Düysenbi, 30 Naurız 2020
Qayratker 7718 13 pikir 4 Jeltoqsan, 2019 sağat 12:31

Qalamger Kekilbaevtan - qayratker Kekilbaevqa deyin...

Äbiş Kekilbaev ökili bolıp tabılatın wrpaqtıñ mañdayına täñiri kürdeli de tağlımdı tağdırdı ayamay bwyırtqanı ayan. Olar bayırğı qazaq dalasında zorlıqpen, qiyanatpen jasandı türde ornatılğan keñestik biliktiñ qatıgez qoğamında ömirge kelip, ata-ananıñ ayalı alaqanınıñ jandı jadıratar jıluın da sezinuge mwrşası bolmadı. Öytkeni äkeleri ekinşi düniejüzilik soğıstıñ alapat otına swrausız attandırılıp, ol jaqtan qaytıp oralmay, jarları jesirliktiñ zarın keşip, qanattarı qatayıp ülgermegen perzentteri ömir boyında jetimdiktiñ meyirimsizdiginiñ japasın şegip ösuine tura keldi. Sodan da bolar, osınau biregey wrpaq ökilderiniñ eseyu barısında qabaqtarınan kirbiñ arılmağan qayran analarınıñ jüzin jadıratu, qoldan kelgeninşe aynalasındağı auır, azaptı  ömirdi az da bolsa jeñildetudi, demek jalpı qoğam ömiriniñ beybit beynede, jaña mazmwnda damuına aralasudı maqsat twtuı, ol üşin, eñ aldımen oqu-bilimge wmtılıstarı orasan bolıp, Almatığa attanuları tabiği körinedi.

Iä, keşegi qaharlı handar men közsiz batırlardıñ bayrağın qwlatpay, eldikti qayta qalpına keltiru mwratında qilı zamanda tarih sahnasına köterilgen Alaş qayratkerleriniñ izbasarı, wlı Mwhtar Äuezovtıñ aldın körgen, osınau alıptar tobınıñ qasterli mwrasın wstap qaludıñ jauapkerşiligin qabıldağan qarımdı jastardıñ bel ortasındağı jas qalamger Kekilbaev öziniñ de aldağı ömir jolında derbes memleket qwru isine tikeley qatısatındığın o bastan sezgendey. Olay deytinimiz, Ä.Kekilbaevtıñ ädebiet pen tarihtı, äleumet pen mädenietti tübegeyli zertteuge, bilim men ğılımnıñ ıqılım zamandardan bergi tereñ qatparların aqtaruğa, aqırı bükil adamzat damuınıñ ürdisin tanıp biluge wmtılısı qalamger retinde qalıñ oqırmannıñ sol kezeñdegi qajettiligin qapısız sezine otırıp wsınğan äygili tarihi romandarın jazu talabınan tım joğarı ekendigi ayan.

Memlekettiñ, qoğamnıñ qalıptasqan belgili bir zañdılıqtar boyınşa öz jolımen damu üderisine qayşı türde küşteumen ornatılğan kommunistik keñestik jüyeniñ irgetası şayqala bastağan twsta, aqırı kelip 1986 jılı Jeltoqsanda şıbın-jandarı şırqırap, lüpildegen jas jürekterin jalañaştap ayazdı Alañğa alıp şıqqan qaragöz ini-qarındastarınıñ künäsız qanı tögilgenin körgen Äbekeñ eleñ-alañ şaqta el senip otırğan wlttıq ziyalı qauımnıñ tanımal, bedeldi, körnekti ökili bolğandığınan da, osılayşa tarih tolqındarına san märte qwlaş wrğan qaysar halqın bastağan Elbasımen tize qosıp, täuelsiz Qazaqstan memleketin qwrudıñ wlı missiyasın orındauğa barımen de arımen de ayanbay kiristi. Qalamger Kekilbaevtıñ qayratker Kekilbaevqa wlasuı osılayşa zaman talabımen, uaqıt ağısımen, qoğam tınısımen oray keldi.

Wşan teñiz bilim iesi Kekilbaev keñes halıqtarınıñ keşegisi men büginin tüpkilikti bilui öz aldına, bükil adamzat tarihınıñ tamırşısınday bolğandıqtan da, eki jarım ğasırdan astam uaqıt derbes memleket iesi bolu täjiribesinen ajırağan töl halqınıñ aldında twrğan wlı sınaqtı, teñdessiz tözimdilik pen ğalamat jauapkerşilikti bükil bolmısımen sezine otırıp, jas täuelsiz eldiñ endigi san aluan wlıstardan qwralğan twrğındarınıñ nazarına tereñdey jetkize biluge janın saldı. Endeşe, bügingi kün twrğısınan kelgende bizder Äbiş Kekilbaevtıñ osınau atan jüktiñ azabın wzaq merzim boyında arqalay jürip, adaldıqpen, arımen häm abıroymen atqarıp şığa alğandığına tağzım etemiz.

Keñestik imperiyanıñ oylamağan jerden külpara ıdıray bastağanın qalamağandar öz egemendikterin jariyalağan respublikalardıñ negizinen köpwlttı twrğındarınıñ arasına ot tastau jolımen iritki salıp, sonı sıltauratıp küşpen wstaudı közdegendikteri mälim. Bwl twrğıda aldımen otarlıq kezeñde, odan keyinderi sayasi zorlıq-zombılıq saldarınan jasandı türde köpwlttığa aynalğan Qazaqstandağı ahual ötkir pışaqtıñ jüzinde twrğanday edi. Sırttan aytaqtauşılarğa işten ün qosuşılardıñ da qarası mol bolğanı belgili.

QR Twñğış Prezidenti – Elbası N.Nazarbaev Äbiş Kekilbaevtıñ intellektualdıq quatın osınau eñ şetin, eñ näzik, eñ qaterli salağa bağıttauına köregendikpen mümkindik tuğızdı. Osılayşa ata-babasınıñ bayırğı mekeninde täuelsiz memleketine ie boludıñ şattığın sezingen qazaq wltı men boyları üyrenip qalğan bwrınğı jüyeniñ tım tez joğaluın kütpegendikten, jolayrıqta twrıp qalğanday bolğan köptegen özge wlttardı endigi jaña däuirge birge qadam basu maqsatında özara tüsinistikke, birlik pen ıntımaqqa, senimge şaqırıp qana qomay, beybağdar küydegi köñilderin sendire biludiñ joyqın mindetin, biik parızın jasampazdıqpen ötey bilgen qayratkerdiñ quattı üni biik minberlerden, baspasöz betterinen, qauımnıñ tikeley ortasınan da qajetti tilde ärbir sanalı twrğınnıñ jüregine jete aldı. Öytkeni memlekettik biliktiñ joğarı lauazımdı ökili Ä.Kekilbaev eñ bir sındarlı sätterde söylegen sözderiniñ özinde halıqaralıq resmi qwjattardı köldeneñ tarta otırıp, tarihi faktilerdi jayıp salğanda, qarsılıq bildiru jayı özinen-özi ğayıp bolatın. Oyımızdıñ bir ğana däleli retinde deputat Ä.Kekilbaevtıñ 1992 jılğı 28 mamırda Respublika Joğarı Keñesi sessiyasında «Azamattıq kelisim» deputattar tobınıñ küni büginge deyin kürdeli küyinde qalıp otırğan memlekettik tildiñ märtebesine qatıstı qayşılıqtı mälimdemesine osınau küretamırlı saladağı älemdik täjiribeni, tipti cifrlarına deyin däyektep alğa tarta otırıp, joyqın toytarıs bergendegi: «onsız da halıqtıñ şıdamı tausılıp, jüykesi tozıp otır. Biraq, sol jağdaydı paydalanıp, onsız da qiın tirşiliktiñ buırqanğan kölinde qalt-qalt etip äzer twrğan ornıqtılıq qayığın ärli-berli şayqap körudiñ, kemdi kün tınış ömir sürgizip twrğan bir-birimizge degen senim men tözim ahualınıñ onsız da näzik şilterin üsti-üstine tırnalap bağudıñ qajeti qanşa edi? Bärinen de mwnday mälimdemeni azamattıq kelisimge keluge jasalğan jağday dep bağalaudıñ eş qiısın kelmeytinin aytsañızşı», - degen tegeurindi twjırımın eske alsaq ta boladı.

Rasında, ötpeli kezeñniñ aumalı-tökpeli bwlıñğır künderinde söz qadirin tüsine biletin qalıñ jwrtımız eñ qiın sätterdiñ özinde ziyalı auızdan şıqqan qwnarlı oylarğa, qapısız uäjge toqtay bilgendiginiñ özine täuba deymiz. Al mwnıñ barlığınıñ aytılğan qwrğaq söz, berilgen uäde küyinde qalmaytındığınıñ birden-bir kepili – resmi zañ jüzinde bekitilui bolğandıqtan, Äbiş Kekilbaevtıñ Qazaqstan Respublikası Joğarğı Keñesiniñ Törağası bolıp saylanuı da ayqın däleldeydi. Jas memleketti jan-jaqtı nığaytu jolındağı qisapsız kürdeli isterdiñ zañdıq mazmwnda şeşimin tabuında, anığında mwnşalıq auqımdı mülde jaña zañnamalıq twğırdı dayındauğa qabileti jeterlik parlamentarizm institutın qalıptastıruda da Äbekeñniñ alıp twlğasınıñ twruı sondıqtan. Halqımızdıñ eldigin saqtap damıtu şejiresindegi dästürli erekşeligi - biler institutınıñ endigi jaña däuirge say nısandağı rämizi abız Äbiş osınau salmaqtı sabaqtastıqtı jalğastıru missiyasın atqarğan tarihi twlğa dep bağalauımız ädildik.

Keyde ğasırdan da wzaq künderdey körinetin qısqa merzim işinde elimizdiñ irgesi bekip, qazirgi adamzat qoğamdastığınıñ qabırğalı müşesine aynalıp, uaqıt ötken sayın eñsesi biiktey tüsuiniñ şejiresinde, joydasız teperiş körgen qasietti qazaq tili men ruhaniyatınıñ qayta jañğıruı, wltaralıq kelisim men tatulıqtı saqtau, äleumettik twraqtılıq, ideologiyalıq twtastıq, zañnamalıq salanıñ gumanistik sipatın arttıru, ükimettiñ halıqpen qatınasın rettey biluine ärdayım jasampaz ıqpal etu jolındağı maydanda Ministrdiñ orınbasarı, Deputat, Törağa, Memlekettik hatşı, Prezident keñesşisi, Senator Äbiş Kekilbaevtıñ qoltañbası wlt, memleket tarihınıñ jomart sıyınday wrpaqtardan wrpaqtarğa jetip mäñgilik ayşıqtı twrmaq.

Mwhtar Käribay

Abai.kz

13 pikir