Seysenbi, 19 Qaraşa 2019
Aqmıltıq 1241 11 pikir 21 Qazan, 2019 sağat 16:51

Ükimettiñ jinalısın auılda ötkizse...

Jelsiz tünde jarıq ay,

Säulesi suda dirildep.

Auıldıñ, janı — tereñ say,

Tasığan özen kürildep.

Netken ğajap körinis! Qanday şeberlik! Twnıp twrğan auıldıñ sureti. Däl meniñ auılımda da osılay bolatın... Jarıq aydıñ sudağı dirili...

Twnıp twrğan lirika... Bir oqığanda köz aldıña keletin tanıs suret. Tanıs mañ. Bäri-bäri sol bayağıday... Baqıttı bal däurenniñ sağınışı... Äsirese jarıq aydıñ sudağı dirili... Bwl ğajap körinis... Qıl qalam şeberleri A.Kuindjidiñ «Dneprdegi aylı tüni de» däl osınday emes, bolmasa Ayvazovskiydiñ «Aylı tüni» de bwl suretke jetpeydi. Levitannıñ «Keş. Ayı» däl solay... Tek Bethovenniñ «Aylı sonatası» bolmasa... Biraq onda basqa saz, basqa äuen, özge äuez...

O, Abay!  Qasietti Abay!

Öziñmen tildesken sayın moyınımnan ülken bir auır jük tüskendey jeñildep qalam. Tazarıp janım bir jadırağanday boladı. Alayda, Abay, öziñ jırlağan, öziñ ösken auıldan bügin bizde sän ketken. Kezindegi kolhoz, sovhozdıñ bäri tarağan. Künnen-künge, jıldan-jılğa auıldıñ sanı azayıp baradı.  Köktemgi arıqtağı qatqan mwzday birte-birte auıl şirkin arıqtap baradı. Öziñniñ iziñdi basqan Mwqağali aytqanday:

Sen de kettiñ

Men de kettim

Ol da ketti auıldan

Osınımız wyat boldı-au

Wyat boldı-au bauırlar...

Iä bärimiz kettik auıldan...  Qazir äsirese Jastar qalmay baradı. Mektep bitirgen soñ bäri qalağa jöñkude. «Oquğa tüskeni de, tüspegeni de tek ketsek eken» deydi. Eñ qınjılatınıñ – olarğa ketpe dep dau ayta almaysıñ.

Bizdiñ auıl wya edi kieli bir,

teñiz boyı, bwyrattı jiegi qır.

Önegeli wl menen qız ösirip,

şañırağına qwt qonğan üy edi kil.

Jigitteri märt minez, janı seri

jalğız arman – erim dep tanısa eli.

Bwrın bizdiñ auılda är azamat

bükil eldiñ arı men namısı edi.

Iä, Fariza apam jırlağanday bügindegi Elimizdiñ arı men namısı osı auıldan şıqqan twlğalar. Oğan dau joq. Biraq auıl – Qazaqtıñ Altın wya besigi emes pe? Auıl bizdiñ arqa süyer - Alatauımız bolğan joq pa? Nege biz osı auıldan ayrılıp baramız? Basqasın bılay qoyğanda onda bizdiñ äke-şeşemizdiñ, ata-babamızdıñ ziratı qalğan joq pa? Jwmahan Nwrlı-Han aytqanday:

Süyegin tastap babanıñ

Jetim qaldı molalar.

Şımşidı keyde sarañ mwñ

Sağımday bolıp jotalar...

O, Abay!

Auıl jaylı osı mwñ meniñ de jüregimdi şımşidı. Qwday onıñ betin äri qılsın – künderdiñ küninde eger elimizde auıl qwrığan küni – qazaq eli de tarih betinen joğala ma dep qorqam... Meniñ aytıp twrğanım nağız qazaq, süttey wyığan berekeli de, merekeli qazaq qoy.

Qasietti Abay! Qwdiretti Abay!

Tarihqa mälim bwrın Qazaqstanda 1916 jılı qoy - 18,7 mln, jılqı -2,6 mln, qws -44,3 mln eken. YAğni 1913 jılı sanaqta Qazaq halqı 4 mln bolsa, büginde Respublikada 18 mln-nan da artıq. Al, mal sanı 2-3 esege azayğan. Biz ayta beretin Amerikada äsirese Avstraliya älemde birinşi orında. 180 mln mal bar jäne dünie jüzine eksportqa mal etin şığarıp otır. Olarğa qarağanda osı mal bağu, tört-tülik ösiru bwl bizdiñ ata-babamızdan qalğan käsip emes pe? Nege biz osı ata käsipti joğaltudıñ aldında twrmız?

Qwdiretti Abay!

Bwrın Qazaqstanda kolhoz sovhozdar bolğan. YAğni bizdiñ ömirimizdiñ özegi osı auıl-tın. Jäne auıldağı ömir qız-qız qaynap twratın. Är auılda balabaqşa, mektep, kitaphana, auruhana, mädeniet üyi bolatın. Kündizgi oqu, jwmıstan şarşap el-jwrt kinoğa bolmasa auılğa kelgen koncertke ağılatın... Qayran auıl!!! Iä auıldağı är ağayınnıñ toyı bärine ortaq bolatın. Eger bireu-mireu ömirden ötse bükil auıldıñ tay-twyağı qalmay sol qaralı üydiñ aulasınan tabılatın... Iä aytpaqşı biz üşin eñ qasietti auıldıñ qarttarı Saği Jienbaev jazğanday:

Erdim bir siqır qalamğa,

Şığardım belge jır köşin.

Bolğam joq alañ, Dalamda

Äulie qarttar jürgesin.

Jandı ğoy bağı dalanıñ,

Senderge quat,dem bersin.

Kiesi de onıñ sendersiñ,

Iesi de onıñ sendersiñ.

Qayran ğana qarttarım... Sender de küzgi käri terektiñ japırağınday seldirep az qaldıñdar-au...Doshan dosımnıñ äni qwlaqtan keter emes...

O, Abay! Qasietti Abay!

Öziñ aytşı mına jahandanu zamanında, joğalmaudıñ qanday jolı bar? Qalay ğana osı bir ötpeli qiın kezeñnen aman-esen ötedi ekenbiz?

Qalqaman Sarin esime tüsedi.

Auılğa bardım... bala künderim kekildi,

Aldımnan şıqtı. Aq jauın juıp betimdi,

Alaqanıma tamşısı jılı tiedi,

Ayaulı anamnıñ appaq jaulığı sekildi.

Iä... äkimderimizdi bilmeymin, al aqındarımız osılay auıl jaylı tebirenedi. Qalada jürse de köñilderi sol  dalada bayağı  auılda... Beu, Dünie...

Iä, jerimizdiñ astı  da, üsti de twnıp twrğan baylıq. Al, biraq biz negizinde agrarlı el emes pe edik? Älemde jer kölemi jağınan 9-şı orında twrmız ğoy. Küni keşe ğana auıl şaruaşılığı ilgeri damığan Respublika bolğanımız barşağa ayan. Milliondap, milliondap astıq oratınbız. Tipti bir kezde qoy sanın 50 mln-ğa jetkizbek boldıq. Eñbegi bağalanğan qanşama Socialistik Eñbek Erleri boldı.  1986  jılı Qazaqstanda 1792 adam Eñbek Eri bolğanı belgili.

Qayran Nwrmolda Aldabergenov köke! Bizdi keşir... Biz sizder salğan sol joldıñ, auıldıñ berekesin ketirip aldıq-au... Sizder bizder üşin – bolaşaq wrpaq üşin ayanbay eñbek etip ter töktiñizder. Şükir.. Qazir de joq emes...  Barşılıq. Biraq özi qalada twrıp, kezinde jer-jerdi satıp alğandar auıldı qalay kögertpek? Bılay qarasañ bäri –«krutoy». Biraq qaysısınıñ janı auırıp sol auıldıñ qamın oylap jatar deysiñ?! Iä... Bar... Biraq az...

Jaqsılıq Üşkempirov siyaqtı kökemder az...  Reti kelgesin aytıp qalayın Qadirli Jaqa, sizge mıñ alğıs... Kezinde qazaqtıñ namısın Olimpiada da köterip ediñ.  Endi beybit  ömirde de auıl üşin janıñdı berip jürsiñ! Jasay ber Jaqsılıq köke!

O, Abay!

Qazir bizge  şet elden milliondap investiciya kelip jatır. Biraq sonıñ qanşa payızı auılğa jetti? Älde orta jolda wstağannnıñ qolında, tistegenniñ auzında ketip äkim-qaranıñ tamıs-tamırlarımen joq bola ma?  Men bilmeymin. Biraq biletinim bir-aq närse... Ol qazir däl qazir auıldı – auıl şaruaşılığın köteru kerek. Bwl mäseleni erteñgi wzın arqan keñ twsauğa qaldıruğa bolmaydı. Keyde men mına Ükimettiñ jinalısın alıstağı bir auılda ötkizse dep armandaymın. Sebebi osı Ükimettiñ müşeleriniñ bäri bolmasa da jartısınan köbi auılda bolmağandar. Qazirgi auıldıñ twrmıs-tirşiliginen habarsız dese – men tañqalmaymın. Jäne ärbir ministr – ol kim bolsa ol bolsın. Är ayda, tım bolmasa 3 ayda bir kün auılğa barıp körui tiis. Qonuı kerek. Öytkeni – auıl bizdiñ – Otanımız! Qazaqstan tek qalalardan twrmaydı. Qazaqstan Respublikası  eñ aldımen – Halqımen sosın – auıl, orman, dala, şölder men kölder. Auıl ol – jüruge jaramsız joldar men armanı azayğan Otandastarımız.

O, Abay! Qasietti Abay!

Tağı da öziñe hat jazğanım sırlassam degenim bolar... Hatımnıñ soñın Qalqaman Sarinnıñ  öleñimen bitireyin.

Tuğan auıl, sen üşin ter tökpedim,

Keşir meni, keş meni, sen tekti elim!

Bir sağınış mazalap erteli-keş,

Jüredi ılği janımdı örtep meniñ.

 

Tuğan auıl. Bäri este... Balalıq şaq,

Qalağa kep qañğırdıq qalam wstap.

Keşir meni, künäsiz balalığım,

Qala almadım auılda sağan wqsap.

Büginde bar qazaqtıñ jüreginiñ bir bölşegi osılay bop twr Qadirli Abay!

Artıq aytsam söge körme.

Qwdiretti Abay!

Qasietti Abay!

Häkim Abay!

Talğat Temenov,

QR Halıq artisi, professor.

Abai.kz

11 pikir