayda ministrlik halıq qajet etken resmi mälimetterdi emes, Djeki Çannıñ (qıtaylıq akter) videoündeuin jariyalap, «mäz bolıp» jür. Birtanov mırzanıñ oyınşa, qıtay önerpazınıñ eki auız sözi qam köñil qazaqtıñ qoltığınan demeytin bolsa kerek.

Ärine, önerde şekara joq. Bwl akterdiñ bizdiñ elde de mıñdağan janküyeri bar. Onıñ videoündeu joldağanı da jön şığar. Biraq bwl oyın-sauıq deñgeyindegi ğana dünie. Akter joldadı, körermen kördi, tıñdadı. Boldı. Onı resmilendirip ministrliktiñ, jalpı BAQ-tıñ, prezident keñesşisiniñ jarısa jariyalauı bası artıq äñgime. Bwl qinalğan halıqtıñ nazarın basqa jaqqa audaru maqsatında jasalğanday äser beredi.

Bwl äñgime tek Densaulıq saqtau ministrligine ğana qatıstı emes. Eldegi bükil salada naqtı, ğılımi aqparattar jariyalanuı kerek. Mäselen, karantin kezinde jwmıstan bosap, tabıs közinen ayırılğan halıqqa eñ tömengi eseptik aylıq körsetkişi mölşerinde kömek beriledi degen. Biraq naqtı qanşa adamnıñ jwmıssız qalğanın, olardıñ jwmıssız qalğanın qalay anıqtaytının aytqan adam joq. Kündelikti näpaqasın künde tauıp jürgen qarapayım eñbekşiler qalay kün köredi? Ol da belgisiz...

Memlekettik organdar üşin isteytin şarua şaş-etekten. Alayda bizdiñ bilik bwrınğı ädetinşe dañğazalıqqa, qwr maqtanğa qwmar bolıp twr. Äytpese, aydaladağı akterdiñ bir auız videoündeuine memlekettik mekemelerdiñ moyın bwratın jöni joq edi. Salıstıru üşin aytsaq, naqtı jwmıstı qayırıp qoyıp, Djeki Çannıñ jazbasına nazar audarğan bilik ökilderi, tötenşe jağday kezinde toy jasağan keybir bwqaramen birdey bolıp otır...

Quanış Qappas

Abai.kz

15 pikir