Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
arandatuşı! 2726 21 pikir 17 Aqpan, 2020 sağat 12:08

Abayğa soqtığu - wlttı manswqtau!

Osıdan twp-tura bir jıl bwrın, 8 qañtar küni «Abai.kz» saytında  Nwrgeldi Äbdiğaniwlınıñ «Aşulı ağayındı arandatudan abay bolayıq!» attı sayasi taldau maqalası şıqqan. Onda dünie jüzi armyandarına ağılşın, francuz, arab jäne orıs tilderinde aqparat taratatın, Türkiya men Täuelsiz türki memleketterine qarsı aqparattıq soğısta Resey tarapınan jarım jartılay qarjılandırılatın «ArmenianReport.com» deytin sayttağı türkifobiya dertine şaldıqqan äri jornalşı, äri sayasi saraptamaşı Tevos Arşakyan jayında keñinen jazılğan bolatın.

Onıñ dayındağan materialdarığa qarap wqqanımız, Tevos Arşakyan jalğız qazaqqa ğana emes, özbek pen äzirbayjan ağayındar turasında da wlttıq namısqa tietin saraptama maqalalar jazuğa äbden maşıqtanğan, Mäskeu qoltığına su bürikken saraptamaşısımaq eken. Resey tapsırısımen orıs mädeni keñistiginde «is bitti, qu ketti» äreketti orındauşı arandatuşı twlğa.

Atalğan jornalşı bwğan deyin de qarap jatpaptı. 2017 jılı özbek futbolınıñ bas bapkeri, wltı armyan Samvel Babayannıñ orınınan ketuine baylanıstı arandatuşı maqala jazğan. Sol kezde jañağı Samvel Babayannıñ özi özbek jerinde twrğanın maqtan etetinin, tiliniñ özbekşe şıqqanına zor marhabattın bildirip qarımta pikirli jauap söz jariyalağan.

Osı jolı «Wlı Twrannıñ bes şamşırağı» - äl-Farabi, Qoja Ahmet, Abay, Şäkärim jäne Mäşhür-Jüsipterdiñ işindegi zor twlğa, biıl 175 jıldığın atap ötkeli otırğan Häkim Abayğa qatıstı jañağı «Armenianreport.com» saytında «Abay Erevannıñ jüregine panitürkilik wrığın eguşi» (Abay i rassadnik pantyurkizma v serdce Erevana) attı arandatuşı maqala jazıp, jwrttı dürliktirdi.

Bwğan deyin osı avtor öziniñ «Kazahi oskorblyayut armyan uje na territorii Armenii» attı maqalasında: «Nazarbaevtıñ Qazaqstanı Armeniya men armyan halqınıñ sezimin qorlaudı jalğastırıp keledi. Onıñ üstine bwrın Armeniyağa qatıstı kerauızdıq Qazaqstan jerinde ğana bastau alsa, endi mine, qazaqtar közimizdi baqıraytıp qoyıp, öz jerimizde de ruhımızdı manswqtauğa köşti», dep jazıptı.

Al Qarağandıdağı qandı oqiğağa baylanıstı «Obıçnıy kazahskiy nacionalizm: v Kazahstane trebuyut krovi armyan» attı maqalasında: «Keybir qazaqtardıñ türikterimen qandastığın eskeretin bolsaq, onda Qazaqstanda äyteuir bir orın alatın armyan qandı qırğını aqiqat şındıq dünie. Armeniyanıñ orıstar men belorustarğa qatıstı qattı sözder aytuı üyrenşikti jayt. Wltımızdıñ türik pen äzerbayjandardı da wnatpaytının da jaqsı bilemiz. Endi bizdi wnatpaytındar tizimine qazaqtar da qosılıp otır», dep qara aspandı töndiredi.

Endi atışulı jazğıştıñ Hakim Abayğa qatıstı arandatuşı maqalasınıñ mätinin orıs tilinen qazaqşağa audarıp Abai.kz oqırmandarına wsınğandı jön kördik.

«Abay Erevannıñ jüregine panitürkilik wrığın eguşi»

«Qazaqstan twraqtı türde antiarmyan sayasatın jürgizuşi elderdiñ biri  bolıp sanaladı. Armeniyada eşkimge onşa tanımal emes aqınğa eskertkiş qoyudıñ ne keregi bar?

Bizdiñ elimizdiñ biligi täuelsizdik alğan 30 jıldan beri memleketaralıq qarım-qatınasta Isa Mäsihtiñ betke qatıstı «Bir betiñnen wrsa, ekinşisin tos» deytin önegesin wstanıp keledi. Bwl wlağattıñ obrazdı täpsirlenui «Jamandıqqa – jaqsılıq jasa, jauızdıñ jazasın tartqızu – Täñirimizdiñ qwzırında» ekenin jaqsı bilemiz. Köptegen memleketter bizdi betke bir salsa, biz jauap retinde olarğa ekinşi betimizdi tosıp kelemiz. Sonıñ aqır ayağı olardıñ tarapınan bizben ayaq sürtuşilikke talpınıs jasauğa deyin jetkizdi. Bwnday jayttar tım alıstağı Izrailden ğana emes, tap qasımızdağı ODKB men EAES boyınşa «odaqtastarımız» tarapınan da jii körinis tabuda. 

Resey, Belarus pen Qazaqstan twraqtı türde özderiniñ antiarmyandıq sayasatın jürgizip keledi. Äskeri-sayasi bloktağı ıntımaqtasuda äueli öz odaqtastarı Armeniyanıñ emes, osı birlestikke kirmeytinderdiñ müddesin qorğaydı.

Osı orayda söz Mäskeu, Minsk jäne Nwr-Swltannıñ (Astannıñ atın auıstıruına äli künge deyin köndine almay kelemin) öbektey ölip öşetin Äzirbayjan men Türkiyası jayında bolıp otır. Orıstar men belorustar bir sättik köldeneñ tabıs üşin Armeniyanı közge ilmey äzirbayjandar men türikterge qaru-jaraq satadı. Onıñ üstine asqan menmen, örkökirektikpen «Äzirbayjandı qaru-jarqpen qamtamasız etu Qarabaqtağı äskeri qimıldardı auızdıqtaydı» dep mälimdeytininderin aysañızşı...

Olardan Qazaqstan da qalısa qoymaydı. Esimizde wzaqqa deyin qalatın jayt aziyalıq köşpeli-malşılar qaşanda antiarmyandıq bağıt wstanıp, äzirbayjandardı ıstıq qwşaqtarına aladı. Arcah mäselesinde de, armyan genocidi mäselesinde de dala köşpelileri özderiniñ şınayı bet-jüzderin körsetti. Bılayşa aytqanda, eşkimdi de tañqaldıra almaysıñ. Desek te, bizdiñ bilik Isa Mäsihtiñ bet turalı ösietin berik wstanğanı sonşalıq, özderiniñ kelte jadısı häm jalpaqşeşeylikterimen bizdiñ qanımızdı basımızğa şığarularınan tañbay keledi.

Däl bügin, mäselen, Erevan memuniversitetiniñ janında qazaq tilin, tarihı men mädenietin oqıtıp üyretin ortalıq bar ekenin, oğan Abay esimi berilmekşi ekenin bilip ayran-asır boldım. Osı turasında  EMU rektorınıñ mindetin uaqıtşa atqaruşı Gegam Gevorkyan mälim etti. YAğni, dala jabayıları bayağıda-aq ömirden ötken, qazaqtardı esekterinen tüsirip, qoğamdıq kölikke otırğızğan, kigiz üylerinen şığarıp, janğa jaylı baspanağa kirgizgen partiya lideri Levon Mirzoyannıñ Qazaqstandağı eskertkişterin tas-talqan etip, onıñ atı berilgen köşelerdiñ atauın özgertip jatqanda biz jauap retinde qazaq tili, tarihı men mädenieti ortalığınıñ (bwl arada «qazaqtardıñ halıq retinde öz tarihı men mädenieti bar ma?» degen saualdıñ da bası qıltiyadı) jwmıs isteuine jol berip qana qoymay, onı äldebir taypanıñ aqınınıñ atımen atamaqpız. Mwnımızğa endi jol bolsın?!

Öz basım jastarımızdıñ şetel ädebieti men tarihın oqıp üyrenuine eş qarsı emespin. Europa, Amerika, tipti bolmasa orıstıñ tarihın oqısın. Biraq qazaqtikin emes! Armyan qız-jigitterine alıs dalalıq auıldağı äldebir Abay ne oqıtadı? Maldı qalay jayudı ma? Onıñ üstine meniñ wqqanım Abay türki älemin jaqtauşı bolıp esepteledi. YAğni, armyan halqına qanı qas jan. Bwl ortalıq bizge ne üşin kerek? Bwdan kelip şığatını biligimizdiñ elimizdiñ bas oqu ordasındağı panitürikşildik wrığın eguşige köz jwma qarauşılığı?

Nelikten Ükimet pen Wlttıq qauipsizdik qızmeti bizge qanı qas, jasandı jolmen ömirge kelgen memlekettiñ osı ortalıqtıñ atın jamılıp, antiarmyandıq qastandıq is-äreketin jürgizilip jatqandığın nege tüsinbeydi?! Onıñ üstine barıp twrğan panitürikşiniñ atımen!

Aytıñdarşı qazaqtar Movses Horenaci, Egişe, Bagratunilerdiñ qwrmetine qanday da bir nısandı atadı ma? Joq, ärine. Bwl olardıñ oylarına kirip şıqpaydı. Biz – olar üşin käpirlermiz. YAğni, ekinşi sorttı adamdarmız. Al, jastarımızdıñ sanasın jadılap, aqıl-esin ulau üşin panitürikşil Abay ortalığınıñ torı qwrıldı», dep toqtaydı.

Tüyin. Bwl materialdı bölisudiñ maqsatı bireu. Ol elişilik wltarazdıq alauızdıqtı uşıqtıru emes, qayta el men eldiñ arasın iritudi maqsat twtqan anau Tevos Arşakyan sekildi arandatuşılardıñ aldın alu. Osı auandağı wltaralıq, kerek deseñiz memleketaralıq daudı twtatudı közdeytin jariyalanımdardı Qazaqstannıñ qwzırlı organdarı qaperine aluları kerek-aq!

Biıl el bolıp, jwrt bolıp 175 jıldıñın atap ötkeli otırğan Häkim Abaydı qayda bir jaldamalı jazarmannıñ manswqtauı - bwl twtas wlttı, qazaqtı maqswqtaumen para-par! Häkim Abay mwnı «aşidı janıñ, qaynaydı qanıñ» deydi.

Sondıqtan, QR Sırtqı ister ministrligi, QR Wlttıq qauipsizdik komiteti sekildi qwzırlı organdar der kezinde tiisti şaralardı qoldanuı kerek.

Äbil-Serik Äliäkbar

Abai.kz

21 pikir