Jeksenbi, 31 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 10382. Jazılğandar — 5220. Qaytıs bolğandar — 38
Alaşorda 2232 7 pikir 21 Aqpan, 2020 sağat 11:10

Älihan Bökeyhannıñ ädebiettegi beynesi

Älihan Nwrmwhamedwlı Bökeyhan – qazaq tarihında, ruhaniyatında törden orın alatın erekşe qaytalanbas twlğa. Wlt köseminiñ qazaq wltına siñirgen eñbegi äli künge zerdelenip kele jatır. Altı Alaş köseminiñ kim ekenin, qanday qızmetter atqarğanın, negizinen, düyim jwrtşılıq jaqsı biledi. Bwl twrğıdan alğanda K.Nwrpeyisov, M.Qoygeldi, S.Aqqwlı siyaqtı birsıpıra älihantanuşı ğalımdardıñ zertteuleri öz maqsatında jetkendigin közben köre alamız. Al körkem ädebiette Älihan Bökeyhan degen obraz bar ma? Bar bolsa, qanday tuındılarda kezdesedi, qay şığarmada bastı keyipker nemese janama epizodtarda kezigedi degen saualdar birinen soñ biri tuınday tüsip, aqır soñında maqala jazuımızğa tikeley türtki boldı. Şınımen de, qoyılğan swraqqa jauaptıñ bolğanı abzal. Birinşi swraqqa jauap – Älihan Bökeyhan obrazı körkem ädebiette bar jäne bwl obrazdıñ özindik ornı da bar. Osı mäseleni belgili alaştanuşı, ädebiettanuşı, professor S.Jwmağwl arnayı zerttep, «Ädebiettegi Älihan Bökeyhan beynesi» attı hrestomatiyalıq jinaq qwrastırdı, onıñ alğısözi men tüsinikterin jazdı.  Bwl eñbek Älihan Bökeyhandı jañaşa twrğıdan saralauğa, bağalauğa, körkem beynesin köz aldımızğa elestetuge zor üles qosqanın ayta ketken jön. Al qalğan saualdarğa birtindep jauap berip köreyik.

Älihan Bökeyhannıñ körkem beynesi alğaş poeziyadan körinis taptı. Ärine, bwl zañdılıq edi, sebebi Älihannıñ ömir sürgen ortası, äriptesteri men dostarınıñ köbi – aqındar edi. Mısalı, Şäkärim, K. Janataywlı, A.Baytwrsınwlı, Ğ.Qaraş, M.Dulatwlı, M.Jwmabaywlı, S.Torayğırwlı jäne t.b. Bwl qılqalam şeberleriniñ ärqaysısı - öz isiniñ şeberi, nağız aqın, özindik mektep qalıptastırğan birtuar twlğalar. Olardıñ aqındıq şeberligin sol sebepten däleldep jatpayıq. Alaş köseminiñ patşa zamanındağı sayasi oqiğalarğa belsene aralasıp, 1913-1917 jıldarı A.Baytwrsınwlı, M.Dulatwlımen birge «Qazaq» gazetiniñ betinde ötkir mäselelerdi qozğauı Abaydıñ aqın şäkirti Kökbay Janataywlı tarapınan zor bağağa ie boladı. Belgili abaytanuşı Q.Mwhamedhanovtıñ mına pikirinen osığan köz jetkizuge boladı: «Kökbay aqın öz zamanında Älihan Bökeyhanovtı qazaqtıñ alğaşqı oqımıstı, qamqor azamatı dep bilgen. Kökbay aqınnıñ 1914 jılı Bökeyhanovqa arnap jazğan bwl künge şeyin jariyalauğa mümkin bolmay kelgen öleñin keltireyik:

Qarağım, jalğızımsıñ qazaqtağı,

Wl tumaq sendey bolıp az-aq tağı.

Ögiz ölip, bolmasa arba sınıp,

Ömiriñ ötken jansıñ azaptağı.

 

Bal tamğan, hanzadam-ay, qalamıñnan,

Täñirim ayırmasın talabıñnan,!

Qalğan joq qoñsı qonbay aqılıña,

Qazaqtıñ – han, qırğızdıñ manabınan...» [1,25 b.] 

Al Älihannıñ jan dosı, partiyalas äriptesi, wlt wstazı A.Baytwrsınwlı wlt kösemine arnalğan «Dostıma hat» degen öleñinde bılayşa tebirenedi:

«Qırağı, qiya jazbas swñqarım-ay!

Qajımas qaşıq jolğa twlparım-ay!

Üyilgen ölekseni örge süyrep,

Şığarmaq qır basına iñkärim-ay!» [2,25 b.]

Älihandı közi tirisinde öleñge qosqan kelesi aqın äri publicist – Swltanmahmwt Torayğırwlı boldı. Aqın 1918 jılı «Tanıstıru» poemasın jarıqqa şığardı. Şığarma eki qazaq: qara (yağni, oqımağan) jäne oqığan qazaqtıñ özara tildesuinen twradı. Qara qazaq - jas şaması biraz jasqa kelgen, zamannıñ äserinen bilim ala almay qalğan qartañ adam. Al oqığan qazaq, kerisinşe, meylinşe jas, bilimdi, ömirge degen talpınısı mol, balğın keyipker. Ekeuiniñ özara äñgimesi arqılı aqın S.Torayğırwlı Ä.Bökeyhannıñ körkem twlğasın surettep, Alaş serkesine layıqtı bağa beredi:

«Eşkimniñ Älihanğa bar ma sözi?

Demeydi qanday qazaq onı oñ közi,

Semey twrsın, jeti oblıs bar qazaqtan,

Talassız jeke dara twr ğoy özi.

 

Eli üşin qwrbandıqqa janın bergen,

Bit, bürge, qandalağa qanın bergen.

Wrıday sasıq aua, temirli üyde.

Zarığıp alaş üşin beynet körgen.

 

Tüymege jarqıldağan aldanbağan,

Basqaday bir bas üşin jaldanbağan.

Körkeyer qaytkende alaş degen oydan,

Basqa oydı ömirinde maldanbağan...» [3,63 b.].

S.Torayğırwlınıñ Ä.Bökeyhannıñ azamattıq beynesin tolıq aşatın «Älihannıñ Semeyge kelui» attı maqalasın ayta ketken jön.  Atalmış şığarmada 1917 jıldıñ 21 qazanındağı Ä.Bökeyhannıñ Semey ölkesine kelip, jergilikti halıqpen ötken kezdesui sipattaladı. Älihannıñ aman-esen elge kelgenine halıq atınan Ş.Mwsataev, komitet atınan A.Qozıbağarov, mwğalimder alqasınan M.Twrğanbaev qwttıqtau söz söylegennen keyin, söz kezegi jastarğa kelip, olardıñ jalındı jarşısı S.Torayğırwlı mınaday qwttıqtau öleñ joldaydı:

«Köş bastağan erimiz,

Quanışta eliñiz.

Töbemiz kökke jetkendey,

Kökirekten bügin ketkendey,

Sizdi körip şerimiz.

Alaş tuın häm bağın,

Közben körip tölendi,

Köpten bergi teriñiz,

Alaş tuın qolğa alğan

Qarañğıda jol salğan

Arıstanım, keliñiz!» [4,106 b.]

Älihannıñ el tağdırındağı ornın ayqındauğa arnalğan bwl maqalanı körkem şığarma qatarına jatqızıp otırğan bir sebebimiz osı öleñ joldarı edi. Qarapayım halıqtıñ şınayı qwrmet-qoşemeti men ziyalı qauım ökilderiniñ alğısına ie bolğan Alaş köseminiñ osınşa qwrmet pen madaqtaularğa bergen jauabın keltiru arqılı qayratkerdiñ beynesin aşuğa öz ülesin tigizetinin añğaramız: «Halıq! Bwlay qwrmet körsetuleriñe layıq eñbegim siñdi dep, maqtana almaymın. Bwrın mwnday qwrmetpen qarsı alınıp körgenim joq, sondıqtan qwrmetteriñe layıq jauap beruge tosırqap twrmın»[4,107 b.]. Patşalıq däuirde wlttıq müddelerdi közdep, ükimettiñ ozbırlığın sınap, üş märte türme azabın tartqan Ä.Bökeyhannıñ qarapayımdılığına osı jerden köz jetkizemiz. Halıqtıñ otarlıqtıñ bwğauınan bosatu üşin tolassız quğın-sürgin körse-dağı, Alaş serkesi öziniñ halqınan äldeqayda tömen ekenin öziniñ jauabımen körsetti. 

Ä.Bökeyhandı keyipker retinde surettegen dramalıq şığarma - 1935 jılı jazılğan M.Titaqwlınıñ «Mwrat üşin maydan» tarihi draması. Ökinişke oray, bwl p'esanıñ tolıq mätini bizge jetken joq, sol sebepti jazuşı, dramaturg Ö.Ahmet şığarmanı ayaqtauğa järdemdesti. Dramanıñ avtorı Mwqtızar Tölekwlı Titaqov jayında mälimetter asa köp emes, derekterge süyensek, dramaturg 1904 jılı Qarqaralıda düniege kelgen. Semey qalasında twrğan, partiya qatarında bolmağan adam, 1936 jılı twtqındalıp, atu jazasına kesilgen. Mamandığı – ekonomist-planovik.

P'esanıñ oqırman qauım üşin qwndılığı asa joğarı, qay jağınan alsaq ta, barınşa şınayı jazılğan dünie ekendigi aydan anıq körinedi. Al şığarmadağı Ä.Bökeyhan beynesi de öte sätti şıqqan obrazdardıñ qatarına jatqızuğa boladı. P'esadağı bas keyipker Ä.Bökeyhanovtıñ mına bir sözinde osığan anıq köz jetkizuge boladı:«Qwrmetti ağızalar, bauırlar! Fevral' töñkerisi boldı, patşa tağınan tüsti, bükil Reseydiñ qol astındağı halıqtarğa erkindik tidi. Bostandıq boldı. Teñdik aldı. Büginde, patşanıñ otarşıldıq sayasatında ezilgen elder teñdikti aluğa şabıstı. Öz tizginine özi ie bolıp, bölek Avtonomiya, jwrt boluğa qamdanıp, Qwrıltay s'eziniñ dayarlıq isine kiristi. Sol ezilgen eldiñ biri – bükil qazaq eli de, öz aldına «Alaş» attı partiya qwrıp, «Abılaydıñ aq tuın» qolına alıp,  Otan boluğa qalıp edi. Qazirgi uaqıtta, jalpı Reseydi bülinşilik bastı, astan-kesten dünie boldı. Qızıl-qırman soğıstan er küñirenip, el küyzeluge aynaldı. Qazirde, arqa tirerlik dünie qalğan joq... Jalğız ümittenerimiz – Jetisu frontı, Ataman Annenkov... Olar soğısta jalğız emes, Alaşıñnıñ atında «Abılaydıñ aq tuın» jelbiretken on polkiñ bar. Erteñgi küni qosımşa qılıp, tört polkiñdi jibertkeli otırsıñ...Jasaydı jwrtıñ, körkeyedi eliñ, örkendeydi Alaşıñ. Jasasın, Alaşıñ, jasasın.»[5]. Osı bir monolog arqılı ğana Ä.Bökeyhan bastağan Alaş qayratkerleriniñ eren eñbegi men qazaq memlekettiligi üşin jürgizgen küresiniñ negizgi nısanasın ayqınday alamız. Qiyametke tolı kezeñde el men jer tağdırı üşin talasqa tüsken azamattardıñ erligin p'esanıñ taqırıbı da, syujeti de tolıq aşa tüsedi. Osı şığarması arqılı wltına adal qızmet etken Alaş qayratkerleriniñ şınayı  bet-beynesi oqırman qauımğa körsetiledi. P'esada halıqqa keñinen tanıs Ş.Qwdayberdiwlı, A.Baytwrsınwlı, J.Aqbaywlı, R.Märsekwlı, M.Dulatwlı, H.Ğabbaswlı, J.Aymauıtwlı, Ä.Ermekwlı, S.Torayğırwlı, M.Äuezwlı siyaqtı ziyalılarmen qatar, I.Ädilwlı, H.Toqtamıswlı siyaqtı esimderi sirek atalatın qayratkerlerdiñ de körkem beynesi sätti somdalğan. Osı jağdaydı eskersek, M.Titaqwlınıñ wlttıñ azattığı üşin ayanbay küresken azamattardıñ körkem beynesin somdap qana qoymay, olardıñ ömirindegi belgisiz oqiğalar jayında da mañızdı derekter qaldırıp ketti. Avtor zamannıñ ağımına, keñestik ideologiyanıñ qataldığına qaramastan tarihi şındıqtı keleşek wrpaqqa jetkizu maqsatında batıl qadamdarğa barğan.

38-diñ qandı qırğını wlttıñ qaymağın tolıq sıpırıp alğannan keyin, ideologiya ädebietten de, tarihtan da olardıñ esimderin öşirip tastağanday asığıs qorıtındığa keldi. Ädebiette «twrpayı socializm» däuiri keñ qanat jayıp, tarihi taqırıpqa barğan jazuşılar «eskilikti añsauşı, kertartpa» degen attarğa ie bola bastadı. Äytse de 1941 jılı Keñes odağına jetken ekinşi düniejüzilik soğıs I.Stalinnıñ jauıngerlerdiñ ruhın oyatu maqsatında ertedegi batırlardıñ erlikti isterin qayta jañğırtuına äkep soqtı. Osı oñtaylı sätti qazaq ğalımdarı men jazuşıları sätti paydalanıp ülgerdi. Tarihşı-ğalım E.Bekmahanov Kenesarı Qasımwlınıñ patşalıq Reseyge qarsı soğısın zertteumen aynalıssa, kemeñger jazuşı, dramaturg, ğalım, qoğam qayratkeri M.Äuezov qazaq halqınıñ HİH ğasırdıñ ekinşi jartısındağı twrmıs-tirşiligi men tarihi twlğalardıñ ömirinen sır şertetin ataqtı «Abay jolı» roman-epopeyasın osı däuirde düniege keldi. 

Kitap jarıq körgenge deyin 1929-1932 jıldarı M.Äuezovtıñ repressiyanıñ alğaşqı tolqınında quğın-sürgin körip, tağdırı talqığa tüskenin jaqsı bilemiz. Jazuşığa «alaşordaşıl, wltşıl» degen negizsiz ayıptar tağılıp, temir tordıñ ar jağınan bir-aq şıqqanı ömirinde öşpes iz qaldırdı. Alaş-Ordadan bas tartuı jaylı aşıq hat jazıp, tar jerden aman qalsa da, M.Äuezov qaşan da eline eleuli, halqına qalaulı azamat retinde tarihta qaldı. Alaş qayratkerleriniñ tağı bir amanatı - Abaydı keleşek wrpaqqa jetkizudi öziniñ moynına aldı. Amanatqa qiyanat jürmeydi, osınıñ ayqın däleli 1942-1956 jıldarı jarıq körgen «Abay jolı» romanı edi.   

Jazuşınıñ kitabınıñ negizgi keyipkeri etip dana Abaydı alğanımen, şığarmanı jazu barısında birneşe tarihi keyipkerlerdiñ esimin özgertip, syujettiñ işine kiristiruge ülken eñbek siñirdi. Mısalğa alsaq, «Abay jolı» romanınıñ alğaşqı kitabındağı Barlas aqın – zar zaman aqını Dulat Babataywlı ekenin közi aşıq oqırman jaqsı biledi. Alğaşqı kitabında bastalğan osı ürdis keyingi kitaptarda da jalğasın taptı. Quanışımızğa oray, keñestik däuirdegi ideologiya M.Äuezovtıñ osı is-äreketterine qattı qadağalağan joq, esimderi özgertilgen tarihi beynelerdiñ kim ekendigin anıqtauğa köbiniñ şaması jetpegendey körinedi, sebebi epopeyanıñ törtinşi kitabında Alaş kösemi Ä.Bökeyhannıñ körkem beynesi janama keyipker retinde suretteldi, biraq şığarmada esimi Äzimqan Jabayhanov dep berildi. «Abay jolın» zerttegen keybir ğalımdar bwl keyipkerdiñ jağımsız ekendigin alğa tartıp, jazuşı aytqısı kelgen astarlı oy-twjırımına zer salmadı. Tek belgili alaştanuşı, äuezovtanuşı, jazuşı-ğalım T.Jwrtbay mektepte oqıp jürgen kezinde Äzimqan Jabayqanovtıñ jağımsız keyipker emes ekendigine közi jetken. Ğalımnıñ osı jayında öziniñ wstazına aytıp, aqiqatqa köz jetkizuge tırısqan kezde zerektigi üşin maqtaudıñ ornına wrıs estip, osı uäjderi üşin mektepten quılğanın öz auzınan estidik. Alayda T.Jwrtbaydıñ uäjderiniñ orındı ekenin uaqıt körsetti. Alaştanuşınıñ «Abay jolındağı» Äzimqan Jabayhanovtıñ prototipi Älihan Bökeyhan anıqtağan izdenisi arqılı M.Äuezovtıñ erekşe batıldığı men köregendigine tağı bir märte közimiz jetti. Jazuşı ideologiyanıñ qatañ baqılauına qaramay, keleşek wrpaqqa Ä.Bökeyhannıñ qayratkerlik isterin, naqtıraq aytsaq, 1897 jılı patşalıq Reseyde twñğış wyımdastırılğan halıq sanağına qatısıp, guberniyalar men uezderdegi, bolıstar men auıldardağı qazaqtardıñ naqtı sanın bilgen jalğız qazaq bolğanın şegelep ayttı. Osı isteriniñ  arqasında Ä.Bökeyhan halıqtıñ sanın bilip qana qoymay, olardıñ otarlıq bwğaudağı twrmıs-tirşiligimen, mwñ-mwqtajımen tanıstı. Elin osı bwğaudan bosatudıñ alğışarttarı osı kezde qalıptastı desek, artıq ketpeymiz. Mine, twlğa retinde qalıptasuına ülken äserin tigizgen sapardıñ jay-japsarı «Abay jolı» roman-epopeyasınıñ törtinşi kitabınıñ «Qastıqta» degen tarauında körinis taptı.

Aldımen, M.Äuezovtıñ şığarmadağı Ä.Bökeyhandı oqırmanğa tanıstıruına köñil böleyik: «Orazbay üyine aldın ala kelip söylesuşi tanıs çinovnikter, äsirese, sol älgi atalğan qazaq töresin qattı köterip söyleydi. Aytuınşa, ol Peterburgte oqu bitirgen. Bwl jürgen qazaq balasınıñ bärinen bilimdi. Özi orıstıñ Peterburg, Moskvadağı öñşeñ aqsüyek, knyaz', dvoryandarınıñ jastarımen birge aralasıp ösken. Orıstıñ anıq aq patşağa juıq ortasın biledi... Töreniñ jañağıday toptarğa tez aralasıp jürgeni özi tek twqım emes eken. Orta jüz qazağın bir zamanda «bülk etkizbey» bilegen Jabay hannıñ nemeresi eken...» [6, 288 b.]. Bwl keyipker Ä.Jabayhanov töre jaylı berilgen aqparattan qanday jağımsız dünieni köruge boladı? Bäri barınşa tarihi şındıqqa negizdelip jazılıp twrğanı aydan anıq körinedi ğoy. Tek M.Äuezov Äzimqandı Jabay hannıñ nemeresi dep otır, şındığında, Älihan Orta jüzdiñ soñğı handarınıñ biri - Bökey hannıñ şöberesi, kişigirim ayırmaşılıq tek osı twsta ğana.

«Äzimqan töreni zor qoşemetpen qarsı alğannan keyin jazuşı keypkerdiñ bilimin suretteytin epizodtı alğa tartadı: «Äzimqan bar qazaqtıñ sanın aytıp bir ketti. «Pälen million» dep, mölşer emes, Orazbay ğana emes, tipti közdi-qaraqtı deytin Şwbarlar da estimegen derekti ayttı...

«Bwnday bilimdi kimnen kördik», «qay qazaqtıñ dilmäri men bilgiri osınday qıp qazaqtıñ basın tügeldep berip edi», «mınau anıq-aq Orazekeñ aytqanday, endigi qazaqqa bas bolğalı twr eken», «özi de tektiden şıqqan ğoy», «bwnıñ oyı tegi qazaqtıñ bärin sanap alıp, sodan irgeli el qwrayın dep jür eken!» desip, keñ üydiñ eki jaq deñgeyinde sozıla otırğan Janatay, Sämen, Äzimbay,Şwbar,Jirenşeler keyde törege estirtip, keyde özara qızıp alıp, qımızdıñ jelegimen däuirley tüsip, maqtanğa da basıp, gu-gu etisip qaladı» [6, 296 b.]. M.Äuezovtiñ darındılığı sonda, Ä.Bökeyhannıñ sanaq jürgizgen kezindegi qayratkerligimen qosa, onıñ wzaq joldar boyı eñbektenip, qazaq halqın bir tudıñ astına jinap, täuelsiz el etudi josparlağanın şığarmadağı jağımsız keyipkerlerdiñ özara tildesui arqılı talğamı biik, kökiregi oyau oqırmanğa jetkizip otır. Sol kezeñdegi ädebiet jazuşığa osıdan basqa jol qaldırmadı, biraq wlt köseminiñ şınayı bet-beynesin janama keyipker arqılı körkem şığarmağa engizu, söz joq, M.Äuezovtiñ bolaşaqtı bağdarlay alatın kemeñgerligi edi. Tübi aqiqat aşılıp, qazaqtıñ maqtanışı bolğan Ä.Bökeyhannıñ wlt sanasında qayta jañğıratının jazuşı aldın ala sezgenin osı kişigirim epizodtar men dialogtar arqılı köruimizge boladı.

Osı qarqında arı qaray jalğastıra berse, Ä.Jabayqanovtıñ şın ömirde kim bolğanın, şığarmada jağımsız keyipker emestigin ideologiya bilip qoyuı ğajap emes edi. Jazuşınıñ şeberligi sonda, Ä.Jabayqanovtı Abayğa qarsı toptıñ üyine tüsirip qana qoymay, syujet barısında Äzimqannıñ Abaydıñ keybir öleñderin, is-äreketterin wnatpay, tübi aqınnıñ auılına barmay, qalağa qaytıp ketuinen ayqın körinedi. Bwl sol zaman üşin eñ  dwrıs körkemdik şeşim dep kesip ayta alamız, sebebi Äzimqan Abaydıñ jaqtastarınıñ qatarında körinis berse, bwl keyipkerdiñ prototipin izdeu jwmısı qarqındı jürip ketui ğajap emes edi. Sonımen qatar, M.Äuezov «Şayqasta» böliminde Äzimqannıñ töreni qoldauşı toptıñ işinde bolaşaq advokat, Peterburg universitetiniñ studenti Saqpaevtıñ bolğanın tilge tiek etedi. Endeşe, advokat Saqpaev şın ömirdegi prototpi Alaş-Orda ükimetiniñ müşesi, qazaqtan şıqqan twñğış qwqıq ğılımdarınıñ magistri Jaqıp Aqbaywlı ekendigin de ayta ketken jön.

Al osı bölimde Äzimqan töre men Abaydıñ özara kezige almay qalmauı, tarihtağı Älihan men Abaydıñ kezdeskeni turalı är türli ğılımi boljamdardı teriske şığarğanday körindi. Birinşiden, Ä.Bökeyhannıñ twñğış abaytanuşı ekendigin eskersek, ol Abaymen kezdesui jaylı bir maqalasında bolsın jazar edi, biraq onday mätin kezikpeydi, ekinşiden, jazuşı Ä.Jabayqanov degen keyipkerdiñ Abaydıñ auılına barğanın surettemeydi, demek, şın ömirde de ekeui kezikken joq, bälkim, säti tüspedi me, joq älde şın mäninde ekeuara kedergiler tabıldı ma, naqtısın ayta almaymız, bizge belgilisi – Ä.Bökeyhan bastağan Alaş ziyalıları üşin Abaydıñ ruhani wstaz bolıp qalğanı.         

Ayta ketetin mañızdı jayt, abaytanuşılardıñ  biraz böligi bügingi tañnıñ özinde Abayğa qol jwmsağanı üşin Orazbay Aqqwlıwlın qattı sögedi, tipti, qazaq halqınıñ jauı dep esepteydi. Mwnday közqarastardıñ boluı zañdılıq, biraq Orazbay Abaydı sabatqan kezde öreskel qatelik jiberse de, qazaqtıñ jauı emes. Birsıpıra zertteulerge süyensek, O.Aqqwlıwlı Alaş äskeri jasaqtarı qwrılğan şaqta Ä.Bökeyhannıñ osı bastamasın qoldap, qarjılay kömek körsetken. Sol sebepti körkem şığarmada da, şın ömirde de qatelikke boy aldırğan Orazbaydıñ jauızdığımen qosa, qayratkerligin de qosa aytıp otırğan jön. Bizdiñ oyımızşa, M.Äuezovtiñ de osı bölimde Äzimqan men Orazbaydı özara kezdestirgendegi aytar oyı osı edi.

Paydalanğan ädebietter tizimi

Mwhamedhanov Q. Köp tomdıq şığarmalar jinağı. 4-tom. – Almatı, «Alaş», 2005. – 328 b.

Baytwrsınov A. Şığarmaları: Öleñder, audarmalar, zertteuler. (Qwrast. Şäripov Ä., Däuitov S.) – Almatı: Jazuşı, 1989, – 320 b.

Torayğırov S. Üş tomdıq şığarmalar jinağı. Ekinşi tom. – Almatı, «Jibek jolı» baspa üyi, 2003. –  256 b.

Torayğırov S. Üş tomdıq şığarmalar jinağı. Üşinşi tom. – Almatı, «Alaş» baspası, 2005. – 232 b.

«Qazaq üni» gazeti №05 (614), 4 aqpan, 2014 jıl.

Äuezov M. Şığarmalarınıñ elu tomdıq tolıq jinağı. 25-tom. Abay jolı: roman-epopeya. 4-kitap. –  Almatı, «Däuir», «Jibek jolı», 2014. – 544 b.

Ğazizov Ğibrat Dulatwlı,

pedagogika ğılımdarınıñ magistri

Abai.kz

7 pikir