Seysenbi, 19 Qaraşa 2019
Äne, kördiñ be? 2765 11 pikir 22 Qazan, 2019 sağat 15:48

Islam Äbişev: Men terrorist emespin. Men qwtırğan it emespin...

14 qazan 2019 jıl

Audanaralıq mamandandırılğan sot. («Äskeri sot» ğimaratı)

Astana (Nwr-Swltan) qalası

Sağat 11.00.

QR Su resurstarı komitetiniñ bwrınğı törağası, Düniejüzilik «Qazaq küresi» federaciyasınıñ bwrınğı prezidenti Islam Äbişevtiñ jäne  federaciyanıñ bwrınğı vice-prezidenti Serik Tükievtiñ üstinen qozğalğan qılmıstıq is boyınşa alğaşqı aşıq sot otırısı bastaldı.

Sot qwramı:

Sud'ya – Q.M.Mekemtas

Sot otırısınıñ hatşısı – S.S.Mälik

Memlekettik ayıptauşı – S.Ş.Süleymenov

Advokattar – A.T.Qwspan, E.M.Makenov, A.A.Abdrahmanov

Qoğamdıq qorğauşılar – E.A.Äbişev, G.I.Äbişeva, M.Islam, Tükiev,

Sot pristavı –

Islam Almahanwlı Äbişevke QR Qılmıstıq kodeksiniñ 24-babı 3-böligi, 366-babı 4-böligi boyınşa, al Serik Adamwlı Tükievke QR Qılmıstıq kodeksiniñ 28-babı 5-böligi, 366-babı 3-böligi 1,3 tarmaqtarı boyınşa, «para aluğa oqtaldı» degen ayıp tağılıp otır.

Eki azamattı qoldauğa jiılğan halıqtıñ sanı jüzge juıq. Zalğa 30-40 adam ğana sıydı. Qalğandarı sırtta kütti.

Sonımen alğaşqı sot otırısı bastaldı. Osı is boyınşa törağalıq etuşi sud'ya Mekemtas Qajımwqan Mekemtaswlı sot qwramın jariyalağan soñ, sottaluşılarğa – Islam Äbişevke jäne Serik Tükievke anketalıq swraqtar qoyıp, qısqa-nwsqa jauap aldı. Äri qaray sot qwramındağı qatısuşılarmen tanıstı. Sud'yanıñ «sot qwramına senesizder me?» degen swrağına prokuror men hatşı «senemiz» dep jauap berdi.

Kezek advokattarğa kelgende, advokat Erlan Mäkenov sud'yağa qarsılıq bildiretinin ayttı.

– Nwr-Swltan qalasınıñ Qılmıstıq ister jönindegi Mamandandırılğan audanaralıq Sotınıñ sud'yası K.M.Mekemtas mırza 30 qırküyek 2019 jılı I.A.Äbişevke jäne S.A.Tükievke qatıstı qılmıstıq isti aldın ala tıñdau barısında qorğau tarapınan wsınılğan ötiniş-hattar men män-jaylarğa ob'ektivti män bermegen jäne jan jaqtı qaramağan. YAğni qorğau tarapınan kelesi mänjaylar men ötinişhattar wsınılğan:

  1. Tükievke qatıstı küzetpen wstau bwltartpau merziminiñ 4-şi ayğa wzartu sot otırısı Konstituciyalıq jäne QR QPK talaptarın bwza ötkizilgeni (sot isin jürgizu tili qazaq tili bolğanına qaramastan, sot orıs tilinde ötti);
  2. 2019 jıldıñ 5 tamızında Mamandandırılğan audanaralıq tergeu sotı bir künde bir-birine qarama-qayşı keletin eki Qaulı şığarğanı;
  3. Jemqorlıqqa qarsı küres qızmeti tergeu tobınıñ tergeuşisiniñ 18 mamır 2019 jılı şığarğan Qaulısınıñ is materialdarında bolmauı;
  4. 2019 jıldıñ 30 qırküyekte şığarılğan sot qaulısın jariyalau barısında, S.A.Tükievke qatıstı bwltartpau şarasınıñ özgermeui I.A.Äbişevpen birdey sebepterge süyenip, naqtı sebepterin körsetpegen. Biraq S.A.Tükievke qatıstı bwltartpau şarasınıñ özgeruine sebep retinde wsınılğan dälelder, I.A.Äbişevtiñ sebepterimen ärtürli bolğanına män bermegen dep sanaymız.

Joğarıda aytılğan sebepterdi jäne QR QPK-niñ 87 babınıñ 1-tarmaq 6-tarmaqşasın basşılıqqa ala otırıp, Nwr-Swltan qalasınıñ Qılmıstıq ister jönindegi Mamandandırılğan audanaralıq Sotınıñ sud'yası K.M.Mekemtas mırzağa bildirip jatqan qarsılığımızdı qanağattandıruın swraymız.

Al advokat Abzal Qwspan äriptesiniñ ötinişimen kelisetinin jäne öz tarapınan Erlan Mäkenovtiñ dälelderin öz däyekterimen  tolıqtıratının ayttı.

– 30 qırküyek küni ötken aldın-ala tıñdau barısında meniñ tarapımnan altı ötiniş jariyalandı. Ol ötinişterde qaralğan män-jaylardıñ auqımdılığı sonşalıq, olardı oqıp şığuğa bir sağattan astam uaqıtım ketken edi. Ol ötinişterdiñ eşqaysısı ob'ektivti bağalanbağanı bılay twrsın, ekeui mülde qaralmağan. Atap aytar bolsaq, №6 Ötiniş «Wlttıq byuronıñ arandatuşılıq is-äreketteri turalı» jäne №3 Ötiniş «Sarapşı-maman qorıtındısın qabıldau turalı» ötinişterim sizdiñ tarapıñızdan mäni boyınşa mülde qaralmağan. Ekinşi, mınau meniñ qolımdağı – sizdiñ sol ötinişterime şığarğan qaulıñız. Nebäri eki-aq betten twradı. Osı eki betten siz osınşama qate jiberip otırsız. Qazaq tilin sauattı türde meñgere almay twrıp, siz qalayşa bwl adamdardıñ tağdırın şeşpeksiz? Bwl principti mäsele dep esepteymin. Onıñ principtiligi sonda, siz jaña ğana sotqa qatısıp otırğan bärimizden «qazaq tilin meñgerdiñizbe, meñgermediñiz be?» dep swradıñız, alayda öziñiz adam tağdırın şeşetin qwjattı öte sauatsız jazğansız, dedi.

Advokat adam tağdırı söz bolıp otırğan, barlıq zañdarğa siltemeler jasalıp, orındı jasalğan otız üş bettik öz ötinişterine sud'ya Q.Mekemtas jürdim-bardım qarap, eki bettik qaulı şığara salğanın, ol qaulısı grammatikalıq, orfografikalıq, stilistikalıq, puntuaciyalıq qatelerge tolı ekenin mälimdedi. Advokattıñ aytuınşa, filolog mamandar 24 söylemnen twratın sot qaulısınan 70-ke juıq qate tapqan. Abzal Qwspan sottıñ sauatsızdığın däleldeytin qwjat – A.Baytwrsınwlı atındağı Til bilimi institutı mamandarınıñ saraptamalıq qorıtındısın qosımşa wsınatının jetkizdi.

– Sonımen qatar, meniñ №5 Ötinişim – «A.Şpekbaevtı kuä retinde şaqırtu turalı» ötinişimdi birjolata qanağattandırusız qaldırdıñız. Siz oğan negizsiz eki türli sebepti keltiresiz: birinşi sebep – «A.Şpekbaev tergeu kezinde kuä dep tanılmağanın», ekinşi sebep – «tergeu kezinde kuä retinde jauaptalmağanın» alğa tartasız. Alayda, Qılmıstıq ister kodeksiniñ talaptarına säykes, advokat retinde meniñ de kuä şaqıruğa tolıq qwqığım bar. Qılmıstıq isti qarau barısında siz tek tergeu materialdarın ğana emes, sonımen qatar, qorğauşı taraptıñ wsınğan materialdarın da qarauğa, bizdiñ de şaqırtqan kuälerimizdi tıñdap, bizdiñ de tapsırğan qwjattarımızdı zerttep-zerdeleuge, solayşa mäseleni jan-jaqtı tarazılauğa tiissiz. Sol sebepti de bwl – sot talqılauı. Tek tergeudiñ ğana materialdarımen şektelip qalatın bolsaq, onda sot jürgizudiñ qajeti ne? Bwl – sizdiñ osı iske ob'ektivti bağa beretiniñizge kümän keltiredi, belgili bir därejede isti ayıptau bağıtında jürgizetindigiñizdi bildiredi. Osı sebepterge baylanıstı sud'ya retinde osı isti arı qaray jürgizuiñizge men de qarsımın...

Sud'ya özgelerdiñ pikirin swradı. Basqa qorğauşılardıñ bäri de eki advokattı qoldaytındarın jetkizdi.

Al Islam Äbişev:

–  Qwrmetti sot, sizdiñ adam sottauğa eşqanday qwqıñız joq. Nege? Sebebi, bizdiñ eki advokatımız segiz ötiniş bergen edi, sol segiz ötinişti oqıp şığuğa jetpeytin uaqıtta siz onıñ bärin oqıp, saralap, tüp-tamırına jetip, şeşim şığarıp, onı komp'yuterde terip ülgeripsiz. Birde-bir ötiniştiñ bayıbına barıp, «dwrıs eken» demepsiz. Asıqqanıñız sonşa, är söziñizden birneşe qate ketken, qıp-qızıl şimay. «Et sasısa, twz sebesiñ, twz sasısa, ne sebesiñ?» deydi. YAğni, sizge adam tağdırı tügili, masanıñ tağdırın senip tapsıruğa bolmaydı. Bastalmay jatıp osınday öreskel qatelerge, zañsızdıqtarğa jol berip otırsız, tipti, bizdiñ şaqır degen kuämizdi şaqırtpay otırsız. Bwl degen söz – sottıñ erteñgi şeşimi de dayın degen söz, maksimaldı merzim 10-15 jıl ma, sol şeşim şığadı. Onda sot ötkizip, spektakl' jasaudıñ qajeti joq. Halıqtı aldap qajeti joq. Bwl – spektakl'den de arı bolıp twr. Men sizdiñ bwl sot procesin jürgizgeniñizdi qalamaymın, sizden bas tartamın. Arı qaray da isti siz jürgizseñiz, şeşimi belgili degen söz. Odan da, 37 jıldağıday, domalaq arızğa üş adam qol qoysa, bitti, protokol jasap, ükim şığara bergen ğoy, sol siyaqtı birden ükim şığara salıñız,  dedi.

Söz kezegi Serik Tükievke berildi.

– Tergeu barısında meniñ tolıq kinäsiz ekenim däleldendi. Onı tergeuşiniñ özi de ayttı. Siz, tipti, meni üyqamaqqa jiberuden bas tarttıñız. Sol sebepti men de sizge senimsizdik bildiremin,  dep qısqa qayırdı.

Al prokuror «bwl keltirilgen uäjder sud'yağa senimsizdik bildiruge, sud'yadan bas tartuğa negiz bolıp tabılmaydı» dedi. Zalda halıq narazılığı bayqalıp, är-är jerden prokurorğa «nege negiz bolmaydı?., qanday zañnıñ negizinde aytıp otırsıñ?., dwrıstap tüsindir!..» degen sözder aytılıp jattı.

Sud'ya Q.Mekemtas:

– Bwl ötiniş basqa sud'yağa nemese sot törağasına beriledi, ol sot zalına şaqırıladı, bwl ötinişti sol qaraydı, sol sebepti qazir üzilis jariyalaymın, dedi de, sot zalınan şığıp ketti...

* * *

Üzilis kezinde:

Serik Tükiev, Düniejüzilik «Qazaq küresi» federaciyasınıñ bwrınğı vice-prezidenti:

– Bügin bizge qoldau körsetip köptegen sportşı joldastarımız kelipti. Olardıñ işinde Qazaqstan çempiondarı, Aziya çempiondarı bar. Düniejüzilik «Qazaq küresi» federaciyasınıñ özge elderden ökilderi, basşıları kelipti, Greciyadan Feodor, Qıtaydan mister Son... 2004 jıldan beri jwmıs istep jürmiz. Elbası N.Nazarbaevtıñ özi aytıp edi, tapsırma berip edi, «Qazaq küresin dzyu-do siyaqtı, grek-rim küresi, erkin küres siyaqtı olimpiadalıq oyındar qatarına kirgiziñder» dep. Osı bağıtta jwmıs jasap jatqanbız. Osı uaqıtqa deyin qanşama älem çempionattarın – Europa, Aziya, Afrika, Amerika çempionattarın ötkizdik. Düniejüzilik «Qazaq küresi» federaciyası bügingi tañda tört qwrlıqta jwmıs jasap jatır. Mine, tergeu ayaqtalıp, sot bastaldı. Men alğan 10 mln teñgeni Äbişevke berdi degen ayıptarın negizsiz ekenin tolıq däleldedik, ol aqşanıñ bir tiınına deyin qayda jwmsalğanın qwjat jüzinde tügel däleldedik. Gollandiyada Euraziya kubogın ötkizgenbiz, ol aqşa tolığımen sportşılardıñ jolına, qonaqüyge, tamağına ketti. Tergeuşiniñ özi ayttı, «seni dwrıs otırğızbağan, seniñ kinäñ joq» dep. Sot ädil öter dep oylağanmın, biraq sot barısına qarağanda, dwrıs ötpeytin siyaqtı. Bizdi qoldap kelip otırğan jigitterdiñ barlığına, sportşı äriptesterime rahmet aytamın.

* * *

15-20 minuttıq üzilisten soñ sud'ya Şayahmetova sot zalına kelip, Äbişev pen Tükievke qatıstı isti qarau barısında advokattardan «sud'ya Q.Mekemtasqa senimsizdik bildirip, odan bas tartu turalı» ötiniş tüskenine baylanıstı mäseleniñ män-jayın, sud'yadan bas tartu sebepterin swradı. Advokattar E.Mäkenov pen A.Qwspan öz ötinişteriniñ sebepterin tolığımen qayta negizdep, bayandap berdi.

Prokuror S.Süleymenov «qorğauşılardıñ ötinişterin qanağattandırusız qaldıruıñızdı swraymın, öytkeni qorğauşılardıñ bwl uäjderi sud'ya Q.Mekemtastı isten şettetuge negiz bolıp tabılmaydı» degen jattandı sözin qaytalap aytıp berdi.

«Ötinişti qarau üşin sud'ya keñesu bölmesine ketti...»

Köp wzamay hatşı sağat 14.45-ke deyin üzilis jariyalanğanın habarladı.

Tüski üzilisten soñ sot otırısı aytılğan uaqıttan äldeqayda keş bastaldı. Onıñ sebebi – Islam Äbişev pen Serik Tükievti jasauıl sot zalına 40-50 minut keşiktirip äkeldi.

Sot zalına kirgen boyda Islam Äbişev tosın mälimdeme jasadı.

– Erteñnen bastap bizdi osınday jağdayda äkeletin bolsa, biz sot procesine keluden bas tartamız. Bizdiñ qolımızdı kisendep, qwtırğan itterin alıp jüretin, otırıp-twra almaytın, ne bwrıla almaytın öte tar, 50h70 sm temir tormen bölingen şağın maşinamen on adamdı äkeldi. Bwnday maşinamen, tipti, Siriyada bolıp kelgen terroristerdi alıp jüruge bolmaydı, bwl – qaytalap aytamın, qwtırğan itterdi alıp jüretin kölik. Bwl mına jasauıldıñ da kinäsi emes, İşki ister ministriniñ adam qwqığın taptauınıñ belgisi. Mısalı, jaqında ğana Almatıda Küdebaevtıñ balasınıñ ölimine qatıstı qamauğa alınğan därigerlerdiñ şaşın alıp tastağanı qoğamda ülken äñgime boldı. Bizdiñ de şaşımızdı alğan. Sonda osı uaqıtqa deyin adam qwqığı taptalıp kelgen. Sol mäsele Prezident aytqannan keyin, İşki ister ministriniñ bir-aq bwyrığımen şeşile saldı. Bizdiñ proceske keşikken sebebimiz, bir jas jigit «meni atsañdar atıp tastañdar, men mwnday maşinamen barmaymın» dep, kölikke otırmay qoydı. Oniki dwrıs. Biz mına jaqta kütip otırğan halıqtı sıylap, keldik. Erteñ biz aqtalıp şıqsaq, basqa azaptıñ barlığı wmıtılar, mına qorlıqtarı ömir boyı wmıtılmaydı. Endi onday kölikpen äkeletin bolsa, sotqa kelmeymiz dep resmi mälimdeymiz.

Norvegiyada 74 balanı atıp tastağan terrorist Breyvik esteriñizde bar ma? Sol Breyviktiñ qanday jağdayda türmede otırğanın bilesizder me?.. (Osı sätte hatşınıñ «Vstat'!» degen öktem dauısın estidik... Ärine, üyge kele salısımen ol turalı aqparattı aqtarıp kördik. Sizderge de köruge keñes beremin. Terrorist Breyvik türmede emes, şipajayda jatqanday... Adam qwqığı degen osı... Osıdan keyin «damığan 30 el qatarına kiretinimiz turalı» ertegini wyalmay jalğastıra beretinimiz anıq...)

Sud'ya Şayahmetova sot zalına kirgen boyda twra qalıp, tili jañadan şığıp kele jatqan bala siyaqtı şüldirlep öz qaulısın oqıp berdi. «Qorğauşı advokattardıñ sud'ya Q.Mekemtasqa qarsılıq bildiru turalı ötinişi negizsiz dep tanılsın jäne qanağattandırusız qaldırılsın. Sot şeşimi qayta qarauğa jatpaydı» dedi de, tayıp twrdı.

Zalda otırğandar «guu» ete qaldı. Jiılğan halıq jan-jaqtan narazılıqtarın aytıp jattı. Aqın, jurnalist Qazıbek Isanıñ «qwday biledi, bükil Astanadan sodan basqa qazaqşa dwrıs biletin sot tappay, Mekemtastı qayta alıp keletin şığar» degen boljamı däl kelgendey...

Osılayşa, sud'ya Q.Mekemtas sot otırısın arı qaray jalğastırdı. Sot qwramınıñ jäne sottaluşılardıñ barlıq formal'dı qwqıqtarın jariyalağan soñ, tağı da «sot qwramına senesiz be?» dep jeke-jeke qayta swrap şıqtı. Bäri de, amal joq, «senemin» dep jauap beruge mäjbür boldı. Mwnı komediya deseñiz de, tragediya deseñiz de, fars deseñiz de, öziñiz biliñiz...

Sud'ya Q.Mekemtas prokurordan bastap, barlıq qatısuşılardan, sottaluşılardan «sotqa ötinişteriñiz bar ma?» dep swradı. Advokat Erlan Mäkenov öziniñ qorğauındağı Serik Tükievtiñ arızın jariyaladı. Ol arızda Serik Tükiev öziniñ tuğan nağaşısı Şınäliev Orazdı qorğauşı retinde tağayındaudı swraydı.

Ekinşi ötiniş Islam Äbişev tarapınan boldı. Ol tüsten keyingi sot otırısına jasauıl özderin ne sebepti keşiktirip äkelgenderin, köliktiñ jağdayın tolıq bayanday kele:

– Qwrmetti sot! Men äzirşe kinäm däleldenbegen, sottalmağan adammın. Meni Siriyadan qaytqan terroristermen osınday jağdayda alıp keldi. Adam retinde meniñ qwqığım taptalıp jatır. Men bwl jöninde İşki ister ministri E.Twrğımbaevqa hat jazdım, äzirge jauap joq. Bizdiñ qwqıqtarımız zañmen emes, ministrdiñ bir-aq bwyrığımen şeşiletin närse. Men terrorist emespin, men qwtırğan it emespin, men – Qazaqstan Respublikasınıñ azamatımın, birneşe audan, qala, oblıstardıñ qwrmetti azamatımın. Bizge it siyaqtı qarım-qatınas jasauğa üzildi-kesildi qarsımın. Sondıqtan kelesi sot procesterine bizdi qwtırğan it tasitın maşinamen emes, adam tasitın maşinamen alıp kelsin. Olay bolmağan jağdayda, men sot otırısına qatısudan bas tartatınımdı resmi mälimdeymin.

Serik Tükiev te Islam Äbişevti tolıq qoldaytının ayttı. «Eger dwrıs maşinamen äkelmese, sotqa qatısudan men de bas tartamın» dedi ol.

Sud'ya:

– Men tüsinbeymin, dwrıs maşina deysiz, sonda sizge qanday maşina kerek?

Serik Tükiev:

– Qanday maşinamen äkelgenderin Äbişev ayttı ğoy. It tasitın torı bar maşinamen äkelmesin. Biz äli sottalğan joqpız, qılmısımız däleldengen joq. Tergeuşi de meniñ kinäm joq ekenin ayttı...

Sud'ya:

– Tüsinikti. Otırıñız. Advokattar, qosımşa ötinişteriñiz bar ma?

Osı kezde advokat Abzal Qwspan söz swradı.

– Bizdiñ qorğauımızdağı Äbişev pen Tükiev sotqa ne sebepti keşigip kelgenderin aytıp jatır, emociyamen tolıq jetkize almağan boluı mümkin, men tüsindire keteyin. Avtozak, onıñ işinde otırıp-twra almaytın öte tar birneşe kletka, bwl kisilerdi sol maşinağa otırğızğan. Sol kezde bwrın prokuror bop istegen Äset degen sottaluşı, özi zañdı jaqsı biletindikten, «men bwl maşinağa otırmaymın, bwl meniñ konstituciyalıq qwqığımdı taptau» dep, minbey qoyğan. Sol sebepti bwl kisiler keşigip kelgen. Oğan deyin bwl kisiler özderiniñ qwqığı taptalıp jatqanın bilmegen. Bwlar oylağan, barlıq avtozaktar osılay jabdıqtalğan dep. Biraq bwrınğı prokuratura qızmetkeri jañağıday qarsılıq bildirgennen keyin, bwl kisiler de özderiniñ qwqığı taptalıp jatqanın tüsinip, osınday ötiniş jariyalap otır. Meniñ qorğauımdağı Islam Äbişev qazir zeynet jasında, onıñ üstine jürek auruları boyınşa dispanserlik esepte twradı, tergeu izolyatorında birneşe ret qwlağan adam. Osını jetkizgim keledi...

Advokat Erlan Mäkenov öz qorğauındağı Serik Tükievtiñ äpkesi, sotqa kuäger retinde şaqırılğan Wldıqız Tükievanıñ wşaqqa alıp qoyğan bileti bolğandıqtan odan alğaşqılardıñ qatarında jauap aludı swradı.

Al qorğauşı Eralhan Äbişev sottıñ adami faktorğa köbirek män beruin swradı.

– Qwrmetti sot! Körip otırsız, osında otırğan jwrttıñ bäri aşu-ızada, emociyada otır. Sondıqtan bolar-bolmas närse üşin bir-birimizdiñ aşuımızğa timeyik, ötiniş. Äli sot qanşa uaqıtqa sozılatının bilmeymiz, sondıqtan bir-birimizdi şarşatpay, tüsinistikpen qarayıq. Osı otırğan adamdardıñ bäri de qılmısker emes, Qazaqstan Respublikasınıñ tolıq qwqılı azamattarı, qarapayım adamdar. Adami twrğıda qaraytın mäselede «unijeniege» aparmay, jwrttıñ qıtığına timey, dauğa jetkizbey, adamşa şeşeyik. Sizden ötinerim osı.

Sud'ya osı ötinişterge qatıstı prokurordıñ pikirin swradı.

Prokuror alğaşqı ötiniş – Serik Tükievtiñ nağaşısı O.Şınälievti qorğauşı dep tanu turalı ötinişine oray, onıñ tuıstıq jaqındığın däleldeytin qwjattarın swradı. Qwjattarın tekserip, köz jetkizgennen keyin, qarsılıq bildirmeytinin ayttı.

Ekinşi ötiniş – Islam Äbişevtiñ ötinişiniñ sotqa qatısı joq ekendigin, degenmen, ol ötinişin İşki ister ministrine joldauğa bolatının jetkizdi.

Üşinşi ötiniş – Wldıqız Tükievadan alğaşqılardıñ qatarında jauap aluğa qarsılıq bidirmedi.

Soñında sot öz şeşimin jariyaladı.

Kuäger Wldıqız Tükievadan alğaşqılardıñ qatarında jauap alu turalı ötiniş qanağattandırdı.

Äbişev pen Tükievtiñ «basqa avtokölikpen äkelu turalı» ötinişin, abaqtıdağı basşılarmen habarlasıp, sot barısında şeşetinin ayttı.

Al eñ alğaşqı ötiniş – Serik Tükievtiñ «nağaşısı O.Şınälievti qoğamdıq qorğauşı dep tanu turalı» ötinişin qarau üşin keñesu bölmesine şığıp ketti.

Bir sağatqa juıq «keñesten» soñ, sud'ya «O.Şınäliev sottaluşı Serik Tükievtiñ jaqın tuısı emes, onıñ üstine S.Tükievtiñ käsibi advokattarı jäne jaqın tuıstarı qorğauşı bolıp otır, sol sebepti sottaluşı S.Tükievtiñ arızın qanağattandırusız qaldıruğa» qaulı şığardı.

Sonımen, «Ayıptau aktisin» oquğa da kezek keldi. «Ayıptau aktisi» sottaluşılarğa jeke-jeke jazılatındıqtan, prokuror köp jeri qaytalanıp keletin bwl qwjattardı tım wzaq oqıdı.

Tüsingenimiz – tergeu organdarı, atap aytqanda «QR Sıbaylas jemqorlıqpen küres» Wlttıq byurosı I.A.Äbişev pen S.Tükievke mınaday jağdayda para aluğa oqtaldı dep ayıp tağadı:

1. Bwrın qarjı policiyasında qızmet atqarğan Azamat Şaymerdenov, «Qazbaylıq» mekemesine qatısı bar adamdı tanitın Mäkişev esimdi adamğa jolığıp, oğan «Qazbaylıq» mekemesinen I.Äbişevtıñ asa iri kölemde (250 000 000 eki jüz elu million teñge) para talap etkenin jetkizedi;

2. Mäkişev öz kezeginde, sol mekemege is jüzinde qatısı bar dep esepteletin, biraq onısı qwjat türinde räsimdelmegen Tölegenov esimdi azamatqa jolığadı;

3. Tölegenov basında keliskendey sıñay tanıtıp, qanday da bir bolmasın aqşa somasın beruden bas tartadı;

4. Soğan qaramastan azamat Azamat Şaymerdenov 21.12.2018 j., «Qazbaylıq» mekemesinen para talap etip jatır dep I.A.Äbişevtıñ üstinen «QR Sıbaylas jemqorlıqpen küres» Wlttıq Byurosına arızdanadı;

5. QR SJQK Wlttıq Byurosı Azamat Şaymerdenovke öz esebinen 10 000 000 (on million) teñge beredi;

6. Azamat Şaymerdenov 2019 jıldıñ qañtar-aqpan aylarında eki bölip 10 000 000 (on million) teñgeni «Qazaq küresi» Federaciyasınıñ atqaruşı direktorı S.Tükievke beredi;

7. S.Tükiev ol aqşanı, demeuşilik kömek retinde sportşılardıñ qajetine jaratadı;

8. Azamat Şaymerdenov 50 000 000 (elu million) teñgeni (onıñ işinde öziniñ de, Wlttıq Byuronıñ da aqşaları bar) 14.03.2019 jılı Şındäuletov Qwnanbay esimdi azamatqa beredi;

9. Tergeudiñ versiyası boyınşa, Şındauletov Qwnanbay ol aqşanı Äbişev Qanıbekke berui, al ol öz kezeginde osı is boyınşa «para aluşı» statusına ie Islam Äbişevke «berui tiis» bolatın;

10. Alayda, tergeu organdarı 14.03.2019 jılı operaciyanı toqtatıp, 50 000 000 (elu million) teñge alğan Şındauletov Qwnanbaydı jäne Islam Äbişev pen Serik Tükievti asa iri kölemde para almaqşı boldı degen küdikpen wstaydı;

11. Qazirgi kezde 50 000 000 (elu million) teñge alğan Şındauletov Qwnanbay jäne tergeudiñ versiyası boyınşa, odan alıp Islam Äbişevke beru tiis Äbişev Qanıbekke qatıstı ister, olardıñ äreketinde qılmıs qwramı bolmauına baylanıstı, toqtatılğan.

Toqeteri, Islam Äbişevke QR Qılmıstıq kodeksiniñ 24-babı 3-böligi, 366-babı 4-böligi boyınşa «para aluğa oqtaldı» degen ayıp tağıldı. Al Serik Tükievke QR Qılmıstıq kodeksiniñ 28-babı 5-böligi, 366-babı 3-böligi 1,3 tarmaqtarı boyınşa, «para aluğa kömektesti» degen ayıp tağıldı. Arız jazuşı Azamat Şındäuletov degen «demeuşi», ayıp tağuşı jäne isti tergeuşi organ – Alik Şpekbaev törağalıq etetin QR Sıbaylas jemqorlıqpen küres wlttıq byurosı.

Sud'ya Q.Mekemtas:

– Sottaluşı Äbişev, ornıñızdan twrıñız. «Ayıptau aktisi» sizge tüsinikti me?

Islam Äbişev:

– Öte tüsiniksiz. Meniñ prokurorğa swraq qoyuğa qwqım joq eken, Sizge, qwrmetti sot, ne tüsiniksiz ekenin aytuğa bola ma?

Sud'ya Q.Mekemtas:

– Aytıñız.

Islam Äbişev:

– Birinşiden, men «para aluşı» ekenmin. Para beruşi kim? Şaymerdenov pe, ortada jürgen Mäkişev pe, älde «Qazbaylıq» pa? Prokurordıñ aytuı boyınşa, para beruşi mağan «täueldi» eken. Para beuşi Şaymerdenov dep tüsinsek, ol däl osı aytıp otırğan uaqıtta – bıltır qazan ayında meniñ üstimnen arız jazıp, ekeumiz qırılısıp, töbelesip jürgen kezimiz. Söytip jürip men odan «para alıppın». Kerisinşe, men oğan para beruim kerek qoy, «arızıñdı qaytıp al» dep. Joq, men odan «para alıppın». Al ol para beretin «Qazbaylıq» degendi mülde tanımaydı eken. Sodan men oyladım, mümkin «para bergiş» Mäkişev şığar dep. Al ol meni körgen emes, kezdesken emespiz. «Qazbaylıq» aytadı, «men Äbişevti körgen joqpın, para beretin oyım da bolğan emes» deydi. Mağan tüsniksiz, sonda kim para beruşi? Meniñ üsitmnen arız jazıp, menimen sottasıp jürgen Şaymerdenovtiñ «SMP-610» firmasımen bıltır tamız ayında 7 mlrd teñgeniñ kelisimşartın bwzğanbız. Sol sebepti ol meniñ «eñ jaqın tuısım» bop ketti me, mağan para äkep beretin? Jaña ayıptau aktisi öte wzaq oqıldı, bayqasañızdar, barlıq jerde tek qana «Şaymerdenov, Şaymerdenov». Tek Şaymerdenovtiñ sözi, «öytip ayttı, büytip ayttı». Prokuror aytadı, «qwjattandırılğan audio, video bar» deydi. YAğni Şaymerdenov menimen kezdeskende üstine jasırın jazu apparatın ornatıp alıp söylesipti...

Sud'ya Q.Mekemtas sottaluşı Äbişevtiñ sözin bölip, oğan öz qwqıqtarın tüsindirdi.

– Siz öziñizdi osı tağılğan ayıptar boyınşa kinälimin dep tanisız ba?

Äbişev:

– Men özimdi kinälimin dep tanımaymın.

Sud'ya:

– Siz prokurormen processualdıq kelisimşartqa otırğıñız kele me?

Äbişev:

– Joq. Kelisimşartqa otıruğa boladı, eger meniñ şarttarımdı qabıldasa.

Sud'ya:

– Şarttarıñız bolsa, prokurorğa wsına alasız. Arı qaray... Sottaluşı Tükiev, ornıñızdan twrıñızşı. Sizge prokuror oqıp bergen ayıptau aktisi tüsinikti me?

Tükiev:

– Tüsiniksiz.

Sud'ya:

– Swraqtarğa jauap beresiz be?

Tükiev:

– Iä.

Sud'ya:

– Tağılğan ayıptı moyındaysız ba?

Tükiev:

– Joq, moyındamaymın.

Sud'ya sottaluşılarğa öz qwqıqtarın tüsindirip ötti. Qorğauşılardıñ sottaluşılarğa swraqtarı bolsa, qoyuına bolatının ayttı.

Prokuror wsınğan «sottı jürgizu tärtibimen» kelise otırıp, advokat Abzal Qwspan öz tarapınan mınaday ötiniş bildirdi.

– Qwrmetti sot! Öz tarapımnan mınaday qosımşa bar: qazir is boyınşa bayqağanımız, ne para beruşiniñ, ne para aluşınıñ statusı tüsiniksiz, kim kimge para bergisi keldi, kim kimnen para alğısı keldi, şım-şıtırıq. Sondıqtan osı isti eki epizod boyınşa bölip qarastırsaq. Negizi, is boyınşa üş epizod – 85 mln teñge, 10 mln teñge, 50 mln teñge. Biz osını eki bölek qarastırsaq – 10 mln-dı bir bölek, 50 mln-dı bir bölek. Sebebi, «10 mln teñge aldı» dep ayıptalıp otırğan Serik Tükiev sot zalında otır. Al 50 mln teñgeni alğan Qwnanbay Şındäuletovke qatıstı is «qılmıs qwramı joq» dep qısqartılğan. Ekeuin de almağan meniñ qorğauımdağı Islam Äbişev sottaluşı retinde sot zalında otır. Aytayın degenim, 10 mln teñgeni bölek qarastıru nege mañızdı? Bükil is qwjattarında, stenogrammalardıñ barlığında Tükiev tek 10 mln teñgeni biledi. Ol 60 mln turalı ömirinde estimegen, bir jerde bir auız sözi joq. Arız jazuşı Şaymerdenov ekeui öte köp kezdesedi, 10-20 ret kezdesken, özara äñgimelerin Şaymerdenov jazıp alğan. Barlıq jerde 10 mln teñgeni «Qazaq küresi» federaciyasına demeuşilik kömek retinde swraydı. Islam äbişev turalı bir auız söz joq. Alğannan keyin ne Islam Äbişevke habarlaspağan.

Sud'ya:

– İs boyınşa aytıñız.

Qwspan:

–  İs boyınşa aytıp otırmın. 10 mln-dı bir bölek, 50 mln-dı bir bölek qarastıru mañızdı. Sebebi, ekeuin alğan eki bölek adam, eki summa boyınşa eki bölek jwmıs jürgen. Eger 60 mln dep twtas qarastırsaq, kuäler de, sottaluşılar da biri – 10 mln turalı aytadı, 50 mln turalı bilmeydi, ekinşisi 50 mln turalı aytadı, 10 mln turalı bilmeydi, bärimiz äbden şatasamız. Sot jürgizu tärtibin saqtay almay qalamız. Eger isti osı wsınıs boyınşa qarasaq, sot procesin ötkizu äldeqayda oñay, jeñil äri bärimizge de tüsinikti bolar edi.

Sud'ya:

– Tağı kimde qanday ötiniş bar?

Advokat Erlan Mäkenov:

– Sot jürgizu tärtibi tüsinikti. Meniñ qosarım, kuä retinde jauap alu barısında kuägerler – Şaymerdenov, Jampozov jäne Mäkişevti – osı üş kuäni mindetti türde bir künge şaqırıp, bir künde jauap aludı swraymın.

– Advokattardıñ ötinişteri orındı dep sanaymın, – degen sud'ya Q.Mekemtas arı qaray sot talqılauın kuägerlerden jauap aludan bastadı.

Birinşi bolıp kuäger retinde Serik Tükievtiñ äpkesi Wldıqız Tükieva şaqırtıldı. Az-kem anketalıq swraq-jauaptan soñ naqtı is boyınşa swraqtar qoyıldı.

Advokat Erlan Mäkenov:

– İniñiz Serik Tükiev sizden qanşa aqşa qarızğa aldı? Qaşan aldı? Qanday jağdayda aldı?

Wldıqız Tükieva:

– Tamız ayınıñ basında (2018 jılı) 10 mıñ dollar qarız aldı. Qırküyek ayında 20 mıñ dollar qarız aldı. Sebebi, jarısqa barardıñ aldında bwlarda aqşa bola bermeydi, «erterek wşaqqa bilet alu üşin, qonaqüy alu üşin qarız bere twrşı» dedi. Jalpı soma – 30 mıñ dollar berdim. Oğan dälel – ATF banktegi şotımnan sol künderi özim alıp berdim. Ol kisi qaytaramın degen uaqıtında qaytara almadı, sozıp jürip, biıl 5 naurızda 20 mıñ dollarımdı äkep berdi. Qazirgi tañda 10 mıñ dollar qarız. «Tügel äkelmediñ be, mağan da aqşa kerek bop jatır» degenimde, «Äzirşe barı osı, osını ala twr» dedi.

– Sol kezde qastarıñızda kim boldı?

– Ekeumiz ğana söylestik.

– Serik Adamwlı sizdiñ üyiñizge kimmen kelgeni belgili me?

– Jürgizuşisi Nwrlıbekpen kelgen.

Advokat Abzal Qwspan:

– Islam Äbişevti tanisız ba? Tanısañız, qanday jağdayda tanisız, bwrın kördiñiz be?

– Teledidardan körgem. Men 21 jıl Şımkentte mektep direktorı boldım, sol kezde bwl kisini sırttay biletinmin, sol kezde de teledidardan körgenim bolmasa, sözbe-söz, betpe-bet körgen emespin.

– İniñiz sizden qarız alu barısında – 10 mıñ dollar dediñiz, 20 mıñ dollar dediñiz – sonıñ Islam Äbişevke qanday da bir qatısı bar ekeni turalı äñgime aytıldı ma?

– Onday äñgime bolğan joq. Onıñ aytqanı mınau, «densaulığıñ bolmay öziñ de şetelge şığıp jürsiñ ğoy, öziñ de jaqsı bilesiñ, erterek bilet almasaq, qımbattap ketedi» dedi. Islam Äbişev turalı äñgime aytılğan joq.

– İniñizdiñ atqarğan qızmeti turalı, düniejüzilik «Qazaq küresi» federaciyası turalı qandayda bir aqparat sizge belgili me? Nege jarısqa sizden aqşa swraydı? Byudjetten aqşa bölinbey me? Qayta-qayta sizden aqşa swrağanda, sizde osınday swraqtar bolmadı ma?

– Meniñ biletinim, bizdiñ äkemiz – özi jalğız ösken, balalar üyinde tärbielengen. Bizge «taza jüriñder» deytin. İnimniñ aytatını – «ülken kisi mağan senip, el bolıp, halıq bolıp tapsırdı, alğa damıtu üşin osı «Qazaq küresin» aldım» deytin. «Öziñniñ üyiñ de joq qoy» degenimizde, «esesine halqıma degen, elime degen jüregimde ıstıq mahabbatım bar. Qazaqşa küresti jandandıru üşin, düniejüzine tanıtu üşin eñbek siñirsem, meniñ üyim ärbir memlekette boladı» deytin. «Wljan säl sabır eteyikşi, qwday qalasa, ayaqqa twrsaq, ükimet tarapınan qoldau boladı, qazir memleket qazaqşa küresti qarjılandıruğa dayın emes, qazaqşa küresti älemge tanıtqanda memleket te moyındaytın boladı» deytin.

Prokuror swraq qoydı:

– Jaña ayttıñız, «qarızımdı qaytarıp berdi» dep. Qaşan qaytardı? Qanşa qaytardı?

– 5 naurız küni tüs uaqıtında 20 mıñ dollar qaytardı. «Tolıq qaytarmadıñ ba, mağan da aqşa kerek qoy» degenimde: «Säl şıday twrşı, «Qazaq küresi» meniñ mäpelep ösirgen balam siyaqtı ğoy, az ğana uaqıt qaldı, memleket bizdi qoldaydı, sol kezde bäri de jaqsı boladı» dedi. Men özim qaterli isik aurumen auırdım, 4-şi kezeñinde edim, mağan emdeluge köp qarajat kerek boldı.

– Serik Adamwlınıñ qızmeti bärimizge belgili, «Qazaq küresi» federaciyasınıñ basşısı. Ol jerden jalaqı ala ma, almay ma, sol turalı mälimet bilesiz be?

– Men ol turalı swrağan emespin, swramaymın da. «Demeuşilik kömek boladı» deydi, jan-jaqqa barıp jatadı, sportşılardıñ biri ketip jatadı, endi biri öte almay qalıp qoyıp jatadı, bileti küyip jatadı...

– 20 mıñ dollardı sizge qalay qaytarıp bergenin bilesiz be? Ol aqşanı qaydan alğan?

– Men qaydan bilemin?

– İniñizdiñ tabıs közi qanday?

– İnimniñ tabıs közin aqşamen eseptemeymin. İnimniñ tabısı – düniejüzine qazaqşa küresti däriptep, Afrikağa deyin tanıtqanın maqtan twtamın.

Sud'ya:

– Swraqqa naqtı jauap beriñiz. İniñizdiñ tabıs közi qanday?

–  Qaydan tabıs közi boladı? Ol qoğamdıq jwmısta ğoy, memlekettik qızmette emes.

Prokuror:

– Sizge qarızın qalay qaytardı aqşanı qaydan aldı?

– «Demeuşilik kömek boldı» dedi.

– Tüsinikti. Basqa swrağım joq.

Alğaşqı sot-tergeu barısı bir kuägerden jauap alumen ayaqtaldı. Basqa kuägerlerden jauap alu ertesi künge, 15 qazan sağat 10.00-ge belgilendi.

(Jalğası bar...)

Säule Äbedinova

Abai.kz

11 pikir