Jwma, 18 Qazan 2019
Ädebiet 2144 6 pikir 1 Qazan, 2019 sağat 11:30

Sud'ya

Toqsanınşı jıldardıñ atısı men şabısına tolı alasapıranın qalalıq prokuraturada tergeuşi bolıp jürip tarih tabaldırığınan wzatıp salğan Oñğar odan keyin de oqalı kiimin on jıl kidi. Birneşe basqarmanı basqardı. Äkesi Tügel marqwm qoy auzınan şöp almaytın momın kisi edi, betiñ bar, jüziñ bar demey, tike aytatın qasiettiñ Oñğarğa qaydan jwqqanın qaydam, keybireuler tärizdi zapıranı kömeyine lıqsıp kelip twrsa da aytar oyın işke bügip, basşılardıñ ıñğayına qaray jığılıp, bas şwlğu  onıñ qanına siñbegen, köñildegisin laq etkizip aqtara saladı. Älde şen men şekpenniñ qızuı ma jwrttıñ badırayıp körinip twratın minin ataq mansabına qaramay, töbeden qoyğanday düñk etkizip ayta salatın Oñğardan äriptesteri tügili keybir lauazımı joğarılardıñ özderi qattı jasqanadı. Tergep äkelgen isterin Oñğardıñ sınınan ötkize almay, qoltıqtap keri qaytatın tergeuşiler qauımı da aylap atqarğan jwmısın aynaldırğan on minuttıñ işinde iske alğısız etip tastaytın basqarma basşısımen aşıq aytısuğa dätteri jetpegendikten bılay şığa bere küñkildep, jeti atasın «tügendep» ketedi. Tergeudiñ zañdılığın qadağalaytın prokurordıñ orınbasarı, ünemi twmau tigen adamday twmsığı sulanıp, qayta-qayta tüşkirip, qol oramalımen sürtinip otıratın Marat Bağısbaev ta Oñğarğa aytatın qolqasın birden aqtara salmay, aytar sözin alıstan orağıtıp bastap, saqtıq jasaydı. Onıñ  «dämdep» aytatın äñgimeleriniñ mazmwnı bılay bolıp keler edi.

– Bügin Bas Prokuraturadan Älekeñniñ özi telefon şalıp, ötken aydıñ esebin swrap, qılğınıp jatır. Neni jiberemiz, ötken ayda prokuraturağa kelip tüsken jüz istiñ bar bolğanı sotqa qırqın ğana jiberippiz. Ne degen swmdıq! Älekeñ «ne, senderde qılmıs azayıp ketti me, körsetkiş qayda» dep biraz şañımdı qağıp, silkilep aldı. Ne isteymiz? Ötken jolğı Kerimbaevtıñ isi ne boldı, aynalayın-au, qılmısı däleldenip twr emes pe? Neni kütip otırsın? Äñgimesiniñ basın maydan qıl suırğanday bipazdap bastaytın Marat Bağısbaevtıñ joğarıdan wrıs estip, janı mwrnınıñ wşına kelip tirelgende bastıq ekendigi esine tüsip kete me, oqta-tekte qatqıldau söylep qoyatını da bar.

–Mäke is mına qalpında sottan ötpeydi, Kerimbaevtıñ qasaqana kisi öltirgeni däleldenbey twrsa, mağan ne deysiz? Pışaq qayda? Kriminalist kezdiktiñ sabında Kerimbaevtıñ sausaqtarınıñ izi joq ekendigin bekitip otırsa, küni erteñ sotqa qatısatın prokuror ne aytadı? Äñgime osı jerge kelgende älginde ğana ekpindegen prokurordıñ orınbasarınıñ üni bäseñsip qaladı. Kezinde tergeudiñ qatal mektebinen ötken Oñğardıñ jalğan söylemeytinin biledi. Alayda işki jüyeniñ qağazda jazılmağan tärtibiniñ basıbaylı qwlına aynalıp ketken Marat Bağısbaev ta qayta qoymaydı.

–Ne isteymiz endi..-dep şarasızdıqpen alaqanın jayadı. «İsti ayıptau qorıtındısımen sotqa jiberiñiz» dep kesip ayta almay amalı qwridı. İstiñ şala tergelip kelgenin işi sezedi.

–Mäke, eger isti osı qalpında jiberemin deseñiz, erkiñiz  bilsin , tek jauapkerşilikti moynıma alıp, jazıqsız adamnıñ obal-sauabın moynıma alğım kelmeydi. Oñğar alıp kelgen isti basşınıñ aldına tastay salğan. Qwdanıñ qwdireti keyin sol is sottan ötip, adam öltirgen degen ayıp tağılğan Kerimbaev on jılğa sottalıp ketti. Marat Bağısbaev qaytadan şaqırttı. Ana jolğıday emes, tım köñildi. Jayrañdap amandasıp:

–Kördiñ be, Kerimbaevıñ on jıldı arqalap ketti, al sen pışaqtıñ sabındağı sausaqtıñ izin qaytemiz dep ediñ. Aynalayın, qoğamnıñ jırtığın ekeumiz jamay almaymız. Mına jüye seniñ onday wstanımıñ men birbetkeyligiñe  könbeydi, taptap tastaydı. Eki-üş märte oñbay tayaq jep, tauıñ şağılğannan keyin  ömirdiñ qayda qaqpaylasa, sonda ilbip jüre beretin kök esegine aynalğanıñdı öziñ de sezbey qalasıñ. Älde men osı qalpımda düniege keldi deysiñ be, joq, tirşilik osılay qalıptastırıp, tärbieledi.

Söytken Oñğardıñ endi qalalıq sotqa sud'ya bolıp auısayın dep otırğanı mınau. Oqu bitirip kelgennen keyingi on bes jıldıñ qas qağım sätte qalay öte şıqqanına özi de tañ qalıp otır. Jalındağan jastıq şağı men ömiriniñ tätti kezeñderi de prokuraturanıñ qabırğasında ötipti. Äyeli Zeyneşpen de osında tanıstı. Kisiniñ betine tura qaray almay, eki beti uıljıp pisken almaday qızarıp, «ağay» dep sızılıp twratın qız edi, qwdaydıñ bergeni şığar, Oñğarğa eki wl men qız sıylağan bir kezderdegi qwlın müsindi Zeyneştiñ  ornında böksesi jayılğan kelinşek otır.

– Ösetin uaqıtıñ boldı, qaşanğı qağaz şwqılap, tergeuşiniñ qateligin jöndep jüresiñ. Qazir bärin de sot şeşedi, bedel de solarda. Oylanba,-dedi advokat bolıp qızmet atqaratın Zeyneş te Oñğardıñ sotqa auısqanın janımen qalap. Aytuğa bäri de oñay, on bes jıldıq ğwmırın wrlağan prokuraturamen qoştasu Oñğarğa  ğana oñay timedi. Qapiyada asıl närsesinen ayırılıp qalayın dep twrğan adamday jıp-jıltır üsteliniñ üstin sipap,  bögeldi. Prokurordıñ özi  wjımdı jinap, sotqa auısıp bara jatqan Oñğarğa  aq jol tiledi.

– Prokuraturanıñ jaqsı mamandarına «qwda» tüsetinder köbeydi. Nesi bar, sotta öz mamanımızdıñ otırğanı maqtanış emes pe dep qoydı. Tipti qızmet barısında talay wstasıp, jüz şayısqan Marat Bağısbaev ta ötirigi me älde şını ma bauırına qısıp:

– Oñğardıñ ornı oysırap körinip twratın boldı. Qaytemiz, ömir solay,-dedi ökingen keyip tanıtıp.

Oñğar äşeyinde sotqa kelip ketip jürgen kezinde bayqamaptı, basıña mantiya kiip, bölek bölmede otıradı dep oylaytın qazınıñ jwmısı da qauırt eken, prokurorlardıñ qanın basına şapşıtıp, şaşın ağartatın küldibadam ister bwl jerde de aldın orağıtıp jürgizbeydi. Jamauı är-är jerden körinip twratın  şalağay, şala jwmıstar. Qarjı policiyası tergep äkelgen on bes tomdıq isti apta boyı şwqşiıp oqığannan keyin  işinen  taban tireytindey dälel tappay, tergeuşini şaqırttı.

–Mınau ne, dedi Oñğar aldında qalanıp twrğan  papkalardı körsetip, Tergeuşi tüsingisi kelmedi me eken, älde qwzırlı organnan kelip otırğannan soñ  qwrandı erden  tüskendi ar kördi me:

–Tergelip kelgen is ekenin körip otırğan joqsız ba,dedi –Prokuraturanıñ ayıptau qorıtındısı aldıñızda jatır. Endi mağan ne deysiz?

–Mına on bes tomğa jinalıp, tigilgen iste jeke käsiporınnıñ qarjılıq esep-qisabı men çekterinen basqa tük te joq ğoy. Saraptamanıñ qorıtındısı qayda? Basşınıñ işken-jegenin qalay däleldeymiz, sonda.

–Sud'yasız ğoy, bağa beretin siz emessiz be, dep iığın qozğadı tergeuşi de. Tipti mınau sud'ya eken dep qıñıp otırğan joq. Oñğar şaşın qısqa etip qırıqtırğan juan moyın jigittiñ kömeyinde «bayqañız, qolğa tüsip qalıp jürmeñiz» degen  eskertudiñ keptelip  twrğanın oqıp ülgergendey boldı.

–Onda ayıptaluşığa ayıptau ükimin şığarğannan basqa amalım joq, dedi Oñğar. Tergeuşi  de ilikpedi, sol bayağı swstı qalpın joğaltpastan:

–Erkiñiz bilsin, dep şığıp jüre berdi. Kek tüyip ketkenin bildi. Aradan azdağan uaqıt ötkennen keyin hatşı qız sot törağasınıñ şaqırıp jatqanın qaperine saldı. Meyram Qarabaev bayağı qalpınşa jayrañdap amandasqanımen tırısqan qabağında  ızğar bar edi .

–Omeke üstiñizden şağıp tüsip jatır ğoy,-dedi ol zorlana ezu tartıp.–Sol päle izdep jüretin organmen  aytıspay-aq qoysañız qaytedi. Jazanıñ ortañğı şegin bere salıñız. Ükimiñizdi appelyaciyalıq satı bäribir küşinde qaldıradı. Abıroydı da oylağan dwrıs ğoy, Omeke, saqtıq kerek, saqtıq kerek,-dedi dausın sozıp. – Äri beriden soñ osı isti öziñiz qızmet atqarğan prokuraturanıñ basşıları maqwldap jiberip otırğan joq pa? Oñğar Meyram Qarabaevtıñ alğaşqı äñgimesindegi «zañğa bağınğan dwrıs, biraq sottıñ işki öz tärtibi bar ekendigin de wmıtuğa bolmaydı» degen söziniñ törkinin endi tüsindi.

Kompaniya basşısınıñ üstinen qozğalğan qılmıstıq is sotta bir ay qaraldı. Kil oydan qwrastırılğan ayıptaular. Ayıptaluşınıñ advokatı da qaytpaytın bireu eken. Qorğauındağı adamnıñ kinäsizdigine dälelder keltirip, memlekettik ayıptauşını qaraday qobaljıtıp tastadı. Äñgimesin «wlı märtebeli sot» dep bastaytın advokat keybireuler tärizdi jön-josıqsız orağıtıp şaba bermey, talan-tarajğa tüsken degen qomaqtı qarjınıñ da esebin şığarıp berdi. Oñğar mäjiliske memlekettik ayıptauşı retinde qatısıp otırğan Qambarğa qarap edi, ol  aytarğa jauap tappay, şekesinen şıp-şıp şıqqan terdi sürtip, äure bolıp ketti. «Memlekettik ayıptauşı advokattıñ uäjine alıp qosarıñız bar ma» dep edi,  ornınan jarım jartılay  sozalañdap köterilgen Qambar sol bayağı  bir sarındı  jauabın qaytaladı:

–Wlı märtebeli sot mäselege bağa berudi öziñizdiñ qwzırıñızğa qaldırdım.

«Au, meniñ qwzırıma nesine qaldırasıñ,  tağılğan ayıptı däleldeytin sen emessiñ be?» Taraptardıñ jarıssözi ayaqtalıp, kuälardan jauaptar alındı. Kompaniyanıñ esep-qisabına  tekseru  jürgizgen  mamandardıñ da pikirleri tıñdaldı.  Tek ayıptaluşınıñ qazına qarjısın jımqırıp,  ısırap jasağanın körsetetin bir de bir dälel tabılmadı, köpirme köbik söz. Ükim şığaru üşin keñesu bölmesine  Qambar da ilese kirdi.

–Omeke ne isteymiz, dedi ol sasqalaqtap.

–Ne isteytini bar, aqtau ükimin şığaramın, basqa jol joq, dedi Oñğar jaybaraqat.

–Tım qwrısa, tağılğan ayıptıñ böligin jeñildetiñizşi, aqtaytın bolsañız, Bäkeñniñ minezin bilesiz ğoy, ayamaydı, onsız da tisin basıp jür edi...Qwtı qaşqan Qambardıñ äbirjigen türi öz aldına Oñğardıñ  aqtau ükimin şığaruğa bet bwrğanın estigen sot törağası Meyram Qarabaev ta qaraday bülinip, tulap tüsti. Bwl jolı Omeke dep kötermelep söylegen joq:

–Aqtaymın degen ne söz,  aynalayın-au, qarjı policiyasın sotqa qarsı qoyıp, qırına iliktireyin dep jürsiñ be?  Älde olar añdıp soñıma tüsse tük tappaydı, periştemin dep oylaysıñ ba?

Oñğar eki ottıñ ortasında qaldı. Amal joq kompaniya basşısınıñ kinäsin däleldeytindey ilik tappasa da baptıñ böligin jeñildetip, şarttı jazamen şektedi. Alğaş ret jılarman keyipke tüsken Qambardı ayadı. Ayıptaluşınıñ qorğauşısı ükimmen kelispey:

–Kassaciyalıq alqağa şağımdanamız, dep ketti.

Bwl Oñğardıñ  Qarabaev bastağan eski jüyemen küresiniñ bası eken. Osı bir betkeyligi men tazalığınıñ  arqasında  eki jıldan soñ  qalalıq sottıñ appelyaciyalıq  alqasına joğarılatıldı. Mwnda alıp bara jatqan auır jwmıs joq eken. Sot törağası  demalısqa ketken kezde  Oñğardıñ aldına  kisi öltirgen degen ayıppen on jılğa kesilip  jazasın ötep jatqan Quandıq Särsenbaevtıñ  isin qayta qarau jönindegi şağımı kelip tüsken.Sud'ya on bettik şağımdı den qoyıp oqıp şıqtı. Ayıptaluşığa  öziniñ baldızın qatıgezdikpen öltirgen degen ayıp tağılğan. Sottaluşınıñ äyeliniñ tuğan siñlisine qastandıq jasauına  qalay däti bardı eken? Bwl saualğa tergeu organı men isti qarağan sot satıları da jauap izdemegen tärizdi. Qandı oqiğa  osıdan  segiz jıl bwrın  bes adamnıñ ortasında bolğan. Quandıq  bwl äuletke küyeu bala.  Qwrılısta jwmıs istep  bala şağasın asırap, näpaqasın tauıp jürgen  qarapayım adam. Odan keyingi bajası Jeksen jeke käsipker.  Äulettiñ kişi küyeu balası Twrsın joğarğı oqu ornın endi bitirgen, jwmıssız. «Qwday aldında  da, adam aldında da aqpın, baldızım Kämşattı öltirgen joqpın. Onı äyelim de, qayın atam men qayın enem de bäri jaqsı biledi. Bar ayıbım oqıstan özge adamnıñ qolınan qaza tapqan baldızımnıñ qasınan tabılğanım ğana. Marqwmdı basınan kötergenimde ol äldenärse aytpaqşı bolğanımen  öñeşten şapşıp aqqan qanına twnşığıp, eşnärse  dey  almadı, tek esik jaqqa  qaray bergen. Qolım qanğa malınğannan keyin özimdi aqtap eşnärse ayta almadım. Ölimge sebep bolğan pışaq ta tabılmadı. Keyin tergeu barısında sabı kök jelimmen oralğan pışaqtı körsetti. Biraq onda sausağımnıñ izi bar ekenin eşkim däleldemedi» Qısqa jazılğan hattıñ mazmwnı osı edi.

Sot otırısı bastalıp, Quandıq Särsenbaev tüzeu mekemesinen aydauıldarmen aldırıldı. Segiz jıl bwrınğı oqiğanıñ män-jayı qayta tekserildi. Memlekettik ayıptauşı ädettegidey sottaluşınıñ kinäli ekendigin aytıp, şağımdı qanağattandırusız qaldırudı swradı. Oñğar prokurordan:

–Kisi öltirgen qwral nege iske tigilmegen, dedi. Memlekettik ayıptauşı onı bilmedim  degendey iığın qozğadı. Sottaluşınıñ advokatı qorğauındağı adamnıñ  jazıqsız  sottalğanın aytıp, dälelder keltirdi. Sot zalına oqiğa ornında bolğan bes adamnıñ biri, Quandıqtıñ bajası Jeksen şaqırıldı. Sud'ya mañday şaşı tüsip, qasqalana bastağan  jigit ağasınan:

–Siz sotta bergen jauabıñızda  Quandıqtıñ adam öltirgenin öz közimmen kördim depsiz?

–Köp närse  wmıtıla bastadı ğoy, kördim dep ayta almaymın, tek temeki şegip üyge kirgenimde Quandıqtıñ qolı qanğa malınıp otırğanın  bayqadım.

–Pışaqtı kördiñiz be?

–Kördim.

–Ol  sottaluşınıñ qay qolında boldı?

–Qatelespesem, oñ qolında boldı...

–Pışaqtıñ tür-tüsi esiñizde qaldı ma?

–Sabı kök jelimmen oralğan pışaq, dep onıñ wzındığın qolın sozıp körsetti.

–Bäri dwrıs tek Quandıqtıñ solaqay ekendigi esiñizde qalmağan tärizdi.

Sud'ya oylandı. «Quandıqtıñ solaqay ekendigi is materialdarında däleldenip twrsa da  tergeu men sot satılarında ol nege eskerilmegen? Jeksen jalğan aytıp otır, ne üşin? Aradan segiz jıl ötti, bälkim, köp närse wmıtılğan da şığar, alayda, pışaqtıñ sabınıñ  kök jelimmen oralğanın qalayşa esinde saqtap qalğan? Tergeuşiniñ üyretkeni me?» Qalğan eki bajası  eş närseniñ esinde qalmağanın ayttı. «Quandıqtıñ  qolı qan-qan bolıp otırğanın körgen  jalğız adam Jeksen degennen asa almadı. Oqiğa şamamen tüski sağat  ekiniñ şamasında bolğan.  Jäbirlenuşiniñ qanğa boyalıp, qırıldap jatqanın körgen jalğız Quandıq. Sarapşı kriminalist marqwmnıñ eki jarımda qaytıs bolğanın bekitken. Oğan deyin üyde kim bolğan? Jeksen be älde Twrsın ba? Qonaqta basqa bögde adam joq.

Ertesine Quandıqtıñ advokatı  ölim bolğan küni bankten alınğan bes million teñgeniñ qoldı bolğanı turalı anıqtamanı tapsırdı. Qarjı bankten şamamen  bes kün bwrın alınğan. Qızdıñ jwmbaq öliminen keyin aqşa da joq bolıp ketken. Kim aluı mümkin? Marqwmnıñ şeşesi qızınıñ bankten nesiege sonşama qarjını ne üşin alğanın da jasırmadı.

–Jarığım, süt kenjem edi, bir aydan keyin wzatılatın bolıp, jasauına dep aqşa alğan. Özimiz eseñgirep jürip, aqşamen de isimiz bolmaptı. Keyin  sandıqtı aşıp qarasaq, kök tiın da joq. Qwdaydan tapqır qaysısı eken, zar qaqsatıp, aqşanı alıp ketken? Qanmen kelgen aqşa kimdi kögerter deysiñ, dep köz jasın sığıp aldı.

–Sol küni qonaqta kimderdiñ bolğanı esiñiz de bar ma, dedi sud'ya.

–Nege bolmasın, üş qızım men küyeu balalarım boldı, dedi keyuana.

–Al, törtinşi bolaşaq küyeu balañız şe, dedi Oñğar.

–Ä, Marlen be, ol dastarhan basına otırmastan jartı sağat bwrın qızımmen äñgimelesip ketti. Mıñ bolğır bala eken Kämşatım dünieden ötkennen keyin de köpke deyin habarlasıp, kömektesip twrdı. Ölmek artınan ölmek joq, qaytedi, keyin basqa bireuge üylenip ketti.

Oñğar istegi Marlenniñ tergeuşige bergen jauabımen tanısıp şıqtı. Sol Kämşattıñ anasınıñ aytqanınday jartı sağat bwrın kelip ketken. Bolaşaq toydıñ josparı turalı aqıldasqan. Bar bolğanı osı. Onıñ  Kämşatpen söylesip, älden soñ asığıs ekenin aytıp şığıp ketkenin kuälardıñ bäri de maqwldadı. Bılayşa qarasañ, Marlennen küdiktenuge körinip twrğan negiz de joq. Kämşattıñ üyine kelse, bolaşaq jarı. Söylesti, ketti, onda twrğan ne bar? Tergeuşi de osınday oyğa kelse kerek. Mümkin Marlen Kämşattıñ üyinen birjolata ketpey, qonaqtardıñ  tüski üziliske şıqqan sätin paydalansa şe? Onday jağdayda  tım qwrısa, ayaq kiimniñ izi men pışaqtıñ sabında sausaqtıñ tañbası qalar edi oy. Tergeuşiniñ iske tikkeni mülde basqa pışaq.  Oñğar sot mäjilisin keyinge qaldırıp, oqiğa bolğan jermen qayta tanıstı.Üydiñ bastapqı josparı säl özgergenimen qwrılısı sol qalpı eken. Qonaqtar otırğan  bölmeni kördi. Mwntazday taza. Törde süykimdi boyjetkenniñ sureti iluli twr.

–Jarığım, oqu bitirgen jılı tüsip edi,  qızımnan qalğan jalğız eskertkiş osı ğana. Qariya kemseñdegen.

–Al mına kiim ilgiştiñ ornında ne bolğan, dedi Oñğar qabırğadağı eski sılaqtıñ izin bayqap.

–Ä, bwl jerde  bwrın esik bolğan. Tura baqşağa  aparatın. Osıdan eki jıl bwrın  zaldıñ ar jağınan qosımşa bölme qosıp, esigin basqa jaqtan şığardıq, äytpese, äri-beri ötken qonaqtar mına jerdi mülde atqorğa aynaldırıp jiberdi, dedi qariya.– Üydi satıp alğanımızda alma,örigi sıñsığan baqşanıñ ar jağı bos bolatın, keyin basqa bireuler satıp alıp, baspana twrğızdı.

Oñğar baqşanıñ şetki sızığınan üyge deyin jürip ötip, qol sağatına qarap edi, üş minut uaqıt ketti. «Marlenniñ kettim dep köz aldap, baqşanıñ ar jağındağı iesiz jer teliminen sekirip tüsip, qonaqtar  üydiñ sırtında qauqıldasıp twrğanda jalğız qalğan Kämşattı mert etui de mümkin ğoy. Ne üşin? Ärine, aqşa üşin. Qannen qapersiz otırğan marqwm qız özine tanıs süygen adamınan qauiptenbegen de boluı mümkin. Onıñ ayqaylap, özgelerdi kömekke şaqıruına oqıstan orılğan  tamaq mwrşa bermegen tärizdi.  «Jolğa  üş minut, odan keyingi arpalısqa ketken bes minut, aqşanı alğanğa jwmsalğan bes minut Marlen aynaldırğan on bes minuttıñ işinde isin bitirip, kelgen izimen keri ketken.Qonaqtardıñ otırıs bastalardan bwrın qoştasıp ketken Marlendi qayta körmey qaluınıñ bir sırı osında tärizdi.  Biraq onıñ qılmıs jasağanın  qalay däleldeydi? Oñğar sol kezderdegi bankterge swrau saldı. Köp keşiktirmey eki banktiñ mwrağatınan  Marlen Orınbaevtıñ bwdan segiz jıl bwrın eki jarım million teñge salımmen  eki  jerden depozit aşqanı turalı  habar kelip tüsti. Kömeski jağdaydıñ aqiqatı birte birte körine bastağan. Marlen mwnday aqşanı qalay jinap jür? Kämşat oqıstan kisi qolınan qaza tapqanda ol joğarı oqu ornın endi bitirgen. Odan keyin qwrılıs kompaniyasında jwmıs istegen, aylığı jüz jiırma mıñ teñgeden aspağan.  Tipti ol as-auqatınan ayırıp, ay sayın  elu mıñ teñgeden depozitke salıp otırdı degen künniñ özinde bes milliondı jinau üşin kemi jeti-segiz jıl uaqıt kerek. Sonda bes million teñge Marlenge  qolına qalay tüsip jür?

Sotqa kuä retinde şaqırılğan Marlenge osı swraq qoyılğanda  ol twtığıp qaldı.

–Äke-şeşemniñ üy alarsın dep bergen aqşasın depozitke salğanım ras, dedi jaybaraqat. –Älde ol qılmıs pa?

–Bwdan segiz jıl bwrın äkeñniñ bes jılqısı men on qoyı ğana bolğandığı turalı  auıldıq okrugtegilerdiñ bergen anıqtaması mine, dedi Oñğar. Marlen aytarğa  söz tappay, müdirdi.

–Şındıqtıñ şın mäninde qalay bolğanın aytqıñız kelmese, jinaqtalğan dälelderge qarap otırıp, özim bayandap bereyin, dedi  sud'ya. – Ras, sol küni siz otırıstan   jartı sağat bwrın kelip, qonaqtarmen qoştasıp kettiñiz. Biraq siz birjolata ketip qalğan joqsız.

–Sonda qayda bolıppın, dedi Marlen.

–Aytayın, Kämşattıñ toy jasauına dep bankten nesiege  alğan bes million  aqşasınıñ qayda jatqanın bilgennen keyin oyıñızğa aramdıq wyalay bastadı. Sırt adamdarğa  küdik tudırmas üşin äri jwrttıñ esinde qaluı üşin qonaqtardıñ ärqaysımen jalpıldap,  qol alısıp, qoştastıñız. Äri qaray üy aynalıp, bas iesiz jer teliminen baspananıñ aldın sırttay baqılap, qonaqtardıñ sırtqa şığıp, aua jwtıp twrğanın paydalanıp, işke kirdiñiz. Kämşat sizden küdiktengen joq, qayta kelgeniñe tañırqay qarap twrğan sätte qwşaqtağan bolıp, aldın ala dayındap äkelgen pışaqpen bayğws qızdıñ tamağın orıp jiberdiñiz. Jaqın adamınan mwndaydı kütpegen onıñ üni de şıqpay qaldı. Aqşanı alğannan keyin kelgen iziñizben keri qayttıñız. Marqwm Kämşattıñ jantäsilim eter aldında esik jaqqa qaray  bergeniniñ sebebi de sol edi. Örimdey qızdıñ ömirin qiğan pışaqtı öziñizben birge alıp kettiñiz. Aytıñızşı, kezdikti qayta jiberdiñiz? Marlen aytarğa söz tappay, qara terge tüsken. Sodan soñ  közderi alayıp, aua jetpegendey köyleginiñ üstiñgi tüymelerin ağıttı.

–Bärine de qu joqşılıq ğoy kinäli, dedi miñgirlep. – Öltireyin degen oyım bolğan joq, qu aqşa äzäzil bolıp, tura joldan taydırdı. Qwday aqısı, öltireyin degen oyım bolğan joq. Dwrıs tüsiniñizder. Al, pışaqtı därethanağa tastap jiberdim.

Sot zalında qozğalıs payda bolıp, jwrt orındarınan dür köterilgen. Sud'ya toqpağın tıqıldatıp, köpşilikti sabırğa şaqırdı. Osı sät şetki jaqtan añırağan ananıñ dausı estilgen.

–Jauız sen ekensiñ ğoy, eki dünieden de qızıq körmey öt.

Marlenniñ qolına kisen kigizildi. Onıñ bop boz öñinen eşqanday özgeris sezilmedi. Tek kisen kigizilip jatqan kezde:

–Segiz jıl boyına qır soñımnan qalmay qoyğan elesten endi qwtılatın şığarmın ,dep kürsingeni ğana estildi.

Quandıq qamaudan bosatıldı. Äriptesteri Oñğardıñ isti qarau şeberligine tänti qalısıp, qolın qıstı. Quanbağan kezinde osı isti qarap, ayıptau ükimin şığarğan Meyram Qarabaev edi. Ol tünerip otırıp:

–Sizge tergep-tekserudiñ tolımsızdığın joyu maqsatında öz bastamıñızben qosımşa dälelder jinap, oqiğa bolğan jerdi qayta tekseruge kim rwqsat berdi? dedi.

–Oğan sizdiñ bwdan segiz jıl bwrın jazıqsız adamdı sottağan qateligiñiz sebep boldı, dedi Oñğar da sot törağasınıñ sesinen ığa qoymay.

–Bäribir mwnı ayaqsız qaldırmaymın, dedi sot törağası ızbarlanıp.–Aytpadı deme, ayaqsız qaldırmaymın...

Oñğar Qarabaevpen söz talastırıp, wstasqanına qaramastan denesiniñ jeñildep qalğanın sezindi. Qalğıp ketken aqiqat bir sät te bolsa, wyqısınan oyanıp, üzilip qalğan  ğwmır qayta jalğastı. Odan artıq ne kerek? Ğwlama Karl Marks «Ömir-küres» dep qalayşa tauıp aytqan. Qarap otırsa, adam balasınıñ twtamğa tolmaytın  ğwmırı  arpalıspen ötedi eken ğoy. Künde teketires. Nesine renjidi,  Qarabaevtar  bwrında da bolğan, olar bola beredi de. Mümkin, bir esepten qoğamdı keri süyreytin onday adamdardıñ qarama qarsı qozğalıs jasau üşin  aramızda jürgeni de dwrıs şığar.

Oñğar qarsı mañdaydan uildey soqqan tentek jelge omırauın tosıp, keñ köşeniñ boyımen erkin adımdap bara jattı.

Eleusiz Mwrat

Abai.kz

6 pikir