Beysenbi, 24 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107529. Jazılğandar — 102323. Qaytıs bolğandar — 1699
Ädebiet 4213 25 pikir 17 Qañtar, 2020 sağat 10:50

Quandıq Şamahaywlı. Orınbasar

(äñgime)

Oqu bitirip kelgen soñ tura bes jıl ötken edi. Ol ökimettik bir iri mekeme basşısınıñ orınbasarı bolıp tağayındaldı. Jas jigitti  qanattandırğan da, eren erik-küş sıylağan da sol bir sätti jıl twğın. Alğaş osı qızmettiñ orıntağına jayğasqanda: 

-Endi, bir ğana satı qaldı. Birinşi basşı öziñ bolasıñ!

-Ösesiñ! Tek qana alğa wmtıla ber!  

-Orınbasar degen söz ülken bastıqtıñ ornı keşikpey seniki boladı degen söz. Köp wzasa, mına bastıq üş jıldan keyin zeynetkerlikke şığadı. Seni öz ornına dayındap qoyğanı ğoy, keyin birinşi bastıq sen bolasıñ! Al, eñbegiñ jemisti bolsın! - desip, tilek aytqandardıñ qarası öte köp edi. 

Östip jii aytılğan köp tilek pen qoldau onı alğa jeteleytin tetik äri qol sozatın armanına aynaldı. Osılayşa, mekemeniñ birinşi twlğası boludı ömirlik maqsatı dep bildi. Bwl jolda jan ayamay küresip, ölip-tirilip eñbek etumen boldı. Jantalasa ter tökti, bar küşin saldı.

Jwrt aytqanday-aq, üş jıldan keyin mekeme basşısı zeynetkerlikke şıqqanımen, onıñ tağına auısıp otıra salu bağı Orınbasarğa bwyıra qoymadı. Sebebi, kompartiya deytin sol twstağı alıp “maşina” ayaq astınan tas-talqanı şıqtı da, sol sätte portfel'siz qalıp, qamıqqan obkomnıñ köptegen hatşılarınıñ biri däl sol mekemeniñ aulasına ädeyi laqtırılğan dopşa top etip tüse qalğanı. 

“Jılandı üş ret kertseñ de, kesirtkelik qauqarı bar” degen söz ras eken. Ol jay kelgen joq, mekemege bastıq bolıp qonjiya ketti. Osı aralıqta adamzat jaña mıñjıldıqqa, HHİ ğasırğa ötti. Obkomnan kelgen neme eş qayda ketpey omalıp wzaq otırdı.  

Jay otırğan joq, aynalasına öz jaqtastarı men jaqın-juıqtarın topırlatıp,  irgesin qımtaumen boldı. Bar bitiretini jwmısı eski köz, tälimdi-täjiribeli mamandardı ığıstırıp, alastatu. On jıldan keyin zeynetkerlikke jası jetti. Biraq, sonda da, ornın bosatpay qoydı. Ömir boyı “auırdıñ astı, jeñildiñ üstimen” jürgen, mañdayı terlep eñbek etpegen, eşteñege bas qatırmağan Birinşini qaşan körseñ, beti jıltırap, közi külmiñ qağa oynaqşıp, qutıñ-qutıñ etip  jürgeni. Qorbañdap tım ebedeysiz jürse de, qimılı äjeptäuir şiraq. Sausaq qimıldatpasa da, auızben oraq oruğa kelgende aldına jan salmaydı. Atqaratın jwmısı bölimder äzirlep äkelgen, orınbasar jan-jaqtı tekserip, pısıqtağan dayın qwjattarğa qol qoyu. Tömennen dayındalıp kelgen dünieni joğarığa jöneltu. Joğarıdan kelgen aqparat pen mälimet, tapsırmalarğa bwrıştama soğıp, tömenge sırğıtu. Sodan keyin qol qusırıp, tırq-tırq külip otıradı. 

Özi bağınıştılarğa şıbındağan jılqışa bas şwlğidı. Al, qol astındağılardı ımmen ıqtırıp, qas-qabağımen qorqıtıp,“Bireke, Bireke” dep bezildetip, läppay-taqsırlatıp qoyadı. Arasında, özine wnamağan bireulerge jön-josıqsız soqtığıp, jüykesin jündey tütip  jiberetini de bar. Oğan tözgenderi qaladı. Şıdamı tausılğandarı basımen qayğı bolıp, tentirep ketedi. Özi sodan äjeptäuir raqat alatın bolsa kerek. Eşteñe oylamasa da, qabağın qars tüyip alıp, tereñ-twñğiıq twlğanıñ obrazın jasay qoyatın ärtistigi de bir basına jetedi.       

Ebin tauıp, onı zeynetkerlikke şığarıp jiberu üşin Orınbasar özinen keyingi bölim bastıqtarımen aqıldasıp, Birinşiniñ alpıs jasqa tolğan mereytoyın dürkiretip ötkizudi josparladı. Joğarı jaqtan orden men ataqtıñ birşama täuirin de aldırdı. 

Barlıq is-şara oydağıday-aq ötti. Aldımen, Birinşiniñ eñbek dañqın asqaqtatuğa arnalğan ülken jiın ötti. Orınbasar onı maqtap, baqanday eki sağatqa sozılğan sala qwlaş bayandama jasadı. Mekemede köp jıl jemisti eñbek etip, zeynetke şıqqan ardagerlerden bastap, keşe ğana oqu bitirip, jañadan qızmetke ornalasqan jas mamandarğa deyin alma-kezek söz alıp, barlığı Birinşini madaqtauğa söz tappay qattı qinaldı. Osı mekemege tayauda ğana baspasöz hatşısı bolıp tağayındalğan azdağan aqındığı bar jas kelinşek bar edi. İs-şaranıñ soñında älgi sılqım söz swray qalğanı. Jiınğa moderatorlıq etip otırğan Orınbasar rwqsat bergeni sol edi, aqınsımaq wyalı telefonına qarap twrıp, Birinşige arnağan öleñin wzaq oqıdı da, eñ soñında: 

-Qimaymın ğoy,sizdi, dep aytuğa zeynetker,

Energiyañız wrıp twrğan transformator! - dep ayaqtadı. 

Jinalğan jwrt du qol soğıp, wrandatıp äketti. Onısın qoyşı, jağımpazdanğan köp tobır kimge qoşemet körsetpey jatır. Eñ qiını, älgi oqılğan öleñniñ soñğı eki jolı päle bolıp jabıstı dersiñ. Odan bwrın wjımmen qoştasuğa, Orınbasarğa ornın bosatuğa peyil tanıtıp otırğan Birinşi ayaq astınan nildey bwzıldı. “Energiyañ wrıp twr” degen sözge qattı senip qalğan sekildi. Bwl aqın degender de birdemeni äsirelep, wlğaytıp jibermese, boyına as darımaytın lepirme jandar ğoy. Sodan ne kerek, saltanattı jiındı qorıtındılap söylegen sözinde, özine madaq aytqan barlıq jandarğa alğıs ayta kelip, Birinşi bılay dep twjırımdadı: 

-Bilemin, wjım meni zeynetkerlikke şığaruğa qimay jatır. Men de sizderdi qimaymın. Jaña ğana taqpaq aytqan baspasöz hatşı dwrıs ayttı. Rasında, meniñ küş-quatım äli jiırma bes jastığı kezimdegidey ekeni özime de seziledi. “Wrıp twr” dese, degendey-aq. Negizi, men pasportımdağı jıl boyınşa alpısqa tolğan bolıp eseptelgenim  bolmasa, fizikalıq twrğıdan äli elu bestemin. Sebebi, bizdiñ kezimizde qazirgidey JSN, CON, pälen-päştuan degender joq edi. “Pasportnıy stol” degen ğana boldı. Sonda otırğan bireu tuğan jılımdı şatastırıp, bayqamay bes jıl qosıp jibergen ğoy. Sondıqtan, aynalayın wjım müşeleri! Eş abırjımañızdar! Meniñ küş-quatım äli de qaynap twr. Aldağını pälen dep boljay almaymız ğoy. Dese de, bir anığı, tayau bes jılda men sizdermen birgemin, eşqayda ketpeymin! Küş-quatımnıñ barında sizderdi äli de basqara beremin. Oğan qabiletim jetetinin bäriñ bilesiñder.   

Söytip bwl jolı Orınbasar sätti qadam jasay almay twmsığı tasqa tidi. Endi, bes jıl sarılıp kütuine tura keldi. Osı aralıqta el köleminde zeynetkerlik jastı ökimet 63 dep belgilep tastadı. Ne üşin üş jıl qosqanın tüsindirgen jan bolmadı. Jwrt payğambar jasın eskergen bolar desip topşıladı. Biraq, zayırlı memlekettiñ ateysteri basımdau parlamentiniñ ne oylağanın itim bilip pe. 

Jwmıs bäz-bayağıday. Mekemeniñ barlıq şaruası ädettegidey Orınbasardıñ moynında. Eñbek demalısına şığuğa da mwrşası joq, bas almay jwmıs isteydi. Qarbalas isteriniñ bası bar da, soñı joq, üzdiksiz jalğasa beredi. “Ideologiya, işki sayasat” deytin birdemeniñ wstap alatın naqtı tetigi de joq. Söyte twra önip jatqan da eşnärsesi bayqalmaydı. Közge köriner  nätijesi tükke twrmaydı. Galstuk taqqandar men mini yubka kigender jırtılıp ayırıladı. Biraq, olardıñ däl ne tındırıp jatqandarın bılayğı jwrt mülde bilmeydi. Al, mekeme işinde joğarı-tömen örlep-qwldap jatqan qağazdar tasqınında bir toqtau joq. Täuir atqarılğan jwmıs üşin joğarıdan alğıs pen marapat Birinşige aytıladı. Älde bir şarua aqsap, qatelik ketip jatsa, bar kinä Orınbasarğa tağıladı. 

Degenmen, ol qızmet etetin mekeme qaladağı üzdik eñbek wjımınıñ qatarında. İs jüzinde Birinşi eşteñe istemese de, wpayı tügel. Ünemi madaqtaladı. Joğarı jaq Orınbasardıñ külli şaruanı jan-tänimen atqarıp jatqanın pısqırmaydı da. Är bir jetistik pen tabıs üşin tek  Birinşi ğana auızğa iligip, ünemi kökke samğap jürgeni.    

Östip jürgende bes jıl öte şıqtı. Orınbasar osı jolı Birinşini birjolata taydıru üşin tağı da qızu dayındıqqa kiristi. Onıñ alpıs bes jıldıq mereytoyına arnalğan bayandamanı bes minuttan aspaytın etip dayındaudı kömekşisine mwqiyat tapsırdı. “Energiyañız wrıp twrğan transformator” degendey öleñ-jırlardıñ aytıluına qatañ tiım saldı. Onıñ ornına mekemede birdeme şimaylap jüretin bir jigitke “Kördiñ ğoy, köp jıl beynet, 

Endigi twrarıñ tek qana zeynet” degen sipatta öleñ jazuğa tapsırıs berip qoydı. 

Mejeli küni Birinşiniñ alpıs bes jasqa tolğan mereytoyı atalıp ötti. Bäri oydağıday bolğan sekildi edi. Orınbasar onıñ qorıtındı sözin tağatsızdana kütti. “Osı jolı wjımğa alğıs aytıp, ornın bosatatın şığar” dep qattı ümittenip otırdı. Birinşi ornınan asıqpay köterilip, ıñıranıp biraz twrdı da sözin bastap ketti: 

-Sizdermen birge ötkizip kele jatqan är künim men üşin altınnan da qımbat. Biz ğajap däuirde ömir sürip jatırmız. Bizdiñ ötken tarihımızda däl osınday ğajayıp zaman bolmağan. Ata-babalarımız  osı kündi ğasırlar boyı armandap jete almay ketti. Al, biz jettik. Men alğaş kompartiya tarağan soñ osı mekemege kelgende, mwnda eşteñe joq edi. Bärin öz qolımmen jasadım. Swlap jatqan wyımdı ayağınan tik  twrğızdım. Meniñ arqamda mineki, bäriñ bir wjım bolıp wyıp, meni tıñdap otırsıñdar. 

Zeynetkerlikke şığıp, demalayın, eñbegimniñ zeynetin köreyin dep ünemi oylaymın. Biraq, özimdi de ökimetti de aldağım kelmeydi. Men pasport boyınşa ğana alpıs beske tolğanım bolmasa, şın jasım äli alpıstamın. Zañ boyınşa endi üş jıldan keyin zeynetkerlikke şığuğa tiispin. Bwl bir. Ekinşiden, juıqta ğana eñbek ministri zeynetkerlik jastı alpıs jetige sozuımız mümkin dedi. Onısı, dwrıs. Damığan Batıs elderiniñ azamattarı jetpiske jaqındağanda zeynetke şığadı. Tipti, şıqpay qoyamın dese de özderi biletin körinedi. Adam qwqığı, bostandığı degen osı ğoy. Bizdiñ el qazir sol damığan elderdiñ qatarına älde qaşan enip qoyğan. Olay bolsa, jetpiske de kelmegen jap-jas bola twra men qalayşa wyalmay zeynetker bolıp üyde otıramın? Ideologiyalıq jwmıstı aqsatqan el alğa damımaydı. Jeke basımdı oylasam, üyde tınış jata berer edim. Ärine, olay bolmaydı. Sol sebepten, özimniñ ömir täjiribemdi halqıma arnap, sizdermen birge eñbek ete beremin - dep ol tağı da şort kesti. 

Orınbasardıñ salı suğa ketip, jüni jığıldı. Sonda da, jetpis jasında zeynetkerlikke keter, ornın mağan berer dep ümittendi. Biraq, esine birdeme tüskende selk ete qaldı. Ol jetpiske tolğanda, Orınbasar özi de zeynetkerlik jasqa jetip qaladı eken. Üsteliniñ üstinde twrğan kal'kulyatordı qostı da, şiqıldatıp basıp-basıp qaldı. Iä, däl solay eken. Tura alpıs üş jasqa toladı, zeynetkerlik qır astında degen söz. Tım qwrığanda, üş jıl birinşi basşı bolıp körse, sodan keyin zeynetkerlikke şıqsa, bolar  edi. “Alpıs kün atan bolğanşa, altı kün bura bol” degen maqal Orınbasardıñ ünemi mazasın aladı. Biraq, Birinşiden qwtıludıñ da eş amalın taba almaydı.

Uaqıt şirkindi aytsayşı, wşqan qwstay zulaydı ğoy. Odan keyin de bes jıl sınaptay sırğıp ötip ketti. Birinşi jetpiske toldı. Tağı da, ädettegidey mereytoy ötti. Biraq, Birinşi zeynetkerlikke şığu bılay twrsın, ol turalı tipti auızğa da almadı. Kerisinşe, aldağı on jılda atqaratın jwmıstarınıñ strategiyalıq josparın tanıstırıp, seksen jıldıq mereytoyında özi esep beretinin jetkizdi. Orınbasar iştey “mına qaqpas endi bes jıldan keyin özimdi zeynetke quıp, şığarıp jiberetin türi bar ğoy” dep degbiri qaşa tüsti.

Alayda, bes jıldan keyin Birinşiniñ jası jetpis beske kelse de ornın bosatpadı. Biraq, bäri Orınbasar oylağanday bolmadı. Jası alpıs üşke tolğan Orınbasardı da  Birinşi bastığı zeynetkerlikke qumadı.

Endi, Orınbasar bwrıñğıday mekemeniñ nağız basşısı boludı armandaudı birjolata qoydı. Kerisinşe jatpay-twrmay Birinşiniñ amandığı men saulığın tileytin boldı. Ol közi tirisinde mekeme tizginin eşkimge wstatpaytını aydan anıq edi. Eger ol ğayıptan tayıp, ayaq astınan olay-bwlay bolıp ketse, zeynetkerlikten jası asıp ketken Orınbasardı mekemege nağız basşı etip eşkim tağayındamaydı. Özge jaqtan älde bir jas peri keledi de, Orekeñdi qwymışaqtan bir tebui ğajap emes. Jası kelgen adamnıñ qızmetten bosap, zeynetkerlikke şığuı zañdılıq qoy. Jañadan kelgen kim bolsa da, osı zañdılıqtı alğa tartadı.  

Söytip jürgende, Birinşi ayaq astınan şwğıl jinalıs şaqırdı. Soñğı jıldarı ol kisi jiın ötkizudi mülde doğarğan bolatın. Barlıq şarua Orınbasardıñ qolımen atqarılıp jatatın. Öte bir tötenşe jağdayda bolmasa, Birinşiniñ eşkimge aldın ala tis jarmay kenetten jinalıs şaqıruı mekeme tarihında bwrın-soñdı bolmağan. Onıñ üstine Birinşiniñ mereytoyına äli baqanday bir jıl bar. 

“Nege kenetten bwlay boldı? Bälkim, mağan zeynetke şıq demekşi şığar. Eger olay deytin bolsa, “öziñ şıq” dep tura betine aytamın. Ömir boyı osı mekemeniñ otımen kirip, suımen şıqtım. Nege äli de bir-eki jıl twra beruime bolmaydı  eken?” - dep Orınbasar iştey ayran asır bolıp, janın qoyarğa jer tappay ketti.

Sağatına qarasa, jinalısqa deyin äli tört sağat uaqıt bar eken.  Osı mekemede ömirbaqi ekinşi adam bolıp, barlıq qara jwmıstı atqarğanın oylasa ökinişten özegi örtenedi.Män-mağınasız ötken qayran esil uaqıt. Keñsede körtışqanşa qağaz kemirip, mänsiz köp jiındarğa bayandama dayındap, joğarı-tömen ötirik-şındı esep berip jürgende jastıq şağı öte şıqtı.

Endi, alpıstan asıp, jetpiske tayağan şağında bwralqı ittey quılıp zeynetkerlikke şıqqalı otır. Ötken ömirin oylasa, otbasına, bala-şağasına da köñil bölmepti. Tañ säride bäri şırt wyqıda jatqanda ketedi. Tün auğanda, olar tätti wyqığa bas qoyğanda üyine keledi. Balaları twrmaq äyelimen de sirek söylesken eken. Qazir jeke otau tigip, üyli-barandı bolıp ketken wl-qızdarı, üyindegi kenje wlı men kelini, nemere-jienderi Orınbasar üşin beytanıs jandar sekildi bolıp ketken. Senbi, jeksenbi künderi jäne merekelik demalıstardıñ özinde ol kabinetine kelip, buma-buma qağazdarğa kömilip otıratın äkesin balaları wmıtpasa da, körgende jay bir tüs tanıs adamday ğana keyip tanıtadı. Äbden  jat bolıp ketken. Üylerinde de jüzdesui, bir dastarhan basında otıruı sirek bolsa, söytpegende qaytsin. Mwnı oylağanda Orınbasardıñ jüregi qan jıladı. “Qayran uaqıt. Qayta oralmas ötken ömir” dep, sıbırlap otırdı. Oyı onğa, sanası sanğa bölindi. 

Bälkim, mekemege bir jas peri bastıq bolıp kelgeli jatuı da ıqtimal degen de oy sap ete qaldı. Bwl jerde de Orınbasar eşteñe wtpaydı. “Japalaqtı taspen wrsañ da, tastı japalaqpen wrsañ da japalaq öledi” degenniñ keri. Qay nwsqası bolsa da, oñıp twrğan joq. Bwl Orekeñniñ küni bitip, tiri ölik bolıp üyde otıratın uaqıtı jetti degen söz. Osını oylağanda Orınbasardıñ jüregi şanşıp ketti. Jalma jan tartpasın aşıp, däri-därmek salınğan qobdişasın aldı. Kabinetiniñ sol jaq bwrışında twrğan şağın üsteldiñ üstindegi grafindegi sudan stakanğa qwyıp alıp, därisin işip, säl tınıstap otırdı. 

Hatşı qızdan swrap edi, Birinşi äli oralmaptı. Ol tüs mezetinde joğarı jaqqa şaqırılıp ketken. Jinalısqa bir sağattay ğana uaqıt qalğanda Birinşiniñ köligi mekemeniñ aulasına kelip toqtağanın Orınbasar terezeden körip qaldı. Maşinadan asıqpay tüsken bastıq sol jerde twrıp temeki tartıp biraz twrdı. Qasında  özimen tuıs jwrağat bolıp keletin üş qızmetker.Törteui söylesip köp twrdı. Türleri anıq körinbegenimen älde bir mañızdı närseni talqılap jatqanday körindi. Özara birdemelerdi sıbırlasqanday boldı da, törteui de Orınbasar twrğan terezege qaradı. Orekeñ özin körip qalmasın dep keri qaray şegindi. Biraq, olardıñ är qimıldarın köz almay baqılap twrdı. Özi turalı birdeme aytıp jatqanın sezgendey boldı. Däu de bolsa qazir ötetin jinalıstıñ özine qatısı bar siyaqtı.Älgi törteu Orınbasardıñ terezesine tağı bir köz tastadı da qarqıldap külgendey boldı. Eki ezuleri eki qwlaqtarına jetkendey mäz. 

“Men turalı aytıp jatqandarı körinip twr. Zeynetkerlikke quıp şığıp, ornıma ana twrğan üşeudiñ biri qoymaqşı ma eken. Ol da mümkin. Soñğı kezde bwlardıñ kübir-sıbırları tım köbeyip ketken. Bäse... Nesi bolsa da, nar täuekel. Osı jolı aytarımdı aytıp ketemin. Şındıqtan qaşa almaysıñdar!” - dedi, iştey Orınbasar. Auladağı törteu işke engen soñ wjımdı jappay jinalıs zalına şaqırdı.

Tördegi orınğa jalğız özi jayğasqan Birinşi qasına Orınbasardı şaqırıp, otırğızdı da jinalıstıñ aşıq ekenin jariyaladı. Bükil wjım bastıqtıñ ne aytarın tağatsızdana kütip, qwlaq türip otır.

Birinşi mekemeniñ arğı-bergi tarihın qozğap, wzaq söyledi. Orınbasardıñ wyımğa siñirgen eñbegin erekşe atap ötip, alğıs jaudırğan sätte “Al, endi bittim. Meni zeynetkerlikke şığaradı eken. Jaqsılap sıbağañdı berermin, qaqpas!” dep iştey dayındalıp otırdı. 

-Qwrmetti äriptester! Meniñ aytayın degenim - büginnen bastap, qızmetten ketpekşimin. Joğarı jaqpen kelistim, ötinişimdi ayttım. Rwqsat berdi - degende jwrttıñ bäri añtarılıp qaldı. 

Mwndaydı kütpegen Orınbasar ornınan atıp twrıp: 

-Bireke, mwnıñız ne? Bizdi tastap... - dep, twtığıp söyley almay qaldı. Öziniñ ersi qılığın bayqağanda ıñğaysızdanıp ta qalğan edi. Sonı juıp-şayğanday Birinşi: 

-Otır, otır qarağım! - dep külimsiredi de: - Men öz ornıma Orınbasardı tağayındaymın. Joğarı jaq batasın berdi. Al, Oreke, qızmet qwttı bolsın! - dep, qolın wsındı.

Orınbasardıñ esi şığa quanıp, jöpeldemede ne aytarın da bilmey qattı sasıp qaldı. Odan keyin de Birinşi köp söylegen. Qattı tolqığan Orekeñ onıñ bir sözin de wqqan joq. Zal birde qol soğıp, endi, birde du külip otırğanı ğana esinde. Eki qwlağı şıñıldap söz estuden de qalğan. Qattı tolqığan adam esinen tanıp qalatın sekildi ğoy. Sälden keyin ğana Birinşiniñ sabırğa şaqıruımen boyın tiktep, ornın wsınğan bastığına jäne wjımğa alğıs bildirip, qısqaşa söz söyledi. 

Mekemeniñ ashanasında jasalğan saltanattı basqosuğa bükil wjım tügel qatıstı. Osı otırıstı Orınbasar öziniñ qwrmetine arnalğan banket dep qana wqtı. Quanıp ketip bir neşe bokaldı qatarınan tartıp-tartıp jibergen soñ birşama masayıp ta qaldı. Wzın-sonar tost aytılıp jatsa da onıñ mänin wqpadı. “Sol üşin alıp qoyayıq!” degendi ğana anıq estidi...    

Ädettegisinşe, keştetip jetken Orınbasar üyine kelgen soñ bügingi quanışın bölisuge öz otbasınan jaqın jandarın izdedi. Bäybişesi, kenje wlı men kelini, nemereleri tügel tereñ wyqıda eken. Bärin oyatıp äuirelemeyin dep şeşip, tösegine kelip jantaya bere quanıştı habardı bäybişesine ayttı. 

Wyqısın aşa almay jatqan bäybişe: 

-Sen bwrınnan beri sol mekemeniñ basşısı emessiñ be? Mwnıñ nesi quanıştı habar, nesi jañalıq? - dedi esinep. 

-Joğa, bizdiñ Birinşi bügin ğana öz erkimen zeynetkerlikke şıqtı ğoy.

-A, senderdiñ Birinşileriñ tiri me edi? Men onı bayağıda ölgen şığar dep jürsem - dedi de, qor etip wyıqtap ketti. 

Orınbasar wyıqtay almay äri tım qwrığanda jartı ğasır otasqan äyeliniñ özi onıñ jürekjardı quanışın bölispegenine säl renjip, biraz uaqıt oyau jattı. 

Ädettegisinşe, erte twrğan Orınbasar jwmısına qaray tarttı. Mekemesi ornalasqan ğimarat üyinen onşa alıs emes. Sondıqtan, jayau barıp, jayau qaytudı ol ejelden ädetke aynaldırğan. 

Mekemeniñ esigin tartsa, jabıq twr. Bwrın aşıq twruşı edi, bügin ne bolğan dep tañdanıñqırap, qoñırau basıp edi. Ar jaqtan küzetşi jigit kelip  esikti aştı. Orınbasarmen sälemdesken onıñ tañdanıp qarap twrğanın bayqasa da onşa män bermedi. 

İşke kirse, hatşı qız da joq. Ädettegi künderi dabır-dwbır bolıp qaynap jatatın wzınnan wzaq däliz de öli tınıştıqqa oranğan. Üyrengen ädetinşe, öz kabinetine qaray bwrıldı da, kilt toqtadı. Birinşiniñ kabinetine qaray bwrılıp, işke endi. Ömir boyı armandağan jwmsaq kresloğa barıp jayğastı. Üsteldi sipadı. Jan-jağına qarap mäz bolıp wzaq otırdı. 

Bir kezde köp adamnıñ tars-twrs etken ayaqtarınıñ sıbdırı estildi. Özara şañ-şwñ söylesken dıbıstarı da jaqınday bastadı. “E, bizdikiler endi ğana jinalıp jatır eken ğoy. Keşe toyda biraz siltegen-au. Sağat onnan asıp baradı. Jinalıs ötkizuim kerek. Älgi hatşı qız qayda jür?” - kübirlegen orınbasar ornınan twra berip edi. Sau etip bir top beytanıs adam kirip keldi. 

-Sender kimsiñder? Qaydan jürsiñder?  

-Ağası biz taratu komissiyasınan keldik! - deydi, älgiler. 

-Taratqanı nesi? Men osı mekemeniñ bastığımın. 

-Ağa, endi sizdiñ mekeme joq. Qaulı şıqqan. Memlekettik byudjetten qarjılandırıp kelgen artıq qwrılımdardıñ bäri taratılıp jatır. Mine, qaulınıñ köşirmesi! - dep, älgi toptı bastap kelgen jigit bir japıraq qağazdı wsındı. 

Orınbasar jalmajan Birinşige telefon soqtı. Ol qarqıldap twrıp küledi. Jındı ma dep oylap, jön swrasa:

-Oreke, keşe men sözimniñ soñında qaljıñdağanımdı aytıp edim ğoy. Wqpay qalğansıñ ba? Keşki dastarhannıñ mänin de tüsinbegensiñ-au. Köp iştiñ. Bizdiñ mekemeni osıdan üş kün bwrın qaulı şığıp, taratıp jibergen. Senen basqasınıñ bäri biledi. Keşe bärimiz qoştasu toyın jasağanbız. Sen qızıp qaldıñ da söz wqpadıñ. Endi, üyiñe qayta ber! Ekeuimiz de zeynetkermiz - dedi. 

Orınbasar keñseden qaşan qalay şıqqanın da bilmeydi. Bir qarasa, qalalıq sayabaqta tentirep jür eken. Sağatına qarasa, taltüs bolıptı. Üyine qaray ayañdadı. 

Esikten kirgende, üş nemeresi dälizge jügirip keldi de, eñ kenjesi:  

-Äke, bir beytanıs kisi kelip twr! - dep ayğay saldı. 

-Qoyşı-ey! Qaydağı beytanıs? Bizdiñ üydegi al'bomda fotosı jürgen ağay ğoy - dedi, ortanşısı. 

-Ekeuiñde mi bar ma? Bwl atamız ğoy. Äkemniñ äkesi! - dep, inilerin jazğırğan twñğışı: 

-Assalau, ata! - dep qos qolın wsındı. Oğan erip eki kişisi de qos qoldarın wsındı. Orınbasar üş nemeresin qapsıra qwşaqtay alıp, alma-kezek iiskedi de, tereñ kürsindi. Arğı bölmeden wlı men kelini de şığa keldi. Küni keşe ğana mına nemereleri qızılşaqa näresteler edi ğoy. Qalay tez ösip ketken dep oylap qoyadı. Wlı men kelini de alğaş üylenu toyı kezindegidey uızday jas emes. Birşama egdelenip, eseyip qalğan sekildi. 

-Al, balalar! Men büginnen bastap zeynetkermin - dedi, Orınbasar.

-Äke, siz bayağıdan beri zeynetker emes pe ediñiz? - dep, wlı iığın qiqañ etkizdi. Atasın körmegeli köp bolğan kelini men nemereleri tosırqap qarap twr. 

Onıñ zeynetkerlikke şıqqanına bäybişe ğana tañdanğan joq. 

-Nege böten adamşa esiktiñ közinde twrsıñ, şal-au? Şäyğa kel! Demalatın uaqıtıñ boldı ğoy. Jwmısta basıñ qalıp pa edi? - dep, jas kezindegidey sıñqıldap külgende, Orınbasar da ezu tarttı. 

Quandıq Şamahaywlı

Abai.kz

25 pikir