Düysenbi, 30 Naurız 2020
Ädebiet 3596 10 pikir 3 Aqpan, 2020 sağat 11:16

Ayn Rend. Meniñ satıp alğan küyeuim

(äñgime)

Men bwl äñgimeni jazbauım kerek edi... 

Ün-tünsiz ğana bärin eñsergen edim ğoy. Özimdi ünsiz etu üşin bälkim, bwl düniedegi eşbir äyel zatı basınan keşpegen zobalañğa men ğana tözgen şığarmın. Al, endi äñgime tiegin äbden ağıtpaqşımın. Şındığına kelgende, jürek tükpirindegi qwpiya sırıñdı jwrtqa jayıp saludıñ eş mäni bolmasa da, ümit şoğı sönbegenin tayauda ğana sezdim. Bwl meniñ jalğız ğana ümitim.  Meniñ uaqıtım tügesilip baradı. Qwlazığan ömirim bos keñistikke aynalıp, jahanamnıñ qaqpasına jetken kezimde eñ aqırğı mümkindigimdi paydalanğanımdı eşbir jan ayıpqa bwyırmas dep senemin. Barlığınıñ ayaqtaluı aldındağı bir ğana sät... Osı sebepten, qwpiya sırımdı jasırmay jazuğa bel bayladım.  

Men Genrige  ğaşıq edim. Qazir de qattı süyemin. Özim jayında, ötken ömirim turalı aytar japadan jalğız düniem osı ğana. Meniñ ömirimniñ özi de tek qana Genri.  Jalpı, bwl jalğanda süyip-küyip, ğaşıq bolmağan pende mülde joq şığar! Mahabbat degeniñ özi seniñ aqıl-oyıñdağı, köñil-kökiregiñdegi, jüregiñdegi külli şekteuler men bögetterge  eş ayaldamastan-aq bwzıp-jarıp öte şığatın zat eken ğoy. 

Onımen qalay tanısqanımdı eske almaymın da. Men üşin ol özekti emes. Jüzdesudi mañdayğa jazğan eken, wşırastıq. Qaşan, qalay, nege onı süye bastağanımdı, qalay ğaşıq bolğanımdı sezgenimdi oylap ta jatpaymın. Bir bilerim, ömirim eki-aq sözden twrdı: «Genri Stafford».  Ol wzın boylı, arıq bola twra tım körikti jigit edi. Armanşıl, jigerli bola twra onısına qattı zer salmaytınday körinetin. Tabiğat onı solay jaratsa kerek. Üzilissiz jalğasatın arman-tilegi qwdaydıñ bwyrığı şığar. Meniñ biluimşe, Genri jan-jaqtı tolısqan aqıldı jigit. Aynalası jappay tañday qağıp tabınğanda ol özgelerdi äjualap, miığınan külip jüre berer edi. Azdap jalqaulığı bolsa  da, öte mwqiyat. Onı eşteñe de abırjıta qoymas edi. Özine sın közben äri nıq senimmen qaraytın. Söyte twra özgelerge miığınan külip qana pañdana qatınas jasaytın.  

Ärine, bizdiñ şağın qaladağı qız ataulınıñ bäri oğan qoğaday japırılatın. Bärimen de aşıq-ayqın qılmıñdasatını qızdardı esterinen tandıra jazdaytın. Genridiñ äkesi oğan öziniñ iri  biznesin qaldırğan. Wlı onı qiındıqsız basqarsa da, jetkilikti qarjı tabatınday üylestiretin. Ol wjımımen qarım-qatınas jasağanda, bikeştermen jımıñdasqanda, kitap, gazet oqığanda körsetetin biyazı äri beytaraptau keypimen biznesin de meñgerip jüretin. 

Jası egde zañger, bayırğı dosım Barnes mırza birde mağan oylı äri asqan bayıptılıqpen bılay degen edi:  «Ol ıñğaysız jigit... Men onı süyetin qızdarğa qızğanışpen qaraymın... al, oğan twrmısqa şığatın qızğa janım aşidı». Ol twsta men jalğız Barnes mırzanıñ ğana emes, talaylardıñ işin küydirdim ğoy. Genri Stafford meni süygen uaqıtta nebarı 21 jastamın, eñ mıqtı universitettiñ birin bitirip kelgenmin. Ata-anamnan mwrağa qalğan tabiğatı tamıljığan jerim bar, bayırğı tuğan qalama oraluğa şeşim qabıldağanımda ne sır barın qaydan bileyin. Jaqın tuıs ataulıdan jwrday meniñ ğana ieligimdegi jer orasan kölemdi äri iri sayabağı bar tamaşa meken bolatın. Men onda öz erkimmen ömir sürip üyrengen janmın. 

Äñgimemde bar şındıqtı jayıp salıp otırmın ğoy, sondıqtan, özimniñ de aqılına körki say swlu bolğanımdı aytqanım jön şığar. Auızdığa söz bermeytin şeşendigimniñ de barın biletinmin. Jalpı, aqıldı jandar öziniñ jayın qalay da biledi emes pe. Adamdar men turalı «öte aqıldı qız», «onıñ keleşegi zor» deskenimen, tım bir betkeyligimdi asa wnatpaytınday  körinetin. 

Men Genri Staffordtı ğana süydim. Ömirimniñ soñında wqqanım osı ğana. Ol meniñ ömirimniñ mäni edi. Ärqaşan da özge eşkimdi süye almaytınımdı ünemi aytatınmın. Sol ras eken. Bälkim, adam bireudi däl menşe süyuge bolmaytın şığar, qajeti joq ta bolar. Alayda, mağan endi, qanday äulie aytsa da payda joq: ol meniñ ğana ömirim bolğan eken. 

Stafford ta mağan ğaşıq edi, şın köñilimen. Onıñ ömirindegi eñ alğaş ret miığınan külmey qarağan düniesi de osı şığar. «Men özimdi mahabbat aldında osınşama älsiz jan bolıp qalamın dep eşqaşan oylağamağan edim» dep, ol keyde jwmsaq ünmen aytatın edi. «Sen mendik qana boluğa tiissiñ, Irene! Nege deseñ, men özime qajettiñ bärin alu üşin düniege kelgen adammın. Al, sen älemnen tilegen jalğız zatımsıñ» - dep, sausağımnıñ wşınan bastap, iığıma şeyin süyip şıqqanın wmıtqan emespin. 

Al, men onı körgen sätimde bwl älemnen eşteñeni sezinuden qalatınmın. Onıñ qimıl-qozğalısı, minez-qwlqı, dauısı da meni dirildetip jiberetin ... Köñiliñe osınday wlı sezim men arman bir märte qonaqtap qalsa, eşqaşan şıqpaydı eken ğoy. Soñğı demiñ üzilgende ğana nükte qoyılatın şığar. Mwnday sezim twla boyıñda dämiñ tausılğanşa twradı.  Tipti, deneñdi örtep, külin kökke wşırsa da sezimniñ otı laulap janıp twradı. Baqıt sodan bastaladı. Ölşeusiz baqıt... 

Sol bir kün oyımda öte anıq. Tasqında su qanşalıqtı mol boluşı edi... Sonday bir nwr şuağın molınan tökken kün bolatın. Ol ekeuimiz ätkinşek teuip oynağanbız. Ekeuimiz de appaq kiim kiip, wzın jiñişke basqıştıñ eki jağında twrıp alğanbız. Jipten qattı ğıp wstap alıp, ersili-qarsılı alma kezek wşıp jürgendey teñselip twrdıq. Öte jıldam tepkendikten jiptiñ qiqıldağan üni ürey tudırıp, men tipti demimdi jwtıp qoydım. Joğarı qaray... Tömen qaray... Joğarı qaray... Tömen qaray... YUbkamnıñ etegi tizemnen joğarı köterilip, jelbiregende ol «bwdan da jıldam, tipti jıldam» dep ayğaylaumen boldı. «Joğarı... Genri joğarı...» dep jauap qattım.  Jeydesiniñ keude twsı aşıq, jeñin şıntağına deyin türip tastağan jigitimniñ köriktisin aytsañşı... Arqan jipti qos qoldap mıqtap wstağan onıñ qimılı şiraq äri jeñil bolğanımen küşi mığım, qozğalısı ätkinşekti oñdı-soldı terbeltedi. Şaşı jelbirep... 

Dem aluğa da mwrşam joq, jarqırağan kün şuağına malınğan sol sätimde men qarsı aldımdağı jigitten özge eşteñeni sezingen joqpın.  Keyin bir birimizge eşteñe aytpay-aq ätkinşektiñ biigine de qaramay sekirip tüsistik. Jerge qwlap tüskenimizde ayaq-qolımızdı azdap sürip alsaq ta oğan män beruge de mwrşamız bolmadı. Ol meni qwşaqtay alıp, ätkinşekte de sezilmegen ıntıqtıqpen qwşırlana süydi. Bwl jolı biz alğaş ret süyispesek te däl sol süyisti men ömir boyı wmıtqan emespin, eşqaşan wmıtpaymın da.  Onıñ ıstıq qwşağında bolğandıqtan men esimnen adasıp talıp tüsuge şaq qalğan edim. Men onıñ iığın qattı mıtıp (soyauday tırnağım kirip, qan aqqanşa mıjıppın ğoy) süygenim bar. Keyin moynın... aşıq twrğan jağasına deyin süyippin ğoy... 

Sol sätte bir birimizge aytqan sözimiz, äsirese, onıñ aytqanı... Aqırın ğana sıbır... «Mäñgilik osılay boladı deşi... Irene... Mäñgilik».

Kelesi küni ol kelmedi. Keşke deyin köñil qwlazıp kütumen boldım. Wştı küyli joq. Odan arğı küni de töbe körsetpedi. Esesine, säl de bolsa meniñ nazarımdı audarğısı keletin, özine senimdi bir jigit arnayı kelip, biraz äñgime-düken qwrdı. Söziniñ soñında bılay demesi bar ma: «Aytpaqşı, Genri Staffordın biznesine qauip töngen körinedi. Öte kürdeli jağdayğa wşırağan desip jür ğoy, jwrt».  

Erteñinde sol bir jaysız habardı büge-şigesine deyin estidim: Genri äbden taqırğa otırğan eken. Bir özi ğana dağdarğanımen qoymay köptegen jandardıñ tağdırına jauaptı äri olarğa qıruar qarjı öteui tiis eken. Alayda, bwğan onıñ kinäsi şamalı edi... Aqırı, solay bolıp qalğan. Barlığı onı bilse de, Genridi kinälaumen boldı. Bankrot öz jönimen ğoy, onımen birge Genridiñ bet-bedeli, iskerligi, keleşegi de batpaqqa batıptı. 

Onıñ  kompaniyasınıñ küyreuin bizdiñ qala twrğındarınıñ  biraz böligi tabalap baqtı. İşinara Genrige jandarı aşığandar bolğanımen quanatındardıñ qatarı da köp boldı.  Adamdar Genridi sıylaumen qatar iştarlıq ta jasaydı eken … älde, qwrmettey twra qızğana ma, kim bilsin. Tipti bireudiñ «Endi onıñ türin bir körgim keledi» degenin de qwlağım şaldı. Tağı biri «ha, ha! Wyat-ay» deydi...

Adamdar meni de mazalaumen boldı. «Genri ana bir  Irene Vilmerdiñ nesine qızıqtı eken?». Paci Tillins degen bir ataqtı jürgiş äyel köp adamnıñ oy-pikirin bir söylemmen jetkizui arqılı erekşelendi.  Al, bizdiñ qala qoğamınıñ aldıñğı qatarlı adamdarınıñ biri H'yu hanım (ol kisiniñ bir kemşiligi – üş birdey qızın wzata alğan joq) mağan «Sen der kezinde onımen köñil köterip ülgerdiñ. Sol jigitti birtürli suhanım süymeytin» dep qoyadı. Paci betin boyap twrıp, tağı «Al, swluım, endi keleside kimdi közdediñ?» dep süyreñdeydi… 

Ondaylardıñ eşbiri de mağan eleuli äser ete qoyğan joq. Men nesi bolsa da, jağdaydı tüsinuge tırıstım.  Genri qayta eñsesin kötere ala ma degendi bilgim keldi. Bir biznesmen sıylasım oyda joqta meni tolğandırğan saualğa jauap berip tastadı. «Genri negizi, adal jaqsı jigit qoy. Biraq, däl qazir özin qanşalıqtı tezirek atıp tastasa, bedelin de sonşalıqtı saqtap qala alatın şığar» dep, bir dosına aytqanın kezdeysoq estip qaldım …

Mağan bäri tüsinikti boldı. Wzaq oylanıp ta jatpadım. Üstime birdeme ildim de eki ökpemdi qolıma alıp, onıñ üyine qaray zıttım. Onı köre sala qorqınıştan qalşıldap kettim. Onı tipti tanudıñ özi mwñ: üsteldiñ artında otırğan onıñ keypi tas ispetti, beti men qimılsız közin ğaşığımdiki degenge sene almadım. Orındığınıñ bir jağında qolı jansız sekildi salbırıp, sausaqtarı bolmaşı ğana dirildeydi. 

Meniñ kirgenimdi ol sezgen de joq. Men oğan jaqındap barıp, eki tizesiniñ arasına basımdı tığa jığıldım. Ol biraz qalşıldap otırdı da qolımnan tartıp twrğızdı. «Üyiñe qayt, Irene!» dep salqın äri mänsiz tonmen ayttı. «Endi, mwnda eşqaşan kelme!».  «Sen meni süymeysiñ be, Genri?» dep, eriksiz sıbır ettim. «Endi, ekeuimizdiñ aramızda birdeme boludan qalğanın nege tüsinbeysiñ?» degen onıñ üninen qajığan, qayğırğan aşu-ıza añğarılıp twrdı. 

Men tüsingen edim. Tüsine sala külimsiredim: onıñ aytqanı şındıq bolğanımen eşbir mañız joq. Aqşa mahabbatımızğa kedergi jasamaqşı. «Aqşa menen Genridi tartıp almaq pa?  Äpendilik qoy!». Men qarqıldap twrıp küldim... Onıñ özinde üreyge tolı külki … eger seniñ bükil ömiriñdi, onıñ män-mağınasın, sendegi jalğız tabınarıñdı jay aqşasız qalğanı üşin ğana tastap ket dese, külkiñ kelmey me? 

Ol qanşa jerden mağan qwlaq asqısı kelmese de, tıñdata aldım. Qanşa uaqıt jalınğanımdı bilmeymin. Ol bas tartumen boldı. Keyde bayıppen ğana özin tastauımdı ötinedi, endi birde qatqıl suıq dauıspen «ket» dep twrıp ayğaylaydı… Sonda da men onıñ közindegi mağan degen wlı mahabbattıñ sönbegenin kördim. Sondıqtan ketudi oyğa da almadım. Onıñ ayağına jığılıp «Genri Genri… Men sensiz ömir süre almaymın... mümkin emes» dep jılaumen boldım. Mağan ilanğanşa qanşama uaqıt ötkenin bilmeymin... Biraq, tausıla jalınudıñ da jemisi boladı eken… Aqırı berilip tındı: ol kenet meni qwşağına aldı da köz jasımen, süyiske qatar erik berdi.  «Jaraydı… Irene.. solay-aq bolsın» dep dirildey jauap bergen edi. Onıñ wlı mahabbatı köñil tebirenisti molınan sıyladı. 

Bizdiñ kişkentay qalanıñ zor tañdanısı Genridiñ bankrottığımen tügesilmedi: biz ekeuimiz jayında estigende swmdıq jarılısqa tap bolğanday küyge tüsti. Bastabında mwnımızğa sengen jan bolmadı. Senetin de jağday emes edi ğoy… Bäri meni esi auısqan jındınıñ qatarına qosıp tastadı… Onısı da jön endi, mahabbatqa jındanğan edim… H'yu hanımnıñ özi mağan şauıp kelip «Sen qwtırıp kettiñ be? Onımen twrmıs qwruğa bolmaydı, Irene… Mwnıñ aqımaqtıq qoy… esalañ…» dep şın nietimen aytqanı bar. Ol tipti aytarğa söz tappay jattı. Onıñ dosı, bwrın aşılıp söylemeytin Brogan mırzanıñ özi «andağıñ esinen adasqan ğoy» degenin qaytersiñ. 

Devis mırzamen birge ata-anamnıñ eki birdey ejelgi dosı menimen tildesuge keldi. Olar mağan şeşimiñdi qaytalap bir oy eleginen ötkiz desip ötindi.  Eger öz bolaşağıma balta şauıp, küyeuimniñ qarızın jabuğa barımdı salsam, keyin twmsığım tasqa tiedi eken, ha ha ha. Men olardıñ sözine küluden basqa jauap qatpadım. Şeksiz baqıttı edim. 

Eñ köregendilik tanıtqan adam Barnes mırza boldı. Ol mağan köpti körgen oylı janarın tiktep twrıp, köñilsizdeu külimsirep bılay degen-tin: «Seni ünemi osılay quanışıñ qoynıña sıymay otıra almas pa ekensiñ dep qorqamın,  Irene... osınşama wlı arman, alıp wşqan köñil jaqsılıq äkele qoymaydı». Sosın, Genrige qaray bwrılıp: «Stafford! Sen är qadamıña abay bolğaysıñ!» dep suıq ünmen til qatqan bolatın. «Mağan olay deuiñiz artıqtau bolar» dep, Stafford ta odan kem tüspeytin suıq ünmen jauap bergen edi. 

Osılayşa biz otbasın qwrdıq.  Keybireuler aytadı ğoy, tolıq baqıt degen bolmaydı dep. Al, men sol tolıq baqıttıñ dämin tatqan adammın. Meniñ sol twstağı sezimimdi baqıt deudiñ özi azdıq etedi... Men Genridiñ äyeli boldım... Endi men Irene Vilmer emes,  Irene Staffordpın. Üylengen soñ däl qanday küyde bolğanım esimde joq. Oyıma eşteñe oralmaydı. Eger kimde kim üylengen soñ ne bolğanın swrasa, aytarım: «Genri». Ol ünemi qasımda, mağan basqa ne kerek edi. Men öz ieligimdegi bar dünie-mülkimdi satıp, onıñ borışın japtım, qısqası, qwtqardım. Endi, bir birimiz üşin ömir süru ğana qaldı: eşkim bizdi şarşatpaydı, tek qana ekeuimiz. Eki jannıñ birge ğwmır keşken wlı baqıtı. 

Biraq, keşikpey tirlik qamın oylauğa tura keldi. Biz mendegi bar aqşanı, üy-jay, bağalı zattardıñ bärin satıp bitirgendikten tabıstıñ özge bir közin tabuımız qajet boldı. Genri universitetti injener mamandığı boyınşa bitirgendikten osı bağıt boyınşa jwmıs isteytin boldı. Keremet qızmet bolmasa da bwrın mamandığı boyınşa jwmıs istemegen jan üşin täuir bastama boldı. 

Şağın ğana üyde twratın boldıq. Osılay ömir bastaldı dersiñ. Onı jwrt qatarlı jürsinşi dep men bar küşimdi saldım. Genri öz küş-quatın dwrıs jwmsay almaytındıqtan, men onıñ jwmısına da qol wşın beretinmin.  Jwmıstıñ eñ qızğan mañızdı twsında ol orta jolda tastay salıp, divanğa swlay ketedi, älde bir qızıqtı kitap oqidı, keyde temekisin bwrqıratıp tekke jatqanı. Sonda da, oğan jwmısın qolğa aldırudıñ amalın ünemi tabatınmın. Sonıñ arqasında ol tabıstı eñbek etti. 

Men onıñ qatardağı dosına nemese üy qızmetşisine aynalıp ketpeuge tırıstım. Esesine, onıñ jarı äri süyiktisi bola aldım degenge senemin. Men özime de beymälim salqındıqtı jasap aldım. Osı arqılı odan säl ğana alıstağanday bolamın da, onıñ qızığuşılığın odan arı üdete tüsemin.  Üy şaruasın qaşan, qalay tındırıp tastaytınımdı ol eşqaşan añğarğan emes. Men onıñ kepil zatı emes, üydiñ hanşayımı, qwpiya küş ekenimdi sezdire bildim. Ekeuimiz de otbası tirligin añğara bermegenimizdi tolıq senimmen ayta alamın. Biz köñil tolqınınıñ quattı küşimen qanattanğan ğaşıqtar edik... Sonıñ özi jetkilikti bolatın... 

Men onıñ ömirin romansqa aynaldıra aldım. Ömirdiñ ärbir sätin san aluan türge boyap, köñil tebirenerlik ete bildim.  Üyimiz demalatın, işip-jep, wyıqtaytın orın ğana emes, küresetin, wtatın, jaulap alatın oyın alañı ispetti köñil quanışınıñ ordası edi. 

«Sendey jandı jaratqan qanday qwdiret eken, Irene» dep, ol keyde tañday qağatın.  «Meniñ tiri jürgenim seniñ arqañda ğana» dep, moyınım men iığımdı ıstıq demimen qızdıra süyetin edi. Men eşteñe aytpaytınmın. Jalpı, eşqaşan köñilimdegin tügeldey aqtarıp tastamaytınmın.  Äyeli öz ömiriniñ mäni ekenin er azamattıñ añğara bermegeni de dwrıs. Soğan qaramastan Genri onı sezetini anıq bolatın. 

Birşama uaqıt ötkennen keyin bizge qırın qarağan qala twrğındarınıñ rayı jwmsarıp, oñ qabaq tanıta bastadı.  Degenmen, küres, eñbek, jalğızdıq ataulıdan özge eşteñesi qalmağan Genridi bastapqı jıldarda jalğız özim ğana jetelep alıp şıqtım. Sol jıldarı oğan menen özge eşkimniñ qajeti de joq edi degendi auız toltıra aytuıma boladı. 

Bizdiñ üyge jii keletin qonaqtıñ biri meniñ jaqsı dosım Barnes mırza edi. Ol bizdiñ tirligimizge mwqiyat zer salıp, birtürli baqıtımızğa tañdana qaraytın. Birde ol kisi «Irene, eger ol sağan ğaşıq bolmay qalsa, ne isteysiñ?» dep swrağanı bar. Men bar küşimmen oğan «Bwl turalı endi auız aşpa, keybir närselerdiñ aytuğa da twrmaytın twstarı boladı» degenim bar. 

Uaqıt jıljıp ötip jattı... Soğan qaramastan, bizdiñ aramız suımadı, tipti, barğan sayın örşip, wlılıqqa wlasıp jattı. Endigi jerde biz bir birimizdiñ janarımızdan, qimıl-qozğalısımızdan bärin oqitın jağdayğa jettik. Onıñ jwmıs bölmesindegi kamin peştiñ aldında otırıp, keş ötkizudi biz jaqsı köretinbiz.  Men jastıqpen otıramın, ol kilemniñ üstine basın meniñ aldıma qoyıp jatadı, mazdap janğan ottıñ jalınına qarap, wzaq süyisetinbiz. Ol keyde aytatın: «eki bölek adam qalayşa osılay üylesim tabadı dep oylaymın, Irene».  

Osılayşa tört jıl ömir sürdik.  Tört jıl boyı zor baqıtqa, essiz mahabbatqa keneldik.  Osınşama baqıt ärkimniñ mañdayına jazıla ma, bilmeymin.  Qazir özimdi qinalıp jürmin dep aytuğa qaqım bar ma, joq pa, tağı ayta almaymın.  Ömirime asa qımbat qwn tölegenim ras desem de, tağdır da mağan wlı baqıt sıylağanın wmıtpaymın! Meniñ bastan keşken qasiretim men baqıtımdı tarazığa salsa, ekeui däl teñesetin şığar... 

Biz ekeuimiz qoğam ömirine qaytadan qadam bastıq. Jwrt bizdiñ tañğajayıp mahabbatımızdı körip, bälkim, bwrınğıdan artığıraq qwrmettteytin bolğan şığar. Genridi bäri sıylaytın, qoğaday japırılıp qonaqqa şaqıratın bolıp ketti.  Onıñ jwmısı tabıstı bolıp, äyteuir, mıqtı injenerler qatarına ilikti. Onday köñildi, tartımdı adamdı qolında qarajatı joq eken dep qoğam jarğa itermeydi eken. 

Östip baqıttı şat künder ötip jatqanda sol bir oqiğa bolğan edi...  Osınıñ bärin bastan keşkendikten jazuğa da batılım bar... 

Bizdiñ qalada jañadan bir kelinşek  payda boldı. Onıñ atı-jöni Kleyr Van Dalen. Küyeuinen ajırasqan, N'yu-Yorkte twratın bireu eken. Europadan qaytıp kele jatqan saparında jol-jönekey bizdiñ qalada twratın jamağayındarına qonaqqa kelipti. Men onı alğaş ret bi keşinde körgen edim. Ol ejelgi däuir müsinderi sekildi sımbattı, qolañ şaştı, ülbiregen qızıl erni bar kelinşek. Kömirdey qara şaşın ortasınan qaq jarıp tarağan,  wzın sırğanı jarastırıp taqqan eken. Onıñ ırğala qozğalğan qimılı denesin süyeksiz, buınsız sekildi tolqındandırıp jiberetindey körinedi. Ol qarapayım kiinse de, sonısınıñ özi erekşe bağa jetpestey seziledi... 

Ol şınımen de adam tañdanarlıqtay keremet swlu edi. Qala twrğındarı onıñ ayaq-qolına şeyin tamsana köz tastap jattı. Oğan da ne şara, onday körikti jandı bwrın-soñdı eşkim körmese. Ol barlıq adamdarmen biyazı qatınasqanımen jüzindegi jasandı külimsiregen keypi jwrttıñ süysingen sıy-qwrmetinen äbden mezi bolğanın añğartadı. 

Genri oğan köz saldı... wzaq äri bayıppen... Bwrın odan bayqalmağan zor tabınuşılıqpen Kleyrdiñ är qimılın baqılap twrdı. Bäri onıñ közinen añğarılıp twrdı ... Ekeui birneşe märte biledi. 

Bi keşi tarağan soñ bir top jigit onı şığarıp salmaqqa asığa jügiristi. «Twra twrıñdar, özim tañdaymın» dep Kleyr köñil quantarlıqtay külimsiregende onıñ jaña fenderiniñ biri «osındağı barlıq jigitter arasınan tañda» dep ayğay saldı.  «Barlığınıñ arasınan?» dep, ol qaytaladı da biraz oylanıp: «Onda Stafford mırzanı tañdaymın» dedi.

Genri onı jetkizu jayında oylamasa kerek, tañdanıp qaldı. Biraq, endi at-tonın ala qaşatın emes... Meni Barnes mırza üyge jetkizip saldı. 

Genri üyge oralğan soñ Kleyr turalı ne oylaytının swradım. «Iä, qızıq» dep qana qısqa qayırdı. Men onıñ jauabınan bwrın köñili qattı tolqığanın añğarsam da asa män bermedim. 

Kelesi bi keşine şaqıru kelgende Genri baruğa qwlıqsız boldı. Ol şarşañqı äri jwmıstan qolı da bosamay jatqan bolatın. «Oy, Genri jürşi! Bizdi bäri kütedi ğoy, Harvingstar, H'yu hanım, Bruks hanım, Kleyr, Barnes mırza»  dep, ayta bastap edim, ol ayaq astınan ol oyınan aynıp «Jaraydı, barayıq» dedi. 

Sol keşte Kleyr men  Genri äbden biledi. Kleyr arqası aşıq köylek kiipti, Genridiñ qolı onıñ jibektey jwmsaq terisine tiip ketip jatqanın men bayqap qaldım. Genridiñ közine eş qımsınbay qarağan wzın kirpikti onıñ közi meni şınımen qayran qaldırdı. Üstel basında da ol ekeuin qatar otıratınday etipti. Keşti wyımdastıruşılar Kleyrdiñ köñilinen şığuğa barın salıptı. 

Osıdan keyin Genri Kleyr baratın keştikti qalt jibermeytin boldı. Onı maşinamen alıp jürip, ol twratın tuıstarınıñ üyine telefon şalatındı şığardı. Şaruası qanşa qarbalas bolsa da, Kleyr teatrğa baratın keşte ol  qalay da ülgeretin. Onıñ közinde tolqınısqa tolı qızıq wşqınnıñ payda bolğanın kördim. Ol üydegi kezinde tınımsız eñbek etip, älde bir jaqqa asığatın. 

Mağan bäri de alaqandağıday körinip twrdı.  Ölerdey tañdanğanım bolmasa eşbir küdik tumağan edi.  Şındığında, meniñ oyıma eşteñe engen joq. Birazdan soñ Genri kütpegen jerden Kleyrden baylanısın üzdi. Ol bir jaqqa şıqqısı da kelmey barlıq şaqırulardı keri qaytarumen boldı. Ol bürisip üyde otıratın boldı... Qarañğılıqtıñ artında ne twrğanın men körgendey boldım. Ärine, ürey! 

Sonda men bärin tüsingendey boldım. Özin tejep, keri tartıp almaqşı bolğanınıñ mağan eş qatısı joq edi. Al, wstamdılıqtan ayırıla jazdağanı mağan bärin tüsindirdi. Ärine, dereu sol sätte emes. Onday jağdaylar eşqaşan bir orında bola bermeydi... Alğaş ret mağan küdik tuğanda qanım keuip, jüregim aynıp ketkendey boldı. Artınan kümändanu... Osı küdikten arılmaq bolsam da özimdi qinaudan özge eşteñe şıqpadı. Sodan keyin oğan zer saldım. Sosın... Sosın... Sebebin tauıp tüsine qoydım. Genri Kleyrge ğaşıq bolıp qalıptı... 

Iä, öz tağdırıma nalığan qolımmen osı söylemdi jazıp otırmın. Adam ömirinde aytuğa auır dünieler de boladı. Onı men sol sätte tüsingenmin. Däl sol kezde basımnan alğaş ret buırıl şaş kördim... Keyin jın buğan ıza. Şınımdı aytsam, sene almadım. Oqiñanıñ köz aldımda ötip jatqanın köre twra ol miıma qonbay qoydı. Öz aynalamda, işimde bas-ayaqsız, qaşan ayaqtaları belgisiz küyreudiñ bastaluın sezinu qanday qorqınıştı deseyşi... Alğaşqıda barınşa sabırlı boldım... Qorqınıştı sabırlılıq. Bäribir şıdamay köz jasıma erik berdim. Keybir tünderi amalım tausılğanda qan aqqanşa qolımdı tistep alğan kezderim boldı... osınday tozaqtan soñ men küresuge bel budım... 

Sanamdağı ömir turalı beyne suret kürt almasıp, suıq qarañğı ürey torladı. Sonda da, men eñ soñğı bar küşimdi salıp, ornımnan köterildim... «Nekeli bayıñdı op-oñay jibere saluğa bolmaydı» dep özime ayttım. Ol bwrın meniki bolıp kelgen, endi nege qaytarmasqa. Men onıñ işki äleminde ne bolıp jatqanın anıq körip twrdım. Basında ol Kleyrge azdap qılmıñdağan. Ärine, ol kezde Genri bwğan asa qattı män bermegen. Beytanıs äyeldi jay ğana qızıq körgen. Mahabbat jayında oylau twrmaq tüsine kirmegen. Biraq, kütpegen jerden onısı jetip kelgen. Bile sala bärine nükte qoyuğa tırısqan. 

Sonımen, ekeulep kürestik. Men ol üşin, ol özine qarsı. Biz wzaq küressek te... biraq, tözbedik! Küres barısında da, jalpı qay kezde de mağan qırği qabaq tanıtqan, renjitken de emes. Menimen ärdayım jwmsaq ünmen söylesip, bayıptı qatınasatın. Meniñ de jüregimdi ärdayım quanış kerneytin... men de ünemi tartımdı boluğa tırıstım. Biraq, men onı birer sät de keri iterip, sosın, qaytarudı oylamappın. Bäri bitken soñ ne şara. 

«Genri, ekeuimiz bi keşine barayıq» dep, birde oğan batıl şeşimmen ayttım. Soñğı kezde ekeuimiz de bi keşteriniñ şaqıruların keri qaytarumen bolğan edik. Sonımen bi keşine bardıq. Ol Kleyrge qaradı. Men aqırın asa saqtıqpen qaradım... Keştiñ soñında ekeuimiz de bilgimiz kelgen bildik. Endi, qanşa küresseñ de payda joq eken. 

Sol tüni wyıqtamadım. Qanşa tırıssam da, tamağıma birdeme tığılıp alıp, bolmadı. «Ekeuimizdiñ birimiz osı azaptı ömir boyı bastan keşuge tiispiz... Al, men be? Genri me?»... «Qinaluğa tiis adam men boluım kerek... Genri bolmasınşı... Bir küni ol bar sırın aqtaradı. Sol sätte ajırasayın.  Meni jibermeymin dese, oğan aytayın, men sağan bwrınğıday ğaşıq emespin dey salayın. Al, sonda osınıñ bärin jasauğa meniñ älim jete me?»... Qalay desem de, ol menimen baqıttı boludan qalıptı... 

Sonımen, bir keşte onımen ottıñ qasında otırıp, bar därmenimdi salıp swradım: «Genri, eger men seni süymey qaldım desem, qayter ediñ?». Ol meniñ közime jılı sezimmen qaradı da «Men senbeymin» dedi... 

Uaqıt sırğıp ötip jatsa da, ol mağan şındıq jayında bir sözdiñ şetin şığarmadı. Mağan tüsiniksiz edi. Bälkim, meni ayağan şığar, biraq, erte me, keş pe mağan aytuğa tiis qoy. Ol biyazı qalpında jürse de jüdep-jadap, tüñilgen janarın, bozarğan türin körgende işim alay-düley bolıp ketetin. Men onı kinälamaymın! İştey qanşa qinalsa da, bir auız söz aytpadı. Jürekti tilgilegen künder meni de öz jayıma qaldırmadı. 

Ol ne edi degenge kelsem, Geral'd Grey degen ağılşındıq aqsüyek jigit. Jası 30 şamasında, sımbattı, sändi kiinedi, ör minezdi, biyazı, qızdarğa qılmañdaudıñ şeberi sol jigit bizdiñ qalağa qıdırıp kele qaldı. Bizdiñ qalanıñ köp qızı oğan ğaşıq bolıp ülgerdi. Mağan ne üşin qızıqqanın qaydam, meniñ qarsılığıma qaramastan mağan telefon şalıp, äuireley berdi. 

Är tañda wyqıdan oyanğan sayın Genridiñ sözin estirmin dep dämelene oyanatın mağan älgi jigit te bir qosımşa jük boldı. Genri ol turalı aytıp qalar dep wzaq küttim. Biraq, ol auız aşpadı. Kleyr Genrimen kezdesudiñ barlıq tetigin izdese, Genri kerisinşe onımen jolığıp qaluı kädik barlıq jağdaydan boyın aulaq wstadı. Bizdiñ üy bi keşi şaqırularınıñ astında qaldı. Aqırı, Kleyr öz qolı qoyılğan arnayı şaqırudı Genrige jiberse de, ol bas tarttı.  Bir küni bärine köz jetkizdim. Däl sol küni öz tağdırıma şeşim şığardım...

Men bir bi keşine jalğız bardım. Ärine, Genri jwmısın sıltauıratıp, öñi-tüsi qaşıp, üyde qalğan. Men keşti wyımdastırğan sıylas jandardı renjitpeudi oylağandıqtan barudı jön kördim. Alayda, sol keş mağan bir azap sekildi körindi. Ketip qaluğa ıñğaylı sätti kütu degen tözimimdi teksergen sınaq ispetti edi. Degenmen, sol keştikke barğanıma men eşqaşan ökingen joqpın... 

Bölmeni ortasınan bölgen sändi perdeniñ qasınan ötip bara jatıp, H'yu hanım men Brogan hanım ekeuiniñ sözin estip qaldım. Äñgime Genri, Kleyr jäne men turalı eken. 

- Irene ol üşin qıruar qarjı töledi emes pe? Genri endi onı tastap kete almaydı – deydi, H'yu hanım. 

- Men de solay oylaymın. Irene şın mäninde öz küyeuin satıp aldı ğoy.  Genri ölim auzında jatsa da endi oğan opasızdıq jasauğa eş qaqısı joq – dep, Brogan hanım da  H'yudı qoldap jatır... 

Qolımdağı oramalmen auzımdı bitey qoydım....Sebebin endi tüsindim...Jalğız özim üyge qaray tartıp otırdım...Küyeuimdi satıp alıppın...Ömirlik serigimdi tauar sekildi satıp ala salğan ekenmin ğoy, men. Mäseleniñ mäni osında eken. Ol meni tastap kete almaydı...mağan auız aşa da almaydı...Ol bar azabın özinde ğana saqtaydı... Ol menimen baqıttı boludan qalsa da ömir boyı tük bolmağanday jüre beredi... Meniñ aqşamnıñ kesirnen... Eger ol aytpasa, men aytuğa tiispin... 

Sonda, meniñ qarjım bolmasa, mwnı jasay almaydı ekenmin ğoy. Bälkim, küresti jalğastırıp,  Genriimdi qaytarıp alğan da bolar ma edim. Endi, bärin bilgen soñ onı jasay almaspın! Mende onday jürek joq. Meyli, ol ketip qalıp ta mağan  qayta oralğan künniñ özinde ol şın nietimen meni jaqsı körgendiginen be, älde, onıñ jolında qwrban bolğan qarjınıñ öteui me degendi qalay ayırıp bilmekpin ... Ol meniñ aqşamnıñ qwrbanı ma, basqa ma degendi men endi eşqaşan ayıra almaytın bolıppın... Men oğan öz erkimmen azattıq beruim kerek...sebebi, ol mağan  şeksiz qarızdar bolğandıqtan... Men ol üşin öte köp dünieni qwrbandıqqa şaluğa zor qabiletim bolğandıqtan küyeuimdi saqtap qaluğa qaqım joq eken. 

Ne bolsa da, qozğaluım qajet. Ne isteymin? Ajırasayıq deymin be? Ol bäribir kelispeydi... Seni jek körip kettim deymin be? Tipti senbeydi... 

Bas kiimimdi şeşip qolıma aldım. Jañbırdıñ wsaq tamşıları mañdayımnan süyip, bayau samal şaşımdı sipaydı... Men şeşimge keldim... Nesi bolsa da, jürek twsımnan bir auır jükti alıp tastağanday boldı. 

Üyge jaqındağan soñ köz salsam, Genridiñ jwmıs bölmesinde şam janıp twr eken. Oğan kedergi jasamau üşin eş dıbırsız üyge kirdim. Onıñ bölmesiniñ janınan ötip bara jatıp, jürek tilip öterdey dıbıstı estidim.... Qwlağıma senbey bölme esigine köz jügirttim... Genri üstel basında basın mıjığılap jılap otır.  Arqası esikke jaqqa qarağandıqtan dirildep, öksip otırğanı añğarıldı. Esikten jalt berip wzağan sätimde esimnen adasqanday küy keştim... Genri jılaptı... 

«... Genri ölim auzında twrsa da onısın körsetuge qaqısı joq qoy».

Ne  isteuim kerek ekenin jaqsı bilip twrdım. Men oğan ğaşıq bolmay qaldım desem, senbeydi, sondıqtan, qanday bir täsilmen ilandıru kerekpin. 

Bölmeme ürey, mwñ men tausılğan amaldı kötere almay arqalap zorğa kirdim.  Tañerteñ oyanğanda köñilim tınıştalıp qalıptı... Sol tüni ne oylağanımdı bwl jalğanda tiri janğa aytpaymın. 

Irene, ne boldı? – dep, Genri tañerteñ közime qadala qarap swradı.

Eşteñe bolğan joq. Jaysız tüs körip... biraq, bäri ötti, qam jeme! – dey saldım. 

  Meniñ ol twsta oylağan jalğız närsem Genrige barınşa özimdi opasız etip körsetu ğana.  Onı eş kümänsiz sendiruim kerek... Onday mümkindik te sol bir küni tuğan edi... 

Sırtta biraz seruendep jürip, üyge kirgenimde, Genridiñ jwmıs bölmesinen  Kleyrdiñ dausın estip qaldım. Oğan tañdanbadım. Esikke jaqındap barıp, kilttiñ tesiginen olardı körip, äñgimelerine qwlaq türdim. Ädemi sarğılt kostyumine boyauı qanıq jasıl oramal jamılğan Kleyrdi kördim. Rasında, keremet körikti bitim. 

Genridiñ «Qaytalap aytamın. Kleyr hanım, siz bizdiñ üyden ketiñizşi! Men sizdi köruge ıntızar emespin. Mwnı nege tüsinbeysiz?» degeni estildi. 

«Joq, tüsinbedim» dep Kleyr qattı ayttı. Genrige ädemi közderin qadap twrıp: «Sen oñbağan qorqaqsıñ» dep sozıp twrıp til qattı.      

Genri Kleyrge qarap twrdı da oğan bir qadam jaqındadı. Onıñ bozarğan betindegi külgin tüsti erniniñ diril qağıp twrğanı mağan da anıq körinip twrdı.  «Kete ğoyşı!» dep, ol qızıq qırıldağan ünmen sıbırladı. Sonda Kleyr közin ülkeyte baqırayğanda özinen de jasırğısı kelgen qalauı, ızası, näzik köñili köringendey boldı. «Genri...» degen dausınıñ özi twla boyındağı swlulıq sekildi äuezdi estiledi. «Kleyr hanım...» dep, Genri zorğa dauıstap, keri şegindi.  Kleyr oğan jaqındap «Genri... Sen üşin osılay bir birimizdi qinaudıñ ne qajeti bar?... Seni süyemin... Senimen ğana birge bolğım keledi» dep jatır. Genridiñ auız aşa almay abırjıp twrğanın körgen Kleyr dausın köterip, säl külimsiredi de «Seniñ de meni süyetiniñdi ekeuimiz de bilemiz ğoy. Sen joq dey almaytın şığarsıñ?» dedi.  

Genridiñ janarında azaptıñ izderi anıq körinip twrdı, oğan qarauğa dätim şıdamadı. Ol da sonı sezgendey-aq közin qolımen japtı. 

Sen mwnda ne üşin keldiñ??? 

Nege deseñ, seni süyemin... senimen birge boluğa barınşa

müddelimin. 

Kleyr  Genridiñ iığına qolın qoyıp twrıp «Sen de mağan ğaşıqsıñ ğoy, iya» dep, sıbırladı. «Iä, solay... iä... iäää!» dep ayğay salğan  Genri jındı adamşa Kleyrdi özine qaray tartıp äkelip, tistep alarday-aq ernine tas keneşe jabıstı. Men tañ qalmadım. Osınıñ bäri bwrın bolğanday körindi, mağan. Tek qana Genridiñ özge äyeldi süygenin köru ... qiın bolğandıqtan közimdi jwmdım... Bar bolğanı osı... 

«Osı söziñdi qanşama sarıla küttim» dep til qatqan Kleyr Genridi tas qıp qwşaqtadı. Bälkim, özi qalağanınan da qattı qısqan şığar. Kenet Genri Kleyrdi iterip jiberdi de: 

Sen ekeuimizdiñ endigi arı kezdesuimizge bolmaydı – dep, qatqıl

ünmen bwyırdı

Joğa, süyiktim! Ekeuimiz bügin keşke kezdesemiz... Keşki sağat 9-da

seni  Excelsior-de kütemin. 

Men barmaymın. 

Sen bäribir kelesiñ. 

Joq, eşqaşan... 

Sağan jalınamın, Genri... 9-da! – dedi de, Kleyr bölmeden şığuğa

bettedi. 

  Men perdeniñ artına tığılıp ülgerdim. Kleyr ketken soñ men Genridiñ bölmesine sığaladım.  Genri orındıqta basın mıjıp, därmensiz küyde otır. Şaşın jwlğılap otırğan sausaqtarına qarap-aq onıñ qalay qinalıp otırğanın añğaruğa bolatın edi... 

Osılayşa mağan mümkindiktiñ özi keldi... Endi, qimıldau kerek... 

 Bölmeme kirip, sabırlı qalıppen şlyapam men plaşımdı şeştim. Baspaldaqpen tüsip kele jatıp, Genrige qaray bwrıldım da kilt toqtadım.  «Kimdi uısıñnan şığarmaqsıñ? Qanday jannan köz jazğalı twrğanıñdı bilesiñ be, Irene?» dep özimnen swrap, tereñ dem aldım...

Üstelimde Genridiñ sureti boluşı edi... Onıñ eñ bir ädemi tüsken sureti... Artında mınanday jazuı bar: «Süyiktim Irenege. Genri. Ärqaşan mäñgilik».  Men surettiñ aldına barıp, tizerlep otırıp wzaq tağzım ettim, täubağa kelip sıyındım. «Genri... Genri...» dep sıbırlağannan özge birdeme aytuğa şamam kelgen de joq.  Josparlağanımnıñ bärin jasauğa küş quat berşi dep jalınğan edim. 

Sälden soñ ornımnan köterilip, tömengi qabatqa qaray tüstim. 

Genri. Mağan Kovan hanım hat salğan eken. Auırıp qalıptı. Men

barıp keleyin – dedim de, şığıp kettim. 

Kovan hanım degen bayırğı tanısım, bizdiñ qaladan tört sağattıq şalğayda twratın qwrbım. Men keyde barıp onımen äñgime-düken qwratınmın. 

Seni jibergim kelip twrğan joq. Sen tım şarşañqısıñ, bozarıp

twrsıñ, demaluıñ kerek – dep, Genri eşteñe bolmağanday mañdayıma alaqanın qoyıp twrıp ayttı. 

Meniñ jağdayım öte jaqsı. Bügin barıp, erteñ tañerteñ qaytıp

kelemin. 

Bölmemde telefonım boldı, Genri meniñ äñgimemdi esti almas ta edi. Sağat jetige qaray Geral'd Greyge telefon şaldım da qısqa da nwsqa bılay dedim:

Siz 8.30-da Excelsior-ge kelmeysiz be?  

Ne... ne deysiz? Oho, Stafford hanım! – dep, tosın sıyğa esi

şığıp, ol mäz bolıp qaldı. 

  Men sözdi sozbay twtqanı qoya saldım... Meniñ josparım öte jeñil. Genri sağat 9-da  Excelsior-ge Kleyrmen kezdesuge keledi. Sosın, Grey ekeuimizdi köredi. Men tünde qalada bolmaytınımdı aytqandıqtan ol aşuğa erik beredi. Sonımen solay.  

Men beyğam ğana kiine bastadım. Barınşa mwqiyat äri ädemi kiinuge den qoyıp jaysız oylardan aulaq boluğa tırıstım. Jaltırağan şağın tastarı bar, kümis tüstes köylegimdi kiip, betimdi boyadım. Barınşa tartımdı körinuge tırıstım: ol üşin wzaq boyanuğa tura keldi. Söytip otırğanda kenet kökiregime «eger Genri  Excelsior-ge kelmey qoysa ne isteymin? Eşqaşan barmaymın dep batıl ayttı ğoy. Kleyrge qarsı kelerliktey işki quatı mıqtı bolsa şe...» degen oy sap ete qaldı.    

Osı bir jarqın oy meni şoşıtqanı sonşalıq, men qolımdağı şını qabdişamdı tüsirip sındırıp aldım.  «Eger kelmese Kleyrdi asa süymeydi degen söz. Onda, bar därmenimmen üyge jügirip kelip, onı qwşaqtap twrıp, jılap bar şındıqtı aytamın». Osılay oylağanda keşeden beri qwrğap qalğan janarıma jas tolıp ketti, keybiri  tamşı bolıp domalap jatır. Qızıq jağday... Adam balası senimin joğaltıp, amalı tausılğanda ümit pen senimniñ bolmaşı şırağı jılt etse de köñil-küy şirkin alay-düley bolıp sala beredi eken. 

Men özimdi sabırğa şaqırıp, kiine bastadım. Qolım qaltırap ketkendikten kiinudiñ özi oñayğa soqpadı. Kiinip bolğan soñ saparğa kietin ülken plaşımdı sırtımnan jauıp, keş köylegin jasırdım. Şıqqan soñ Genri bölmesinen şığıp, plaşımnıñ jağasın mıqtap tüymelep jatıp: «Abay bol! Şarşamauğa tırıs, Irene janım!» degen edi.. «Qam jeme, Genri. Bäri jaqsı...» dep, men onı süydim, eñ aqırğı ret  ... 

Osılay şığıp kettim... Qarañğı köşemen japadan jalğız adımdap kele jatqanımda swrqiya suıq jel etegimnen kirip, jalañaş iığıma deyin sumañdap jetip edi... Köylegimniñ jwmsaq matası jilinşigimdi sipağanda basımdı joğarı köterip, tik jüruge tırısıp bara jattım. 

Excelsior degen bizdiñ qaladağı eñ iri tüngi klub. Sonşalıqtı jaman atı şıqpasa da nege ekenin qaydam, mwnda äyelder tek küyeulerimen ğana keledi. Jalğız-jarım attap bastpaydı... 

Meniñ közime  şamdarmen kömkerilgen Excelsior sözi tüsti. Tım jarıq şamdar közdi tesip jibererdey edi.  Esikten kirip joğarı qabatqa köterildim. Jwmsaq kilemniñ üstinen jürgende öz ayağıñnıñ tırsılın da estimeysiñ. Tım jıltıraq kiim kigen dayaşılar almas tastay jasandılıqpen jalt-jwlt etedi. Ortalıq zalğa jetkenim sol edi, djaz sazınıñ qattı äueni qwlaqtı tesip jibere jazdadı. Jarıqtarı ötkir iri şamdar...appaq üstelder... qara kostyumdiler... jalañaş iıqtılar... jarqırağan şınılar... jibek köylektiler... almaz tastar...

Grey mırza meni kütip otır eken. Erkekterdiñ elitalıq jurnaldarı mwqabasındağı surettey jıltırap twr. Ärine, toptı körgen mädenietti jigit retinde tañdanğan nemese quanğan köñil küy auanın aşıq sezdirmey iltipatpen külimsireydi. Men üstel tañdar kezde esikten kirip-şığıp jatqan adamdardı körip otıratınday orındı tañdadım. Üstelge jayğasıp, esikke köz salğanda bar dünieni öşkindeu bir bwlt perde basıp alğanday sezildi. Barlıq zat twmandanıp twrğanda tek oyın-sauıq ornınıñ esigi ğana lupamen ülkeytilgendey anıq körinip twrdı. Qazirge deyin. 

Esimde qalğanı, Grey mırza älde bir dünie turalı birdeme aytıp otırğan. Men de birdeme dedim. Ol külimsirep qoyadı. Men de külgen bolsam kerek. Esiktiñ bas jağında ülken sağat boldı. Men Excelsior-ge kelgende sağat 8.30 bolatın.  Men qarağan sayın bayau jıljıp jatır. Eger däl sol sätte meniñ kökiregime bireu üñilse ülken bir döñgelek sağat pen onıñ eki inesinen özge eşteñe körmes edi.  

Tura sağat 9-da,  minuttıñ inesi 12 degen sanğa tie bergende äynek esik ayqara aşıldı. Däl men kütkendey.  Biraq, kelip kirgen adam Genri emes Kleyr edi. Ol jalğız keldi. Şımqay qara tüsti satin köylegi onıñ denesin jwmsaq qana orap qoyğanday... basındağı äsem almaz şaş qıstırğışı jıltıldap, iığındağı jaltırağan tastardıñ ağıp jatqanday körinui bäri jarasımdı äri körki köz toymastay... Kleyr kire sala alañ köñilmen zaldı bir şolıp şıqtı. Genridiñ kelmegenin bilgen soñ aşuın tejey almay otırğan bolsa kerek, erni dirildep twrdı.  Biraq, ne şara, zaldı kesip ötip, bir üstelge jayğastı. Onıñ otırğan jeri men jaqtan anıq körinip twrdı. 

Sağat 9.15-de ülken äynek esiktiñ aşıluı odan arı jiilep,  kostyum kigen jas jigitter, bağalı añdar terisimen äşekeylengen sändi köylegi bar qız-kelinşekter ünsiz ğana kirip, üstel basına jaqınday bere şulasıp tabısıp jattı. 

Men esik aldına töselgen jwmsaq kilem üstinen üzilissiz ötip jatqan teri bäteñkeler men sändi tuflilerdiñ ağınına köz almay qarap otırdım. Qırsıqqanda adamnıñ köptigin aytsañşı. Esik aşılğan sayın qorqınış arqamdı şımırlatıp, tizemdi dirildetedi. Biraq, esikke qaramay bir sät te otıra almas edim. 

- Abaylañız, Stafford hanım! - degen Greydiñ dausı öñ men tüstiñ arasındağı sağımnıñ işinen estilgendey boldı.  Wstap otırğan suımdı kölegime tögip alıppın. Oğan pısqarğan da joqpın, kesedegi mwzdan birdi alıp, auzıma sala berdim. Grey mağan zor tañdanıspen qarap qalğanı esimde. 

9.25. Tizem birdeñe büldirip tastağanday dirildeydi. Şekten tıs dirildegendikten endi jüruden de qalatın şığarmın degen oy kelip edi, sol sätte. Kleyrge qaray wrlana qaradım, ol tağatsızdana kütip otır.  Onıñ eki közi tört bolıp esikke qadalıp qalğan. Üsteldegi güldi jwlğılap tastap otırğanına qarağanda onıñ qanşalıqtı qobaljıp otırğanı tüsinikti edi. 

9.30. Men abırjıp otırğasın ba, älde, sondağı djaz muzıkası tım qattı ma, basımdı birdememen wrğılap jatqanday sezildi. Tınımsız alañdağan köñilim auası tarılğan zalda twnşığıp qalmayın dep suıq qolımmen tamağımdı wstap qoyamın. 

9.45-te keldi. Esik aşılıp, ol kirip keldi. Däl sol sätte Genri äuede ilinip qalğanday körindi, aynalada eşteñe joqtay... Men esikti köre twra däl sonıñ aldında twrğan Genridi köre almay qoydım. Ol beyne bir qara üñgir sekildi edi. Kelesi minutta men eşteñe estuden qaldım. Qwlağım bitip, tas düley tınıştıq bir sät baurap aldı. 

Osı sätte zorğa esimdi jiıp Greyge «kişkene köñildeneyik te» dep ayttım.  Men onıñ moynınan qwşaqtap alıp, iığına betimdi qoydım da, kostyuminiñ jağasın qattı tistedim. Sol sätte özime bir ğana närseni aytumen boldım: «Irene, tım qattı ayğaylauğa bolmaydı»  ... 

Grey esikke emes, mağan qarap otırğandıqtan, Genridiñ kirgenin körgen joq, eşteñeniñ bayıbına bara almay tañdanğan keyippen añırıp qalıptı.  Degenmen nağız er azamatqa tän minezben özine senimdilikpen şaşıma qolın tigizuge äreket jasap baqtı. Men betimde eşbir qwbıludıñ bolmauına den qoydım. Biraq, janarım eşteñeni jasıra almasa kerek... Grey közime qarağan sätte tañdanısın jasıra almadı. Men qaltıldaq adamşa qolımdağı ryumkanı dirildetip «Grey, şarap qayda? Şarap işkim keledi, nege mwnda joq?» dep ayğayğa bastım. Meni aşulandırudıñ jönsiz ekenin tüsingen Grey dayaşını şaqırıp qwlağına sıbırlap edi, ol külimsirep şığıp ketti. 

Men arasında Genrige qaraumen boldım. Ol Kleyrge bardı. Quanıştan bası aynalğan  Kleyr ornınan atıp twrıp, baqıttı keyippen külimsiredi. Ol Genridi kelmey qalar dep abırjığandıqtan onıñ keşikkeni jayında auız aşqan da joq.  Al, Genri bozarğan jüdeu türin jasıra almay twr. Ol keşikken sebebin anıqtap twrıp aytıp berip jatır. Genri kelmeu üşin barıp salıptı... Şınımen bar küşimen... Biraq, şıday almaptı... Genri Kleyrdiñ üsteline barıp otırdı. Onıñ közinde quanıştıñ sönbes şoğı janıp, külimsireydi... qanday ädemi körinip otırğanın ol qaydan bilsin... 

Dayaşı şarap äkeldi. Tipti eki şölmegin. Grey birin alıp, ıstaqanğa qwymaq bolğan, onı men  qolınan jwlıp alıp, aldımdağı ıdısqa qwyğanda tögip-şaşıp köylegimdi bılğadım. Älgi şarap tolı ıstaqandı qolımnan tüsirip aldım. Äynek ıdıstıñ şağılğan dıbısımen birge men qattı küle bastadım.  Greydiñ auzı aşılıp qalıptı. «Kül, qattı kül» dep men oğan bwyırdım. 

Aynalamızda otırğandar şu şığarıp jatqan jabayı adamdardıñ kim ekenin bilgileri kelip, qızıqtap bwrılıp qarasıp jattı. Däl meniñ qalauım boyınşa. Men şaşımdı ürpitip, köterip aldım da qolımdağı şaraptı laqtırıp jiberdim.  Bar dausımmen qattı küldim de "Oy, meniñ Greyim» degenim jetkiliksiz sekildi bolğan soñ ornımnan twrıp, Greydiñ aldına barıp otıra qaldım da süyisken tür körsetip, betine betimdi japsırdım.

Onda da, qasımda twrğan jasandı qabırğanı iterip qwlattım. Bükil zal bwrılıp qarağanda wyalğan bolıp ornımnan twrğanımda Genrimen közim tüyisip qaldı. Mağan qarağan onıñ közderin ömir boyı wmıtpaspın... Biz ünsiz edik. «Irene... Irene» dep ol senerin de, senbesin de bilmey sıbırlap twrdı.  

Men qorqıp äri wyalıp qalğan adamnıñ keypin jasauğa tırısıp jattım da basımdı köterip, eş män bermegen türge enip «Al, sonımen?» dedim. Genri  keri şegindi. Sosın, dirildedi. Öz közine senbey twrğan sekildi közin uaqalap jiberdi de «Men sağan kedergi jasamaymın» dep Kleyrge qaray tayıp twrdı.  «Basqa jerge keteyik, Kleyr» dep oğan aytqanın estidim. Kleyr ornınan twrdı da, ekeui şığıp ketti. Olardı äynek esikten şığıp, körinbey ketkenşe qarap twrdım... Sonımen bäri bitti...

Olar ketken soñ janım tınıştıq tapqanday boldı. Greyge qaray bwrılğanımda ol men qwlatqan jasandı qabırğanı twrğızıp jattı.  Sosın, «Stafford hanım, öziñizdi sökpey-aq qoyıñız. Osı da dwrıs şığar» dep ayttı. «Iä, Grey, osı dwrıs boldı» dep men de sıbırlap ayttım. 

Biz üstelimizge oralıp, ünsiz ğana otırıp tamaqtandıq. Oyım tınıştalıp, sabırğa kelippin. Men külimsirep äñgime ayttım, arasında qılmıñdap ta qoydım.  Sodan bolar, Grey älgi wyattı jağdayğa asa män bermegen sekildi otırdı. 10.30-dar şamasında men oğan üyime jetkizip saluın ötindim. Ol dereu qoştasatınımızğa asa köñili tolmasa da, eşteñe demedi, köligine otırğızdı da üyge jetkizip saldı. 

Ekeuimiz tağı da jüzdesermiz? – dedi, ol esik aldına kelgen soñ

qolımdı qısıp twrıp.

Ärine. Tım keşikpey... jii jolığatın bolamız – dep, jauap

qatqanımda Greydiñ quanışı qoynına sıymay kete beredi.  

... Üyge kirdim.  Qanşa uaqıt ötkenin bilmeymin, tapjılmay wzaq twrdım... Bäri artta qaldı. 

Genridiñ bölmesine kirdim. Jerde jatqan birneşe paraq qağazdı üsteldiñ üstine, bölme ortasında twrğan orındıqtı öz ornına aparıp qoydım.  Divannıñ üstindegi jastıqtardı retke keltirip qoydım. Sosın, Genridiñ üstelindegi suret jobalar sekildi birdemelerdi jinastırıp qoydım. Onıñ şaşılıp jatqan sızğıştarın, cirkulin, özge zattarın retke keltirdim. Peşke ot jaqtım. Osılayşa, eñ soñğı ret üyimde äyel sekildi otırdım. 

Bärin jönge keltirgen soñ ot aldına barıp jerge otırdım. Peştiñ qasındağı Genridiñ kreslosına, ayağın qoyatın jastığına qarap biraz otırdım.  Orındığına otıruğa batılım barmağandıqtan ayağın qoyatın jastıqqa basımdı qoyıp, qarañğını al qızıl jalınımen jarıq etip, meñireu tınıştıqtı şatır-şwtır dıbısımen ürkitken otqa köz tigip jattım.  Älsin-älsin jastıqtı süye bergenim esimde... 

Dälizde kilttiñ sıldırı estilgen soñ tez twrıp bölmeden şıqtım. Genri bozarıp kelip twr eken. Mağan qarağan da joq, kiimin şeşip, bölmesine qaray ketip qaldı. Men de ere kirdim. 

Bölmede ünsiz biraz twrğannan keyin ol suıq ünmen swraq qoydı: 

Mağan birdeme tüsindiresiñ be? 

Tüsindirer eşteñem joq! Sen bärin kördiñ. 

Iä, kördim...

   Ol bölmede arlı-berli adımdap biraz jürdi de mağan jekköriniş pen öşpendilikke tolı suıq külkimen moyın bwrıp «Mwnıñ tamaşa!» dedi. Men auız aşpağan soñ ol odan arı aşulanıp «Sen... sen...qalay mwndayğa bara aldıñ?» dep bar dausımen ayğay saldı. Men ünsiz twrdım.  «Sendey wrğaşını men tört jıl boyı äyelim dep kelippin. Sen meni äbden jındandırdıñ. Bwlay bolmaydı. Ol sen emessiñ. Sen onday emes ediñ ğoy. Sen ondayğa barmaysıñ». Men tağı da ündemedim. 

Ol meniñ qolımnan bas saldı da jerge iterip jiberdi. «Sen oñbağan, aytsañşı! Jauap ber, mağan! Nege bwlay istediñ?». Men onıñ közine qarap twrıp, eñ aşı ötirikti sapırdım. «Men seni renjitkim kelmegendikten osı mahabbatımdı wzaq uaqıt boyı jasırdım. Qanşa wzaq tırıssam da töze almadım» dey saldım. Ol meniñ ne turalı aytıp twrğanımdı jaqsı tüsindi. Qolımdı jiberdi de keri şeginip, küldi. 

Onda seni quantayın ba, Irene? Men seni mülde süygen de emespin.

Seniñ bwl qılığıña renjip te twrğan joqpın. Men özge kelinşekti süyemin. Şınında men quanıp twrmın – dedi, ol. 

Sen quanıp twrsıñ ba, Genri?

Şınımen quanıştımın. Biraq, seniñ onşa quanbay twrğanıñdı

körip twrmın. 

Joğa, Genri. Meniñ köñilim jaylı. Bäri jaqsı. 

Şın ba? Jaraydı, jerde jata bermey twr. Mağan qarama, sen mağan

qarauğa qaqıñ joq! Men tıyım salamın – dep, ayğaylap tağı da sendelip jürip ketti. 

Qaramaymın, Genri – dep, basımdı tömen salbırattım. 

Joq, qaraysıñ. Öziñdi qaraysıñ – dep, qattı ayğaylap kelip,

qolımnan süyrep aynanıñ aldına apardı da: – Köylegiñe qaraşı! 

Qoşqıl qara qızıl şarap kümis tüsti köylegimdi bılğap ayğızdaptı. 

Sen oğan ğaşıq bolğan ekensiñ, oğan bardıñ, meyli. Biraq, mına

şarap, süyisu, köpşilik orında öziñdi wstauıñ...

Men eşteñe aytpadım. Josparım sätti bolğan eken. Genri de biraz uaqıt ünsiz otırdı da, sabırlı äri salqın ünmen bılay dedi: 

Endi, ekeuimizdiñ aramızda eşteñe joq ekenin tüsinip al! Jalpı,

bolmağanı da artıq edi. Erli-zayıptı bolğanımız da wmıtılsın. Sondıqtan, sende saqtalğan meniñ barlıq zattarımdı özime qaytar! Wqtıñ ba? 

Qazir beremin,Genri.

Men joğarğı qabatqa şığıp, bölmemnen bärin äkeldim, onıñ fotoları, käde-sıyları, birli-ekili hattar. Odan alğan barlıq zattar osı ğana. Ol menen alğan zattarınıñ bärin otqa laqtıra saldı. 

Mınanı alıp qaluıma bola ma? – dep, qolımdağı onıñ eñ bir

ädemi suretin körsettim. Qolım dir-dir etedi. Ol qaradı da, alıp jerge laqtırdı. Onı jerden alıp bauırıma bastım. 

Al, endi ekeuimiz tezirek resmi türde nekemizdi bwzdıruımız kerek– dep, Genri orındığına jayğastı da: - Meni oñaşa qaldırşı! 

Men esikke qaray ketip bara jatıp kilt toqtadım. Oğan qaradım. Sosın oyımdağın baysaldı türde ayttım. 

Meni keşir, Genri... eger keşire alsañ... sosın, wmıtarsıñ... Jaman

oylarmen öziñdi qinamağanıñ dwrıs. Kleyr turalı oylap, köñiliñdi kötergeysiñ! Men turalı emes, ol turalı ğana oyla, sonıñ jön boladı. 

Seni negizi, bwrın osınday ediñ ğoy – dedi, ol mağan bwrılıp qarap. 

Men solay bolğanmın. Al, qazir onday emespin. Barlıq dünie

özgermeli ğoy, Genri... Barlıq dünieniñ aqırı boladı. Alayda, bäri bir ömir süru tamaşa... Ömir degen wlı dünie. Sen baqıtqa layıqsıñ, janım Genri.

Irene! Mağan nege özgergeniñdi aytşı! – degen onıñ jwmsaq ünin

estu oñay bolğan joq. Atımnıñ ataluı, osı bir jalğız söylem meni tığırıqqa tiredi. Biraq, bir ğana sätke. 

Qolımnan kelmedi. Men töze almadım, Genri! – dep, aqırın ğana

aytıp, joğarğı bölmeme ayañdadım.   

Bölmeme kirgen soñ ernimdi qattı tistegenim sonşalıq, auzıma qannıñ jılımıq dämi sezildi. «Bwl eşteñe emes... eşteñe emes, Irene» dep, men özime qaytalap aytumen boldım. Nege ekenin bilmeymin, solay aytu kerek boldı.  Kökiregimde tirelip twrğan birdemeni sözben ğana jibituge bolatınday körindi. «Irene... bwl eşteñe emes... tağı bir sätke şıda... bwl da bitedi, ötedi... tük te emes....»dep özime qaytalaumen boldım. Özimniñ soqır-mılqau bolıp qalmağanımdı bilsem de közim eşteñe körmedi, qwlağım tas kereñ bolıp eşteñe estimedi. Birer sätten keyin zorğa degende esimdi jiya bastağanımda «tağı da bir sätke şıda...tağı bir sätke...» dep qaytalap twrğanımdı estidim. Qolımdağı Genridiñ sureti jerge tüsti. Men oğan qaradım... Sonda ğana men däl ne bolğanın, bolıp jatqanın, alda ne bolatının anıq körgen edim. Mwnıñ bäri qas-qağım sätten de tez bolıp ötti... Beynebir nayzağay jarq etkendey-aq... Tamağıma ıstıq temir tığılğanday bolğan soñ şıday almay bar dausımmen ayğay saldım. 

Qazir oylap otırsam, men jay ayğay salmappın, menen şıqqan ol dauıs adamnıñ üni emes, jaralanğan januardıñ ömir swrap jalınğan ırılı bolğan sekildi.... 

Däl sol sätte Genri tömengi qabattan atılğan oqtay zımırap kelip, esik qağıp «ne boldı» dep bar dausımen abırji swradı. «Jay, tışqan körip qaldım» dep barınşa bayıptı ün qattım. 

Men qozğalmaq bolıp edim, ayağım astındağı jer şır aynalıp bolmadı.  Tömen qaray tarta berdi. Bölmemdi jıldam aynalatın qara tütin basıp alğanday... Men qwlap tüstim... 

Qanşa uaqıt ötkenin de bilmeymin, közimdi aşsam, jerde jatır ekenmin. Bölme qap-qarañğı äri salqın. Tereze aşıq, perde jeldiñ ırğağımen bayau qozğalıp twr. «Men talıp qalğan ekenmin ğoy» dep twruğa tırıstım. Tizem sınıp qalğanday-aq sırqırap, eriksiz qayta jığıldım. Jerde jatıp onıñ suretin kördim... Twla boyımnan tok jügirip ötkendey boldı. 

Suretti alıp, kresloğa qoydım da özimmen özim söylese bastadım. Dausım böten bireudiki sekildi bayau äri älsiz bolıp ketipti. «Äy, Genri... Genri... Qayran da meniñ Genriim... Bwl eşteñe emes. Osınıñ bäri jalğan, iya, Genri? Bälkim, jay körgen tüs şığar... ekeuimiz keşikpey birge oyanamız, solay ma?Sosın, jılaudı da qoyamın. Közime qaramaşı, Genri. Men jılağan joqpın...azğana sätten keyin bäri bitedi....Qanşa jerden tüs bolğanımen mağan qiın bolıp twr.... biraq, bwl tük te emes...Sen menimen birgesiñ ğoy,... Genri... Sen bärin bilesiñ... Bilesiñ ğoy... Men jalpı öte aqımaqpın, iya? Solay dep ayta salşı, Genri... Külşi... Meni mazaqtap äbden kül... eşteñe bolmasa da, özimdi qinap jürgen meni äjualap bir külşi! Eşteñe bolmay jatıp... Tük te bolğan joq qoy...Men külimsirep twrmın.... Qaraşı... Meni süyesiñ, iya... Sen jalğız meniñ ğana Genriimsiñ...Men azdap şarşadım, Genri... Qazir dem alamın... Sonımen bäri bitedi...Joğa, jılağan joqpın. Seni süyemin, Genri...». 

İri, auır äri ünsiz jas betimdi sızıp ağıp jattı. Jılağan joqpın, biraq... Eñiregen dauıs şığarğan joqpın. Äñgime aytıp, külimsirep otırmın. Sonda da köz jasım toqtausız ağıp jatır. 

Kelesi ayda ne bolıp, ne qoyğanı tipti esimde joq. Genri ekeuimiz zañ jüzinde ajırastıq.  «Äyeliniñ opasızdığı saldarınan» degendi qağaz betine resmi türde jazdı. Neke bwzılğanğa deyin Genri ekeuimiz bir üyde twrdıq. Biraq, köp kezdespeytinbiz. Anda-sanda wşırasıp qalsaq, amandasudan arığa barmaytınbız. 

Men öytip-büytip tirşilik etip jattım. Öte köp kitap oqığanım esimde. Öte köp... Biraq, sol kitaptardıñ işinen bir sözi de esimde qalmaptı. Kitaptardıñ atı da qalay edi... Tipti, bilmeymin... Köşe kezip köp jüretinmin. Kedey-kepşikter twratın, meni eşkim körip tanımaytın qala şetindegi köşelerdi tañdaytınmın. Jüre beremin. Sol kezde az da bolsa, janım tınıştaladı. Sol kezdegi birdemeler tam-twmdap esimde qalıptı. Bir küni kele jatqanımda bir bala meni sausağımen nwqıp körsetip: «Äne bireu jındı ketip baradı» degeni jadımda saqtalıp qalıptı...

 

Men Geral'd Greymen jii kezdesip jürdim... Kezdesip alıp qılmıñdasamız... meylinşe jaqınıraq... solay etu kerek bolğan soñ men şamamnıñ jetkeninşe özimdi zorlaymın.  Söyte twra köp kezdesulerimizdiñ biri de esimde qalmaptı. Qalay bolğanda da öz obrazımdı täuir somdağan bolsam kerek. Bir jolı Grey mağan: «Stafford hanım, siz älemdegi erekşe äri eñ tartımdı, asa qwdiretti kelinşeksiz, sizdiñ küyeuiñiz barıp twrğan aqımaq... biraq, sonıñ esalañdığı üşin men quanıştımın» dep aytqanı bar.  Men bärin qalay jasağanımdı da bilmeymin, esimnen adasqan kezimde ne istep ne qoyğanımdı añğarmaytın bolsam kerek. 

Sol künderden esimde qalğanı jalğız Genri.  Men onı ünemi köretinmin. Ol barlıq uaqıtın Kleyrmen birge ötkizip jürdi. Janarında baqıttıñ nwrı oynap, ünemi külimsirep jüretin. Men onıñ bet älpetindegi barlıq qimıldı oqıp üyrengen adammın ğoy, Genridiñ baqıttan bası aynalıp jürgenin jazbay tanıdım. Ol soñğı aylarda onı töñirektegen eñ auır jaysız tüsinen oyanıp, ömirdiñ tätti däminen tatıp jürgendey körindi.

Ädettegisindey jas, jigerli, körikti de körkem Genri... tım ädemisiñ sen janım... Men Kleyrdi de bayqaytınmın. Qalay degenmen de ol Genrige ğaşıq.  Onısı, jay ğana qılmıñdasu ma, nemese özine degen senimdi asırağan qwr jeñis emes, tereñ sezim bolatın bälkim, ol onıñ alğaşqı mahabbatı bolğan şığar. Kleyrdiñ özi qatardağı bir näpsiqwmar  bireu emes, aqıldı, joğarı därejeli, ornıqtı kelinşek. Aqılı men körki teñesken tamaşa äyel. Genri baqıttı... Men birde ekeuin köşede kele jatqanın körip qaldım... Özara äñgimelesip, külip-oynap keledi. Kleyrdiñ üstinde aq tüsti äsem kiim boldı-au deymin. Nesi bolsa da öte baqıttı körindi. 

Bizdiñ qala twrğındarı otbasılardıñ  ajırasuın öte jek köretin. Sondıqtan men jayında ne aytılıp jatqanı tüsinikti edi. Saliqalı otbasılar menen bastarın ala qaşıp, esikterinen de sığalatpaytın bolğan. Köşede meni körse aman-sälemimdi almaytındar köbeydi. 

Birde men Brogan hanımmen kezdesip qaldım. Meni jaqtırmağanı sonşalıq, kirpişe jiırılıp: «Sen aram oñbağan!  Greydiñ aqşasına bola täniñdi satqanıñdı jwrt bilmeydi deysiñ be? Qaraşı, özin, dünieqoñız!» degen. Dos-qwrbılarım da teris aynaldı.  Tağı birde köşede Pacı Tillins kezigip qalğanda aytqanı: «Swluım, sen teris sauda jasap oñbay wtıldıñ. Seniñ ornıñda bolsam, eki düniede de Genri Staffordtı eşteñemen ayırbastamas edim». 

Söytip jürgende neke bwzatın kün de kelip jetken edi... Men qaytadan Irene Vilmer boldım. Küyeuine adal bola almağan opasızdığınan ajırasqan  Irene Vilmer. Sonımen bitti! Ajırarda Genri mağan qaytaratın aqşası jayında äñgime ayta bastağanda eşteñe almaytınımdı üzildi-kesildi mälimdegenmin.  Tipti, «Grey mırza senen göri qaltalı» dep tastağanmın. Geral'd Grey sol künniñ erteñinde N'yu-Yorkke attanuı kerek bolatın. Sol jaqtan Europağa şığatın kemege minip, ekeuimiz birge ketuimiz kerek edi.  

 

Sol küni keşke Barnes mırza meni şaqırdı. Ol soñğı bir ayda qalada bolmağan. Bügin ğana kelip otır. Men jaylı bärin estipti. 

Al, Irene jan! Köp äñgime estidim. Mağan öziñ aytşı! – degende

dausı dirildep ketti.  

Barnes mırza, bwl jerde qızıq eşteñe de joq. Tayauda Genri

ekeuimiz ajırastıq – dep, sabırlı jauap qattım. 

Solay de... mmm... Osınıñ bärine şınımen sen kinälisiñ be? 

Eger kinälasañız öziñiz biliñiz. Men Geral'd Greydi süyemin. Bar

bolğanı osı. 

Barnes mırzanıñ jüzi aldımen qızardı, keyin kökşil tarttı, sosın swrlanıp barıp, ağarıp ketti.  Wzaq uaqıt ünsiz qaldı da, bılay dep swradı: 

Sen küyeuiñdi süymeytin be ediñ? 

Siz Genri Stafford turalı aytıp otırsız ba? Ol qazir meniñ

küyeuim emes, sondıqtan, süymeytinim anıq. 

Irene... Irene... mwnıñ bäri jalğan. Seniñ bwlay jasamaytınıñdı men är adamğa ayta alamın. 

Men qwday emespin ğoy...

  Ol buırıl şaştı basın şayqap, ökiniş tolı äri tausılğan ünmen: 

Irene, sen küyeuiñdi anaday aqımaq jigitke ayırbastaytınday jan

emes ediñ ğoy. 

Men söyttim, ayırbastay saldım. 

Sen, Irene, sen. Sen rasında sene alar emespin!

Senbeseñiz, qoyıñız. Kimge kerek – dep, men jaybıraqat

aytqanımda Barnes mırza amalı tausılğanday boldı. 

Olay bolsa, men ne aytayın? Irene. Qoş bol, Irene! – dep, sozıp

ayttı. Men de eşteñe bolmağanday «Sau bolıñız» dey saldım. 

...Men terezeden qarap twrıp, onıñ bwrınğıdan şau tartıp şarşağan beynesine köz tigip twrıp: «Qoş bolıñız, Barnes mırza... Qoş..Meni keşire köriñiz...» dep sıbırlap twrdım. 

Üyimde soñğı ret qonğan sol tüni men öte keş jattım. Aynaladağı üyler jappay qarañğılıq jamılğanda men tömengi qabatqa tüstim. Erteñ Genrimen qoştasıp ta ülgermespin... adam sekildi qoştasuım kerek.  Men aqırın kelip, jatın bölmeniñ esigin aştım. Genri tınış wyqı qwşağında eken. Men kirdim. Onı köru üşin terezeniñ perdesin aşıp azdap jarıq tüsirdim. Sonımen bir kezderi özimdiki bolğan tösektiñ janında twrdım. Ajarı beyğam äri tınıq, qap-qara kirpigi qimılsız. Ädemi erni qarañğıda ağarañdağan betine suret etip salğanday körkem. 

Men oğan qol tigizuge batılım barmadı. Qolımdı aqırın ğana jastığınıñ üstine basınıñ qasına qoydım.  Tizerlep otırıp, erninen qwşırlana süygim keldi. Genridi oyatıp almau üşin zorğa şıdap otırdım. Qolın alıp, öz ernime tigizdim. «Genri... Meniñ ne istegenimdi sen eşqaşan bilmeysiñ...biluge tiis emessiñ... Baqıttı ömir sür! Men özimmen birge bir ğana närseni äketemin. «Men Genrige ğaşıq edim» dep aytuğa qaqım bar, sonı ğana özimde qaldıramın, alıp ketemin» dep bayau sıbırladım. 

Söyttim de ornımnan twrıp, perdeni jauıp şığıp ketkenmin. 

Erteñgi kün swrğılt salqın edi. Älsin-älsin suıq jañbır tögip, bayau jel swrı tüsti käri bwlttardıñ wypa-twypasın şığaradı. Poyız 10.15-te jüredi.  Grey mırza tañerteñ mağan telefon şalıp, keşkisin özi kelip äketetindigin aytqan. Onıñ baqıttan bası aynalıp jürgeni ärkimge ayan edi. «Men özim bara beremin, vokzalda küt» degenmin. 

Älde qaşan qarañğı tüsse de men bölmemde jalğız özim otıra berdim. Özimdi de tañ qaldırğan torığu meni aynalsoqtap qoymaydı. Ol äzir üyge orala qoymağan. Bälkim, Kleyrdiñ üyine barıp, azattıqtıñ alğaşqı künin atap ötuge ketken bolar. Negizi, qoştasudıñ pälendey mañızı bolmasa da, men onı alıs sapar aldında körgim kelip twrdı. Alayda, Genri keler türi joq... 

Men terezeniñ aldında otırıp alıp, qanşa suıq bolsa da onı aşıp qoyıp köşege köz tigip otırdım. Jañbır qwyıp twr. Üylerdiñ töbeleri, jayau joluşılar jolı jañarıp ketkendey jaltırap jatır. Anda-sanda ötken adamdar bäri älde bir jaqqa asıqqan sıñaylı. Keybiri jalıqqan, jalğızsırağanday körinedi... Sağat älde qaşan 9.30 bolsa da, Genri üyge oralğan joq.  Men terezeni jauıp, şağın sömkeme zattarımdı saluğa kiristim. Mende jük bolarlıqtay eşteñe joq ta edi: bir şüberek, neke köylegim men oramalım, Genridiñ sureti. Osı zattarmen ğana sol üyden attanğan bolatınmın. 

Sömkemdi zauıqsızdana jauıp jatır edim, kilttiñ şıldırladı, keyin onıñ ayağınıñ sıbdırı estildi. Ol kelgen eken. Men şlyapam men plaşımdı kiip, sömkemdi qolğa alıp jatıp, «dälizden ötip bara jatqanda jwmıs bölmesiniñ esigin aşıp qaray salayın. Jalğız märte... Genri añğarmay da qalar» degen oyğa keldim. 

Osılayşa, tömen tüsip, däliz arqılı Genridiñ jwmıs bölmesiiniñ esigin aşıp qarasam, eşkim joq. Amal neşik dep oylap şığar esik twtqasınan wstay bergenmin. Sol sätte Genridiñ sabırlı äri mwñlı dausı estildi: 

- Irene, mağan qoş aytpay kete beresiñ be? 

Bwrılıp qarasam, Genri twr eken. Şeksiz abırjıp qalğandıqtan bükil baqılauımnan ayırıla jazdağan men beybaq «Aha...» dep eş mänsiz dıbıstappın. 

Onıñ jwmıs bölmesine kirdik. Peşte ot janıp twr eken. Genri mwñ torlağan qara közin mağan qadap twrıp: 

- Irene, sen ekeuimiz mäñgilikke ayırılısıp baramız. Bälkim...

Ekeuimizdiñ mañdayımızğa jazılğan tağdır şığar – dedi. 

Men ünsiz ğana bas izedim.  Eger birdeme desem, dausımnıñ özi baqılaudan şığıp keterdey qiın-qıstau halde edim. 

- Men seni kinä artpaymın, jamandaudan da aulaqpın, Irene. Anau bir

meyramhanadağı oqiğa... sen öziñ de añğarmağan erikten tıs jındılıq şığar, qalay bolğanda da sol keştegi äyeldi men sen dep oylay almaymın. 

- Mümkin, solay şığar... Genri... – dep, sıbırladım, şıday almay. 

- Ol sen emessiñ. Men seni ünemi süykimdi bolğan kezderiñmen ğana

jüregimde saqtaymın – dep,  Genri bir sät ünsiz qaldı. Men bwrın-soñdı onıñ däl osılay tausılıp, ünsiz mwñayğanın körmegen siyaqtımın. 

- Ömir jalğasadı.  Men basqa äyelmen... sen özge jigitpen twrmıs

qwrasıñ... bäri ötkinşi wmıtıladı – dep, sözin jalğap, qolımdı qıstı da: - Desek te,  ekeuimiz öte baqıttı edik qoy – degende közine jarıq şağılıstı. 

- Iä, Genri! – dedim, men salmaqtı keyippen. 

- Sen sol kezde meni süyetin be ediñ, Irene?

- Aha, ğaşıq edim.  

- Biraq, ol däuren de ötip ketti... men seni qalay da, eşqaşan da

wmıtpaymın, Irene. Oğan dätim jetpeydi. Seni esimde saqtaymın...

- Söytersiñ, Genri janım! Keyde esiñe alğaysıñ!

- Sen baqıttı bolarsıñ, iya, Irene? Seniñ baqıttı bolğanıñdı

qalaymın. 

- Iä,Genri!

- Men de. Bälkim, senimen twrğanday zor baqıttı bolarmın ba.  Biraq,

ekeuimiz de endi keri bwrılıp qaray almaymız. Adam alğa qarap ömir süruge tiis! Meni bir sätke bolsa da eske alasıñ ba, Irene?

- Iä, eske alamın, Genri.

Onıñ qos janarın qarañğı mwñ biteu torlap alğanın kördim. Men eñsemdi tiktep, qolımdı Genridiñ iığına qoyıp twrıp, bayıptı äri örkökirekteu ünmen bılay dedim: 

- Genri, sen baqıtqa layıqsıñ! Quattı äri ör ömir süruge tiissiñ. Mwñ

men ökinişti jeñe almaytın jandar ğana soğan say ğwmır keşedi. Sen külimsirep şattıqpen ömir süruge jaralğan jansıñ. 

- Solay ğoy. Dwrıs aytasıñ... Barlığı jaqsılıqpen ayaqtalsınşı!

Jamanşılıqtıñ bolmağanına quanamın. 

Genri tağı da ünsiz qaldı da sälden soñ: 

- Irene, janım, qoş aman bol! Sen ekeuimiz endi, bwl düniede

kezdesuimiz ekitalay şığar – degen edi. Qazir de anıq esimde. 

- Ömir qısqa ğoy, Genri! – degenimde qalşıldap kettim de: - Biraq,

qaydan bileyik, alpıs jasımızda da kezdesip qaluımız ğajap emes qoy – dep, asığa til qattım.  Genri küldi: 

- Äbden mümkin! Ekeuimiz osı kezimizdi eske alıp külip otıratın

şığarmız. 

- Iä, Genri! Ekeuimiz külip otırarmız. 

Onıñ eñsesi tüsip, qolımdı süydi. «Al, bara ğoy, jolıñ bolsın! Sen meniñ ömirimdegi eñ qımbat qwndılıq  ediñ ğoy, Irene!» dep bäseñ ünmen öte anıq sıbırladı. Basın köterip «Mağan aqırğı ret bir auız söz aytpaysıñ ba?» degeninde onıñ közine tik qarap twrıp, şın köñilmen jauap qatqan edim: «Men seni qwlay süydim ğoy, Genri!». 

Ol  tağı da qolımdı süydi: «Men baqıttı bolarmın. Biraq, ana äyelmen wşıraspağanda ğoy dep armandaytın kez de tuar. Ömir degen qatal ğoy» dep, älsiz dauıspen ün qattı. «Iä, Genri!» dep qısqa qayırğan edim...

Genri meni qos qoldap köterip süydi. Onıñ erni meniñ ernimde, eki qolımmen onıñ moynın lrap alğan edim. Neşe jerden aqırğı ret desem de, äyteuir osılay bolğan twğın. Endi, sol sätti menen eşkim tartıp ala almaydı. 

Genri tısqa menimen birge şıqtı. Men özim şaqırtqan jaldamalı kölikke otırdım.  Alıstap barıp terezeden qarasam, ol üydiñ aulasında äli de qarap twr eken. Samal jel şaşın ğana jelbiretkeni bolmasa, ol qatıp qalğanday qimılsız twrıp qalğan edi... osılayşa, men eñ soñğı ret onı kördim. 

Közimdi sığa jwmıp, jasımdı jwtıp qanşa jürgenimdi bilmeymin.  Közimdi aşsam, taksi bayağıda vokzalğa kelip toqtağan eken. Aqısın tölep, sömkemdi wstap, poyızğa qaray kettim. 

Geral'd Grey meni perronda kütip aldı. Ol öte sändi sayahat kiimin kiipti. Qolındağı «bärekeldi» dep auızdı añqitarlıqtay äsem gülder şoğın mağan wsınğanda, jüzindegi zor quanışın jasıra almadı. Biz köp te söylespedik, poyızğa otırdıq. Keşki sağat 10.15-te poyız qozğaldı.  Qarañğı terezeniñ artında vokzal ğimarattarı, elektr sımdar bağınaları, türli köşeler jıbırlap ötip jattı. Osılayşa, tuğan qalam artımda qala berdi. Poyız döñgelekteri aynalumen älek... 

Bir kupede ekeuimiz ğana oñaşamız. Grey mırza mağan qarap, qwpiya türde jımiğanda, menen de jauap jımiıs kütse kerek. Al, meniñ jansız qwr sülderim ğana otır. Grey «Östip te ekeuden ekeu oñaşa qaladı ekenbiz-au» dep sıbırlap, qwşaqtauğa tırıstı. Men onı özimnen keri iterip, alıstattım. 

- Twra twrıñız, Grey mırza! Ekeuimizge uaqıt äli jetkilikti ğoy – dep

suıq jüzben til qatqanımda ol: 

- Stafford hanım, sizge ne boldı? Joğa! Vilmer hanım. Öñiñiz

swrlanıp ketipti... – dep, abırji  swradı. 

- Bäri dwrıs! Azdap şarşap... – dep, sol bayağı suıq ünmen ayttım.

Ekeuimiz tolıq eki sağat boyı ün-tünsiz tapjılmay otırdıq. Aynalamızdağı jalğız dauıs poyızdıñ döñgeleginen şıqqan dıbıs qana. Eki sağattan keyin poyızımız alğaşqı beketke toqtadı. Men sömkemdi alıp ornımnan twrdım. «Ou, qayda kettiñiz? – dep,  Grey mırza qarlığa ün qatqanda men jauap qaytarmay tüsip kettim. 

Poyızdan şıqqan soñ Grey otırğan kupeniñ aşıq terezesiniñ aldına keldim. 

- Al, Grey mırza. Meni San-Franciskoda bir millioner kütip otır.

Men sizdi küyeuimnen ajırasu üşin ğana paydalandım. Rahmet. Bwl turalı eşkimge aytpağanıñız abzal bolar. Aytsañız jwrt artın aşıp küler – dedim.

Onıñ auzı aşılıp qaldı... Qattı ökingeni birden körinip twrdı. Degenmen, nağız er azamattıq minez körsetip, sır bildirmedi. Onımen qoymay «Siz üşin bir kädege jarap, kömegim tise, quanıştımen» dep sıpayı ğana ayta bildi, älgi Grey. Osı sätte poyız qozğalıp, Grey qalpığımen qol bwlğağan küyi daldağa tüsip, joğalıp ketti. 

Osılayşa ien bekette japadan jalğız sopiıp qala berdim. Qoyu qarañğılıqtı qwşağına alğan aysız aspan töbemde tönip twr. Esimde qalğanı, eski qorşau, su-su ağaştar men japıraqtar bolğan sekildi...  Tek qana bilet satılatın punkttiñ terezesinde ğana öşkin jarıq ölimsirep janıp twrdı. Mende aqşa da joq edi. Men älgi terezege barıp, özimdegi bar tiın-tebendi wsındım: 

- Mağan bilet beriñizşi! – dedim. Kassir jigit köziniñ qiığımen qaradı: 

- Qay beketke? 

- Qayda bolsa da, bäribir. 

- Aytsañızşı, endi! 

- Osı bağıttağı eñ soñğı beketke deyin ... 

Älgi jigit bir biletpen qosa aqşamnıñ teñ jartısın qaytarıp wsındı da, mağan tañdana qarap qala berdi. 

Poyız kelip toqtağanda men «kez kelgen bekettiñ birine toqtağan kezde tüsip qala beremin» degen oymen işke kirdim. Bir terezeniñ aldına kelip otırdım da qaytıp qozğalmadım. Aldımen qarañğı, keyin jarıq, sosın tağı qarañğı bolğanı esimde.  Nesi bolsa da, 24 sağattan artıq jol jürgenimiz anıq bolıp otır. Tipti, bilmeymin. Aynalanı qarañğılıq qaytadan jaylağanda bir beketke tüskenimdi bilemin. Poyız toqtağan...Men tüskenmin... Öte qarañğı, eşbir jarıq körinbegen soñ poyızğa qayta kirmekşi bolğanmın. Biraq, poyız qozğalıp jüre berdi. 

Sonımen wyqılı-oyau jwmısşı, jarığı solğın düñgirşek, jauınnan qorğanu üşin orındıqtıñ astında jatqan itten özge eşteñe joq dımqıl bekette qalıp qoydım. Beketten arı qaray jiñişke köşe jäne birneşe döñbek üyler körindi. Sağatqa qarasam, tañğı 3 eken. Men orındıqqa jayğasıp tañdı kütuge köştim... Bäri bitti... Men jasağım kelgenniñ bärin ayaqtadım... Ömir osımen tämam... 

Qazir men sol qalaşıqta twramın. Şağın dükende tañğı sağat 9-dan keşki 7-ge deyin jwmıs isteymin.  Men siñiri şıqqan kedeyler twratın bir üydiñ eki bölmesin jaldap twramın. Biraq, derbes baspaldağı bolğandıqtan meniñ qaşan ketip, qaşan kelip jürgenimdi eşkim añğarmaydı. Mende mwnda dos twrmaq tanıs ta joq. Men jwmısıma ğana mığımmın, biraq, eşkimmen söylespeymin. Birge jwmıs isteytin adamdar meniñ atı-jönimdi de bilmeydi. Ayında bir ret päteraqı töleu üşin qojayınmen ğana kezdesemin. Men eş närse oylamaymın.  Jwmıs isteymin, üyge kelemin, tamaqtanamın, wyıqtaymın. Sonımen boldı. Men jılamaymın da. 

Keydi nikeldengen jıltır zattarğa qarap özimniñ jüdep bozarğan türimdi, betime tım ülkendeu äri osı älemdegi eñ beyğam äri tınış eki közimdi köremin. Üyde ärdayım jalğız bolamın. Genridiñ külimsiregen sureti ünemi üstelimniñ üstinde twradı. Surettiñ artındağı  "Irene janıma. Genri. Ärqaşan mäñgi» degen jazuı da sol qalpında. Şarşağan kezimde men üsteldiñ aldına tizerlep otırıp alıp, suretke wzaq qaraymın...

Ädette jwrt aytıp jatadı ğoy, uaqıt bärin emdeydi dep. Bwl zañdılıq mağan jürmedi. Jıldar lek-legimen qanşama ret ağıp ötse de, men Genri Staffordqa äli ğaşıq qalpımdamın. Qazir de süyemin. Ol qazir baqıttı. Oğan baqıttı men äperdim. Bar bolğanı, osı. Meni nekeli küyeuin atıp alğan dep sögetin jandardiki de dwrıs şığar.  Rasında, men onıñ ömirin, baqıtın özimde qımbat ne boldı, sonıñ bärimen ötep, satıp äperdim ğoy. Men Genridi süyemin. Eger qwday mağan bwl ömirge qayta kelip ömir süruge mümkindik berse, osı jasağandarımnıñ bärin de eş kümänsiz qaytalaytındığıma senimdimin. 

Qız-kelinşekter! Men tıñday alatındardıñ bärine aytamın! Ärqaşan adam balasın aqılıñ artıq qasterle! Biraq, mahabbattan özge de maqsatıñ men arman-müddeñ bolsın. Mahabbattı erkine jiberme, şek qoy!... Eger soğan tözimiñ jetse ğana... Al, basım oğan tözbedim. 

Adam ölgeninşe tiri boladı. Sondıqtan, men ömir sürip kelemin. Biraq, bwl ömirimniñ alısqa barmasın sezemin. Aqırğı şebi jaqındap qalğanın da körip twrmın. Men auru-sırqau emespin. Sonda da, jan düniemniñ iştey bıqsıp sönip bara jatqanın sezemin.  Bolıp ötkenniñ bärine eş ökinbeymin. Keyin ne bolarınan da qorıqpaymın. Ömirden tileytin jalğız ğana ötinişim bar: Genridi bir märte ğana körgim keledi. Özimniñ bar ömirimdi ayausız arnağan sol adamdı aqırğı ret bir märte ğana körsem bolğanı. Jalğız-aq ret... Men tuğan qalama qayta aynalıp bara almaymın, sıyınıp qana ümit kütemin. Şın mäninde, şekten tıs jalbarınatınım bar. Endi qanşa ğwmırım qaldı dersiñ. 

Köşede kele jatıp men ersili-qarsılı ötken är adamğa qaraymın. Keşke üyge kelip alıp, Genridiñ suretine qarap twrıp: «Bügin emes eken, Genri janım. Bälkim, erteñ...» dep sıbırlaymın.  Men onımen jüzdeser me ekenmin, qarasın bolsa da köre alamın ba? Men özime solay boladı desem de işki tüysigim olay bolmaytının bilip twradı...

Osımen, men öz tarihımdı jazıp bittim. Barınşa wstamdılıq tanıtıp, zorğa jazdım. Eger Genri mwnı oqısa, köñili ortaymas. Bärin tüsiner. Mwnıñ bärin oqığan soñ bälkim... joğa... ol menimen kezdesu üşin kelmeydi. Olay jasauğa tiis emestigin de biledi. Köşede betpe-bet jolığıp qalsa da  öte şığar. Meni mülde añğarmağanday-aq. Al, men tağı bir märte...aqırğı ret onı körer edim...

Ayn Rend,

(AQŞ jazuşısı) 

Audarğan: Quandıq Şamahaywlı

Abai.kz

10 pikir