Jeksenbi, 7 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12511. Jazılğandar — 7135. Qaytıs bolğandar — 53
Kübirtke 4444 45 pikir 21 Qañtar, 2020 sağat 11:12

Sanaq kele jatır!

…Özbek äriptesimmen äñgimelesip otırmın.

– 30 million bolıp jatır ekensizder. Jaqsı ösim. Köbeye beriñizder.

– 30 million emes, 33 millionnan astıq!

Osını aytqanda özbek ärip­tesimniñ äukesi äuelep ketti.

Iä, resmi derek közderi ala şapandı ağayınımızdıñ jan sanı 33 million 724 mıñğa jet­kenin jariya etti. Bwl – 2019 jıl­dıñ qazan ayındağı statistika. Aldağı naurızda özbek äkalardıñ «äp» dep 34 milliondı eñserip tastauı äbden mümkin. Al biz… 18 millionnan endi astıq. Äuelgi mejemiz – 20 million edi jäne bir ökiniştisi: 20 millionğa 2020 jılı emes, 2015 jılı je­tip baramız dep jelpingenbiz. Sözimizdiñ eş jalğanı joq, mine, qarañız: «Qazaqstan Respublikası Ükimetiniñ 2001 jıldıñ 30 qazandağı №1380 «Qazaqstan Respublikasınıñ 2010-2015 jıl­darğa arnalğan demo­grafiyalıq damu Bağdarlaması» jönindegi qaulısında Qazaqstan halqınıñ sanın 2015 jılı 20 millionğa jetkizu közdelgen».

Mas orıstıñ tilinen audarıl­ğanday tüsinuge auır joğarıdağı söylemderden ildaldalap wqqanı­mız: Qazaqstan halqınıñ sanın 2015 jılı 20 millionğa jetkizu közdelgen.

Halıq, ärine, qoldan wrıqtandırılatın mal emes, son­dıqtan onıñ jospardağıday tabiği ösim bere qoyuı ekitalay. Äytse de, demografiyalıq dümpuge deni auğan jwrttıñ balağınan bala öre beretin bolsa kerek. Mı­salı, özbekter 1991 jılı el Täuelsizdigin 20 million bolıp qarsı alıp, aradağı şirek ğasırda 13 millionğa ösip ülgergen. Qazaqstan 16 mln. 199 mıñ 200 adamı bar «köp wlt­tı» memleket bop bastağan Täuelsizdiginiñ 28–29 jılında 2 millionğa äreñ qol artıp otır. Ras, osı jıldarı orı­sı bar, kärisi bar, ukrainı men belorısı bar, onıñ işinde qazaq jerinen avtonomiya bwyıra jazdağan nemisi bar, biraz jwrt tüp tamırı, tükpir jwrtı – tarihi Otandarına türile köşti. Söytip, ata jwrt, baba qonısında azşılıqtıñ aşı tağdırın keşken qazaq halqınıñ birtindep qarası molaya tüsti. (Salıstıru üşin mına derekti esiñizge salayın: 1989 jılğı halıq sanağı boyınşa, Qazaqstan memleketi twrğındarınıñ sanı 16 mln. 199 mıñ 200 adamdı qwradı. Qazaq wltınıñ sanı 6 mln. 496 mıñ 900 adam bolsa, basqa barlıq wlt ökilderiniñ sanı 9 mln. 702 mıñ 300 adam boldı) Öytkeni köşip jatqandardıñ ornın köşip kele bastağan qazaqtar basıp, «qazaq degen qara orman» elge aynaldıq. Nätijesinde, 2009 jılğı sanaqta 14 millionğa deyin kemigen sanımız 16 millionğa eselendi.

Bayağıda bir bas redaktorımız «Bäri de salıstırmalı» dep bas maqala jazıp otıruşı edi jarıqtıq. Biz de sol siyaqtı sa­lıstırudıñ «salqınına» wşırasaq kerek, äytpese, 1991 jılı 20 millionnıñ jelkesine mingen özbektiñ şirek ğasırdan astam uaqıtta 13 millionğa ösui qisınğa sayatın siyaqtı. Alayda, moyındauımız kerek, qazaq demografiyasınıñ ahualı ösim mäselesine asa dilgir bolıp twr. Mwnıñ sebepteri köp. Qalalarğa jappay qonıs audarğan qazaqtar bir-eki balamen şektelude. Tipti, «jağdayımızdı jasap, jaylanıp alğanımızşa balanıñ ne keregi bar» deytin tendenciya jas otau ieleriniñ arasında qalıptasıp bit­kenge wqsaydı: öytkeni «Qalaulım­nıñ» qalaulıları solay desedi. Äleumettik twrmıs twralatqan şañıraqtar qanşama? 21 mıñ teñgeni jılap berip otırğan Ükimet (köp rette köldeneñ swra­ğın köbeytip bermey qoyadı) küni büginge deyin wlttıq ösimniñ özegi bwqara halıqtıñ jalañ bwt jürmeuinde ekenin tüsingen de, moyındağan da emes. Aspan astın kürkiretip, astañ-kesteñi şığıp soğısıp jatqan elderden Qazaqstandağı ölimniñ artıq ekendigin estigende esimizden tana jazdadıq. Qazaq qara joldıñ boyında, jol apatınan köp zardap şegip, köz jwmuda. Onı aytasız, ombudsmen, Mäjilis deputatı Zağipa Balieva: «Qazaqstandağı 25 jasqa deyingi jas jigitterdiñ 16 payızı belsiz, qızdardıñ 30 payızı bedeu», – deydi. Swmdıq qoy!

Osınday köñilsiz, köñilsiz ğa­na emes, köñilge küdik pen qorqı­nış wyalatatın jayttarı jeterlik Qazaqstanda Wlttıq halıq sanağı bıltır ötui kerek edi. Şaması, äleumettik mäseleler şiırığıp bastalğan 2019 jılı ökimet san sanap, sanaq jürgizuden qorıqsa kerek. Al halıq sanağı degen ol «bir», «eki», «üş», «tört», «bes» dep, sausaq bügip mal sanau emes. Bwl sanaqta bäri de sanaladı.

Qısqası, sanaq kele jatır, mırzalar, sanaq kele jatır! Ol jäne biılğı jıldıñ bastı jañalığı bolmaq…

Däuren Quat

Abai.kz

45 pikir